Δευτέρα, 19 Σεπτεμβρίου 2011

"Reason and Revolution"

1. Στις 8 Σεπτέμβρη αναδημοσίευσα κείμενο της Ελευθεροτυπίας όπου στον σχετικό πίνακα με τα στατιστικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την Ελλάδα του 2011 αναφέρεται ότι ο αριθμός εργαζομένων στη χώρα είναι 4.161.125, οι οικονομικά μη ενεργοί κάτοικοι (συνταξιούχοι, ανήλικοι, άνθρωποι με προβλήματα αναπηρίας, κλπ) είναι 4.275.027 (δηλαδή κάπου εκατόν κάτι χιλιάδες περισσότεροι από τους εργαζόμενους), και οι άνεργοι 793.865

2. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που κυκλοφόρησαν λίγο αργότερα, ο αριθμός των ανέργων έσπασε το "φράγμα" των 800.000 από τον περασμένο Ιούνιο (το Βήμα μιλά για 810.821 ανέργους), παρά την αναμενόμενη ανακούφιση που φέρνει η εποχιακή απασχόληση (κυρίως στον τουρισμό). Αναφέρεται δε ότι δεν αργεί η ώρα που οι άνεργοι θα φτάσουν το 1.000.000 ανθρώπους. 

3. Το Σάββατο που πέρασε δημοσίευσα άρθρο της Ημερησίας, σύμφωνα με το οποίο φέτος αναμένεται "ρεκόρ εξόδου" από την εργασία στον δημόσιο τομέα, με πάνω από 50.000 υπαλλήλους να αναμένεται να βγαίνουν εσπευσμένα --και ουσιαστικά με το ζόρι-- στην σύνταξη μέσα στο 2011, προκαλώντας τεράστιο πρόβλημα στα ασφαλιστικά ταμεία.

4. Τώρα, σύμφωνα με τα σημερινά δημοσιεύματα, η τρόικα ζητά την απόλυση 100.000 δημοσίων υπαλλήλων (μονίμων και συμβασιούχων) ως το 2015. Είναι πολλοί εργαζόμενοι για την Ελλάδα το 40% του πληθυσμού της. Είναι λίγοι άνεργοι το 16%. 

Μιλούμε δηλαδή για μια πολύ βάσιμη πιθανότητα οι εργαζόμενοι στο σύνολό τους στην Ελλάδα να πέσουν κάτω από τα 4.000.000 στο άμεσο μέλλον, οι άνεργοι να ανέλθουν στο 1.000.000, με τους οικονομικά ανενεργούς να ανεβαίνουν επίσης πάνω από τους 4.300.000. Προφανώς, μιλούμε για στατιστικά που αναδεικνύουν πρώτα από όλα το ανέφικτο του κράτους πρόνοιας, μιας και οι εισφορές μιας ήδη από παντού χαρατσωμένης μειοψηφίας 4.000.000 εργαζομένων δεν μπορούν να συγκρατήσουν το βάρος της στήριξης των ιδίων, πόσο μάλλον αυτό ενός άμεσα διαφαινόμενου 5.300.000 μη εργαζομένων. Η Ελλάδα εξελίσσεται ταχύτατα σε χώρα όπου η εργασία είναι καθαρά μειοψηφικό φαινόμενο, σε χώρα δραστικής συρρίκνωσης του παραγωγικού δυναμικού, δηλαδή "καταστροφής της ζωντανής εργασίας". 

Αλλά μήπως είναι δυνατόν να συνεχίσει να ανταποκρίνεται στις δανειακές της υποχρεώσεις μια χώρα όπου η ίδια η δημοσιονομική πολιτική που σχεδιάστηκε με αυτόν τον θεωρητικό ή υποθετικό στόχο έχει ταυτόχρονα συρρικνώσει κάθετα τα εισοδήματα και μειώσει δραστικά τον εργαζόμενο πληθυσμό; Αυτό επίσης είναι μαθηματικά αδύνατον, και συνεπώς η χώρα είναι μαθηματικά βέβαιο πως δεν θα μπορεί να συνεχίσει να ανταποκρίνεται σε αυτές. 

Το ερώτημα είναι πώς γίνεται αυτό που μπορεί να καταλάβει ένας απλός φιλόλογος να μην μπορούν να το καταλάβουν επιτελεία ειδικών και οικονομολόγων. Ούτε αυτό φαντάζει ιδιαίτερα πιθανό. Δεν είναι δυνατό το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, κάτω από την αιγίδα του οποίου ο παραγωγικός τομέας συρρικνώνεται διαρκώς ενώ οι άνεργοι και οι συνταξιούχοι αυξάνονται ραγδαία, να θεωρεί ότι ένα κράτος στο οποίο τα 1.000 ευρώ τον μήνα θεωρούνται πλέον καλός μισθός για την μειοψηφία που έχει καν εργασία, και στο οποίο η ιδέα "ενός εργαζομένου σε κάθε οικογένεια" (ΓΑΠ στην ΔΕΘ) πλασάρεται λίγο-πολύ ως υπερφιλόδοξη ουτοπία, θα καταφέρει να συνεχίσει να ανταπεξέρχεται σε δανειακές υποχρεώσεις.

Όταν οι "παρενέργειες" μιας θεραπείας είναι τα αποκλειστικά της αποτελέσματα, είναι καιρός να αναρωτηθεί κανείς αν στην πραγματικότητα η "θεραπεία" δεν ήταν παρά μια πρόφαση για να επιτευχθούν ως στόχοι όσα εμφανίστηκαν ως απλές παρενέργειες. Με άλλα λόγια, δεν είναι δυνατόν σήμερα να θεωρεί κανείς ότι στόχος του ΔΝΤ και όσων οδήγησαν την χώρα σε αυτό ήταν ο "εξορθολογισμός" του κρατικού ελείμματος και η μείωσή του. Είναι αδύνατο ένας τέτοιος στόχος να εξυπηρετηθεί με τα μέσα που υιοθετήθηκαν. 

Το ερώτημα λοιπόν είναι το τι και ποιον εξυπηρετεί η διαμόρφωση, στην χώρα-πειραματόζωο, μιας κατάστασης στον τομέα εργασίας όπου το εργατικό δυναμικό χωρίζεται σε βεβαρυμένο από παντού, υποαμειβόμενο και χαρατσωμένο εργαζόμενο και σε περιθωριοποιημένο και χωρίς πρόσβαση σε κοινωνική πρόνοια ή μέριμνα άνεργο. Αυτή είναι η πραγματική διαίρεση την οποία επιτρέπει η τεχνητή διαίρεση των συμφερόντων δημοσίων και ιδιωτικών υπαλλήλων ή ελεύθερων επαγγελματιών: όλοι τους θα διαιρεθούν στις δύο αυτές κατηγορίες, οι οποίες είναι οι μόνες που έχουν σημασία από την σκοπιά των δομικών προτεραιοτήτων του εγχώριου και διεθνούς κεφαλαίου (συρρίκνωση σε παγκόσμια κλίμακα του ποσοστού του εργαζόμενου πληθυσμού, εξάλειψη των δομών του κράτους πρόνοιας και κάθετη μείωση μισθών ώστε να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για την συντήρηση του ποσοστού κέρδους σε αποδεκτά για το ίδιο το κεφάλαιο επίπεδα). 

Τα περιθώρια συμβιβασμού με ένα σύστημα χωρίς payback, χωρίς πλάνο διάσωσης ή εξόδου από το τούνελ, χωρίς δυνητικές καταφατικές απολήξεις (έχουμε πει παλιότερα ότι φτάσαμε στο σημείο οι άνεργοι να ζηλεύουν τους εργαζόμενους σχεδόν όσο ζηλεύουν οι εργαζόμενοι τους ανέργους), έχουν εκμηδενιστεί. Αυτό λέει η καθαρή λογική. Η καθαρή λογική λέει ότι ο συμβιβασμός του κόσμου της εργασίας με ένα σύστημα που είναι φτιαγμένο για να τον καταστρέψει είτε ξεζουμίζοντάς τον μέχρι θανάτου είτε πετώντας τον να πεθάνει στα σκουπίδια είναι αδύνατος. Η καθαρή λογική λέει ότι δεν είναι εφικτή καμιά ρεφορμιστική λύση συμβιβασμού με ένα τέτοιο σύστημα. Η καθαρή λογική λέει ότι η επανάσταση ενάντια στο σύνολο των καπιταλιστικών δομών εκμετάλλευσης της εργασίας είναι η μοναδική διέξοδος που απέμεινε στον άνθρωπο που δεν συντηρείται από την εργασία άλλων. 

Ας το λάβουν υπόψη αυτό οι πολιτικοί σχηματισμοί της αριστεράς. Θα κριθούν όχι με βάση το αν μιλούν για ένα αφηρημένο ιδανικό αλλά αν οργανώνονται για να βοηθήσουν έμπρακτα τον κόσμο της εργασίας να κάνει αυτό που αποτελεί πια μια έλλογη αναγκαιότητα.

47 σχόλια:

Cris είπε...

Συμφωνοντας με το κειμενο θαθελα να προσθεσω τουτο. Αυτο το σχεδιο ταυτοχρονα αποκαλυπτει και την αυτοκαταστροφικοτητα του κεφαλαιου. Γιατι οταν μειωνεις την αγοραστικη δυναμη των εργαζομενων και ταυτοχρονα εξαερωνεις ενα κομματι αυτων αυτο οδηγει σε μειωση της καταναλωσης και σιγουρα σε μειωση του κερδους. Αυτο που παιζεται βεβαια ειναι η επιβολη της κυριαρχιας του κεφαλαιου πανω στο κοσμο της εργασιας. Τωρα το αν τα κομματα της αριστερας σταθουν στο υψος των περιστασεων μενει να το δουμε. Οπως επισης μενει να δουμε κι αν οι εργαζομενοι βγουν απο τη χαυνωση των δελτιων των 8

Ονειρμός είπε...

Δυστυχώς όσα λες Αντώνη πολλοί λίγοι είχαν το σθένος, από την ''αρχή του τέλους'', να τα επισημάνουν και να διαλύσουν τις αυταπάτες των απανταχού ρεφορμιστών, ευρωλάγνων, κ.ο.κ. Είναι ξεκάθαρο πως πρόκειται για προφάσεις ώστε να αποικιοποιηθεί η Ελλάδα. Δεν έχει νόημα, υπό οποιαδήποτε άλλη εκδοχή, να σε δανείζουν ξέροντας ότι θα βαρέσεις κανόνι και δεν θα τα πάρουν πίσω. Πουλάνε χρήμα, αγοράζουν χρόνο, σπαραλιάζουν τις άμυνες του ελλαδικού χώρου, και ετοιμάζονται για εφόρμηση και εκτακτική ανάπτυξη. ''Παραγωγή χώρου'', που ελλείπει από τότε που κεφαλαιοκρατικοποιήθηκε και το Ανατολικό μπλοκ. Όσο για το παρόν και το μέλλον των κρίσεων, παραφράζοντας, οι μητροπόλεις και οι τράπεζες φτερνίζονται, οι αδύναμοι κρίκοι πιάνουν το κρύωμα. Το θέμα είναι να τους τραβήξουμε και να σπάσουν.

Αντωνης είπε...

Θα πρέπει να σταθούμε πάρα πολύ προσεκτικά πάνω στο θέμα της "μείωσης του κέρδους". Σαφέστατα, η πολιτική που ακολουθείται μειώνει την κατανάλωση σε μαζικά καταναλωτικά αγαθά όπως αυτοκίνητα, έπιπλα, τηλεοράσεις, κλπ. Σημαίνει αυτό ότι μειώνεται το περιθώριο κέρδους του κεφαλαίου με την πολιτική που ακολουθείται; Αυτό είναι ένα κρίσιμο ερώτημα, το οποίο πολύ θα ήθελα να έχω τις αναλυτικές οικονομικές γνώσεις να απαντήσω, μιας και είναι απαραίτητο να διαλευκανθεί.

Εδώ, ας πω μόνο δύο πράγματα που σκέφτομαι:
α) Εάν το κεφάλαιο βρει τρόπους διείσδυσης στην αγορά άλλου είδους αγαθών, όπως είναι η υγεία, όπως είναι οι οργανισμοί κοινής πρόνοιας --όπως και γίνεται με τις μαζικές ιδιωτικοποιήσεις και τα ΣΔΙΤ-- αποκτά πρόσβαση στον καταναλωτή ακόμα και σε συνθήκες οξείας ύφεσης: μπορείς να ζήσεις χωρίς ipod ή αυτοκίνητο, αλλά όχι χωρίς γιατρούς ή ηλεκτρικό ρεύμα.
β) Τα νέα από την αγορά ειδών υπερπολυτελείας είναι επίσης διαφωτιστικά. Όπως θα δείτε στον σύνδεσμο, παρουσιάζεται αύξηση 18 δις ευρώ στον τζίρο για αγαθά πολυτελείας μέσα στο 2011 -- ή 8% (http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703834804576300941315031916.html)
Δείτε επίσης εδώ: http://www.nytimes.com/2011/08/04/business/sales-of-luxury-goods-are-recovering-strongly.html?_r=1
ή εδώ: (http://www.time.com/time/business/article/0,8599,2006189,00.html)

Αυτό μας δείχνει δύο πράγματα, νομίζω:
α) η ύφεση δεν έχει κάνει τους πάντες φτωχότερους, αντίθετα έχει κάνει αρκετούς πλουσιότερους
β) υπάρχει πλεόνασμα κέρδους το οποίο, μη ενδιαφερόμενο να επενδυθεί αναπτυξιακά, επενδύεται σε αγαθά υπερπολυτελείας όπως κοσμήματα, πανάκριβα αυτοκίνητα ή ρολόγια, κλπ. Σημειώνω ότι έχουν σημειωθεί αξιοσημείωτα ρεκόρ στις τιμής πώλησης αγαθών υπερπολυτελείας στις δημοπρασίες σε συνθήκες ύφεσης και κρίσης της οικονομίας.

Χρειαζόμαστε μια ενδελεχέστερη μελέτη του τι συμβαίνει με το καπιταλιστικό κέρδος σήμερα. Δυστυχώς δεν έχω τα εφόδια για να συνεισφέρω κάτι σπουδαίο σε αυτή την κατεύθυνση, έχω όμως την βεβαιότητα ότι μια μαρξιστική προσέγγιση στο ζήτημα θα αποκάλυπτε πάρα πολλά πράγματα που παραμένουν αόρατα στην καθημερινότητα και φυσικά απωθούνται από ΜΜΕ και αστούς οικονομολόγους.

Αντωνης είπε...

"αύξηση 18 δις ευρώ"

Συγνώμη, αύξηση 185 δις ευρώ παρουσιάζουν οι πωλήσεις ειδών πολυτελείας μέσα στο 2011. Μου ξέφυγαν 167 ασήμαντα δις ευρώ.

Αντωνης είπε...

Να διευκρινίσω επίσης, σχετικά με την "αυτοκαταστροφικότητα του κεφαλαίου" που ανέφερε ο Cris ότι:

α) δεν είμαι καθόλου σίγουρος, όπως ήδη επεσήμανα, ότι υπάρχει τέτοια "αυτοκαταστροφικότητα", δηλαδή ότι το κεφάλαιο κινείται ενάντια στο ΕΝΑ πράγμα που το ενδιαφέρει, και που δεν είναι άλλο από το κέρδος (και όχι βέβαια η "ανάπτυξη"). Είναι δομικά αδύνατο --το λέω με την μεγαλύτερη δυνατή έμφαση-- το κεφάλαιο να πράττει με τρόπο που να απειλεί το άμεσο κέρδος του, και το άμεσο κέρδος του είναι το μόνο πράγμα που το ενδιέφερε ποτέ και θα μπορούσε ποτέ να το ενδιαφέρει.

β) Η ΜΟΝΗ "αυτοκαταστροφικότητα του κεφαλαίου" που μπορεί να γίνει δεκτή από μαρξιστική σκοπιά είναι η ΜΗ ΗΘΕΛΗΜΕΝΗ μακροπρόθεσμη συνεισφορά των αντιθέσεών του στην ενθάρρυνση της οργάνωσης της επαναστατικής ανατροπής του. Αυτή είναι η μοναδική εφικτή μαρξιστικά αντίληψη του με ποιον τρόπο μπορεί να λειτουργήσει αυτοκαταστροφικά το κεφάλαιο, και βέβαια δεν είναι μια αντίληψη που θεωρεί ότι η οργάνωση της επαναστατικής ανατροπής θα γίνει μηχανικά και αυτόματα, μόνο και μόνο λόγω της "αυτοκαταστροφικότητας" (με την στενή έννοια της αντιφατικότητας) του κεφαλαίου.

γ) Η οργάνωση αυτή, όταν επιτυγχάνεται, έχει ως στόχο να σταματήσει ΟΧΙ ΒΕΒΑΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (ο ορισμός του ρεφορμισμού και του αστικού συμβιβασμού είναι να σώσουμε το κεφάλαιο απ' τον εαυτό του), αλλά να σταματήσει, με την δική του καταστροφική ενέργεια, την ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ, ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ, ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ.

Αντωνης είπε...

"An upstart band of internet freedom activists are to enter Berlin's state parliament...Their irreverent campaign captured the imagination of young voters as the party expanded its platform from an original focus on filesharing, censorship and data protection, to include social issues and citizens' rights. The party, which was founded in 2006, was "in tune with the Berlin vibe with their relaxed campaign", Holger Liljeberg of the Info polling institute, told Reuters. "They focus a lot on liberalism, freedom and self-determination.""

Αυτή είναι η χώρα που γέννησε τον Καρλ Μαρξ... Κλάιν Μάιν που λέγαμε και στο στρατό. Το επαναστατικό δικαίωμα στο file sharing. Let's "party like it's 1999" δηλαδή, που λεγε και ο Πρινς.

Υπάρχει μια πάρα πολύ κακή εικασία μέσα μου που λέει ότι ο Μαρξισμός είναι ανήμπορος μπροστά στην αυτοκαταστροφική βλακεία ενός τελεσίδικα παρηκμασμένου πολιτισμού. Ότι ο Σορέλ είχε δίκαιο να λέει ότι ο Μπολσεβικισμός ήταν η μοναδική σωτηρία μιας αυξανόμενα ηλίθιας ηπείρου. Δεν θέλω να την σκέφτομαι. Μού προκαλεί ίλιγγο.

Cris είπε...

Νομιζω οτι επειδη το κεφαλαιο δεν ειναι ενιαιο ως μια μοναδα αλλα συναρθρωνεται απο πολλα κεφαλαια πολλες φορες και στο παρελθον εχει καταστρεψει κομματια του. Με προσφατο παραδειγμα τη Lehman. Κι αυτο για να μπορει το εναπομειναν κεφαλαιο να εχει κερδη. Κι επειδη αποτελειται απο κομματια διαφορετικα εχει κι διαστρωματωσεις οσον αφορα την οικονομικη του επιφανεια και επιροη. Στο χωρο του αυτοκινητο πχ που εργαζομαι το κεφαλαιο εχει πληγει, οχι απλως δεν εχει κερδη, ανεπανορθωτα. Βεβαια οι κεφαλαιοκρατες του πεδιου αυτου εχουν ορμηξει σε αλλες "αγορες" για να κατασπαραξουν αλλες ανθωπινες αναγκες. Οντως στη θεωρηση της αριστερας δε μπορει ναναι η σωτηρια του κεφαλαιου οπως αντιστοιχα δε μπορει ναναι και η σωτηρια του "εθνους".

K.T. είπε...

Αντώνη κατ αρχήν όσα γράφεις στα σχόλιά σου με βρίσκουν απολύτως σύμφωνο. Να προσθέσω μόνο κάποια σημεία.
1. Το ποσοστό κέρδους και η μείωσή του δεν συνδέεται με την μείωση της κατανάλωσης αγαθών από την εργατική τάξη όπως υπαινίσσεται ο Cris. Συνδέεται με την μεταβολή της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου και πιο συγκεκριμένα με την αντικατάσταση ζωντανής εργασίας (μεταβλητό κεφάλαιο) από νεκρή (μέσα παραγωγής - σταθερό κεφάλαιο). Το κεφάλαιο στον αδιάκοπο αγώνα του για πραγματοποίηση της υπεραξίας που παράγει η εργατική τάξη και άρα την ιδιοποίηση κέρδους, είναι αναγκασμένο στα πλαίσια του ανταγωνισμού να επιδιώκει διαρκώς την μείωση της αξίας (και της τιμής επομένως) του προσφερόμενου εμπορεύματος μέσα από την ανάπτυξη της παραγωγικής δύναμης της εργασίας. Η αύξηση της παραγωγικότητας σημαίνει μέσα παραγωγής πιο εξελιγμένα στα οποία έχει ενσωματωθεί περισσότερη εργασία, και τα οποία ταυτόχρονα καταναλώνουν μεγαλύτερες ποσότητες πρώτων υλών. Αυτό το γεγονός σε συνδυασμό με την εφαρμογή νέων μεθόδων παραγωγής οδηγεί νομοτελειακά στον εκτοπισμό ζωντανής εργασίας από την παραγωγή. Όμως η ζωντανή εργασία είναι η μόνη πηγή υπεραξίας και κατα συνέπεια το κεφάλαιο είναι στην πραγματικότητα αναγκασμένο εξαιτίας των νόμων του ανταγωνισμού να μειώνει συνεχώς την πηγή του κέρδους του.
2. Η πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους επειδή ακριβώς εκδηλώνεται ως τάση σημαίνει ότι το κεφάλαιο μπορεί να περιορίσει ή και να αντιστρέψει (μόνο για ένα συγκεκριμένο διάστημα)την επίδρασή της. Ένα πολύ βασικό μέσο για αυτόν τον στόχο είναι η αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης (ποσοστό υπεραξίας). Υπό αυτή την σκοπιά εξηγείται και η μανία με την οποία το κεφάλαιο επιτίθεται παγκόσμια στην τιμή της εργατικής δύναμής, καθώς και η συνολικότερη διαχείριση του καπιταλισμού από το 1973 και μετά (η λεγόμενη νεοφιλελεύθερη). Είναι η απάντηση του κεφαλαίου στην πτωτική πορεία του ποσοστού κέρδους.
3. Το ότι σε μια χώρα το κεφάλαιο ρίχνει τους μισθούς δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι λειτουργεί αυτοκαταστροφικά. Η μείωση της κατανάλωσης της εργατικής τάξης δεν είναι απαραίτητο να μειώσει το ποσοστό κέρδους για τους εξής λόγους: 1ον γιατί ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής δεν δημιουργεί μέσα κατανάλωσης αλλά μέσα παραγωγής (υποδιαίρεση 1 της κοινωνικής παραγωγής), 2ον μεγάλο μέρος των παραγόμενων μέσων κατανάλωσης το απορροφούν κοινωνικές τάξεις εκτός της εργατικής (αστική και ενδιάμεσα στρώματα), 3ον η μειωμένη κατανάλωση της εργατικής μπορεί να αντισταθμιστεί σε ένα βαθμό από την αύξηση των εξαγωγών σε ξένες αγορές, 4ον η μείωση της τιμής της εργατικής δύναμης σημαίνει ταυτόχρονα και αύξηση της υπεραξίας που καρπώνεται ο καπιταλιστής.

Επομένως, το κεφάλαιο δεν λειτουργεί αυτοκαταστροφικά, αλλά καταστροφικά σκέτο. Καταστρέφει την εργατική δύναμη, εξαντλεί τους φυσικούς πόρους της Γης στο κυνήγι ενός ικανοποιητικού ποσοστού κέρδους. Όπως έλεγε ο Μαρξ δεν υπάρχει έγκλημα που το κεφάλαιο να μην μπορεί να κάνει για ένα ποσοστό κέρδους 500%. Το πιο σημαντικό το αναφέρεις στην προτελευταία παράγραφο του κειμένου: "Η καθαρή λογική λέει ότι η επανάσταση ενάντια στο σύνολο των καπιταλιστικών δομών εκμετάλλευσης της εργασίας είναι η μοναδική διέξοδος που απέμεινε στον άνθρωπο που δεν συντηρείται από την εργασία άλλων".

Αντωνης είπε...

@Κ.Τ: Πολύτιμη παρέμβαση, ευχαριστώ.

Για το πιο κάτω:

"Το ότι σε μια χώρα το κεφάλαιο ρίχνει τους μισθούς δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι λειτουργεί αυτοκαταστροφικά. Η μείωση της κατανάλωσης της εργατικής τάξης δεν είναι απαραίτητο να μειώσει το ποσοστό κέρδους για τους εξής λόγους: 1ον γιατί ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής δεν δημιουργεί μέσα κατανάλωσης αλλά μέσα παραγωγής (υποδιαίρεση 1 της κοινωνικής παραγωγής), 2ον μεγάλο μέρος των παραγόμενων μέσων κατανάλωσης το απορροφούν κοινωνικές τάξεις εκτός της εργατικής (αστική και ενδιάμεσα στρώματα), 3ον η μειωμένη κατανάλωση της εργατικής μπορεί να αντισταθμιστεί σε ένα βαθμό από την αύξηση των εξαγωγών σε ξένες αγορές, 4ον η μείωση της τιμής της εργατικής δύναμης σημαίνει ταυτόχρονα και αύξηση της υπεραξίας που καρπώνεται ο καπιταλιστής."

To 2o και το 4ο τα ανέφερα ήδη και εγώ. Θα μπορούσες να αναπτύξεις λίγο αναλυτικότερα, και αν γίνεται με απτά παραδείγματα απ' το παρόν, το 1ο; Με ενδιαφέρει πάρα πολύ το σημείο αυτό.

MLOG είπε...

Σιγά μην οδηγεί η ύφεση σε μείωση τού κέρδους! Κι εγώ άσχετη με οικονομική θεωρία είμαι,αλλά με βοήθησε ο Ιωακείμογλου.
"...Ο πρώτος τρόπος, ο τρόπος του Κέυνς, είναι να δούμε την ύφεση ως το αποτέλεσμα κακών χειρισμών εκ μέρους της κυβέρνησης, του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΚΤ, ή ακόμη ως το αποτέλεσμα μιας λανθασμένης θεωρίας, την οποία έχουν υιοθετήσει όσοι χαράσσουν την οικονομική πολιτική. Τυφλωμένοι από το άμεσο, στενό συμφέρον τους, οι άρχουσες τάξεις της Ευρώπης και οι οικονομολόγοι, αυτό το θεολογικό τάγμα συμβούλων της εξουσίας, διαχειρίζονται την κρίση με τρόπο καταστροφικό για τους εργαζόμενους, αλλά σε τελευταία ανάλυση και για το ίδιο το σύστημα, ισχυρίζεται η ορθόδοξη κεϋνσιανή θεωρία. Διότι η βαθιά ύφεση που προκαλούν οι επιλογές της άρχουσας τάξης σε τελευταία ανάλυση καθίστανται επιζήμιες για τις ίδιες τις επιχειρήσεις, για την συσσώρευση κεφαλαίου, για το ίδιο το σύστημα.
...
Ο δεύτερος τρόπος, ο τρόπος του Μαρξ, για να κατανοήσουμε τον χαρακτήρα και την ιστορική σημασία της ύφεσης είναι να δούμε την ύφεση ως το εργαλείο με το οποίο η τάξη των κεφαλαιοκρατών επιβάλλει τις απαιτήσεις της. Η ύφεση προβλέπεται, από την κυρίαρχη θεωρία, ως φυσιολογικό στάδιο της διαδικασίας προσαρμογής της οικονομίας σε εξωτερικές διαταραχές που αυτή έχει δεχτεί (σε καθεστώς νομισματικής ένωσης, άρα αδυναμίας υποτίμησης του νομίσματος). Η ύφεση οργανώνεται από την εξουσία ως μέσο για την πειθάρχηση των εργαζόμενων τάξεων, για να δεχθούν λιγότερες προστατευτικές ρυθμίσεις και χαμηλότερους μισθούς υπό την πίεση της ανεργίας και του διογκούμενου εφεδρικού εργατικού δυναμικού.
Ο Μαρξ είχε δείξει ότι η κεφαλαιοκρατική οικονομία τείνει αυθόρμητα στην ύφεση κάθε φορά που δεν ικανοποιούνται οι απαιτήσεις των κεφαλαιοκρατών, έτσι ώστε η ανεργία να πειθαρχήσει τις εργαζόμενες τάξεις και να αποκαταστήσει μια πιο ευνοϊκή διανομή του εισοδήματος υπέρ του κεφαλαίου. Αυτό που είναι καινούργιο, σε σχέση με αυτήν την διαπίστωση του Μαρξ, είναι ότι η κυρίαρχη οικονομική θεωρία έχει πλέον ενσωματώσει, ως συνειδητό καθήκον της εξουσίας, την οργάνωση της ύφεσης, τον περιορισμό της ισχύος των εργατικών συνδικάτων και την αποδιάρθρωση του θεσμικού πλαισίου που προστατεύει τους εργαζόμενους..."
ΠΗΓΗ http://www.epohi.gr/portal/oikonomia/7547-2010-08-29-16-11-44

Το σάιτ http://www.ioakimoglou.net/ είναι θησαυρός

K.T. είπε...

Η κοινωνική παραγωγή αποτελείται σύμφωνα με τον Μαρξ από 2 υποδιαιρέσεις: η υποδιαίρεση 1 παράγει τα μέσα παραγωγής και η υποδιαίρεση 2 τα μέσα κατανάλωσης που απαιτούνται σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Στα πλαίσια της κοινωνικής παραγωγής κάθε χρόνο καταναλώνεται ένα ποσό μέσων παραγωγής (αυτό που ο Μαρξ ονομάζει "παραγωγική κατανάλωση"): μηχανές που φθείρονται, πρώτες ύλες που καταναλώνονται κλπ... Αυτό το ποσό των μέσων παραγωγής πρέπει την επόμενη χρονιά να αντικατασταθεί από άλλα αντίστοιχα μέσα παραγωγής προκειμένου να αναπαραχθεί η καπιταλιστική παραγωγή στην ίδια κλίμακα (απλή αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου). Ωστόσο, όπως γνωρίζουμε το κεφάλαιο δεν περιορίζεται στην απλή αναπαραγωγή του, αλλά αποσκοπεί στην συσσώρευση, που σημαίνει αναπαραγωγή σε διευρυμένη κλίμακα. Αυτό συνεπάγεται αυτομάτως αύξηση των μέσων παραγωγής που απαιτούνται για την κοινωνική παραγωγή της δοσμένης χρονικής περιόδου και άρα διόγκωση της υποδιαίρεσης 1. Ένας άλλος παράγοντας είναι η αύξηση της οργανικής σύνθεσης του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου. Η αύξηση της παραγωγικής δύναμης του ανθρώπου όπως είπαμε παραπάνω οδηγεί σε αύξηση το σταθερό κεφάλαιο της παραγωγής. Όμως τα υλικά στοιχεία του σταθερού κεφαλαίου παράγονται αποκλειστικά στην υποδιαίρεση 1. Επομένως, ένα διαρκώς αυξανόμενο ποσοστό της κοινωνικής παραγωγής δεν επηρεάζεται από την μείωση της καταναλωτικής δύναμης της εργατικής τάξης, γιατί καταναλώνεται απευθείας από το ίδιο το κεφάλαιο στην παραγωγική διαδικασία. Μάλιστα εάν τυχόν μειωθεί η τιμή της εργατικής δύναμης ή η αξία των πρώτων υλών στους κλάδους της υποδιαίρεσης 1 αυτό θα έχει ευεργετική επίδραση αλυσιδωτά και στην κερδοφορία κλάδων της υποδιαίρεσης 2 (μειώνεται η αξία του σταθερού κεφαλαίου γενικότερα - το ίδιο κεφάλαιο αγοράζει περισσότερα μέσα παραγωγής). Βέβαια όλη αυτή η διαδικασία εκτείνεται μέχρι τον παραλογισμό: αδιάκοπη άυξηση των παραγόμενων εμπορευμάτων, παραγωγή για την παραγωγή, υπερπαραγωγή, υπερσυσσώρευση του κεφαλαίου, κρίση.

Smirnoff είπε...

H μείωση της αγοραστικής δύναμης των εργατών δεν σημαίνει και πτώση του γενικού ποσοστού κέρδους, μπορεί να προκαλέσει όμως πτώση στον τομέα ΙΙ της παραγωγής, σε αυτόν δηλαδή της παραγωγής καταναλωτικών αγαθών, όπως επίσης και στο εμπορικό κεφάλαιο, από την άλλη όμως η αύξηση της απόλυτης υπεραξίας που σημαίνει αυτή η μείωση των μισθών ενισχύει το ποσοστό κέρδους, πιθανότατα όχι σε τέοιο βαθμό που να αναπληρώνει την πτώση στους τομείς που ανέφερα πριν.

Ένα σημαντικό μέρος της κατανάλωσης στον καπιταλισμό είναι παραγωγική κατανάλωση, δηλαδή πηγαίνει σε μέσα παραγωγής, μηχανές κτίρια πρώτες ύλες, λογισμικό κλπ. Το ποσοστό της κατανάωσης που είναι παραγωγική διαφέρει από χώρα σε χώρα, για παράδειγμα στη Δύση κινείται γύρω από το 17% έως 28% ενώ στην Κίνα αγγίζει το 50% του ΑΕΠ. Το αντίστοιχο ισχύει και για την ιδιωτική κατανάλωση (κυρίως των εργατών) στη Δύση είναι πολύ υψηλή στην Κίνα και σε άλλες δυναμικά αναπτυσσόμενες χώρες είναι χαμηλή, στην Κίνα βρίσκεται κάπου κοντά στο εξευτελιστικό 32 με 35%. Η παραγωγική κατανάλωση είναι ο βασικός λόγος που οι θεωρείες υποκατανάλωσης είναι λάθος ως εξήγηση των κρίσεων του καπιταλισμού.

Από εκεί και πέρα σύμφωνα με το Κεφάλαιο υπαρχουν τρεις χρόνοι στην διευρυμένη ανπαραγωγή του κεφαλαίου: ο σχηματισμός του παγίου κεφαλαίου, η διαδικασία της παραγωγής αυτή καθέ αυτή και η διαδικασία της αξιοποιήσης που είναι η πώληση των παραγώμενων αγαθών και πραγματοποίηση της αξίας και υπεραξίας. Σε κάθε μια από αυτές τις τρεις σχετιζόμενες αλλά και αυτόνομες διαδικασίες μπορεί να προκύψει πρόβλημα που να προκαλέσει κρίση σε όλο το σύστημα. Η τριακονταεντής συμπίεση των μισθών στη Δύση ως (επιτυχημένη) απάντηση της κρίσης του 70, δημιούργησε της προϋποθέσεις κρίσης στη διαδιακασία παργματοποίησης της υπεραξίας. Πράγματι οι εργάτες αδυνατούσαν με του παγωμένους μιοσθούς να απορροφήσουν τον όλο και μεγαλύτερο όγκο αγαθών που επέτρεπε η αύξηση της παραγωγικότητας και η διεύρυνση της παραγωγής. Εδω λειτουργούσε ως αντεπιδραστικός παράγοντας η πίστωση η διεύρυνση της οποίας δημιουργούσε εκείνη την επιπλέον ζήτηση που αφαιρούσε η συμπίεση των μισθών. Ένας άλλος παράγοντας ήταν η αύξηση της κατανάλωσης των αστών και μεσοαστικών στρωμάτων. Η κρίση του 2008 όμως έπληξε, ίσως ανεπανόρθωτα, αυτόν το μηχανισμό δημιουργίας ενεργούς ζήτησης, το δανεισμό δηλαδή.

Στην Ελλάδα τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα, εξαιτίας της κρίσης δυσαναλογίας τους ελλην. καπιταλισμού. Για διάφορους λόγους, ένας από τους οποίους είναι το περιβάλλον του ευρώ, το ελληνικό κεφάλαιο συσσωρεύτηκε στους τομέις των non tradebles των προστατευμένων από το διεθνή ανταγωνισμό αγαθών, όπως υπηρεσίες και οικοδομή, για παράδειγμα έχουμε μία υπερδιόγωση του εμπορικού κεφαλαίου αλλά και εκτεταμένη μικραστική παραγωγή. Αυτή η διαδικασία συντηρούνταν επί δύο δεκαετίες από τον εξωτερικό δανεισμό. Τώρα που ο τελευταίος στέρεψε, αναπόφευκτα βιώνουμε την εκκαθάριση ενός σημαντικού μέρους της παραγωγής σε αυτούς τους κλάδους (κλείσιμο μαγαζιών, συρρίκνωση της παραγωγής, απολύσεις) και προσπάθεια να κατευθυνθεί καεφάλαιο στους τομείς των διεθνώς εμπορεύσιμων, όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η βιομηχανία. Περιττό να αναφέρω πως αυτή η αναδιάρθρωση του ελληνικού καπιταλισμού, εν μέσω σφοδρής κρίσης σε αλληλεπίδραση με τη διεθνή κρίση και τα όρια που θέτει το ευρώ (και η παγκοσμιοποίηση) καθόλου ομαλή διαδικασία δεν είναι και σημαίνει καταστροφή για μεγάλες μάζες εργατών και μικροαστών. Από την άλλη όμως είναι απίθανο να επιβιώσουν τα εκαντοντάδες χιλιάδες μικρομάγαζα, τα απέιρα ψιλικατζίδικα, φαρμακεία, τα 4000 υποκαταστήματα κινητής τηλεφωνίας κλπ. Η τόνωση της ζήτησης με κρατικό δανεισμό, που λέι ο ΣΥΝ δεν λύνει το πρόβλημα του ελλην. καπιταλισμού γιατί αυτή η ζήτηση θα κατευθυνθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό σε εισαγωγές που πρέπει να πληρωθούν με εξωτερικό δανεισμό, ο οποίος αυτή της στιγμή δεν υφίσταται. Βιώνουμε το θάνατο του εμποράκου και μεγάλου τμήματος της μισθωτής εργασίας, βέβαια που απσχολούνταν στους τομείς που τώρα εκκαθαρίζονται και αυτό θα κρατήσει για πολλά χρόνια...

Αντωνης είπε...

@Κ.Τ, Smirnoff: Σας ευχαριστώ για τα εκτενή σχόλια. Θα τα μελετήσω προσεκτικότερα (τα διάβασα κάπως τροχάδη λόγω δουλειάς) και αν έχω ερωτήσεις θα επανέλθω.

K.T. είπε...

Το κείμενο του Smirnoff ήταν πολύ διαφωτιστικό και με στοιχεία που δείχνουν την σημαντική έκταση της υποδιαίρεσης 2. Πολύ σωστή και η παρατήρησή του για την παραγωγική κατανάλωση και τη σχέση της με την θεωρία της υποκατανάλωσης.
Ένα σχόλιο για την άποψη Ιωακειμόγλου ότι η αστική τάξη οργανώνει η ίδια την κρίση για να χτυπήσει την εργατική τάξη. Νομίζω ότι η άποψη ότι "Η ύφεση οργανώνεται από την εξουσία ως μέσο για την πειθάρχηση των εργαζόμενων τάξεων, για να δεχθούν λιγότερες προστατευτικές ρυθμίσεις και χαμηλότερους μισθούς υπό την πίεση της ανεργίας και του διογκούμενου εφεδρικού εργατικού δυναμικού" είναι εντελώς λάθος και αν την τραβήξεις στα λογικά της άκρα καταντά συνομωσιολογική. Η οικονομική κρίση είναι ένα καθαρά αντικειμενικό οικονομικό φαινόμενο, μια εκρηκτική εκδήλωση των αντιφάσεων της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής, η διαταραχή των αναλογιών αναπαραγωγής του κοινωνικού κεφαλαίου. Η πολιτική εξουσία δεν μπορεί να την προκαλέσει, ούτε πολύ περισσότερο να την "οργανώσει". Εάν δεχόμασταν κάτι τέτοιο θα έπρεπε να δεχτούμε και την αντίθετη παραδοχή: ότι υπάρχει πολιτική εξουσία του κεφαλαίου που μπορεί και να εμποδίσει την εκδήλωση της κρίσης ή και να την αναστείλει μετά την εκδήλωσή της, κάτι που είναι προφανώς λάθος όπως αποδεικνύει η απεγνωσμένη προσπάθεια του αστικού πολιτικού προσωπικού να βρει κάποιο αντίδοτο για τις καπιταλιστικές κρίσεις τα τελευταία 200 χρόνια χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Στην πραγματικότητα η μετατόπιση της συζήτησης για τον υπαίτιο της κρίσης από τους νόμους του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής στην "Εξουσία" δείχνει μόνο την ρεφορμιστική πολιτική τοποθέτηση του συγγραφέα. Οι κρίσεις δεν δημιουργούνται από την υπερσυσσώρευση του κεφαλαίου, αλλά από την "Εξουσία", που μόλις αντικατασταθεί από μια άλλη (που θα μας βγάλει από το Ευρώ, θα κρατικοποιήσει τις τράπεζες κλπ....) θα καταργήσει και τις κρίσεις. Ως προς την επίδραση της κρίσης στους μισθούς όπως αναφέρει ο ίδιος ο Μαρξ, σύμφωνα με τον Ιωακειμόγλου, αυτή επενεργεί ΑΥΘΟΡΜΗΤΑ, δηλαδή ως εκδήλωση της ίδιας της κεφαλαιοκρατικής λειτουργίας. Τέλος, είναι γνωστό ότι αν κάτι δεν χαρακτηρίζει την αστική τάξη αυτό είναι η διάθεσή της να αυτοχειριαστεί προς απογοήτευση του Ιωακειμόγλου και των ομοϊδεατών του. Για ποιό λόγο να πυροδοτήσει το πολιτικό προσωπικό της αστικής τάξης μια διαδικασία που σημαίνει αναπόφευκτη καταστροφή μέρους του κεφαλαίου? Ο συγγραφέας μας λέει: για να πειθαρχήσει τους... απείθαρχους εργάτες στις απαιτήσεις των κεφαλαιοκρατών. Πως εξηγείται όμως η παρούσα κρίση δεδομένου ότι ξέσπασε συγχρονισμένα σε όλες τις καπιταλιστικές μητροπόλεις, όπου οι εργάτες τα τελευταία 25 χρόνια δεν υπήρξαν ούτε κατά διάνοια "απείθαρχοι"?

Αντωνης είπε...

@KΚ.Τ, Σμιρνόφ: Μια ιδέα: να ανεβούν τα σχόλιά σας σε αυτόνομη ανάρτηση ως συνεισφορές σε έναν διάλογο για το ζήτημα της συντήρησης του ποσοστού κέρδους υπό συνθήκες κρίσης.

Συμφωνείτε με κάτι τέτοιο;

Smirnoff είπε...

Ευχαρίστως απο μένα Αντώνη, αν και το σχόλιο γράφτηκε στο πόδι και δεν συνιστά σε καμία περίπτωση επαρκή τοποθέτηση για τις κρίσεις και την ελληνική κρίση από μαρξική σκοπιά...

K.T. είπε...

Κανένα πρόβλημα κ απο μένα

K.T. είπε...

Αντώνη, μια άλλη καλύτερη ιδέα θα ήταν νομίζω, όταν βρεις χρόνο να κάνεις ένα αφιέρωμα στην οικονομική κρίση από την σκοπιά της μαρξιστικής πολιτικής οικονομίας. Υπάρχουν στο internet πολλά άρθρα αξιόλογων μαρξιστών οικονομολόγων που πραγματεύονται σύγχρονα οικονομικά φαινόμενα που μας είναι σχεδόν άγνωστα (π.χ. φαινόμενα στην κυκλοφορία του πιστωτικού χρήματος, η πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους στον σύγχρονο καπιταλισμό, κλπ...). Επίσης θα μπορούσες να ανεβάζεις ανα διαστήματα αποσπάσματα από το ίδιο το Κεφάλαιο για ζητήματα που προκαλούν μεγάλη σύγχυση σε όλους μας λόγω περιπλοκότητας.

Αντωνης είπε...

@Κ.Τ: Στο "Ντοσιέ: Κρίση" και στην ετικέτα "Οικονομία", υπάρχουν ήδη πολλά θεωρητικά κείμενα των Marx, Harvey, Brenner, Balakrishnan, Wallerstein, Καζάκη, κα. Εάν έχεις προτάσεις για κάτι που δεν έχουμε αναδημοσιεύσει και είναι αξιόλογο, πες μου.

Εξακολουθώ πάντως να θεωρώ ότι η κουβέντα έχει ενδιαφέρον ανεξάρτητα από αυτά.

Αντωνης είπε...

Σε ένα χώρο που αναδημοσιεύτηκε το πιο πάνω, κάποιος φίλος έγραψε: "Δεν υπάρχει κάποια καθαρή λογική που να οδηγεί τους εργάτες ή τους ανθρώπους γενικότερα."

Έχει βέβαια δίκαιο. Είναι από τις στιγμές που μιλά σε κάτι που έγραψα η αφηρημένη λογική και όχι η συγκεκριμένη υλιστική ανάλυση του πώς λειτουργεί στην πράξη η μαζική συνείδηση και πρακτική. Όμως πού θα μασταν αν απεμπολούσαμε εντελώς την πρώτη; Μπορεί στα ίδια ακριβώς, αλλά με λιγότερη συναίσθηση του πόσο αβάσταχτο είναι αυτό. Για αυτό ας μου συγχωρεθεί ο αφηρημένος ιδεαλισμός στον οποίο όντως υπέπεσα εδώ.

Cris είπε...

Ισως να μη τα γραφω και πολυ καλα. Το μονο που ηθελα να πω ειναι πως σε περιοδους που εχουμε υπερσυσωρευση κεφαλαιου και δημιουργειται κριση κερδους το ιδιο το κεφαλαιο αποφασιζει με διαφορους τροπους, περα απο το να πατησει κατω τους εργαζομενους, να καταστρεψει κομματι του κεφαλαιου. Εγινε το 1929. το 1970 και το 2008. Βρισκομαστε λοιπον σε μια καμπη οπου αντι να διεθνοποιουμε τον αγωνα οι εργαζομενοι το κανει το κεφαλαιο για τον εαυτο του.

Uturunco είπε...

Συγχωρήστε μου την παρέμβαση -καταλαβαίνω πως η επανάληψη είναι κουραστική- αλλά μια και μου έλαχε ο ρόλος της μάλλον οικτρής μειοψηφίας αναγκάζομαι να γράφω και να ξαναγράφω, υπερασπιζόμενος την λεγόμενη θεωρία της “υποκατανάλωσης” -που καθόλου δεν είναι τέτοια- δηλαδή την Λούξεμπουργκ και την θεωρία της για την Συσσώρευση του Κεφαλαίου.
Κατ' αρχήν αναγκαστικά και εξορισμού οι εργάτες (οι μισθοί) δεν μπορούν να αγοράσουν το σύνολο της παραγωγής. Αν αυτό μπορούσε να συμβεί τότε δεν θα υπήρχε υπεραξία άρα ούτε και καπιταλισμός. (Θυμίζω πως αν το προϊόν ισούται με το σταθερό κεφάλαιο συν το μεταβλητό συν την υπεραξία [Σ+Μ+Υ] αναγκαστικά το Μ είτε είναι μεγάλο αναλογικά είτε είναι μικρό υπολείπεται του συνόλου. Πάντα οι εργάτες, με την μορφή μισθού, παίρνουν μικρότερο μέρος από την αξία που παράγουν με την εργασία τους· εξού και μιλάμε για “υπερ-αξία”, “εκμετάλλευση” κλπ.
Το ζήτημα λοιπόν είναι αν οι καπιταλιστές που κατέχουν το σύνολο του προϊόντος μπορούν να το κάνουν, πραγματοποιώντας την υπεραξία -πουλώντας δηλαδή το προϊόν- ώστε να εισπράξουν την υπεραξία με την μορφή χρήματος και να μπορούν να επανεκινήσουν την διαδικασία και μάλιστα διευρυμένα. Αυτό που μας λέει η θεωρία της “υποκατανάλωσης” είναι πως ούτε κι αυτοί μπορούν, για τον απλό λόγο ότι ήδη την κατέχουν. (Να ξαναθυμίσω εδώ πως το κεφάλαιο στοχεύει στην απόσπαση υπεραξίας και όχι στην ανταλλαγή εμπορευμάτων-αξιών. Μάλιστα, για να θυμιθούμε τον Μαρξ -και την εγελιανή του μέθοδο- το κεφάλαιο, αν και έχει ως λογική και ιστορική προϋπόθεση την εμπορευματική παραγωγή και την κυκλοφορία του εμπορεύματος είναι η “άρνησή” τους: ο γενικός τύπος του κεφαλαίου είναι Χρήμα-Εμπόρευμα-[περισσότερο]Χρήμα η πλήρης αντιστροφή δηλαδή της εμπορευματικής κυκλοφορίας Εμπόρευμα-Χρήμα-[άλλο]Εμπόρευμα). Ο καπιταλισμός, ό,τι κι αν λέει, δεν είναι μια κοινωνία ανεξάρτητων εμπορευματοπαραγωγών που ο ένας καλύπτει τις ανάγκες του άλλου αλλά η εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας.
Έτσι, η πραγματοποίηση της υπεραξίας δεν μπορεί να συμβεί στο “εσωτερικό” του συστήματος (προσοχή όχι της “χώρας”) αλλά είναι υποχρεωμένος να αναπαράγεται διευρυμένα, καταρχήν να εμπορευματοποιεί και κατόπιν να καπιταλιστικοποιεί το “εξωτερικό”, ήτοι σχέσεις, τομείς της παραγωγής, χώρες κλπ που δεν είναι εξαρχής εμπορευματικές ή καπιταλιστικές. Οι οικονομικές κρίσεις, οι πόλεμοι κλπ είναι, φυσικά, αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της διαδικασίας και συνοδεύουν κάθε καπιταλιστική επέκταση.
(συνεχίζεται)

Uturunco είπε...

(Συνέχεια)
Σε αντίθεση με αυτήν την θεωρία προβλήθηκαν δύο άλλες που μοιράζονται αρκετές κοινές προκείμενες καίτοι καταλήγουν σε αντίθετα συμπεράσματα. Η μία είναι η θεωρία της λεγόμενης “υπερσυσώρρευσης”. (Ας έχουμε κατά νου ότι πρόκειται για ονόματα. Τα πλεονάσματα συνεπάγονται ελλείματα και τούμπαλιν). Η άλλη είναι η θεωρία της “πτωτικής τάσης του μέσου ποσοστού του κέρδους”. Σ' αυτές ο καπιταλισμός δύναται από μόνος του να πραγματοποιήσει την υπεραξία και δεν χρειάζεται ένα “εξωτερικό” -με την έννοια που προείπα- περιβάλλον. Οι κρίσεις προέρχονται από την “δυσαρμονία” των κλάδων της παραγωγής. Για τους μεν όμως είναι δυνατή η ρύθμισή τους στο πλαίσιο του καπιταλισμού -αρκεί η κατάλληλη οικονομική πολιτική από την πλευρά της κυβέρνησης που θα ρυθμίζει τις αναλογίες μεταξύ των κλάδων- ενώ για τους δε η “δυσαρμονία” βρίσκεται και στην αναλογία σταθερού-μεταβλητού κεφαλαίου και την ρύθμιση αυτή δεν μπορεί να την πετύχει μια καπιταλιστική κυβέρνηση αλλά μόνο μια σοσιαλιστική. Το παρακάτω απόσπασμα του Τουγκάν-Μπαρανόφσκι είναι χαρακτηριστικό: “Η διαδεδομένη αντίληψη, την οποία ως ένα βαθμό συμμεριζόταν και ο Μαρξ, ότι η αθλιότητα των εργατών, οι οποίοι αποτελούν τη μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού, καθιστά αδύνατη την πραγματοποίηση των προϊόντων της διαρκώς διευρυνόμενης καπιταλιστικής παραγωγής, λόγω ανεπαρκούς ζήτησης, πρέπει να θεωρηθεί λάθος. Είδαμε ότι η καπιταλιστική παραγωγή δημιουργεί μόνη της, για τον εαυτό της, μια αγορά- η κατανάλωση είναι απλώς μία εκ των ροπών της καπιταλιστικής παραγωγής. Αν η κοινωνική παραγωγή ήταν οργανωμένη σχεδιασμένα, εάν οι διευθυντές της παραγωγής είχαν μια ολοκληρωμένη γνώση της ζήτησης και την εξουσία να μεταφέρουν ελεύθερα την εργασία και το κεφάλαιο από τον ένα κλάδο παραγωγής στον άλλο, τότε δεν θα μπορούσε η προσφορά των εμπορευμάτων να ξεπεράσει τη ζήτηση, όσο χαμηλή και αν ήταν η κοινωνική κατανάλωση”. Το ζήτημα είναι ποιοί “σχεδιάζουν”, ποιοί είναι οι “διευθυντές της παραγωγής”.
(συνεχίζεται)

Uturunco είπε...

(Συνέχεια και, επιτέλους, τέλος)
Σε αντιστοιχία με αυτές τις θεωρίες βλέπουμε σήμερα να προβάλλεται η “δυσαρμονία” “πραγματικού” και “πλασματικού” κεφαλαίου, “τέλους της εργασίας” λόγω υποκατάστασής της από μηχανές κλπ. Αντί να βλέπουν την διευρυμένη αναπαραγωγή του κεφαλαίου, την “πραγματική υπαγωγή” και την προλεταριοποίηση -που δεν συνέβη σήμερα λόγω της κρίσης μα, με την παρούσα μορφή, συμβαίνει τα τελευταία τριάντα τουλάχιστον χρόνια- βλέπουν το ακριβώς αντίθετο: την μικροαστικοποίηση και την περιθωριοποίηση· την εξαφάνιση του προλεταριάτου. (Λες και η υπεραξία παράγεται μόνο από όσους/ες έχουν σταθερή δουλειά και ένσημα· οι άλλοι/ες είναι “περιθωριακοί”). Κι αφού έτσι εξαφανίστηκε το προλεταριάτο και η ταξική πάλη τι μας μένει; ο ενδοκαπιταλιστικός ανταγωνισμός που αυξάνει την οργανική σύνθεση του κεφαλαίου και ρίχνει το μέσο ποσοστό του κέρδους! Σε αντίθεση με άλλες ταξικές κοινωνίες η ιστορία του καπιταλισμού είναι, όχι η ιστορία της ταξικής πάλης, μα ο εμπορικός ανταγωνισμός μεταξύ των μελών της κυρίαρχης! Κι αυτό είναι “μαρξισμός” και μάλιστα επαναστατικός!
Ξανά συγνώμη για την μακρηγορία.

Αντωνης είπε...

@Uturunco: Έχω μπερδευτεί τώρα πάρα πολύ, προφανώς εξαιτίας της αγνοίας μου. Επέτρεψε μου κάποιες ερωτήσεις για όσα γράφεις για να μπορέσω να ξεκαθαρίσω τα πράγματα στο μυαλό μου (το οποίο είναι λίγο ζελέ λόγω παράλληλης εργασίας σε άλλα και άσχετα με την πολιτική οικονομία θέματα):

1. Όταν κάνεις λόγο για θεωρία της πτωτικής τάσης του κέρδους και για θεωρία της υπερσυσσώρευσης αναφέρεσαι στις θεωρητικές προσεγγίσεις που παρουσίασαν ο Κ.Τ και ο Σμιρνόφ αντίστοιχα;

2. Όταν λες "Για τους μεν όμως είναι δυνατή η ρύθμισή τους στο πλαίσιο του καπιταλισμού -αρκεί η κατάλληλη οικονομική πολιτική από την πλευρά της κυβέρνησης που θα ρυθμίζει τις αναλογίες μεταξύ των κλάδων", ποιους "μεν" εννοείς; Και από πού προκύπτει ότι θεωρούν ότι είναι δυνατή η ρύθμισή τους στο πλαίσιο του καπιταλισμού;

3. Το απόσπασμα από Τουγκάν-Μπαρανόφσκι ποιανού πράγματος είναι χαρακτηριστικό;

4. Πώς ακριβώς οδηγούν αυτές οι οικονομικές δύο θεωρίες στην εξαφάνιση απ΄το αναλυτικό πεδίο του προλεταριάτου και την έμφαση στην μικροαστικοποίηση (που εγώ δεν μπορώ να την δω ως απλά οικονομική διαδικασία, αλλά την θεωρώ ανεξάλειπτα επίσης ιδεολογική);

Uturunco είπε...

1. Ναι. Άλλα ενδεικτικά παραδείγματα από το παρελθόν Μπάουερ και Γκρόσμαν.
2. Οι μεν είναι είναι της "υπερσυσσώρευσης" όπως ο Τουγκάν-Μπαρανόφσκι, ο Μπάουερ και οι αριστεροί "κεϋνσιανοί" σήμερα. Οι δε είναι οι της "πτωτικής τάσης" όπως ο Γκρόσμαν ή, τώρα, ο Μπρένερ. Κατά την γνώμη μου εδώ πρέπει να τοποθετηθεί και ο Μπουχάριν καίτοι η δική θεωρία είναι "πολυπαραγοντική". Βλέπει παντού δυσαρμονίες.
3.Της αντίληψης περί δυσαρμονιών και κρατικού σχεδιασμού.
4. Βλέπεις πουθενά προλεταριάτο σ' αυτές τις θεωρίες; Για την μια το πρόβλημα είναι η σχέση των καπιταλιστών του τομέα παραγωγής καταναλωτικών και του τομέα παραγωγής κεφαλαιουχικών αγαθών και στην άλλη η εξάλειψη του προλεταριάτου από τις μηχανές. Οι προλετάριοι είναι απλώς τα θύματα εμπορικών πολέμων.
Περί του ιδεολογικού καθορισμού των τάξεων νομίζω ξέρεις ότι διαφωνούμε.

K.T. είπε...

@Uturunco: Νομίζω ότι κάτι έχεις μπερδέψει από την συζήτηση που προηγήθηκε.
1. Το ότι στα πλαίσια του καπιταλισμού ποτέ δεν θα μπορέσει η εργατική τάξη να απορροφήσει το συνολικά παραγόμενο προϊόν είναι αναμφισβήτητο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κρίση οφείλεται στην υποκατανάλωση των μαζών, γιατί ακόμα και στο υποθετικό ενδεχόμενο ότι οι μάζες κατανάλωναν το σύνολο των παραγόμενων μέσων κατανάλωσης, αυτό δεν θα εμπόδιζε την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους, που οφείλεται στην αυξηση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου.
2. Δεν υπάρχει κάποια χωριστή θεωρία της υπερσυσσώρευσης και της τάσης πτώσης του μέσου ποσοστού κέρδους. Πρόκειται για δύο κατηγορίες της πολιτικής οικονομίας που εξηγούν το φαινόμενο των κρίσεων μαζί με την έννοια της υπερπαραγωγής. Το ποσοστοό κέρδους τείνει να πέφτει, αφαιρείται το κίνητρο για νέες επενδύσεις, κεφάλαια λιμνάζουν στην παραγωγή, αποσύρονται, υπερσυσσωρεύονται και τέλος καταστρέφονται κατά την κρίση.
Λόγω έλλειψης χρόνου θα επανέλθω αύριο.

Αντωνης είπε...

@Uturunco:

1. Συνεπώς, κατ' εσέ οι Σμιρνόφ και Κ.Τ αναπαρήγαγαν τις θεωρίες των Τουγκάν-Μπαρανόφσκι, Μπάουερ και αριστερών "κεϋνσιανών" αφενός και Γκρόσμαν και Μπρένερ αφετέρου. Εγώ έχω μαύρα μεσάνυχτα από όλους αυτούς (πλην Μπρένερ), αλλά οι Κ.Τ και Σμιρνόφ σίγουρα θα μπορούν να μας πουν αν όντως είναι έτσι και είχαν αυτούς τους θεωρητικούς κατά νου.

4, Εξάλειψη προλεταριάτου από μηχανές δεν θυμάμαι να είδα πουθενά στα γραπτά πιο πάνω των Κ.Τ ή Σμιρνόφ. Ούτε μικροαστικοποίηση. Ο Σμιρνόφ, αντίθετα, μιλά εάν κατάλαβα καλά, για αναδιάρθρωση του κεφαλαίου στην Ελλάδα που εξαλείφει την μικροαστική τάξη και την προλεταριοποιεί: "Από την άλλη όμως είναι απίθανο να επιβιώσουν τα εκαντοντάδες χιλιάδες μικρομάγαζα, τα απέιρα ψιλικατζίδικα, φαρμακεία, τα 4000 υποκαταστήματα κινητής τηλεφωνίας κλπ. Η τόνωση της ζήτησης με κρατικό δανεισμό, που λέι ο ΣΥΝ δεν λύνει το πρόβλημα του ελλην. καπιταλισμού γιατί αυτή η ζήτηση θα κατευθυνθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό σε εισαγωγές που πρέπει να πληρωθούν με εξωτερικό δανεισμό, ο οποίος αυτή της στιγμή δεν υφίσταται. Βιώνουμε το θάνατο του εμποράκου και μεγάλου τμήματος της μισθωτής εργασίας, βέβαια που απσχολούνταν στους τομείς που τώρα εκκαθαρίζονται και αυτό θα κρατήσει για πολλά χρόνια..."

Δηλαδή, και πάλι αν κατάλαβα καλά τι σημαίνει "θάνατος του εμποράκου", λέει ότι οι μικροαστικές τάξεις πολτοποιούνται, κάτι με το οποίο εγώ συμφωνώ. Πολτοποιούνται σε προλεταριάτο, εικάζω. Οπότε...;

Τέλος πάντων, να μην το κουράζω εγώ άσκοπα. Θα απαντήσουν φαντάζομαι και οι δύο.

Uturunco είπε...

Αντώνη
το ένα το παραθέτεις μόνος σου : «Βιώνουμε το θάνατο του εμποράκου και μεγάλου τμήματος της μισθωτής εργασίας». Ένα άλλο: «Η αύξηση της παραγωγικότητας σημαίνει μέσα παραγωγής πιο εξελιγμένα στα οποία έχει ενσωματωθεί περισσότερη εργασία, και τα οποία ταυτόχρονα καταναλώνουν μεγαλύτερες ποσότητες πρώτων υλών. Αυτό το γεγονός σε συνδυασμό με την εφαρμογή νέων μεθόδων παραγωγής οδηγεί νομοτελειακά στον εκτοπισμό ζωντανής εργασίας από την παραγωγή». Η μισθωτή εργασία –ή έστω ένα μεγάλο μέρος της- μας άφησε, η ζωντανή εργασία νομοτελιακά εκτοπίζεται από την παραγωγή. Πόσα χρόνια ακούμε «Αντίο προλεταριάτο» από τον Γκορζ, για «Το Τέλος της εργασίας» από τον Ρίφκιν και τη «Νέα Οικονομική Φρίκη» της ανεργίας από τη Βιβιάν Φορεστέρ; Αν όμως δούμε το τι συνέβη όλα αυτά τα χρόνια από πουθενά δεν προκύπτει πως η μισθωτή εργασία μειώθηκε. Χαθήκανε “κανονικές” δουλειές. Σύμφωνοι. Μα κανονική δουλειά στον καπιταλισμό δεν είναι μόνο αυτή που έχει οκτάωρο και ένσημα. Επίσης κανονική είναι και η μαύρη, η πρεκάρια, η part time. Το μόνο “κανονικό” που γνωρίζει ο καπιταλισμός είναι η δουλειά· η απόσπαση υπεραξίας. Αλλιώς θα πρεπε να πούμε πως οι προλετάριοι του 19ου αι. -που επίσης δεν είχαν σταθερή δουλειά- ήταν “κοινωνικά αποκλεισμένοι” και “περιθώριο”. Πράγματι έτσι αντιμετωπίζονταν. Επίσης ήταν και πολιτικά αποκλεισμένοι, και μειονότητα αριθμητικά. Μα αυτό δεν εμπόδισε τον Μαρξ να τους βάλει στο “κέντρο” αφού ήταν εκεί από την σκοπιά της παραγωγής. Χωρίς μισθωτή εργασία δεν υπάρχει κεφάλαιο και δεν πρόκειται να αυτοκαταστραφεί λόγω υποκατάστασης της ζωντανής από την νεκρή εργασία. Προλεταριοποίηση δεν σημαίνει πολτοποίηση. Και δεν είναι αποτέλεσμα της κρίσης. Προηγήθηκε αυτής. Η κρίση την κάνει φανερή και την εντείνει. Η “πρεκαριοποίηση” δεν εμφανίστηκε το 2008 ασχέτως αν εμφανιζόταν ως “προσωρινή” κατάσταση ή ακόμα και κοινωνική άνοδος, “εργολαβία”, ενώ στην ουσία ήταν δουλειά με το κομμάτι. Όσο για τον “εμποράκο” ήταν ήδη νεκρός μετατρεπόμενος ουσιαστικά σε επιστάτη στο μαγαζί του είτε μέσω δανείων είτε μέσω franchising. Τώρα το συνειδητοποιεί κιόλας. Την διαδικασία αυτή την ξέρουμε και ως συγκέντρωση του κεφαλαίου.
ΚΤ
Δεν νομίζω πως έχω μπερδέψει κάτι. Η συζήτηση αυτή έχει μια μακρά ιστορία. Μια και εσύ και ο Smirnoff αναφερθήκατε στην θεωρία της “υποκατανάλωσης” και στα λάθη της είπα να την εκθέσω συνοπτικά αφού άλλοι/ες μπορεί να μην την έχουν υπόψη τους. Δυστυχώς το μεγαλύτερο μέρος της βιβλιογραφίας είναι αμετάφραστο στα ελληνικά, αλλά υπάρχει πλούσιο υλικό στο marxists.org και έδωσα κάποια ονόματα ώστε κάποιος/α που ενδιαφέρεται να μπορεί να ψάξει. Φυσικά υπερασπίστηκα την θεωρία με την οποία συμφωνώ.
Αυτό που λες -ότι η θεωρία της υπερσυσσώρευσης και η θεωρία της πτωτικής τάσης- είναι μια και η αυτή μπορεί να είναι σωστό -κι εγώ αυτό νομίζω όπως έγραψα- μα επειδή άλλοι/ες δεν το νομίζουν είπα να μην επεκταθώ. Ας μιλήσουν αυτοί/ες. Ο εισηγητής της -μια και ως γνωστόν ο Μαρξ πέθανε πριν ολοκληρώσει τον δεύτερο και τρίτο τόμο- ο Γκρόσμαν δεν το πίστευε και παρότι βασιζόταν στα σχήματα του Μπάουερ τον κατηγορούσε ως “νεο-αρμονιστή”.
Η θεωρία της πτωτικής τάσης δεν ήταν κάποιος “κοινός τόπος” των επαναστατών/τριων. Ο Λένιν, για παράδειγμα, στο βιβλίο του για τον Ιμπεριαλισμό ούτε που αναφέρεται σ' αυτήν. Αντίθετα υιοθετεί μια “χυδαία” μορφή υποκαταναλωτισμού -εδώ χωρίς εισαγωγικά. Βλέπει μάλιστα το “σάπισμα” του καπιταλισμού όχι στην άνοδο της οργανικής σύνθεσης μα αντίθετα στην μη εισαγωγή των νέων τεχνολογιών.

K.T. είπε...

Uturunco
Πουθενά δεν έγραψα ότι "μας άφησε το προλεταριάτο" ή κάτι που να θυμίζει τις ανοησίες του Γκορζ. Το ότι αυξάνεται η οργανική σύνθεση του κεφαλαίου και εκτοπίζεται ζωντανή εργασία από νεκρή είναι μια νομοτέλεια αυτού του τρόπου παραγωγής που περιγράφεται στον 1ο τόμο του Κεφαλαίου. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι μειώνεται η εργατική τάξη συνολικά στην κοινωνία γιατί:
1. Η αύξηση της οργανικής σύνθεσης πρακτικά συνεπάγεται ότι τον ίδιο όγκο δουλειάς μπορούν να τον εκτελέσουν λιγότεροι εργάτες. Επειδή όμως το κεφάλαιο αναπαράγεται διευρυμένα (συσσωρεύεται) αυτός ο όγκος δουλειάς δεν μένει στάσιμος, αλλά αντίθετα τείνει να αυξάνεται.
2. Μια παρατηρημένη τάση της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής είναι να εκτοπίζει διαρκώς τους ατομικούς εμπορευματοπαραγωγούς και να αγκαλιάζει η κεφαλαιακή σχέση προοδευτικά ένα όλο και μεγαλύτερο εύρος της παραγωγικής διαδικασίας. Έτσι εξηγείται η τάση να πολώνεται ταξικά η κοινωνία ανάμεσα στην αστική τάξη και το προλεταριάτο.

K.T. είπε...

Ως προς τη χτεσινή μας κουβέντα. Ποιά είναι η ουσία της καπιταλιστικής κρίσης. Κατά την γνώμη μου είναι η εκρηκτική συμπύκνωση όλων των δυσαναλογιών στην παραγωγή:
1. Δυσαναλογία παραγωγής και κατανάλωσης. Ένα μέρος του κεφαλαίου σε εμπορευματική μορφή αδυνατεί να πραγματοποιήσει την μεταμόρφωση του σε χρηματικό κεφάλαιο και να τρέξει την διαδικασία της παραγωγής.
2. Δυσαναλογία στην ανάπτυξη των επιμέρους κλάδων της παραγωγής.
3. Υπερσυσσώρευση του κεφαλαίου. Το συνολικό κοινωνικό κεφάλαιο έχει "μεγαλώσει" τόσο πολύ που αδυνατεί να αναπαραχθεί αποδίδοντας κέρδος. Μέρος του κεφαλαίου λιμνάζει εκτός παραγωγής ή καταστρέφεται. Αυτή η διαδικασία έχει άμεση σχέση με την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους, όπως φάνηκε απ την κουβέντα που προηγήθηκε.

Όλα αυτά μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η εκδήλωση της κρίσης είναι ένα περίπλοκο φαινόμενο, εντελώς αναπότρεπτο στα πλαίσια του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Εάν υποθέταμε ως σωστή την θεωρία της υποκατανάλωσης, αυτό σημαίνει οτι η εκδήλωση κρίσης μπορεί να αποτραπεί αν υιοθετήσουμε μια καλύτερη πολιτική τόνωσης της καταναλωτικής ζήτησης. Πράγματι, το αστικό πολιτικό σύστημα εφάρμοσε διεθνώς μια τέτοια πολιτική μετά την κρίση του 1929, ιδιαίτερα στην Αμερική και την ναζιστική Γερμανία. Όπως ξέρεις η πολιτική αυτή δεν απέτρεψε την βαθιά οικονομική κρίση του 1938 (που είναι και πραγματκή αιτία του ΒΠΠ). Επίσης η ίδια κεϋνσιανή διαχείριση εφαρμόστηκε και μεταπολεμικά οδηγώντας σε βάλτωμα και πτώση του ποσοστού κέρδους και στην κρίση του 1973. Επομένως η υποκατανάλωση των μαζών είναι μια από τις αιτίες (όχι η σημαντικότερη κατά τη γνώμη μου) της κρίσης, η οποία όμως είναι αναπόφευκτη για τον καπιταλισμό ακόμα και αν υποθέταμε ότι η εργατική τάξη απορροφά το σύνολο των παραγόμενων μέσων κατανάλωσης. Κατά τα λοιπά ισχύουν και όσα είπα παραπάνω: μεγάλο μέρος της παραγωγής καταναλώνεται από την ίδια την παραγωγική διαδικασία και μεγάλο ποσοστό των μέσων κατανάλωσης απορροφάται από άλλες τάξεις πλην της εργατικής. Χαρακτηριστικά να αναφέρω ότι προ κρίσης το μερίδιο της μισθωτής εργασίας στο παραγόμενο εθνικό προϊόν στην Ελλάδα ανερχόταν μόλις στο 30%.

Uturunco είπε...

Μάλλον χρειάζεται να το επαναλάβω: η θεωρία της "υποκατανάλωσης" δεν μας λέει πως οι μισθοί είναι μικροί και ότι οι εργάτες πεινάνε. Αυτό που μας λέει είναι πως αναγκαστικά υπολείπονται του συνολικού προϊόντος. Εφόσον μιλάμε για καπιταλισμό, η εργασία θα παράγει όχι μόνο την αξία του μεταβλητού κεφαλαίου (τους μισθούς) μα και μια υπεραξία. Αν οι μισθοί καλύπτανε και την υπεραξία τότε δεν θα μιλάγαμε για καπιταλισμό. Η άνοδος των εργατικών μισθών προϋπήρχε της κρίσης του 29, και ως γνωστόν ήταν ένα βασικό επιχείρημα του ρεφορμισμού στις αρχές του 20ου αιώνα. Στην βάση αυτή δε επιτέθηκε στην "υποκαταναλωτική" θεωρία. Το δεύτερο πράγμα που μας λέει η "υποκαταναλωτική" θεωρία -τουλάχιστον στην εκδοχή της Λούξεμπουργκ- είναι πως ούτε οι καπιταλιστές μπορούν. Ότι η υπεραξία δεν μπορεί να πραγματωθεί στο πλαίσιο του καπιταλισμού. Ο καπιταλισμός λοιπόν πρέπει -επί πονή θανάτου- να αναπαραχθεί διευρυμένα. Να δημιουργήσει αγορές στο μη καπιταλιστικό περιβάλλον. Πόσα πράγματα, αλήθεια, που δεν ήταν εμπορεύματα έγιναν και γίνονται ακόμα και στις μέρες μας και πόσα εμπορεύματα, από την απλή εμπορευματική παραγωγή αναλαμβάνονται παιρνούν στην δικαιοδοσία της βιομηχανίας; Ακόμα και η ανθρώπινη ψυχή έγραφαν οι Χορκχάιμερ-Αντόρνο έχοντας γνωρίσει και την ναζιστική Γερμανία και τις ΗΠΑ του New Deal. Η διαδικασία της διευρυμένης αναπαραγωγής, της συσσώρευσης του κεφαλαίου -κεφαλαίου όχι εμπορευμάτων- εκφράζεται φυσικά και μέσω πολιτικών -πχ του ιμπεριαλισμού- αλλά η ίδια δεν είναι πολιτική είναι ανάγκη για το κεφάλαιο. Αν αντίθετα πούμε πως βασικά δεν υπάρχει πρόβλημα, ο καπιταλισμός μια χαρά αναπτύσσεται και από μόνος του τότε είναι -κατά την γνώμη μου- που μπαίνει το ζήτημα της "ρύθμισής" του. Ε,αυτή δεν είναι υποτίθεται η δουλειά της κυβέρνησης; Να βλέπει τις "δυσαρμονίες" και να τις διορθώνει. Αν η συγκεκριμένη είναι άχρηστη, θα βάλουμε στην θέση της μια καλή, φιλολαϊκή, αριστερή, να μπορεί βρε αδερφέ να φορολογήσει τον τάδε κλάδο που έχει υπερκέρδη για να χρηματοδοτήσει τον δείνα που χαροπαλεύει και να διορθώσει την "δυσαρμονία". Στην ανάγκη, να τους κρατικοποίησει κι όλας...

Yannis είπε...

Μόνο που η εκπλήρωση των δανειακών υποχρεώσεων δεν καλύπτεται αποκλειστικά απο τις περικοπές στο μισθολόγιο των όσων εργάζονται. Καλύπτονται και απο πωλητήρια δημόσιας περιουσίας. Επίσης εξόφληση γίνεται και έμμεσα με την κατάλυση της όποιας εθνικής κυριαρχίας. Θέλω να πω, οι συγκερκριμένοι δείκτες μας δείχνουν μονάχα την σκληρή πραγματικότητα μα όχι το βάθος του σχεδίου

Αντωνης είπε...

@ Γιάννης: Σωστή παρατήρηση.

Smirnoff είπε...

Uturunco

Οι θεωρίες υποκατανάλωσης είναι προ - Κριτικές. Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Στον καπιταλισμό όλη η ζήτηση προέρχεται από το κεφάλαιο, οι μισθοί δεν είναι παρά μεταβλητό κεφάλαιο. Το κίνητρο της καπιταλιστικής παραγωγής δεν είναι η ικανοποίηση καταναλωτικών αγαθών αλλά η συσσώρευση για τη συσσώρευση. Το πως κανέμεται το κεφάλαιο ανάμεσα σε σταθερό ή μεταβλητό σχετίζεται με πολλούς παράγοντες: το επίπεδο ανάπτυξης, τον ιστορικά διαμορφωμένο συσχετισμό ανάμεσα στις διαφορετικές μερίδες του κεφαλαίου, το επίπεδο της ταξικής παλης κλπ. όπως ανέφερα σε προηγούμενο σχόλιο μου ένα σημαντικό μέρος της κατανάλωσης (που ποικοίλει από περίπτωση σε περίπτωση) είναι παραγωγική κατανάλωση, δηλαδή συσσώρευση. Το παραγόμενο προϊόν λοιπόν δεν χρειάζεται να καταναλώνεται σε τελική ανάλυση από τους εργάτες με τη μορφή καταναλωτικών προϊόντων, μπορεί κάλλιστα να κατευθύνεται σε μέσα παραγωγής. Η αύξηση της παραγωγής στον τομέα Ι σημαίνει την αύξηση της απασχόλησης σε αυτόν (πρόσληψη περισσότερων εργατών) οι οποίοι με τη σειρά τους θα έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν περισσότερα μισθιακά αγαθά, άρα θα έχουμε σε δεύτερο χρόνο την αύξηση της απσχόλησης στον τομέα ΙΙ (καταναλωτικά αγαθά), δημιουργώντας έτσι έναν ενάρετο κύκλο. Έτσι εξηγείται πως μπορεί η Κίνα να επανεπνδύει έως και το 50% του ΑΕΠ της κάθε χρόνο, η κατανάλωση των εργατών να είναι στο εξευτελιστικό 32 - 333% και η χώρα να ανπρτύσσεται με ρυθμούς 10% επί 30 χρόνια. Είναι λάθος πως η παραγωγή κατευθύνεται στις εξαγωγές, στην πραγματικότητα ένα μόνο μέρος της πάει σε εξαγωγές, το μεγαλύτεο είναι στη συσσώρευση, κυρίως σε έργα υποδημής, ιδίως τα τλευτάια δύο χρόνια. Κάτι αντίστοιχο συνέβαινε με τους τρομακτικούς ρυθμούς ανάπτυξης της Σοβιετικής Ένωσης τη δεκαετία του 30. Η συσσώρεση είχε ανέλθει σε τρομακτικά επίπεδα ενώ η κατανάλωση των εργατγών συμπιέδτηκε δραματικά.

Επίσης μην προσπαθείς να αποδείξεις την θεωρητική (μαρξική) ανεπάρκεια των διαφόρων θεωριών της κρίσης (πτωτική τάση του ποσ. κέρδους, υπερσυσσώρευση, δυσαναλογία μεταξύ των κλάδων κλπ), από τα πολιτικά συμπεράσματα που κατέληξαν διάφοροι υποστηρικτές τους, καταλαβαίνεις πως αυτή η μέθοδος του guilty by association δεν έχει καμία επιστημονική βάση. Άλλωστε ταιρίαζει γάντι και στη θεωρία τη Λούξεμπουργκ που όπως επισήμανε ο Μπουχάριν "αν ο καπιταλισμός εξαρτάτα την ευρωστία του από την εξάπλωση του σε μη καπιταλιστικές περιοχές και σφαίρες, τότε έχει ανεξάντλητα αποθέματα, αφού μέχρι να προλεταριοποιήσει τα 400 εκατμμύρια Κινέζων αγροτών, τα 200 Ινδών και Ευρωπαίων κλπ θα περάσουν εκατονταετίες..." Σημερα οι αγρότες είναι πολλοί περισσότεροι (πάνω από 3 δις που περιμένουν προλεταριοποίηση) όπως και οι περιοχές και οι σφαίρες που δεν έχουν ενταχθεί πλήρως στο καπιταλιστικό σύστημα, άρα το μόνο που έχει να κάνει ο καπιταλισμός είναι να επιδωθεί σε μία νέα περίοδο επέκτασης, οριζόντια και κάθετα, για να ξεπεράσει την κρίση του. Δεν είναι όμως τόσο απλά τα πράγματα.

Στην πραγματικότητα η περίοδος μετά τον Β παγκόσμιο πόλεμο και η αποαποικιοποίηση διέψευσε τις θεωρίες της Λούξεμπουργκ για τον ιμπεριαλισμό και εν μέρει αυτές των Λένιν - Μπουχάριν. Η μεταπολεμική ανάπτυξη στηρίχθηκε σχεδόν αποκλειστικά στις προηγμένες χώρς της Δύσης και στην Ιαπωνία και σε μία χούφτα Νέων Εκβιομηχανισμένων Χωρών. Ο κύριος όγκος των εξαγωγών κεφαλαίου δεν πήγαινε στην μη καπιταλιστική περιφέρεια αλλά στην αρχή από τις ΗΠΑ προς τις υπόλοιπες ανεπτυγμένες χώρες και ύστερα ακολουθούσε το κύκλωμα ΗΠΑ- Ευρώπη - Ιαπωνία. Ένα πολύ μικρό μέρος των Ξένων Άμεσων Επενδύσεων κατευθύνονταν προς την περιφέρεια και αυτό προς τους τομέις των πρώτων υλών.

Poe είπε...

Ωραιο το άρθρο, ενα μόνο εχω να πω αναφερόμενος στην τελευταία σου πρόταση.

Συν αριστερά και χείρα κίνει...

δεν το λεω για σένα αλλα γενικά.

Δες και εκει πιο αναλυτικά

http://e-globbing.blogspot.com/2011/09/blog-post_1917.html#comments

Uturunco είπε...

Smirnoff
Πόσες φορές πρέπει να το πω; το τελικό προϊόν δεν καταναλώνεται από τους εργάτες. Ούτε και μπορεί να καταναλωθεί. Το ζήτημα είναι αν μπορεί να καταναλωθεί από τους καπιταλιστές και τους εργάτες μαζί. Εσύ λες ναι (μέσω της αυξανόμενης παραγωγικής κατανάλωσης από την πλευρά των καπιταλιστών) εγώ λέω όχι.
Κι αυτό επειδή ο καπιταλισμός δεν παράγει εμπορεύματα αλλά κεφάλαιο, μέσω εμπορευμάτων. Η συσσώρευση είναι συσσώρευση κεφαλαίου και όχι συσσώρευση πραγμάτων, παραγωγή για την παραγωγή. ο Καπιταλισμός είναι κυριαρχία μιας τάξης πάνω σε μια άλλη, απόσπαση και συσσώρευση υπεραξίας (μετατροπή της σε κεφάλαιο) και όχι μια ανόητη ιδέα ή αυθαίρετη φαντασιακή σημασία.
Λες πως διαψεύστηκε η θεωρία της Λούξεμπουργκ. Μα με βάση την κριτική του Μπουχάριν που παραθέτεις φαίνεται πως το αντίθετο συνέβη. Όντως ο καπιταλισμός είχε πολύ καιρό ακόμα μπροστά του. Και μήπως οι πρώην αποικίες αλλά και οι μητροπόλεις δεν κινήθηκαν στην γραμμή της καπιταλιστικοποίησης-εκβιομηχάνισης των μη καπιταλιστικών τομέων; Πόσες φορές δεν είδαμε ακόμα και την πρωταρχική συσσώρευση στον μεταπολεμικό κόσμο και την μετατροπή αγροτών σε μισθωτούς εργάτες;
Στο ότι δεν είναι σωστό να αποφαινόμαστε για την ορθότητα ή μη μιας θεωρίας με βάση τα πολιτικά συμπεράσματα στα οποία οδηγεί έχεις δίκιο. Καθώς όμως ο ΚΤ (προφανώς μπερδεύοντας την μαρξιστική θεωρία της "υποκατανάλωσης" με την κεϋνσιανή περί "ενεργού ζήτησης") αποφάνθηκε για τον ρεφορμιστικό της χαρακτήρα του λουξεμπουργκισμού, δεν μπορούσα να μην υπενθυμίσω ότι η θεωρία περί "δυσαναλογιών" μας οδηγεί ΄στους απολογητές της αστικής τάξης, σαν τον Σαι ενάντια στον ρομαντικό αντικαπιταλισμό του Σισμοντι και στα "δικά" μας στον ρωσικό "νόμιμο" μαρξισμό του Τουγκάν, στον ρεφορμισμό του Μπερνστάιν και στον κεϋνσιανισμό της Ρόμπινσον, για να πάρω τις "καλές" περιπτώσεις.

Smirnoff είπε...

Uturunco

Αυτό που απάντησες στο σχόλιο μου περί παραγωγικής κατανάλωσης δεν βγάζει νόημα. Το επιχείρημα σου ήταν πως οι μισθοί δεν επαρκούν για να καταναλώσουν όλη την παραγόμενη αξία, καθώς ένα μέρος της αναγκαστικά είναι υπεραξία και σου απάντησα πως αυτό δεν έχει σημασία καθώς αυτή η υπεραξία συσσωρεύεται και αυτή η διαδικασία διευρύνει και τη μισθωτή εργασία, άρα και τον τομέα ΙΙ της παραγωγής. Στον καπιταλισμό τα πάντα είναι εμπορεύματα και τα μέσα παραγωγής και το κεφάλαιο. Σου έφερα σημερινά και ιστορικά παραδείγματα πολύ χαμηλής εργατικής κατανάλωσης σε συνδυασμό με υψηλή ανάπτυξη που στηρίζουν τη θέση μου αλλά δεν απάντησες.

Η θεωρία της Λούξεμπουργκ ήταν ξεκάθαρα μία θεωρία κατάρρευσης του καπιταλισμού. Η Λούξεμπουργκ το διατύπωσε ρητά: χωρίς την επέκταση προς ένα μή καπιταλιστικό περίγυρο ο καπιταλισμός δεν μπορούσε να αναπαραχθεί. Όμως η μεταπολεμική ανάπτυξη της Δύσης δεν στηρίχθηκε σχεδόν καθόλου στην εξαγωγή καεφαλαίου προς τις χώρες της περιφέρειας αλλά σε μία άνευ προηγουμένου συσσώρευση στις ανεπτυγμένες χώρες και εξαγωγή καεφαλαίου μεταξύ τους. Πολλές χώρες τις περιφέρειας αναπτύχθηκαν αλλά αυτό έγινε εσωτερικά, μέσα από διαδικασίες πρωταρχικής συσσώρευσης που δρομολόγησαν βοναπαρτικά κυρίως καθεστώτα που πραγματοποιούσαν passive bourgeois revolutions a la Gramsci, στις περισσότερες περιπτώσεις. όπως και να το πάρεις η μεταπολεμική εξέλιξη του καπιταλισμού και η αποαποικιοποίηση διαψεύδουν ρητά τη θεωρία της Λούξεμπουργκ.

Uturunco είπε...

Τελευταία επανάληψη:Το επιχείρημα ήταν (αντιγράφω από το αρχικό σχόλιο): "[εφόσον οι μισθοί δεν μπορούν να αγοράσουν το υπερπροϊόν]Το ζήτημα λοιπόν είναι αν οι καπιταλιστές που κατέχουν το σύνολο του προϊόντος μπορούν να το κάνουν, πραγματοποιώντας την υπεραξία -πουλώντας δηλαδή το προϊόν- ώστε να εισπράξουν την υπεραξία με την μορφή χρήματος και να μπορούν να επανεκινήσουν την διαδικασία και μάλιστα διευρυμένα. Αυτό που μας λέει η θεωρία της “υποκατανάλωσης” είναι πως ούτε κι αυτοί μπορούν, για τον απλό λόγο ότι ήδη την κατέχουν. (Να ξαναθυμίσω εδώ πως το κεφάλαιο στοχεύει στην απόσπαση υπεραξίας και όχι στην ανταλλαγή εμπορευμάτων-αξιών".
Προκαπιταλιστικός τρόπος παραγωγής δεν σημαίνει αναγκαστικά "ανεπτυγμένες" και "καθυστερημένες" "χώρες". Σε μια "χώρα" ακόμα και "ανεπτυγμένη" υπάρχουν και άλλοι τρόποι παραγωγής και πράγματα που δεν είναι ακόμα -μα για πόσο;- εμπορεύματα. Ο Μπουχάριν που παραθέτεις δεν μιλά για "χώρες" μα για "σφαίρες".
Λογικό να μην βγάζεις νόημα. Όποιος αρνείται να ακούσει φτιάχνειτην ερώτηση για την οποία ήδη έχει μια απάντηση.

xazoulis2 είπε...

Αφού έχει πάρει μια οικονομική τροπή το ποστ, να κάνω και εγώ μια απλή έως απλοϊκή ερώτηση που την ακούω πολύ τελευταία από υποστηρικτές του νεοφιλελευθερισμού; Λένε ότι ουσιαστικά αυτό που προωθείται πλέον στην ελληνική οικονομία δεν είναι νεοφιλελευθερισμός αφού χαρακτηριστικό του είναι μείωση και όχι η αυξηση των φόρων (επίσης το γεγονός της ύπαρξης υψηλών φορολογικών συντελεστών πχ 45% στις επιχειρησεις είναι και αυτό ένα επιπλέον δείγμα της λάθος εφαρμογής της συγκεκριμένης οικονομικής θεωρίας). Υπάρχει κάποια απάντηση σε αυτό;

πολύ απλοϊκό το ερώτημα και ίσως άσχημα διατυπωμένο, ευχαριστίες σε όποιον κάνει τον κόπο.

Poe είπε...

το χαρακτηριστικό είναι η φορολογία για τον λαο και η διευκόλυνση των επενδυτων για να αναπτυχθουν και καλα οι αγορες και να εχουμε ανάπτυξη. Ε πανω κατω αυτο κάνουν, και στο κατω κατω η φορολογια στους κατέχοντες δεν ανεβαινει.

Alex είπε...

Αγαπητοί uturunco και Smirnoff, αν έχετε την καλοσύνη θα ήθελα μια απάντηση στο εξής ερώτημα:

Η θεωρία της υποκατανάλωσης πώς εφαρμόζεται σήμερα με συγκεκριμένα δεδομένα; Αν πάρουμε για παράδειγμα την ελληνική οικονομία, στην οποία ο τομέας ΙΙ και ΙΙΙ που αναφέρθηκε ο/η Smirnoff δεν έχει τότε μεγαλύτερο αντίκρυσμα ως εξήγηση για την πτώση του ποσοστού κέρδους;

Αν δεν κάνω λάθος ένα απειροελάχιστο ποσοστό θα μπορούσε να απορροφηθεί σε παραγωγική κατανάλωση, διότι η Ελλάδα έχει πολύ μικρή παραγωγική δομή. Σωστά; Διορθώστε με αν κάνω λάθος.

Θα ήθελα λοιπόν να σας ζητήσω να με διαφωτίσετε σχετικά με το πώς εξηγείται, με μαρξική οπτική πάντα, η επι μέρους αναστροφή της ελληνικής καπιταλιστικής ανάπτυξης, απαντώντας στα εξής ερωτήματα:

Ποιά είναι η κύρια καταναλωτική βάση στην Ελλάδα;
Από που προέρχεται ο πλούτος που προορίζεται α) για παραγωγική κατανάλωση β) για ιδιωτική κατανάλωση
(πχ. υπεραξία; δανεισμός;)
Σε τι κατάσταση βρίσκεται η αστική τάξη (κυρίως η μεγαλοαστική) στην Ελλάδα;

Αναμένω με ανυπομονησία τις απαντήσεις σας. Ευχαριστώ!

Uturunco είπε...

Alex kai xazoulis2, μόλις είδα τις ερωτήσεις σας. Απαντήσεις, με την κυριολεκτική σημασία της λέξης (έτσι είναι και δεν σηκώνει συζήτηση)δεν έχω και,τη στιγμή αυτή δεν έχω και χρόνο. Σύντομα όμως θα πω τι πιστεύω. Μπορεί και να βοηθήσει στην εύρεση των απαντήσεων.

Uturunco είπε...

Όπως είπαμε λοιπόν, σύμφωνα με την θεωρία της “υποκατανάλωσης” ο καπιταλισμός παράγει περισσότερη αξία από όση μπορεί να καταναλώσει. Ως εκ τούτου, αναγκαστικά, είναι υποχρεωμένος να στραφεί προς τις μη καπιταλιστικές “σφαίρες”. Πρέπει να κατακτήσει ή ακόμα και να δημιουργήσει νέες αγορές. Αν αυτό δεν συμβεί, τότε η κρίση είναι αναπόφευκτη. Επίσης αναπόφευκτη όμως είναι και όταν καταφέρνει να επεκταθεί, αφού, μετά από ένα χρονικό διάστημα πάλι βρίσκεται αντιμέτωπος με το αρχικό πρόβλημα και μάλιστα διευρυμένα. Οι νέες αγορές καθίστανται τμήμα του, πάλι υπάρχει υπερσυσσώρευση, πάλι χρειάζονται νέες αγορές. Η πορεία του καπιταλισμού είναι μια πορεία από επέκταση σε επέκταση και από κρίση σε κρίση που, λογικά, οδηγεί σε μια “τελική κρίση”. Όταν όλες οι “σφαίρες” θα έχουν γίνει καπιταλιστικές, “όταν ο τελευταίος ελεύθερος αγρότης έχει μετατραπεί σε μισθωτό εργάτη”, δεν θα υπάρχει πια βάση για περαιτέρω συσσώρευση, για επέκταση, για διευρυμένη αναπαραγωγή. Ο καπιταλισμός, όπως και όλα τα κοινωνικά συστήματα που προηγήθηκαν, δεν είναι αιώνιος αλλά έχει ιστορικά όρια. Η κοινωνική επανάσταση -ο σοσιαλισμός- προκύπτει λοιπόν κι αυτός αναπόφευκτα από την συνειδητοποίηση αυτού του γεγονότος· της αναπόφευκτης πορείας προς την καταστροφή. Δεν είναι “επιλογή” μα “ιστορική αναγκαιότητα”. Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα.
[Αντίθετα, σε θεωρίες όπως του Smirnoff, αν τον ερμηνεύω καλά αυτό δεν συμβαίνει. Η “παραγωγική κατανάλωση” απορροφά την παραπανίσια αξία οπότε δεν χρειάζεται κάποια “εξωτερική -στον καπιταλισμό- αγορά”. Οι κρίσεις είναι ουσιαστικά “τυχαίες”. Οφείλονται σε κάποια προσωρινή διαταραχή της απαιτούμενης αναλογίας ανάμεσα στον τομέα Ι (παραγωγής κεφαλαιουχικών αγαθών) και στον τομέα ΙΙ (καταναλωτικών). Είναι “αναπόφευκτες” μόνο στον βαθμό που είναι πρακτικά αδύνατο να υπολογιστεί εκ των προτέρων η “σωστή αναλογία” ανάμεσα στους δύο κλάδους και πόσο μάλλον σε ένα σύστημα ελεύθερης αγοράς. Ο κάθε καπιταλιστής παίρνει τις αποφάσεις του με βάση το τι νομίζει πως θα του αποφέρει κέρδος και όχι με βάση την διατήρηση κάποιων αναλογιών. Παραλλαγή αυτής της θεωρίας είναι και η θεωρία της “πτωτικής τάσης του μέσου ποσοστού κέρδους”. Αυτή δέχεται την παραπάνω συλλογιστική μόνο που επισημαίνει πως η ανάπτυξη του τομέα Ι οδηγεί σε αναγκαστικά σε πτώση το ποσοστό του κέρδους. Η κατάρρευση είναι αναπόφευκτη -πρόκειται επίσης για μια “θεωρία καταστροφής”- όταν το ποσοστό του κέρδους προσεγγίσει το μηδέν].(Συνεχίζεται...)

Uturunco είπε...

(συνέχεια...)
Ξαναγυρνάμε τώρα στην θεωρία της “υποκατανάλωσης”, στην παραλλαγή της Λούξεμπουργκ αφού σε άλλες η επιπλέον αξία καταναλώνεται από “τρίτα πρόσωπα” πχ. από το κράτος. Όπως είπαμε μιλάμε για καπιταλιστικές και μη καπιταλιστικές “σφαίρες” και όχι αναγκαστικά για “χώρες”. Ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα που λειτουργεί σε “παγκόσμιο επίπεδο”. [Βρίσκεται έτσι σε αντίθεση με θεωρίες που βλέπουν την παγκόσμια οικονομία ως παράθεση ξεχωριστών -καίτοι διαπλεκόμενων- οικονομιών, όπως η θεωρία περί “ιμπεριαλιστικής αλυσίδας” όπου κάθε χώρα αποτελεί έναν “κρίκο”. Εδώ μπορεί να θυμηθεί κανείς/μια την σχετικά πρόσφατη συζήτηση μεταξύ των μαρξιστών/τριών για την πραγματικότητα ή μη της “παγκοσμιοποίησης”]. Όπως χαρακτηριστικά γράφει η Λούξεμπουργκ οι ανταλλαγές ανάμεσα σε καπιταλιστικούς τομείς διαφορετικών κρατών συνιστούν “εσωτερικό” εμπόριο ενώ οι ανταλλαγές ανάμεσα σε καπιταλιστικούς και μη τομείς ακόμα και της ίδιας χώρας “εξωτερικό”. Βλέπει λοιπόν τα διάφορα κράτη -της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης- ως “επιφαινόμενα”. Η “ουσία” είναι οι τρόποι παραγωγής, οι κοινωνικές τάξεις, και οι διάφορες χώρες η ιδιαίτερη εκδήλωση της συναρμογής τους. [Ας θυμηθούμε εδώ πως πχ για τον Πουλαντζά, “τρόποι παραγωγής” δεν υπάρχουν με την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Πρόκειται για “θεωρητικές αφαιρέσεις”, “έννοιες” που φτιάχνουμε στην βάση κοινών χαρακτηριστικών. Αυτό που υπάρχει πραγματικά είναι οι “χώρες” σε κάποια φάση της ιστορίας τους, οι ιδιαίτεροι “κοινωνικοί σχηματισμοί”. Κατά μία έννοια πρόκειται για συνέχεια της φιλοσοφικής συζήτησης Ρεαλισμού-Νομιναλισμού, φυσικά σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο]. Ως εκ τούτου, για μια θεωρία όπως της Λούξεμπουργκ, είναι “αδιάφορο” το ερώτημα περί “ελληνικής οικονομίας”. Αυτή δεν αποτελεί παρά κομμάτι της παγκόσμιας. Το αυτό και η “ελληνική αστική τάξη”. Δεν υπάρχει κάποια πρόταση για το τι πρέπει να πράξει αυτή ώστε να βγει από την κρίση. Θα κάνει, και ήδη κάνει, αυτό που κάνουν και οι άλλοι. Το κάθε ατομικό κεφάλαιο θα κοιτάξει να διασωθεί σε “συμμαχία” με άλλα και εναντίον άλλων (τα οποία θα απορροφήσει) και όλα μαζί θα εντείνουν την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης. Η έξοδος από την κρίση θα έρθει (αν έρθει και φυσικά όχι για όλα τα ατομικά κεφάλαια) από μια νέα διεύρυνση της αγοράς (αν είναι δυνατή) που κι αυτή θα οδηγήσει με την σειρά της σε μια νέα κρίση. Η διαδικασία αυτή, προφανώς, εμπεριέχει και την καταστροφή κεφαλαίου, ακόμα και την περίπτωση μιας ολοκληρωτικής καταστροφής.
Ο “νεοφιλελευθερισμός” λοιπόν -για μια τέτοια οπτική- δεν είναι μια “πολιτική”. Είναι η προσπάθεια “απελευθέρωσης” των αγορών, δημιουργίας και επέκτασής τους. Δεν είναι μια πολιτική που αντιτίθεται σε μια “κεϋνσιανή” πολιτική -η οποία είναι μια “άλλη” μέθοδος διαχείρισης- αλλά το αναγκαίο αποτέλεσμά του “κεϋνσιανισμού”. Το αν σε μια συγκεκριμένη περίπτωση αυτός ο στόχος υπηρετείται “καλύτερα” από ένα α΄ ποσοστό φορολογίας ή ένα β΄ εξαρτάται από την συγκεκριμένη περίπτωση. Γενικά, η μείωση της φορολογίας των ατομικών επιχειρήσεων, τις βοηθά να επεκτείνονται ώστε το κράτος, υποτίθεται, να εξασφαλίζει μέσω της μικρότερης φορολογίας μεγαλύτερο ποσό χρημάτων εξαιτίας της αύξησης των κερδών. Τα κέρδη προέρχονται -μα αυτό δεν λέγεται- από την αύξηση της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης.
Για τους μαρξιστές/τριες ο πλούτος, με την μορφή της αξίας, παράγεται πάντα από την εργασία. Δεν δανείζει ο ένας καπιταλιστής τον άλλο, μα η μισθωτή εργασία, όλους.

Uturunco είπε...

Συγνώμη που επανέρχομαι αλλά μάλλον χρειάζεται μάλλον να γράψω κάτι παραπάνω για την “παραγωγική κατανάλωση”, την παραγωγή μέσων παραγωγής, μια και υποτίθεται, στο σημείο αυτό χωλαίνει η “υποκαταναλωτική” θεωρία. Ίσως έτσι γίνει πιο κατανοητό το που έγκειται, από την πλευρά μου, η διαφωνία.
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα: Ας υποθέσουμε πως η “κοινωνία” αποτελείται από δύο παραγωγούς, έναν κτηνοτρόφο και έναν καλλιεργητή. Για να εξασφαλίσουν μια ποικιλία στο γεύμα τους ανταλλάσσουν τα προϊόντα τους. Ο κτηνοτρόφος πουλά στον καλλιεργητή κρέας και αγοράζει από αυτόν σιτάρι, ενώ ο καλλιεργητής πουλά σιτάρι και αγοράζει κρέας. Έχουμε λοιπόν “απλή εμπορευματική παραγωγή”.
Εκτός όμως από τα προϊόντα που ανταλλάσσουν για “ιδιωτική κατανάλωση” -κρέας και σιτάρι- ανταλλάσσουν και προϊόντα για “παραγωγική κατανάλωση”, πχ άλογα και βρώμη. Με τα άλογα ο καλλιεργητής οργώνει τα χωράφια του ενώ με την βρώμη ο κτηνοτρόφος ταΐζει τα ζώα του. Εξακολουθούμε να μιλάμε για “απλή εμπορευματική παραγωγή” και αυτό δεν αλλάζει αν υποθέσουμε πως καταλαμβάνονται από ένα “πάθος για την παραγωγή” με αποτέλεσμα ο κτηνοτρόφος παράγει όλο και περισσότερα άλογα ώστε ο καλλιεργητής να διευρύνει διαρκώς τις καλλιέργειες βρώμης ώστε ο κτηνοτρόφος να παράγει ακόμα περισσότερα άλογα για να μπορεί ο καλλιεργητής να διευρύνει ακόμα περισσότερο τις καλλιέργειες βρώμης κλπ, αυξάνοντας δηλαδή την “παραγωγική κατανάλωση”.
Πρόκειται για έναν κύκλο χωρίς νόημα και ειδικά αν -τώρα- υποθέσουμε ότι δεν πρόκειται απλώς για εμπορευματοπαραγωγούς μα για καπιταλιστές εμπορευματοπαραγωγούς. Αυτό που έχει στα χέρια του ο καπιταλιστής μετά την παραγωγική διαδικασία είναι “αξίες” (ανταλλακτικές) αδιάφορο το ποιά μορφή έχει το υλικό σώμα της αξίας, το για ποιές αξίες χρήσεις μιλάμε. Είτε πρόκειται για σιτάρι, είτε για κρέας, είτε για άλογα, είτε για βρώμη γι αυτόν είναι το ίδιο. Στόχος του είναι το κέρδος και η συσσώρευση υπεραξίας και όχι η διαρκής μεταβολή των υλικών μορφών της αξίας που έχει στην κατοχή του. Στο τέλος της παραγωγικής διαδικασίας ο καπιταλιστής που επένδυσε στον κλάδο της κτηνοτροφίας και ο καπιταλιστής που επένδυσε στον κλάδο της αγροκαλλιέργειας έχουν την ίδια ποσότητα αξίας στα χέρια τους, ο ένας με την μορφή ζώων και ο άλλος με την μορφή δημητριακών. Γιατί ο κτηνοτρόφος να μετατρέψει τα ζώα του σε δημητριακά και ο καλλιεργητής τα δημητριακά του σε ζώα;
(Συνεχίζεται...)

Uturunco είπε...

(συνέχεια...)
Η αστική πολιτική οικονομία λύνει το πρόβλημα ως εξής: στην “χυδαία” της μορφή ο ένας καπιταλιστής “ρίχνει” τον άλλο· τον κοροϊδεύει πουλώντας του μικρότερης αξίας προϊόντα για μεγαλύτερης. Το κέρδος του ενός είναι η χασούρα του άλλου. Στην “εκλεπτυσμένη” μορφή της το κέρδος προέρχεται από το ίδιο γεγονός μόνο που το “ρίξιμο” γίνεται “εκλεπτυσμένα”. Ο πιο καπάτσος καπιταλιστής δεν κλέβει, μα τα προϊόντα του αξίζουν περισσότερο επειδή παράγονται με πιο “ορθολογικές” μεθόδους και άρα δικαίως αποκομίζει περισσότερα. Το κέρδος είναι η αμοιβή του για την “επιχειρηματικότητα” του που τον σπρώχνει σε “καινοτομίες” μειώνοντας το κόστος. Αντικαθιστά πχ την βρώμη με τριφύλλι και το σιτάρι με καλαμπόκι ή φτιάχνει νέες ράτσες βοδιών και αλόγων που τρέφονται λιγότερο και αποδίδουν περισσότερο. Σε κάθε περίπτωση το κέρδος πηγάζει από την κυκλοφορία των εμπορευμάτων, από την αγορά.
Μα από την σκοπιά του μαρξισμού η αντίληψη αυτή είναι ολότελα λαθεμένη και “απολογητική”. Η υπεραξία δεν δημιουργείται στην αγορά. Εκεί “πραγματοποιείται”, παίρνει δηλαδή την χρηματική της μορφή, την μορφή του κέρδους. Δημιουργείται στην παραγωγή από την εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας, η οποία δημιουργεί μεγαλύτερη αξία από όση χρειάζεται να αναπαραχθεί η ίδια και να αντικατασταθούν τα μέσα παραγωγής που χρησιμοποιήθηκαν. Πώς όμως είναι δυνατόν τότε να “πραγματοποιηθεί” η υπεραξία αφού οι μεν εργάτες δεν μπορούν να την αγοράσουν και η τάξη των καπιταλιστών ήδη την κατέχει με την μορφή εμπορευμάτων; Το να ανταλλάσσουν οι καπιταλιστές μεταξύ τους όλο και μεγαλύτερες ποσότητες εμπορευμάτων και να συσσωρεύουν αξίες χρήσης δεν έχει, όπως είδαμε, κανένα απολύτως νόημα και στο κάτω-κάτω ο καπιταλισμός δεν είναι μια κοινωνία ανεξάρτητων εμπορευματοπαραγωγών, που ο ένας παράγει για να καλύψει τις διευρυνόμενες καταναλωτικές (και παραγωγικά) ανάγκες του άλλου, αλλά ένα σύστημα ταξικής κυριαρχίας. Ακόμα κι αν ο ένας “ρίχνει” τον άλλον είτε “χυδαία” είτε “εκλεπτυσμένα” όλοι μαζί -αφού η χασούρα του ενός είναι κέρδος για τον άλλο- εξακολουθούν να κατέχουν την υπεραξία με την μορφή εμπορευμάτων, ήτοι χρηστικών πραγμάτων.
Να λοιπόν γιατί η επέκταση του καπιταλισμού σε μη-ακόμη καπιταλιστικούς τομείς είναι αναγκαία, να γιατί η υπερσυσσώρευση κεφαλαίου είναι μόνιμη κατάσταση και όχι συγκυριακή “δυσαναλογία” να, τέλος, γιατί ο καπιταλισμός είναι ένα καθορισμένο ιστορικό στάδιο -με αρχή και τέλος- και όχι η “φυσική κατάσταση” του ανθρώπου ή το “τέλος της ιστορίας”.
“Με αυτό που το πνεύμα ικανοποιείται, μπορούμε να μετρήσουμε το μέγεθος της απώλειάς του”. έλεγε ο Χέγκελ. Το ότι υπάρχουν σήμερα μαρξιστές/τριες που αυτά τους φαίνονται ακαταλαβίστικα δείχνει και την παρούσα κατάσταση του ιστορικού υλισμού. Παραπάνω από την πλευρά μου δεν μπορώ να κάνω πέραν του να επαναλαμβάνω με άλλες διατυπώσεις τα ίδια πράγματα. Από την άλλη, “έχουν τον Μωυσή και τους Προφήτες· ας τους ακούσουν”.