Πέμπτη, 22 Σεπτεμβρίου 2011

Συνέντευξη με τον V.A Vazioulin I (e-globbing)

Εξακολουθητικά επίκαιρο και σημαντικό κείμενο για την "σπασμένη" διαλεκτική που μαστίζει, μεταξύ άλλων, και την ελληνική αριστερά (θεωρητικοκεντρικός οπορτουνισμός/αντιθεωρητική αγκύλωση στο παρελθόν).
RD
---

Ο Βίκτωρ Αλεξέγεβιτς Βαζιούλιν (γεννήθηκε το 1933 στη Μόσχα) είναι ένας από τους δημιουργικότερους στοχαστές της εποχής μας. Κεντρικό θέμα των ερευνών του είναι τα μεθοδολογικά και φιλοσοφικά θεμέλια της μαρξιστικής θεωρίας, των κοινωνικών επιστημών. Βασικά έργα του είναι τα εξής:

Η λογική του Κεφαλαίου του Καρλ Μαρξ, Μόσχα 1968.
Το γίγνεσθαι της μεθόδου επιστημονικής έρευνας του Καρλ Μαρξ, Μόσχα 1976.
Η διαλεκτική του ιστορικού προτσές και η μέθοδος της ερευνάς του, ελληνική έκδοση Σύγχρονη Εποχή 1988.
Η λογική της Ιστορίας. Ζητήματα θεωρίας και μεθοδολογίας, 1988.

Κύρια επιστημονικά επιτεύγματα του είναι:
1. Η αποκάλυψη της διαλεκτικής λογικής, της μεθοδολογίας του θεωρητικού μέρους του Κεφαλαίου του Καρλ Μαρξ μέσα από τη συστηματική αντιπαραβολή του υλικού της πολιτικής οικονομολογίας με την επιστήμη της λογικής του Χέγκελ.
2. Η διακρίβωση του αντιφατικού μηχανισμού εμφάνισης, διαμόρφωσης και ανάπτυξης της θεωρίας και μεθοδολογίας του μαρξισμού.
3. Η συστηματική ανάπτυξη της κοινωνικής θεωρίας του μαρξισμού βάσει της ανεπτυγμένης μεθοδολογίας του και μέσω της θεωρητικής εξέτασης της δομής και της ιστορίας της ανθρωπότητας υπό το πρίσμα της ώριμης, της αταξικής - κομμουνιστικής κοινωνίας.

Η επαναστατική θεωρία και στάση ζωής του είχαν αποτέλεσμα συγκρούσεις και αποσιώπηση εκ μέρους των ιθυνόντων τόσο επί «στασιμότητας» (ιδιαίτερα μετά την αντίθεση του στη «θεωρία» του ανεπτυγμένου σοσιαλισμού) όσο και επί κεφαλαιοκρατικής αντεπανάστασης.

Σήμερα είναι επικεφαλής της διεθνούς Λογικο-Ιστορικής σχολής, μιας διεθνιστικής ερευνητικής και πολιτικής ομάδας.
Δ. Πατέλης


Β. Α. Βαζιούλιν: Αρχίζοντας τη συζήτηση μας θα ήθελα να επισημάνω την ανεπάρκεια θεωρητικών ερευνών και την υποτίμηση της θεωρίας απ' όλα τα κόμματα και τα κινήματα κομμουνιστικού προσανατολισμού ή κομμουνιστικής αναφοράς.

Παρατηρείται το εξής παράδοξο: όσο πιο αριστερά είναι το συγκεκριμένο κόμμα τόσο περισσότερο υποτιμά τη σημασία της θεωρητικής έρευνας. Με μια πρώτη ματιά, με μια επιφανειακή προσέγγιση δημιουργείται η εντύπωση ότι με τη θεωρία ασχολούνται περισσότερο τα σοσιαλδημοκρατικά και τα σοσιαλιστικά κόμματα. Νομίζω, όμως, ότι η εντύπωση αυτή είναι μάλλον επιφανειακή.

Η κατάσταση έχει ως εξής: τα κόμματα που έχουν έναν πραγματικά αριστερό - κομμουνιστικό προσανατολισμό δεν λαμβάνουν υπόψη τους τις αλλαγές που έχουν μεσολαβήσει από την εποχή των Μαρξ -Ένγκελς αλλά και του Λένιν. Απ' την άλλη, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα είτε προσποιούνται είτε πραγματικά πιστεύουν ότι μετά τους Μαρξ - Ένγκελς - Λένιν ο κόσμος έχει αλλάξει τόσο πολύ, ώστε τίποτα δεν ευσταθεί από τη θεωρία του μαρξισμού.

Φτάνουμε σε μια απόσπαση των δυο πλευρών της αντίθεσης: τα μεν κόμματα κομμουνιστικού προσανατολισμού αγνοούν τις αλλαγές που έχουν επέλθει, τα δε σοσιαλδημοκρατικά και σοσιαλιστικά απολυτοποιούν αυτές τις αλλαγές και δεν βλέπουν τα κοινά σημεία που υπάρχουν στη σημερινή εποχή και στην εποχή των Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν.

Γι' αυτό αφενός τα πρώτα, στην ουσία, αποκόβονται απ' τη ζωή επαναλαμβάνοντας στοιχεία από το έργο των Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν χωρίς την παραμικρή αλλαγή. Μερικά μάλιστα από αυτά, τα πιο αριστερά, εμμένουν χωρίς ουσιώδεις αλλαγές σε θέσεις του Στάλιν ή του Τρότσκι ή κάποιων άλλων μαρξιστών, ανάλογα με τον προσανατολισμό τους.

Τα δεύτερα (τα σοσιαλδημοκρατικά), στο όνομα των αλλαγών που έχουν γίνει, αρνούνται την κομμουνιστική προοπτική, θεωρούν ότι ο σοσιαλισμός είναι ανέφικτος και ότι δεν μπορούμε να στηριζόμαστε στους Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν (και πολύ περισσότερο στον Στάλιν).

Έτσι, τα αριστερά κομμουνιστικά κόμματα, παρ' όλο που έχουν αποκοπεί από τη ζωή, παραμένουν ειλικρινά προσηλωμένα στον κομμουνιστικό στόχο. Ενώ τα σοσιαλδημοκρατικά απορρίπτουν κάθε τέτοιο στόχο και απλώς περιορίζονται στη συγκυρία. Ακόμη και όταν βάλουν κάποιους στόχους, είναι τόσο απροσδιόριστοι, ώστε είναι εκ προοοιμίου ανεκπλήρωτοι. Υποθέτουν, π.χ., ότι κάποτε... στο μέλλον θα επιτευχθεί «κοινωνική δικαιοσύνη» χωρίς να ξεκαθαρίζουν τι σημαίνει αυτή η κοινωνική δικαιοσύνη, πότε και με ποιον τρόπο θα επιτευχθεί. Αναφέροντας αυτό το παράδειγμα, έχω κυρίως στο μυαλό μου το δικό μας «Σοσιαλιστικό Κόμμα των Εργαζομένων» (σ.σ. του Μπουζγάλιν Καγκαρλίτσκι).

Πιστεύω ότι ο κόσμος σε μεγάλο βαθμό έχει αλλάξει. Στην εποχή του Λένιν (πόσο μάλλον στην εποχή των Μαρξ - Ένγκελς) δεν υπήρξαν απόπειρες σοσιαλιστικής κοινωνίας. Δεν υπήρχε σοσιαλιστικό στρατόπεδο. Δεν υπήρχε αλληλεπίδραση σοσιαλιστικών κρατών. Στην εποχή των Μαρξ - Ένγκελς δεν υπήρχε ακόμα η επιστημονικοτεχνική επανάσταση. Μόλις άρχιζε στην εποχή του Λένιν, ενώ το δεύτερο στάδιο της άρχισε στα τέλη των δεκαετιών '70-'80, οπότε παρατηρείται η μετάβαση στην εντατική διαμόρφωση ενός πληροφοριακού τεχνολογικού συγκροτήματος. Αλλά, όπως είναι γνωστό, ο μαρξισμός έγινε δυνατό να ανακύψει μόνο μετά την ολοκλήρωση της βιομηχανικής επανάστασης. Τότε εμφανίστηκαν ριζικά νέες δυνατότητες για την ανάπτυξη της κοινωνικής θεωρίας. Κι όχι μόνο της θεωρίας, αλλά και της πρακτικής, δεδομένου ότι διαμορφώθηκε μια νέα τάξη, η εργατική τάξη, ως τάξη «για τον εαυτό της».

Το ίδιο και σήμερα, πραγματοποιείται μια εντελώς νέα στροφή στις παραγωγικές δυνάμεις, αδιανόητη για την εποχή του Λένιν (πόσο μάλλον για την εποχή των Μαρξ -Ένγκελς).

Γι' αυτό είναι απαραίτητη η θεωρητική ανάλυση αυτών των αλλαγών. Αλλαγές οι οποίες δεν επιδρούν μόνο στην τακτική των Κ. Κ. (γεγονός πασιφανές), αλλά και στη στρατηγική. Η αναγνώριση της επίδρασης αυτών των αλλαγών δε ση μαίνει απόρριψη του στόχου μας, του κομμουνισμού. Σημαίνει βαθύτερη κατανόηση του. Τι είναι, τέλος πάντων, ο κομμουνισμός και με ποιον τρόπο είναι εφικτή η μετάβαση σ' αυτόν.

Αυτή είναι η μια πλευρά της αντίφασης, οι αλλαγές της εποχής μας, σε σύγκριση με τις εποχές των Μαρξ, Ένγκελς και Λένιν. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη πλευρά. Αυτή που επιμελώς λησμονούν οι σοσιαλδημοκράτες. Το ότι δηλαδή, η εποχή των Μαρξ - Ένγκελς έχει πολλά κοινά σημεία με τη σύγχρονη εποχή. Παρ' όλες τις αλλαγές που έχουν γίνει στον καπιταλισμό, αυτός, ως προς την ουσία του, παραμένει καπιταλισμός. Αυτό σημαίνει ότι τα θεωρητικά αυτά κεκτημένα πρέπει να αναλυθούν υπό το πρίσμα της σύγχρονης εποχής, όπως και ο Λένιν στην εποχή του, την εποχή του ιμπεριαλισμού, προσπάθησε να αναστοχαστεί τον Μαρξ.

Εάν εξετάσουμε απ' αυτή τη σκοπιά τα κόμματα κομμουνιστικού προσανατολισμού, θα δούμε ότι ουσιαστικά αναπαράγουν αυτά που υπήρχαν μέχρι πρόσφατα, χωρίς να επιχειρούν να αναλύσουν θεωρητικά την εμπειρία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης και της ήττας του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ και στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Κι όταν προσπαθούν να αντλήσουν κάποια διδάγματα απ' την ήττα, κατά κύριο λόγο επικαλούνται τον υποκειμενικό παράγοντα στο εσωτερικό της χώρας ή τον ίδιο παράγοντα στο εξωτερικό ή κάποιους συνδυασμούς του πρώτου με το δεύτερο. Για παράδειγμα, κάποια σφάλματα ή την προδοσία ορισμένων προσώπων (κυρίως της ηγεσίας του κόμματος), τη μυστική δράση των ξένων μυστικών υπηρεσιών (κυρίως των αμερικανικών), την καταστροφική παρέμβαση πολιτικών κύκλων των δυτικών αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών ή και το σύνολο των παραπάνω αιτιών.

Βέβαια, όλοι αυτοί ο παράγοντες υπήρχαν. Αλλά να τα εξηγήσουμε όλα με βάση τον υποκειμενικό παράγοντα... σε καμιά περίπτωση. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι στο εσωτερικό της χώρας και ως αποτέλεσμα της εσωτερικής αντικειμενικής ανάπτυξης διαμορφώθηκαν οι προϋποθέσεις της αστικής αντεπανάστασης. Θα ήθελα να επισημάνω ότι χωρίς σοβαρή ανάπτυξη της θεωρίας το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα θα φτάσει -ή μήπως έχει ήδη φτάσει;- σε αδιέξοδο. Βλέπετε, ο άνθρωπος, σε αντίθεση με τα ζώα, οφείλει να γνωρίζει τι είναι αυτό που πραγματοποιεί ως αποτέλεσμα των ενεργειών του και με ποιον τρόπο μπορεί να το πετύχει. Υπόδειγμα για κάτι τέτοιο ήταν το κόμμα των μπολσεβίκων. Ο Λένιν προσπαθούσε να αναπτύξει το μαρξισμό σύμφωνα με τις νέες ιστορικές συνθήκες.

Όσον αφορά δε τη λεγόμενη «λενινιστική φρουρά«, όσοι την αποτελούσαν απέδιδαν μεγάλη σημασία στη θεωρία. Όλοι οι μπολσεβίκοι, όταν πήγαιναν φυλακή, μελετούσαν. Σπούδαζαν το μαρξισμό και το σύνολο της κοινωνικής σκέψης, δεδομένου ότι ο μαρξισμός ανέκυψε -όπως και να το δούμε- μέσα στη διαδικασία της κριτικής επεξεργασίας των σημαντικότερων κεκτημένων της παγκόσμιας σκέψης. Τι γίνεται, όμως, σήμερα; Οι κομμουνιστές, κυρίως, αναλώνονται με κάποιες συγκεκριμένες πρακτικές ανάγκες. Είναι, όμως, αναγκαίος ο συνδυασμός της πρακτικής δράσης με τη συστηματική ενασχόληση με τη θεωρία, με την αυτομόρφωση, με τη βαθιά κατανόηση της συγκυρίας στην οποία πρέπει να δράσουν οι κομμουνιστές.

Αυτή η υποτίμηση της θεωρίας υπάρχει σε όλα τα κομμουνιστικά κόμματα. Στη Ρωσία, περισσότερο για τη σημασία της θεωρίας μιλά το ΚΚΡΟ (Κ.Κ. Ρώσικης Ομοσπονδίας - του Ζουγκάνοφ). Το κόμμα αυτό είναι πολύ κοντά στη σοσιαλδημοκρατία και πιθανόν να μετεξελιχτεί σε καθαρά σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Αυτοί το ζήτημα της θεωρίας το καταλαβαίνουν πολύ ιδιόμορφα. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του Ζουγκάνοφ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι, μελετώντας τους κλασικούς του μαρξισμού, τη Βίβλο, το Κοράνι, τις Βέδες και εγχειρίδια σχετικά με το πώς διεξάγει κανείς ψυχολογικό πόλεμο, θεωρεί ότι έχει κατανοήσει τα πάντα και δεν υπολογίζει κανέναν.

Σοβαρή θεωρητική δουλειά δε γίνεται ούτε στο ΚΚΡΟ. Αυτό που κάνουν είναι να προσπαθούν να συνδυάσουν ορισμένες ιδέες του μαρξισμού με σοσιαλδημοκρατικές απόψεις. Κάθε άλλο παρά αναπτύσσουν το μαρξισμό.


Πηγή: e-globbing

8 σχόλια:

ΑλεξΔ είπε...

Ευχαριστούμε Αντώνη για την ανα-αναδημοσίευση. Εκ μέρους του γλόμπινγκ θέλω μόνο να υπογραμμίσω ότι η δημοσίευση του κειμένου από μας γίνεται μόνο για λόγους διεύρυνσης του ορίζοντα σκέψης και όχι για να υπονοηθεί κάποια θεωρητική αδυναμία ή ανακολουθία του ΚΚΕ που υποστηρίζουμε.
Θεωρούμε ότι η θεωρητική προσπάθεια που κάνει το ΚΚΕ απ' το 95 μέχρι και το 18ο συνέδριο (2009) για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού είναι πολύ σημαντική και ουσιαστική, ίσως η μοναδική στον κόσμο από επίσημο κομμουνιστικό φορέα.

Αντωνης είπε...

@Αλεξ; Εγώ ευχαριστώ για το κείμενο, που θα δημοσιευτεί σε συνέχειες λόγω μεγέθους. Κατανοητή η επεξήγηση.

Ανανεωτικός κομμουνιστής είπε...

Σημαντικότατος στοχαστής ο Βαζιούλιν και όσα γράφει είναι πάντα τροφή για σκέψη. Δυστυχώς δεν είχα ποτέ την ευκαιρία να μελετήσω τα γραφτά μου (παρόλο που ένα βιβλίo του υπάρχει στη βιβλιοθήκη μου -λόγω έλλειψης χρόνου το έχω απλά ξεφυλλίσει και τίποτα παραπάνω). Ελπίζω αυτό το ποστ να μού δώσει το έναυσμα για ένα πιο συστηματικό κοίταγμα.

Ονειρμός είπε...

Πάντως, και αυτό του λέω προς τους φίλους του ΚΚΕ, επειδή ακριβώς, όσο καλή δουλειά και να έχει γίνει, δεν γίνεται μια ανάλυση, και ειδικά για την ΕΣΣΔ, να είναι 100% πλήρης, δεν σημαίνει ότι παύει κανείς να υποστηρίζει το ΚΚΕ, από την απλή και μόνο δημοσίευση μιας τέτοιας φωνής. Και να πει κάποιος ότι το ΚΚΕ έχει θεωρητικά ελλείμματα, δεν είναι και τόσο κακό! Δεν σημαίνει ότι κάποιος επιλέγει να μην το στηρίζει. Υπάρχει ενδεχομένως ένας διάχυτος φόβος, για πράγματα που δεν θα έπρεπε. Τίποτα δεν υπάρχει περίπτωση ή δεν θα έπρεπε τελοσπάντων να υπονοηθεί, πέρα από το απλό γεγονός ότι δημοσιεύεται μια σκέψη που κάποιος, για να την δημοσιεύει, την εκτιμά.
Για την ταμπακέρα, οι συνεντεύξεις του Βαζιούλιν (αρκετές έχουν μεταφραστεί στο περιοδικό Αριστερή Ανασύνταξη), έχουν το πλεονέκτημα, ότι μιλούν για την επικαιρότητα της εποχής, δίνοντας την δυνατότητα σε κάποιον να εξάγει ευρύτερα, θεωρητικά συμπεράσματα, όπως εδώ για την σχέση ''αριστερών'' και θεωρίας.

Ονειρμός είπε...

Μια ακόμη συνέντευξη, νομίζω ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.

http://www.ilhs.tuc.gr/gr/Vazioulinsinenteuxi.htm

Αντωνης είπε...

" Υπάρχει ενδεχομένως ένας διάχυτος φόβος, για πράγματα που δεν θα έπρεπε. Τίποτα δεν υπάρχει περίπτωση ή δεν θα έπρεπε τελοσπάντων να υπονοηθεί, πέρα από το απλό γεγονός ότι δημοσιεύεται μια σκέψη που κάποιος, για να την δημοσιεύει, την εκτιμά."


Συμφωνώ με τον Ονειρμό, αλλά όπως θεωρεί ο καθένας ότι είναι καλύτερο για τον ίδιο, δεν υπάρχει θέμα.

Ονειρμός είπε...

@Αντώνης

Εννοείται αυτό, και ό,τι είπα δεν ήταν ''κριτική'' σε αυτό που ήθελε ο Άλεξ να προσθέσει, αλλά μια αυθόρμητη παρατήρηση.

Αντωνης είπε...

Το ξέρω, δεν υπάρχει θέμα κριτικής έτσι κι αλλιώς.