Σάββατο, 1 Οκτωβρίου 2011

Alain Badiou-Για μια δυσδιάκριτη καταστροφή (δεύτερο μέρος)

Ένα “συμβάν”; Αφήνεται ο θάνατος να έρθει, ή να συμβεί, με τη μορφή συμβάντος; Και τι μπορούμε να πούμε για έναν θάνατο που είναι δεύτερος ή δευτερεύων θάνατος; Παίρνω τον θάνατο ως γεγονός, ως απόδειξη του υποφώσκοντος ανήκειν στην ουδέτερη πλαστικότητα του φυσικού είναι. Όλα πεθαίνουν, πράγμα που σημαίνει επίσης: κανένας θάνατος δεν είναι συμβάν. Ο θάνατος ανήκει στην πελυρά του πολλαπλού είναι, σε αυτή της αδήριτης αποσύνδεσής του. Ο θάνατος είναι η επιστροφή του πολλαπλού στο κενό από το οποίο υφαίνεται. Ο θάνατος βρίσκεται υπό τον νόμο της πολλαπλής (ή μαθηματικής) ουσίας του είναι ως είναι, είναι αδιάφορος ως προς την ύπαρξη. Ναι, ο Σπινόζα είχε απόλυτο δίκαιο: Homo liber de nulla re minus quam de morte cogitat [Ο ελεύθερος άνθρωπος δεν σκέφτεται για τίποτα λιγότερο από ότι σκέφτεται για τον θάνατο]. Δεν υπάρχει τίποτε να σκεφτείς στον θάνατο, ακόμα και στον θάνατο μιας Αυτοκρατορίας, τίποτε παρά η εγγενής μηδαμινότητα του είναι.

Κάθε συμβάν είναι μια ατέρμονη πρόταση, με την ριζοσπαστική μορφή μιας ενικότητας και ενός παραπληρώματος. Ο καθένας μπορεί κατανοήσει, όχι χωρίς αγωνία, ότι οι σημερινές εκτοπίσεις δεν μας προτείνουν τίποτα. Υπήρξε ένα πολωνικό συμβάν κατά τη διάρκεια των απεργιών στο Γκντανσκ (ή ακόμα νωρίτερα, κατά την διαμόρφωση της KOR [Εργατική Επιτροπή Άμυνας], η επινόηση ενός καινοτόμου δρόμου ανάμεσα στους διανοούμενους και τους εργαζόμενους), και το πραξικόπημα Γιαρουζέλσκι. Υπήρξε το περίγραμμα ενός γερμανικού συμβάντος κατά τις διαδηλώσεις της Λειψίας. Υπήρξε, στην ίδια τη Ρωσία, η αβέβαιη προσπάθεια των μεταλλωρύχων της Vorkuta. Αλλά δεν υπήρξε καμιά αλήθεια πιστή σε αυτές τις αναταραχές, και έτσι τα πάντα παραμένουν αβέβαια. Μετά ήρθε ο Βαλέσα, ο Πάπας, ο Χέλμουτ Κολ, ο Γέλτσιν…Ποιος θα τολμούσε να ερμηνεύσει αυτά τα κύρια ονόματα με την λάμψη ή το αιφνίδιο φως μιας συμβαντικής πρότασης; Ποιος μπορεί να αναφέρει μια εξαιρετική δήλωση, μια ονοματοδοσία χωρίς προηγούμενο, κατά τη διάβρωση, την τόσο ξαφνική και αδύναμη, αδιαίρετη και συχυσμένη, της δεσποτικής μορφής του κομματικού κράτους; Τα χρόνια αυτά θα παραμείνουν παραδειγματικά με την εξής έννοια: ότι μια απότομη και ολική αλλαγή σε μια κατάσταση δεν σημαίνει καθόλου ότι η χάρη ενός συμβάντος έχει επισυμβεί σ’ αυτή. Μου άρεσε αυτό που λέγαμε παλιά, για να κρατάμε απόσταση από αυτά τα “κινήματα” που η γνώμη αγαπά τόσο: “δεν είναι κόκκινο ό,τι κινείται”. Παραμένοντας στην γαλήνη της έννοιας, ας πούμε πως ό,τι αλλάζει δεν είναι συμβάν, και ότι η έκπληξη, η ταχύτητα, η αταξία, μπορεί απλώς να είναι προσομοιώσεις του συμβάντος, και όχι η υπόσχεση της αλήθειας του. Η προσομοίωση της “Ρουμανικής Επανάστασης”, που αναγνωρίστηκε ευρέως, είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται απλώς για το εξής: ότι αυτό που ήταν υποκειμενικά νεκρό πρέπει να μπει στο Κράτος του θανάτου και να αναγνωριστεί τελικά εκεί.

Όσο για τα υπόλοιπα, πώς θα μπορούσε “ο θάνατος του κομμουνισμού” να είναι το όνομα ενός συμβάντος, όταν βλέπει κανείς ότι κάθε ιστορικό συμβάν είναι κομμουνιστικό, εφόσον το “κομμουνιστικό” σηματοδοτεί την δια-χρονική υποκειμενικότητα της χειραφέτησης;

Φυσικά, η συγκεκριμένη μορφή, που συγκροτήθηκε στο κατόπι του Οκτώβρη του 1917, του “εμείς οι κομμουνιστές”, είχε απαρχαιωθεί για καιρό (Από πότε; Λεπτή ερώτηση, η οποία δεν ανήκει στην φιλοσοφία, αλλά μάλλον στην πολιτική· αυτή και μόνο, και από το σημείο του προτάγματος που την στρατεύει, στοχάζεται την χασματική περιοδικότητα της πολιτικής υποκειμενικότητας. Σε κάθε περίπτωση, κατά την δική μου αντίληψη, μετά τον Μάη του 1968, σε ό,τι αφορά τη Γαλλία). Αλλά μιλώντας φιλοσοφικά, το “κομμουνιστικό” δεν μπορεί να συρρικνωθεί σε μια εντελή διαδικασία κατά την οποία τα Κόμματα θα έδιναν τούτο τον όρο στον εαυτό τους, ή στην αλληλουχία εκείνη κατά την οποία η ιδέα μιας πολιτικής της χειραφέτησης διακυβεύτηκε πλήρως κάτω από την ομπρέλα του όρου αυτού. Για κάθε λέξη που πιάνει στα χέρια της η φιλοσοφία, άσχετα από το πόσο πρόσφατη είναι, ψάχνει να βρει ένα διαχρονικό νόημα. Η φιλοσοφία υπάρχει μόνο στον βαθμό που απαλάσσει τις έννοιες από την ιστορική πίεση η οποία επιζητά να τους δώσει μια σχετική μόνον σημασία. Τι είναι το “κομμουνιστικό” εφόσον εκληφθεί απόλυτα; Τι μπορεί να στοχαστεί η φιλοσοφία κάτω από αυτό το όνομα (η φιλοσοφία κάτω από την προϋπόθεση μιας πολιτικής;) Το εξισωτικό πάθος, την Ιδέα της δικαιοσύνης, τη θέληση να τελειώνουμε με τους συμβιβασμούς με την υπηρεσία στα αγαθά, την εξάλειψη του εγωισμού, τη μη ανοχή της καταπίεσης, την επιθυμία για το τέλος του Κράτους. Την απόλυτη πρωταρχικότητα της πολλαπλής παρουσίασης σε σχέση με την αναπαράσταση. Το επίμονο, στρατευμένο πείσμα, που κινητοποιείται από κάποιο ανυπολόγιστο συμβάν, στο να παραμείνεις προσκολλημένος, ό,τι κι αν γίνει, σε μια ενικότητα χωρίς κατηγόρημα, σε ένα απέραντο χωρίς καθορισμό ή εμμενή ιεραρχία, σε αυτό που ονομάζω γενολογικό, δηλαδή —όταν η διαδικασία είναι πολιτική— στην οντολογική έννοια της δημοκρατίας, ή του κομμουνισμού, διότι πρόκειται για το ίδιο πράγμα.

Αυτή η υποκειμενική μορφή: η φιλοσοφία σημειώνει ότι πάντοτε και για πάντα συνοδεύει τις μεγάλες λαϊκές εξεγέρσεις, όχι όταν είναι θολές και αιχμάλωτες (όπως όλα όσα βλέπουμε σήμερα: οι εθνικισμοί, οι γοητεία της αγοράς, οι μαφιόζοι και οι δημαγωγοί που ορθώνονται στο βάθρο του κοινοβουλευτισμού), αλλά μάλλον σε ελεύθερη ρήξη με το είναι-σε-μια-κατάσταση, ή το αριθμημένο-είναι, το οποίο τις κρατά υπό έλεγχο. Από τον Σπάρτακο στον Μάο (όχι τον Μάο του Κράτους, που επίσης υπάρχει, αλλά τον επαναστάτη Μάο, ακραίο, πολύπλοκο), από τις ελληνικές δημοκρατικές εξεγέρσεις στην παγκόσμια δεκαετία 1966-1976 — μ’ αυτή την έννοια είναι ζήτημα κομμουνισμού. Και θα είναι πάντα, ακόμα και αν η λέξη, στιγματισμένη, αφήνει τόπο για κάποια άλλη σηματοδότηση του χώρου τον οποίο καλύπτει. Μια φιλοσοφική, δηλαδή αιώνια, έννοια της εξεγερμένης υποκειμενικότητας. Την ονόμασα, γύρω στα 1975, “κομμουνιστική αμετάβλητη.” Θα διατηρήσω την έκφραση αυτή, κόντρα σ’αυτή του “θανάτου του κομμουνισμού.” Την στιγμή που καταρρέει ένα τερατώδες αβατάρ, που ήταν με κάθε έννοια καταστροφικό (ένα “Κράτος κομμουνισμού!”) ας είναι ένα τέτοιο ζήτημα που τίθεται: ότι κάθε συμβάν το οποίο θεμελιώνει μια αλήθεια εκθέτει το υποκείμενο που προσκαλεί στην αιωνιότητα του ίσου. Ο “κομμουνισμός”, όντας το όνομα αυτής της αιωνιότητας, δεν μπορεί πλέον να ονομάσει επαρκώς ένα θάνατο.

Δεν υπάρχουν σχόλια: