Παρασκευή, 7 Οκτωβρίου 2011

Μολότωφ Κοκτέιλ #42/Molotov Cocktail #42

Με τη δημοκρατία συνεπώς ισχύει αυτό που ισχύει με κάθε ψευδαίσθηση: αν δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις την ψευδαίσθησή σου, θα πρέπει να την χάσεις.

Regarding democracy then, the active principle is that which applies to any illusion: if you can't use your illusions, lose them.

48 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Ό,τι συνέβη και με τον κομμουνισμό δηλαδή!

Ανώνυμος είπε...

οι ψευδαισθήσεις που χάνονται μέσα στο ψυχαναλυτικό πλαίσιο, οδηγούν στο πραγματικό -και περί αυτού είμαι σίγουρος. απλώς το πραγματικό είναι μια ΗΡΕΜΗ μοναχική αναμονή, καθ'όλα δημοκρατική σε όλα της. Αν σταματήσει να είναι μοναχική ή αναμονή χάνει την ηρεμία της και η ψευδαίσθηση αναγκαστικά τότε ανακουφίζει υπέροχα.

Oolon Colluphid είπε...

@ Ανώνυμος 12:47 Google it
http://psychanaptyxis.blogspot.com/2011/01/blog-post_2709.html
http://nikosgagos.blogspot.com/2011/08/blog-post.html
Αυτά μόνο απ΄την 1η σελίδα ψαξίματος....

Αντωνης είπε...

@Ανώνυμος 5.22: Ναι, ό,τι συνέβη και με τον κομμουνισμό. Ακριβώς. Άντε λοιπόν να δούμε την κατάρρευση επιτέλους του δυτικού καπιταλισμού για να κρατηθεί σωστή η αναλογία.

@Ανώνυμος 12.47: Μπέρδεψες τον Λακάν με τον Άγιο Παϊσιο και το Πραγματικό με την προσευχή, κατά τα άλλα καλά το πας.

Ανώνυμος είπε...

Θα γίνει κι αυτό, θα κρατηθεί σωστή η αναλογία. Μία ψευδαίσθηση τη φορά, σύντροφε. Μία ψευδαίσθηση τη φορά. Πάντως για να ακριβολογούμε, το φετίχ δεν συνιστά ψευδαίσθηση (εφόσον βεβαίως επιμένει κανείς να μιλάει από μία "ψυχαναλυτική" σκοπιά).

Αντωνης είπε...

Να ακριβολογούμε, βεβαίως: το φετίχ συνιστά διπλή και αντιφατική πίστη, Ο ΕΝΑΣ ΠΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΠΟΙΑΣ αποτελεί ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΗ (η γυναίκα έχει φαλλό) και ο άλλος την [απαρνημένη] αποδοχή της πραγματικότητας [η γυναίκα δεν έχει φαλλό].

Τα γράφει ο Φρόιντ πριν τον Λακάν στο Περί φετιχισμού ξεκάθαρα, δεν νομίζω να θες το παράθεμα.

Ανώνυμος είπε...

Και ακριβώς επειδή έχει δύο "πόλους" ΔΕΝ συνιστά ψευδαίσθηση (η οποία είναι μονοπολική). Το να πει κανείς ότι το φετίχ είναι ψευδαίσθηση επειδή εμπεριέχει την πίστη ότι η μητέρα (και όχι απλώς η γυναίκα) έχει φαλλό είναι κάπως τραβηγμένο αφού αυτή η πίστη βρίσκεται στη βάση όλων των ψυχικών δομών (πρόκειται για καθολική παιδική σεξουαλική θεωρία). Αλλά απλώς επειδή έχει κανείς μία λαθεμένη πίστη αυτό δεν συνεπάγεται ψευδαίσθηση. Είναι η στάση που λαμβάνει κανείς ΑΦΟΥ η πίστη αυτή υποστεί τη δοκιμασία της πραγματικότητας που αποβαίνει καθοριστική. Και ο μηχανισμός που οδηγεί στο φετίχ είναι διαφορετικός από αυτόν της ψευδαίσθησης: Verleugnung από τη μια, Verwerfung από την άλλη. Με άλλα λόγια ο φετιχιστής απαρνείται αλλά έχει αντίληψη του ευνουχισμού, σε αντίθεση με τον ψυχωτικό ο οποίος μην έχοντας πρόσβαση στον ευνουχισμό καταλήγει να ψευδαισθητώνει.

Αντωνης είπε...

Έχω ήδη απαντήσει για την θέση της ψευδαίσθησης στο φετίχ. Διαφωνώ ότι ο ένας εκ των δύο πόλων δεν εκφράζει ψευδαίσθηση αλλά απλώς "λαθεμένη πίστη". Εκφράζει, στην πραγματικότητα, delusion, παραίσθηση. Αυτό που διαφοροποιεί το φετίχ από την ψύχωση είναι ακριβώς η διατήρηση σε αυτό της αμφισημίας, και συνεπώς σωστά αντιπαραθέτεις τα δύο. Στην πολιτική μας περίπτωση, η αμφισημία είναι ανάμεσα στο "δεν υπάρχει δημοκρατία" και στο "επιδιώκω την αληθινή δημοκρατία", όπου το "αληθινή δημοκρατία" ορίζεται με όρους καθαρά φαντασιακούς, με όρους πληρότητας και παρουσίας, με όρους απάρνησης του κενού. Πρόκειται για τον εκχυδαϊσμό του Λακάν σε Λακλάου και του Λακλάου σε μαϊντανό του τυχοδιωκτικού αριστερισμού. Αυτή είναι η θέση μου.

Αντωνης είπε...

Φυσικά, τα ίδια ακριβώς πράγματα, χωρίς την ψυχανάλυση, είπε ο Λένιν στο Κράτος και επανάσταση; η "δημοκρατία" ως εμπειρικό αντικείμενο είναι απλώς η ταξική δικτατορία της μεσαίας τάξης, δεν υπάρχει δημοκρατία. Αλλά η "πραγματική δημοκρατία" στον Λένιν αποδέχεται εξ αρχής ότι είναι μια ΑΛΛΗ δικτατορία η οποία θα βασιστεί επίσης στους αποκλεισμούς και την καταστολή (δικτατορία του προλεταριάτου). Ο σημερινός φετιχιστής λέει: δεν υπάρχει δημοκρατία, αλλά εγώ θέλω δημοκρατία, ναι, ξέρω ότι δεν υπάρχει δημοκρατία που δεν είναι δικτατορία, πλην όμως πιστεύω ότι υπάρχει δημοκρατία που δεν είναι δικτατορία.

Νομίζω ότι είναι αρκετά στιβαρή αυτή η προτεινόμενη συνάντηση ανάμεσα στην κριτική του Λένιν στους οπορτουνιστές σοσιαλδημοκράτες και την ψυχαναλυτική αντίληψη του φετιχισμού.

Αντωνης είπε...

*Το ερωτηματικό μετά την πρώτη πρόταση έπρεπε να είναι άνω κάτω τελεία.

Ανώνυμος είπε...

Οκ. Πάντως στα κεφάλια όλων των ψυχαναλυτών άλλο φετίχ και άλλο ψευδαίσθηση. Στην πολιτική θεωρία μπορεί να έχουν αλλιώς τα πράγματα. Μετάβασις εις άλλο γένος που λέγαν κι οι παλιοί.

Αντωνης είπε...

Δεν ξέρω για πόσο πρέπει να επιμείνω ότι μιλούμε για τον ΕΝΑΝ εκ των δύο πόλων που εμπλέκονται στην νοηματοδοτική λειτουργία του φετίχ, που όμως είναι και αυτός που είναι καθοριστικός, εφόσον είναι αυτός που δημιουργεί την αντίφαση.

Ανώνυμος είπε...

Βέβαια, και ο Λένιν δεν πήγαινε πίσω σε φετιχισμό. Γιατί μιλώντας για τη δικτατορία του προλεταριάτου άφηνε πάντα χώρο και για ένα "μετά" (απονέκρωση του κράτους, κατάργηση της βίας) το οποίο επίσης "ορίζεται με όρους καθαρά φαντασιακούς, με όρους πληρότητας και παρουσίας, με όρους απάρνησης του κενού". Κατ' εμέ εκεί είναι το πρόβλημα όταν καταφεύγει κανείς σε ψυχαναλυτικά σχήματα: συχνά είναι διπλής κατεύθυνσης.

Αντωνης είπε...

Πολύ σωστά. Πρόκειται για το ουτοπικό παραπλήρωμα στην σκληρή αναγνώριση της πραγματικότητας. Αν και ο συγκεκριμένος μηχανισμός απάλειψης της κατασταλτικής βίας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρων από θεωρητική άποψη.

Ανώνυμος είπε...

Ξαναλέω ότι αυτός ο "ένας πόλος", κατά Φρόυντ, είναι ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ, και υφίσταται για ΟΛΕΣ τις ψυχικές δομές (νεύρωση, ψύχωση, και διαστροφή. Η πρώτη απωθεί τον ευνουχισμό, η δεύερη τον αποκλείει τελείως και η τρίτη τον απαρνείται). Δεν αποτελεί ιδιαίτερο προνόμιο του φετιχιστή (ιδιαίτερο προνόμιό του αποτελεί η αντίδραση στον ευνουχισμό, αντίδραση η οποία δεν είναι της τάξεως της ψευδαίσθησης). Αν λοιπόν πεις ότι ο φετιχιστής ψευδαισθητώνει επειδή μετέχει αυτού του πόλου θα πρέπει να πεις το ίδιο ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΝΤΕΣ (αγανακτισμένους, αντιαγανακτισμένους, κομμουνιστές, καπιταλιστές, σοσιαλδημοκράτες, νευρωτικούς κ.ο.κ.), πράγμα όχι ιδιαίτερα χρήσιμο.

Αντωνης είπε...

Αυτή η απώτερη εποχή της ώριμης κομμουνιστικής κοινωνίας μπορεί να χαρακτηριστεί ως η "ισχυρή ουτοπία" στον λενινισμό.

Υπάρχει όμως και μια "αδύναμη ουτοπία" που απορρέει από τον κατά βάση ρεαλισμό: τόσο η δικτατορία του προλεταριάτου όσο και η αστική "δημοκρατία" είναι δικτατορίες, αλλά η πρώτη δίνει την εξουσία σε πολύ περισσότερους από ότι η δεύτερη.

Θεωρητικά τουλάχιστον βέβαια, η δικτατορία του προλεταριάτου δεν είναι "αληθινή δημοκρατία", είναι όμως κάτι πλησιέστερο στην "αληθινή δημοκρατία" από ότι η αστική δημοκρατία.

Ανώνυμος είπε...

Ο καθείς και το φετίχ του λοιπόν, ανάλογα με τα γούστα, θεωρητικά ή και πρακτικά (προφανώς τα σχόλιά μου έχουν μία διαφορά φάσης!).

Αντωνης είπε...

Σχόλιο 5.29:

Και πάλι διαφωνώ. Για τον απλούστατο λόγο ότι η δομή του φετίχ είναι παλινδρομική, που σημαίνει ότι αδυνατεί να περάσει σε ένα επόμενο στάδιο, να αποτελέσει δυναμικό μέσο "διάσχισης της φαντασίωσης" (traversing the fantasy). Η απευθείας επαφή με το Πραγματικό είναι αδύνατη, τούτο όμως ΔΕΝ συνεπάγεται ότι δεν υπάρχουν τρόποι διαπραγμάτευσης μαζί του που δεν είναι παραλυτικοί για το υποκείμενο.

Αντωνης είπε...

Ο καθείς και το φετίχ του λοιπόν, ανάλογα με τα γούστα, θεωρητικά ή και πρακτικά (προφανώς τα σχόλιά μου έχουν μία διαφορά φάσης!).

'Οχι, δεν είναι ακριβώς έτσι. Δες το τελευταίο σχόλιο. Δεν μπορείς να αγνοείς τη διάσταση της διάσχισης της φαντασίωσης όταν μιλάς για λακανική ψυχανάλυση.

Ανώνυμος είπε...

Νομίζω ότι αυτό το "κάτι πλησιέστερο στην 'αληθινή δημοκρατία'" αναζητούν και οι "αριστεριστές" όπως λες, αν όχι στην "ισχυρή" τουλάχιστον στην "ασθενή" εκδοχή του αριστερισμού. Και εν πάση περιπτώσει, μακάρι να ήταν ο "αριστερισμός", σε οποιαδήποτε εκδοχή του, το πρόβλημα της εποχής.

Αντωνης είπε...

Το πρόβλημα της εποχής είναι η εποχή: η συνολική διάταξη ενός κόσμου που δεν αντέχει πλέον το δικό του βάρος και καταρρέει. Για αυτό και η κριτική παρέμβαση, εδώ τουλάχιστον, δεν είναι ποτέ σε μία και μόνο πολιτική ή κομματική κατεύθυνση.

Smirnoff είπε...

Ο φετισχισμός λειτουργεί στη βάση της απάρνησης:
"ξέρω πολύ καλά πως η γυναίκα δεν διαθέτει φαλλό/ξέρω πως δεν υπάρχει δημοκρατία, αλλά συμπεριφέρομαι σαν να έχει/υπάρχει"
Ωστόσο από τη στιγμή που ο φετιχιστής λειτουργεί επιλέγοντας να αγνοήσει αυτή τη "γνώση" δημιουργεί φαντασιώσεις, σε δεύτερο επίπεδο ώστε να μπορεί να συντηρηθεί η απάρνηση. Η επιτέλεση του φετιχισμού δημιουργεί τις απαραίτητες φαντασιώσεις που τον υποστηρίζουν και κάπου εδώ καταλήγουμε στην ιδεολογία. Πάρτε για παράδειγμα την Άμεση δημοκρατία του Συντάγματος...

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Αυτά ακριβώς είπα. Και αυτό ακριβώς το παράδειγμα θίγω όταν μιλώ για φετίχ της "πραγματικής δημοκρατίας".

Αντωνης είπε...

Τα Μολότωφ #40-#42 είναι ακριβώς αυτό: λακανικός λενινισμός εναντίον αμεσοδημοκρατικής ρητορικής.

Ανώνυμος είπε...

Το θέμα με την ψυχανάλυση είναι πως την ενδιαφέρει το ατομικό. Και το να είναι κανείς φετιχιστής δεν έχει κάποια πλεονέκτημα ή κάποιο μειονέκτημα σε σχέση με το να είναι νευρωτικός ή ψυχωτικός. Ο φετιχισμός δηλ. δεν συνιστά αφ΄εαυτού "παραλυτικό" τρόπο διαπραγμάτευσης με το πραγματικό για ένα υποκείμενο. Υπάρχουν νευρωτικοί, διαστροφικοί, ψυχωτικοί που δεν έχουν καμία ανάγκη την ψυχανάλυση (δεν δυσκολεύονται από τη δομή τους) και άλλοι που ενδέχεται να τους χρησιμεύσει εφόσον δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα. Η διάσχιση της φαντασίωσης αφορά ειδικά τους νευρωτικούς αλλά η ψυχανάλυση εργάζεται επίσης, με άλλους τρόπους, για χάρη τόσο των διαστροφικών όσο και των ψυχωτικών. Οι νευρωτικοί δεν πλεονεκτούν ως προς τη σχέση τους με το πραγματικό έναντι των άλλων δομών. Για να το πω διαφορετικά, από ψυχαναλυτική σκοπιά, ο Λένιν είναι εξισου αναλύσιμος με τον Μηλιό. Η ψυχανάλυση δεν έχει αξιολογικές κρίσεις. Ή μάλλον δεν είναι σε θέση να παρέμβει στο επίπεδο της ηθικής αξίας. Ένας κανάγιας που μπαίνει σε ανάλυση, θα παραμείνει κανάγιας αν δεν αποθρασυνθεί τελείως. Αλλά χωρίς επίλυση στο πρόβλημα της canaillerie δεν βλέπω λύση του πολιτικού ζητήματος.

Ανώνυμος είπε...

Με κίνδυνο να κουράσω, το πρόβλημα που εντοπίζω στα όσα λέγονται είναι ότι, όπως κανείς μπορεί εύκολα να προσάψει στον αριστεριστή το σχήμα "ξέρω πολύ καλά πως η γυναίκα δεν διαθέτει φαλλό/ξέρω πως δεν υπάρχει δημοκρατία, αλλά συμπεριφέρομαι σαν να έχει/υπάρχει", μπορεί πολύ εύκολα να το προσάψει και στον κομμουνιστή, ελαφρώς τροποποιημένο: "ξέρω πολύ καλά πως η γυναίκα δεν διαθέτει φαλλό/ξέρω πως δεν υπάρχει αταξική κοινωνία, αλλά συμπεριφέρομαι σαν να έχει/υπάρχει".

Αντωνης είπε...

Στο πιο πάνω σχόλιο ξεκινάς τοποθετώντας την ψυχανάλυση στην μεριά της ανάλυσης του ατομικού. Αυτό δεν είναι απόλυτα ακριβές, μιας και για πολλές εκδοχές της ψυχανάλυσης, και σίγουρα για μια εκδοχή της λακανικής ψυχανάλυσης, δεν υπάρχει κανένα "ατομικό" έξω από τον κοινωνικό δεσμό, ο οποίος με την σειρά του είναι ζήτημα βαθιά πολιτικό και πολιτικοποιητικό.

Δεύτερον, συγχέεις την ούτως ή άλλως εσφαλμένη --ως καθολική διατύπωση, τουλάχιστον-- τοποθέτηση για την "ατομικιστική" οπτική της ψυχανάλυσης με την απουσία σε αυτή αξιολογικής αντιμετώπισης των ψυχικών διαταραχών. Μα φυσικά και η ψυχανάλυση δεν "αξιολογεί" τις ψυχικές διαταραχές ηθικά, αλλιώς δεν θα ήταν ψυχανάλυση αλλά ηθική. Αυτό όμως είναι εντελώς διαφορετικό θέμα από τον υποτιθέμενα "ατομικό" της προσανατολισμό. Δεν υπάρχει καμία νομοτελειακή σχέση ανάμεσα στον ατομικό προσανατολισμό και την απουσία αξιολογητικής διάστασης, με άλλα λόγια. Αν υπήρχε, τότε η ηθική, η οποία επίσης μιλά για άτομα, δεν θα είχε κανένα αξιολογικό πυρήνα η μέθοδο.

Αυτή είναι η δεύτερη λαθροχειρία στο σχόλιό σου.

Η τρίτη είναι ότι υπονοεί ότι ενεπλάκη καταχρηστικά μια αξιολογητική διάσταση στην συζήτηση. Λάθος, ενεπλάκη μια πολιτική διάσταση στην συζήτηση, και μπορούμε κάλλιστα να πούμε ότι μιλούμε για την ψυχανάλυση από διαφορετικές οπτικές επειδή εκπροσωπούμε δύο πολύ διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις. Όχι όμως ότι ο ένας χρησιμοποιεί την ψυχανάλυση για ηθικές αξιολογήσεις και ο άλλος όχι. Το "φετιχισμός" είναι κλινικός και αναλυτικός όρος, δεν είναι βρισιά. Ούτε στον Μαρξ είναι, άλλωστε. Και εκεί αναλυτική/γνωσιακή έννοια είναι.

Smirnoff είπε...

Αντώνης.

Λακανικός λενινισμός, ωραίος όρος, αν τον προτείνεις όμως στους σύγχρονους λακανικούς θα σε εγκαλέσουν για διαστρέβλωση του Λακάν στην κατεύθυνση του ολοκληρωτισμού.

Όμως αν δούμε τι συμβαίνει στην πράξη με τους σύγχρονους πολιτικούς λακανιστές, τους οπαδούς της radical democracy, πως δηλαδή πολιτεύονται συγκεκριμένα τόετε βρισκόμαστε ενώπιων μίας πολύ ενδιαφέρουσαν αντιστροφής, όπου ο Λένιν αποδεικνύεται πολυ πιο ριζοσπαστικός και πολυ πιο δημοκρατικός από αυτούς. Η μία πτέρυγα των πολιτικών λακανικών, που αναγνωρίζει την αδυνατότητα της δημοκρατίας καταλήγει στην υποστήριξη ενός χλιαρού (σχεδόν απολίτικου) ρεφορμισμού, εντός της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, οποιαδήποτε προσπαθεια υπέρβασης της οποίας καταλήγει στον ολοκληρωτισμό (Σταυρακάκης πχ). Ενώ η άλλη πτέρυγα φλερτάρει με ισχυρούς ηγέτες οι οποίοι θα συγκροτήσουν το λαό αναδεικνύωντας ευδιάκριτα τείχη με τις ελίτ (χαρακτηριστικό παράδειγμα η υποστήριξη του Λακλάου σε λατινοαμερικάνους ηγέτες με έντονα βοναπαρτικά στοιχεία, όπως ο Κίρχνερ ή ο Τσάβες). Από αυτή την άποψη, η στρατηγική του Λένιν, ακόμη και το 1903 για δημοκρατική κοματική συγκρότηση του προλεταριάτου με στόχο τη δική του, ταξική δικτατορία, φαντάζει απείρως πιο δημοκρατική και πιο ριζοσπαστική. Άσε που απαιτεί και πολύ λιγότερες φαντασιώσεις για να υποστηριχθεί...

Αντωνης είπε...

"Με κίνδυνο να κουράσω, το πρόβλημα που εντοπίζω στα όσα λέγονται είναι ότι, όπως κανείς μπορεί εύκολα να προσάψει στον αριστεριστή το σχήμα "ξέρω πολύ καλά πως η γυναίκα δεν διαθέτει φαλλό/ξέρω πως δεν υπάρχει δημοκρατία, αλλά συμπεριφέρομαι σαν να έχει/υπάρχει", μπορεί πολύ εύκολα να το προσάψει και στον κομμουνιστή, ελαφρώς τροποποιημένο: "ξέρω πολύ καλά πως η γυναίκα δεν διαθέτει φαλλό/ξέρω πως δεν υπάρχει αταξική κοινωνία, αλλά συμπεριφέρομαι σαν να έχει/υπάρχει"."

Εύλογη η επιφύλαξη/αντίρρηση.

Μόνο που ο κομμουνιστής δεν συγχέει αυτό που κάνει/εκπροσωπεί/λέει ο ίδιος με την υλοποίηση της "αταξικής κοινωνίας." Ο αμεσοδημοκράτης της πλατείας όμως ορίζεται από αυτή την σύγχυση.

Νομίζω ότι είναι σημαντική η διαφορά. Στην πρώτη περίπτωση, η άρνηση της απώλειας/του ευνουχισμού μετατοπίζεται σε ένα ακαθόριστο μελλοντικό σημείο. Στο δεύτερο θεωρείται ταυτόσημη με την πραγματικότητα ΤΩΡΑ.

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Αν και στην πραγματικότητα εγώ τις δύο πτέρυγες που ονομάζεις τις βλέπω ως θεωρητικά μία και μόνο (άσχετα αν πρακτικά έχουν καταλήξει σε διαφορετικά πράγματα, αυτό είναι καθαρά συγκυριακό ζήτημα πολιτικού context για μένα), μετά χαράς θα διαχώριζα τη θέση μου και από τις δυο (ή μια) ως αιρετικός, και ας με αποκήρυτταν για διαστρέβλωση:-)

Smirnoff είπε...

@Ανώνυμος

Η ψυχανάλυση πράγματι δεν κάνει αξιολογικές κρίσεις, αποσκοπεί όμως στη θεραπεία και από αυτή τη σκοπιά ο φετιχισμός αποδεικνύεται μία από τις πιο δύσκολοες περιπτώσεις. Ακριβώς επειδή το φετιχιστικό υποκείμενο είναι ρεαλιστής και ως εκ τούτου αρκετά λειτουργικός (functional) στην κανονικη του ζωή, όπως υποστηρίζει και ο Ζίζεκ, "απολαμβάνει το φετίχ του".

Από τη σκοπιά του πολιτικού μετασχηματισμού επίσης ο φετιχισμός συνιστά πολύ δύσκολο εμπόδιο γιατί καταλήγει στο να αποδέχεται πλήρως το υπάρχον, επικεντρώνοντας στο φαντασιακό φετιχιστικό αντικείμενο. Επιτελεί δηλαδή τη λειτουργία της απαράιτητης ψυχικής εκτόνωσης από τις συγκρούσεις και αντιφάσεις του υπάρχοντος (καπιταλισμός, μη δημοκρατία), χωρίς το μετασχηματισμό του.

Όσο για τη διαφορά αριστεριστή κομμουνιστή συμφωνώ με την απάντηση του Αντώνη, θέλω μόνο να προσθέσω πως το φετίχ του αριστεριστή είναι πολλαπλώς παραλυτικό, ενώ αυτό του κομμουνιστή παρακινεί σε δράση για το μετασχηματισμό του υπαρχοντος.

Ανώνυμος είπε...

Επειδή το να μιλάει κανείς αφηρημένα είναι ο καλύτερος τρόπος για μπορεί να μιλάει διαρκώς χωρίς να λέει τίποτε θα προσπαθήσω να μιλήσω συγκεκριμένα.

Πρώτον: την ψυχανάλυση δεν την απασχολεί ουδόλως ο κοινωνικός δεσμός ως τέτοιος. Την αφορά μόνο στο μέτρο που αγγίζει την εκάστοτε υποκειμενικότητα. Τουτέστιν, είτε καπιταλισμός, είτε κομμουνισμός, της είναι αδιάφορο. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι δεν έχει να πει πράγματα τόσο για τον πρώτο όσο και για τον δεύτερο. Αλλά δεν πιστεύει στην ιδέα του συνολικού κοινωνικού προτάγματος. Αφήνει αυτή την πίστη στην πολιτική.

Δεύτερον: δεν συγχέω τον εξατομικευμένο προσανατολισμό της ψυχανάλυσης με την απουσία αξιολογικής διάστασης. Λέω και τα δύο ταυτόχρονα. Και λέω ότι απέναντι στην καθολικότητα των ηθικών (γιατί ασφαλώς και η ηθική μιλά για άτομα αλλά αξιώνοντας καθολικότητα, πράγμα που δεν κάνει η ψυχανάλυση) και των πολιτικών αιτημάτων παραμένει παγερά αδιάφορη. Της είναι το ίδιο είτε έχει απέναντί της το Βελουχιώτη είτε τον Παττακό.

Τρίτον: όταν λες ότι "η δομή του φετίχ είναι παλινδρομική, που σημαίνει ότι αδυνατεί να περάσει σε ένα επόμενο στάδιο, να αποτελέσει δυναμικό μέσο "διάσχισης της φαντασίωσης" (traversing the fantasy)" δεν νομίζω ότι δεν είσαι κριτικός απέναντι στον φετιχισμό (όπως και ο Μαρξ άλλωστε, ο οποίος δεν ήταν δα και ο πιο αδιάφορος θεατής του φετίχ). Αλλά για την ψυχανάλυση η δομή του φετίχ αξίζει όσο και οποιαδήποτε άλλη. Και ασφαλώς δεν τίθεται θέμα "θεραπείας του φετιχισμού" (όπως είπε ο σμιρνώφ) για την ψυχανάλυση. Ξέρει ότι ο φετιχιστής θα παραμείνει φετιχιστής, ο νευρωτικός νευρωτικός και ο ψυχωτικός ψυχωτικός.

Τέταρτον: δεν βλέπω γιατί το να τοποθετίσει κανείς την άρνηση του ευνουχισμού στο τώρα είναι καλύτερο ή χειρότερο από το να την τοποθετήσει σε ένα ακαθόριστο μέλλον. Γιατί αν θεωρήσουμε ότι δεν τίθεται ζήτημα απαλλαγής από τον ευνουχισμό τότε και οι δύο αξονίζουν την πρακτική τους γύρω από ένα ψεύδος. Μόνο που ο πρώτος, επειδή βιάζεται, θα τρώει συχνά τα μούτρα του, ενώ ο δεύτερος θα έχει την πολυτέλεια να νομίζει ότι δεν τα τρώει ποτέ. Ζήτημα γούστου, εν πολλοίς.

Smirnoff είπε...

@Ανώνυμος

Κάνεις λάθος όταν λες πως δεν τίθεται ζήτητμα θεραπείας του φετιχισμού. Ο στόχος της ψυχανάλυσης ειναι θεραπευτικός, στη συγκεκριμένη περίπτωση αποσκοπεί στη διάσχιση της φαντασίωσης και αν είναι δυνατόν στη συνειδητή αποδοχή του γεγονότος του ευνοχισμού από τον φετιχιστή. Γνωρίζεις πολύ καλά πως η αφαίρεση του φετιχιστικού αντικειμένου, για οποιοδήποτε λόγο, μπορεί να οδηγήσει στην ψυχική κατάρρευση του (φετιχιστή) υποκειμένου.

Τώρα από πολιτική σκοπιά, δεν βρίσκεις καμία διαφορά από μία στάση που αποδέχεται αποδρώντας φαντασιακά από την πραφματικότητα, με μία στάση που τη μετασχηματίζει, ανεξάρτητα αν θα φτάσει ποτέ σε ένα κάποιου τύπου closure του κοινωνικού και πολιτικού ανταγωνισμού;
Αν ναι ποιο είναι το φετίχ που σου επιτρέπει να αντέχεις την πραγματικότητα; Εκτός βέβαια και αν ανήκεις στους νικητές αυτής της πραγματικότητας...

rakis1 είπε...

Λακανικός Λενινισμός.
Πράγματι ενδιαφέρον όρος.Αν αναλογιστούμε ότι ο Μάο και ο Λένιν αποδεσμεύουν το μίσος από το πάθος της υπεράσπισης των συνόρων και το γενικεύουν στην πάλη των τάξεων, τότε θα μπορούσαν να παραλληλιστούν με την καθολική επιταγή προς απόλαυση του Ντε Σαντ.
Ο Λένιν με ένα αδιάφορο πάθος, απαθές για την υπεράσπιση του συνόρου, γίνεται ο ψυχρός επαναστάτης επαγγελματίας εκφραστής μιας απόλυτης εχθρότητας.

Αντωνης είπε...

@rakis: Αν ισχύουν όσα γράφει εδώ ο Ζϊζεκ: http://radicaldesire.blogspot.com/2011/05/blog-post_8378.html

τότε ο Λένιν θα μπορούσε να βρίσκεται μακρύτερα από αυτό με το οποίο τον συνδέεις, μιας και αποτελούσε παράδειγμα έλλογης σκέψης για τη βία και όχι απονενεοημένης παράδοσης στη σαγήνη της. Η σύνδεση της "ψυχρότητας" με την αχαλίνωτη βία έχει, θυμίζω, τις απαρχές της στην μοναρχική αντεπαναστατική προπαγάνδα την εποχή της Τρομοκρατίας (1793-94, βλ. David Simpson, Nationalism, Romanticism and the Revolt Against Theory).

Κόντρα σ' αυτή την υστερικά αντεπαναστατική αντίληψη περί ψυχρότητας, και για να μείνουμε στην προοπτική ενός "λανκανικού λενινισμού" κάπως ορθολογικότερα, θα σε προσκαλούσα να αναλογιστείς την ψυχρότητα του ψυχαναλυτή, που εμποδίζει με αυτόν τον τρόπο την μεταβίβαση (transference) του ασθενή.

Αντωνης είπε...

Η ψυχρότητα αυτή είναι μέρος της "ηθικής της ψυχανάλυσης" θυμίζω. Και θα έτεινα να βλέπω την λενινιστική ψυχρότητα ως μέρος μιας ηθικής της επαναστατικής πολιτικής.

adorno είπε...

Απαντώ εδώ στην τελευταία πρόταση στο "Μολότωφ Κοκτέιλ 41", για την μεταφορά της ψυχανάλυσης στην πολιτική θεωρία,αλλά και στον ίδιο τον σχολιασμό του topic.

Πέρα από το γεγονός ότι ένας ο οποίος δεν έχει διαβάσει τίποτα από ψυχανάλυση δεν μπορεί να παρακολουθήσει την συζήτηση και έτσι έχουμε να κάνουμε με μια συζήτηση για περιορισμένο κοινό, τα ίδια τα ψυχαναλυτικά σχήματα χωράνε όλες τις περιπτώσεις.Όταν λες Αντώνη μαζί με τον Σμιρνώφ ότι: γνωρίζω πως δεν υπάρχει φαλλός/γνωρίζω πως δεν υπάρχει δημοκρατία αλλά συμπεριφέρομαι σαν να υπάρχει, αυτό μπορούμε να το μεταφέρουμε ΣΕ ΟΛΕΣ τις περιπτώσεις!Η πλατείες αποτελούσαν πολύ απλά τα "τακούνια", και συγκεκριμένα η πλατεία Συντάγματος την 12ποντη γόβα.Τα ίδια αυτά ήταν υποκατάστατα, αν και με το να τα λέμε υποκατάστατα τα υποβιβάζουμε χυδαία μιας και όλα ανάγονται στην σεξουαλικοποίηση και απαλείφουμε πχ την επένδυση νοήματος σε αυτήν την διαδικασία.Στους κομμουνιστές τον ρόλο του φετίχ δεν είχε το προλεταριάτο?Προφανώς και τον είχε.Στους κομμουνιστές τον ρόλο του Φαντασιακού Πατέρα δεν έχει ο Μαρξ-Λένιν?Προφανώς και τον έχει.Για τους κομμουνιστές-και ιδίως για τους οργανωμένους στο ΚΚΕ- ένας ψυχαναλυτής θα μπορούσε να γράψει τόμους και αυτό το ξέρεις καλά.Όταν ο κνίτης μου λέει εμένα ότι "εγώ μπορώ να κρίνω μόνο αν εκτελώ σωστά την γραμμή μου ή όχι" σε ερώτηση για το αν είναι σε θέση να κρίνει αυτά που του λένε, τότε μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ό,τι θέλουμε από ψυχανάλυση.Η ίδια η λειτουργία της παράστασης του κομμουνισμού είχε αναλυθεί ωραία αν και σύντομα από την Φρόιντ στον Πολιτισμό Πηγή Δυσφορίας.

Τελικά αγαπητοί που καταλήγουμε?Στο ότι και εσείς έχετε δίκιο, μιας και το φαντασιακό (όχι ως είδωλο χωρίς νόημα, αλλά αντίθετα ως φορέας νοήματος) δεν μπορει να εξαλειφθεί ποτέ, θα είναι πάντα παρόν.Άλλο όμως είναι να χρησιμοποιούμε τα -της μόδας- πολύ γενικά (χωράνε παντού και τα πάντα) ψυχαναλυτικά σχήματα για να ευλογούμε τα γένια μας.

Αυτά..

Αντωνης είπε...

@Adorno: Αναρωτιέμαι τι θα έλεγε ένας ψυχαναλυτής για το γεγονός ότι το παρόν είναι το 38ο σχόλιο για ένα κείμενο μήκους μιάμισης σειράς. Εγώ προφανώς πάντως είμαι ικανοποιημένος απ' αυτό το γεγονός.

Κατά τα άλλα, εγώ έχω ήδη πει πάρα πολλά και θα μείνω με όσα έχω πει. Θα μού επιτρέψεις μόνο να σου πω, επειδή νομίζω ότι είναι η δεύτερη φορά που αναφέρεις ότι η ψυχανάλυση είναι της μόδας, ότι η πρώτη μου δημοσίευση που χρησιμοποίησε Λακάν και Αλτουσέρ σε ένα ψυχαναλυτικο/μαρξιστικό πλαίσιο χρονολογείται το 1997, ήτοι14 χρόνια πριν. Δεν ήταν φυσικά κάτι πρωτότυπο τούτο το πλαίσιο. Στην κινηματογραφική θεωρία, την οποία αφορούσε η δημοσίευση, χρησιμοποείται μια εκδοχή Αλτουσεριανο-λακανισμού (επικεντρωμένη στην έννοια του κινηματογραφικού Μηχανισμού) από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 στο περιοδικό Screen (Michel Chion, Christian Metz, Colin Maccabe, κλπ).

Επομένως τα περί "μόδας" δεν ξέρω ποιον αφορούν, σίγουρα πάντως όχι εμένα:-)

Ανώνυμος είπε...

@Smirnoff
Προφανώς δεν τίθεται θέμα να αποφανθούμε περί του φετιχισμού στην ψυχανάλυση. Να πω μόνο, επειδή μου φαίνεται σοβαρή παρανόηση, ότι αφενός δεν τίθεται θέμα "διάσχισης της φαντασίωσης" στην διαστροφή, για τον απλούστατο λόγο ότι στην περίπτωση της διαστροφής δεν υφίσταται φαντασίωση. Μάλιστα η δομή της διαστροφής είναι αντίστροφη από αυτήν της φαντασίωσης, κατά Λακάν: "[La structure de la perversion] est...un effet inverse du fantasme", (Σεμινάριο της 13ης Μαΐου 1964, Οι τέσσερις θεμελιώδεις έννοιες της ψυχανάλυσης). Αρκετά τεχνικά όλα αυτά, αλλά όχι εντελώς άχρηστα ελπίζω. Αφετέρου, δεν τίθεται ζήτημα "θεραπείας" της διαστροφικής συμπεριφοράς. Η διαστροφή είναι κλινική δομή και ως τέτοια δεν μεταβάλλεται (όπως συμβαίνει άλλωστε με την νεύρωση και την ψύχωση).

Ανώνυμος είπε...

Κι επειδή ξέχασα το δεύτερο σκέλος του σχολίου του Σμιρνώφ, να πω ότι στους αριστεριστές διαπιστώνω τόσο στάσεις και πρακτικές που μετασχηματίζουν όσο και φαντασιακές αποδράσεις, όπως λες. Τα ίδια διαπιστώνω και σε όσους αυτοπροσδιορίζονται ως κομμουνιστές σε αντιδιαστολή με τους αριστεριστές (γιατί η αλήθεια είναι ότι και οι αριστεριστές ως κομμουνιστές αυτοπροσδιορίζονται).
Στους νικητές αυτής της πραγματικότητας δεν ανήκω, αλλά δεν νομίζω ότι χρειάζεται κανείς κάποιας λογής φετίχ για να υποστηρίξει ή να πράξει αυτό που θεωρεί σωστό.

adorno είπε...

Φίλε Αντώνη, ίσως με παρεξήγησες και ενδεχομένως να ευθύνομαι και εγώ σε αυτό.Δεν είμαι κατά της ψυχανάλυσης καθεαυτής.Η ένστασή μου είναι ότι είναι προβληματική εως και δεν προσφέρει τίποτα το ουσιαστικό σε πολιτικό επίπεδο, αφού μπορείς να πεις τα ίδια πάνω κάτω για όλους.Όλα στην τελική μπορούμε να πούμε ότι είναι μετουσίωση...

Ο ψυχαναλυτής δεν μας ενδιαφέρει τι θα έλεγε για τα 39 σχόλια.Κατά πάσα πιθανότητα θα έλεγε ότι είμαστε νευρωτικοί.Και ποιος δεν είναι?Όταν ο ψυχαναλυτής μου λέει εμένα ότι είμαι "αναρχικός" επειδή οι σχέσεις μου με τον πατέρα δεν ήταν καλές ή ότι είμαι κομμουνιστής επειδή οι σχέσεις μου με τον πατέρα ήταν αντίθετα σχέση απόλυτης εξάρτησης από την πατρική φιγούρα και εγώ ψάχνω απεγνωσμένα ένα υποκατάστατο ή ότι η παράσταση της ουτοπικής κατάστασης (κομμουνισμός, αναρχία, αυτόνομη κοινωνία) είναι αποτέλεσμα της διάρρηξης του πρωταρχικού εγκλεισμού/πρωτογενή ναρκισσισμού,sorry αλλά δεν μου λέει κάτι ουσιαστικό.Εξάλλου για την ίδια την ψυχανάλυση, "σωστή" ψυχική κατάσταση δεν υπάρχει.Όταν ο Φρόιντ μας μιλάει για την ψυχαναγκαστική νεύρωση πχ, το μόνο που μπορούμε να ρωτήσουμε κατευθείαν για να καταλάβουμε το αδιέξοδο που μας οδηγεί η ψυχαναλυτική θεώρηση είναι "τι πράγματα θα έπρεπε να σκεφτόμαστε τότε?".

Υ.Γ-Να υποθέσω ότι συμφωνείς με το τελευταίο σχόλιό μου?(μιας και δεν απάντησες)

Smirnoff είπε...

@Ανώνυμος

Δεν αναφερόμουνα στη θεραπεία του φετιχισμού ως ψυχική δομή, ούτε πως η διαστροφή είναι αποτέλεσμα της φαντασίωσης. Αναφερόμουνα αντίθετα στη διάσχιση της φαντασίωσης που σχετίζονται με τις επιθυμίες που γεννά η φετιχιστική λειτουργία, η προσκόλληση σε ένα φετίχ. Στο Λακάν δεν υφίσταται επιθυμία χωρίς φαντασίωση. Άλλωστε από φετίχ σε φετιχ υπάρχει διαφορά, μπορεί να μην είναι δυνατόν να αλλάξει η (φετιχιστική) ψυχική δομή, υφίσταται όμως η δυνατότητα να διαφοροποιηθεί το φετίχ, σε κάτι ίσως που να μη δημιουργεί τόσες συγκρούσεις στο υποκείμενο. Ή μπορεί ο φετιχιστής να φτάσει μέσω της ψυχανάλυσης να συνειδητοποιήσει το φετιχισμό του και άρα να τον διαχειρίζεται.

Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά την πολιτική, είχα στο μυαλό μου τη φετιχιστική λειτουργία της ιδεολογίας που αναλύει ο Ζίζεκ, όπου εκεί υφίσταται φαντασίωση (όπως και σε κάθε τύπου ιδεολογία άλλωστε),και άρα μπορούμε να μιλάμε για διάσχιση της φαντασίωσης. Η αντίρρηση σου έχει να κάνει με τη διαφωνία που είχες και με τον Αντώνη, κατά πόσο δηλαδή ο φετιχισμός εμπεριέχει φαντασίωση. όπως ανέφερα και σε προηγούμενο σχόλιο, η συγκεκριμένη φετιχιστική επιτέλεση γεννά τις φαντασιώσεις που την υποστηρίζουν και την αναπαράγουν.

rakis1 είπε...

@Αντώνης,
αυτό που βλέπω εγώ είναι και οι δύο περιπτώσεις να καταστρέφονται από αυτό που επιδίωκαν ή επιδιώκουν ακόμα να ερμηνεύσουν, από ένα υποτιθέμενο βάθος νοήματος.

Αντωνης είπε...

@rakis: Δεν κατάλαβα το σχόλιο. Ποιες οι δύο πλευρές, ποια η καταστροφή, ποιανού πράγματος το υποτιθέμενο βάθος νοήματος;

rakis1 είπε...

Ήμουν ασαφής. Εννοώ τους Λένιν-Μάο και τους ψυχαναλυτές σε σχέση με τον ορθολογισμό τους.

Ανώνυμος είπε...

Είναι λάθος να λέμε ότι η ανάλυση σε ένα φετιχιστή θα αποσκοπούσε "να διαφοροποιηθεί το φετίχ, σε κάτι ίσως που να μη δημιουργεί τόσες συγκρούσεις στο υποκείμενο" ή ότι "μπορεί ο φετιχιστής να φτάσει μέσω της ψυχανάλυσης να συνειδητοποιήσει το φετιχισμό του και άρα να τον διαχειρίζεται". Ο φετιχιστής γνωρίζει και δεν είναι αυτό που τον προβληματίζει. Κατά κανόνα νιώθει καλά με τον τρόπο που απολαμβάνει, δηλ. με το φετιχ του, και καλά κάνει. Γι' αυτό και σπάνια βλέπει κανείς φετιχιστές, και διαστροφικούς γενικότερα, σε ανάλυση. Και όταν τους βλέπει το ζήτημά τους δεν είναι ο φετιχισμός ή η διαστροφή τους, όπως δεν είναι και για τον αναλυτή άλλωστε. Το γεγονός ότι το φαντασιωτικό σενάριο του διαστροφικού είναι δομικά αντίστροφο από αυτό του νευρωτικού συνεπάγεται ότι δεν έχει και πολλά πράγματα να διασχίσει στο επίπεδο του φετίχ. Ανάγκη διάσχισης έχει κανείς όταν έχει προβλήματα με τον τρόπο που απολαμβάνει και δεν είναι αυτή η περίπτωση του διαστροφικού. Γιατί για τον διαστροφικό το φετίχ είναι "απόλυτος όρος της επιθυμίας". Αυτό που ενδεχομένως θα δουλευτεί στην ανάλυση θα είναι η συμφιλίωση με το φετίχ, σε περίπτωση που αυτό δημιουργεί συγκρούσεις, αλλά σε καμία περίπτωση απαλλαγή ή κριτική του. Θα ήταν π.χ. αδιανόητο (και ανόητο) να επιχειρήσει ένας αναλυτής να μεταστρέψει έναν ομοφυλόφιλο (και η ομοφυλοφιλία διαστροφή είναι από ψυχαναλυτική άποψη) σε ετεροφυλόφιλο, επειδή αυτός θα είχε δυσκολίες με την ομοφυλοφιλία του. Τώρα, δυσκολεύομαι να δω πώς μεταφέρονται όλα αυτά στο πολιτικό πεδίο με τρόπο που θα ήταν γόνιμος. Ποιος θα έχει εκεί το ρόλο του αναλυτή και ποιος του αναλυόμενου;

Αντωνης είπε...

Θα νόμιζα ότι ο φετιχιστής διατρέχει πολύ σοβαρό κίνδυνο να προσκρούσει πάνω στην απόρριψη που επιφέρει η αδυναμία του να αναγνωρίσει την επιθυμία του άλλου· σε καθημερινό επίπεδο, η φετιχιστική απόλαυση εξαγοράζεται με το ρίσκο της σεξουαλικής δυσλειτουργίας εάν ο φετιχιστής δεν βρει σεξουαλικό παρτενέρ που να μοιράζεται το φετίχ του ή να το ανέχεται.

Η βία με την οποία ο Σκότι στο Vertigo (Χίτσκοκ) εξαναγκάζει την κοπέλα που γνώρισε να συμμορφωθεί με την ανάγκη του για ένα φετιχιστικό αντικείμενο είναι ενδεικτική του γεγονότος ότι η φετιχιστική απόλαυση έχει κόστος για την κοινωνική ενσωμάτωση, καθώς και για την δυνατότητα εισαγωγής σε διυποκειμενικές σχέσεις.

Περί ομοφυλοφυλίας ως διαστροφής, ομολογώ πως δεν γνωρίζω τέτοια συζήτηση στον Λακάν ή στους σύγχρονους Λακανιστές -- και σίγουρα τη θεωρώ από τα αντιδραστικότερα κομμάτια της φρουϊδικής σεξουαλικής θεωρίας.

Τέλος, για την "εφαρμογή", ας την πούμε έτσι χοντροκομμένα, της ψυχανάλυσης στην πολιτική, νομίζω ότι έγινε επανειλημμένα προφανές ότι η "ψυχανάλυση" δεν είναι το ίδιο πράγμα για όλους, και συνεπώς η "εφαρμογή" εξαρτάται ήδη από το πώς νοεί κάποιος την ψυχαναλυτική ορολογία και τις συνεπαγωγές της.

Αντωνης είπε...

Είναι εφικτό να διαφωνήσει κανείς κάθετα ΜΕΣΑ από την ψυχανάλυση με τη θεμελιώδη θέση του πολιτικού Λακανισμού περί εμμένειας του "κοινωνικού δεσμού" στην υποκειμενική συγκρότηση, διότι απλούστατα υπάρχουν (λυσσαλέα) ανταγωνιστικές θεωρήσεις (και Σχολές) της ψυχανάλυσης. Για αυτό και επέμεινα ότι οι διαφωνίες εδώ πρέπει να ιδωθούν ως πρώτιστα πολιτικές και όχι απλώς ως "τεχνικής" φύσης.