Τρίτη, 20 Σεπτεμβρίου 2011

Karl Marx-Η μέθοδος του Κεφαλαίου

Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε στο «Κεφάλαιο» κατανοήθηκε λίγο, όπως το αποδείχνουν οι αντιφατικές γι' αυτήν εκτιμήσεις.

Έτσι η «Revue Positiviste» του Παρισιού με κατηγορεί από τη μια ότι πραγματεύομαι μεταφυσικά την πολιτική οικονομία και από την άλλη - μαντέψτε το! - ότι περιορίζομαι μονάχα σε μια κριτική ανάλυση του δοσμένου, αντί να γράφω συνταγές (όπως ο Κοντ;) για το μαγειρείο του μέλλοντος. Ενάντια στην κατηγορία της μεταφυσικής ο καθηγητής Ζίμπερ παρατηρεί: «Εφόσον πρόκειται για την καθαυτό θεωρία, η μέθοδος του Μαρξ είναι η απαγωγική μέθοδος όλης της αγγλικής σχολής, που οι ελλείψεις και τα πλεονεκτήματά της είναι κοινά και στους καλύτερους θεωρητικούς οικονομολόγους». Ο κύριος Μ. Μπλοκ - «Οι θεωρητικοί του σοσιαλισμού στη Γερμανία», από τη «Journal Economistes», Ιούλης και Αύγουστος 1872» - ανακαλύπτει ότι η μέθοδός μου είναι αναλυτική, και λέει ανάμεσα στ' άλλα: «Με το έργο αυτό ο κ. Μαρξ κατατάσσεται ανάμεσα στα πιο διακεκριμένα αναλυτικά μυαλά». Οι Γερμανοί επικριτές φωνάζουν φυσικά για χεγκελιανή σοφιστική.

Το περιοδικό «Ευρωπαϊκός Αγγελιοφόρος» που βγαίνει στην Πετρούπολη, σ' ένα άρθρο που πραγματεύεται αποκλειστικά τη μέθοδο του «Κεφαλαίου» (στο φύλλο του Μάη 1872, σελ. 427-436), βρίσκει τη μέθοδο έρευνάς μου ότι είναι αυστηρά ρεαλιστική, ενώ τη μέθοδο έκθεσης τη βρίσκει δυστυχώς γερμανική - διαλεχτική. Λέει: «Με την πρώτη ματιά, αν κρίνει κανείς από την εξωτερική μορφή της έκθεσης, ο Μαρξ είναι ο μέγιστος ιδεαλιστής φιλόσοφος και μάλιστα με τη γερμανική, δηλ. με την κακή έννοια της λέξης. Στην πραγματικότητα όμως είναι σε άπειρο βαθμό πιο ρεαλιστής από όλους τους προδρόμους του στο ζήτημα της οικονομικής κριτικής... Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να τον θεωρείτε ιδεαλιστή». Δεν μπορώ να απαντήσω στον κύριο συντάχτη καλύτερα, παρά με μερικά αποσπάσματα από τη δική του την κριτική, που άλλωστε μπορεί να ενδιαφέρουν μερικούς από τους αναγνώστες μου, στους οποίους δεν είναι προσιτό το ρούσικο πρωτότυπο.

Ύστερα από μια περικοπή από τον πρόλογό μου στην «Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας», Βερολίνο 1859, σελ. IV-VII, όπου έχω εκθέσει την υλιστική βάση της μεθόδου μου, ο κύριος συντάχτης συνεχίζει:

«Για το Μαρξ ένα πράγμα είναι σημαντικό: να βρει το νόμο των φαινομένων που ασχολείται με την έρευνά τους. Και μάλιστα γι' αυτόν δεν είναι σημαντικός μόνο ο νόμος που τα κυριαρχεί, εφόσον έχουν μια ορισμένη μορφή και εφόσον βρίσκονται σε μια συνάφεια, που παρατηρείται σε μια δοσμένη περίοδο. Γι' αυτόν είναι σημαντικός, πριν απ' όλα ο νόμος της αλλαγής τους, της εξέλιξής τους, δηλ. το πέρασμα από τη μια μορφή στην άλλη, από μια κατάσταση συνάφειας σε μιαν άλλη. Όταν έχει πια ανακαλύψει αυτό το νόμο, εξετάζει λεπτομερειακά τις συνέπειες, με τις οποίες φανερώνεται στην κοινωνική ζωή... Σύμφωνα μ' αυτό ο Μαρξ φροντίζει μονάχα για ένα πράγμα: ν' αποδείξει με ακριβή επιστημονική εξέταση την αναγκαιότητα ορισμένων καθεστώτων κοινωνικών σχέσεων και να διαπιστώσει όσο το δυνατό πιο άμεμπτα τα γεγονότα που του χρησιμεύουν σαν σημεία αφετηρίας και στηρίγματος. Γι' αυτόν είναι πέρα για πέρα αρκετό, αν, αποδείχνοντας την αναγκαιότητα του σημερινού καθεστώτος, απέδειχνε συνάμα και την αναγκαιότητα ενός άλλου καθεστώτος, στο οποίο πρέπει αναπόφευκτα να περάσει το πρώτο, αδιάφορο αν το πιστεύουν ή αν δεν το πιστεύουν αυτό, αν έχουν ή αν δεν έχουν συνείδηση γι' αυτό. Ο Μαρξ εξετάζει την κοινωνική κίνηση σαν ένα, φυσικό - ιστορικό προτσές που το διευθύνουν νόμοι, που όχι μόνο είναι ανεξάρτητοι από τη θέληση, τη συνείδηση και τις επιδιώξεις των ανθρώπων, μα που αντίθετα οι ίδιοι καθορίζουν τη θέληση, τη συνείδηση και τις επιδιώξεις των ανθρώπων... Αν το συνειδητό στοιχείο στην ιστορία του πολιτισμού παίζει έναν τόσο δευτερεύοντα ρόλο, τότε είναι αυτονόητο, ότι η κριτική που έχει για αντικείμενό της τον πολιτισμό, λιγότερο από κάθε άλλο μπορεί να έχει σαν βάση της κάποια μορφή ή κάποιο αποτέλεσμα της συνείδησης. Δηλαδή, όχι η ιδέα, αλλά μόνο η εξωτερική εμφάνιση μπορεί να της χρησιμεύει σα σημείο αφετηρίας. Η κριτική θα περιορίζεται σε μια σύγκριση, σε μια αντιπαράθεση και αντιπαραβολή ενός γεγονότος όχι με την ιδέα, μα με ένα άλλο γεγονός. Γι' αυτήν σημαντικό είναι απλώς να έχουν εξερευνηθεί και τα δυο γεγονότα με ακρίβεια και ν' αποτελούν πραγματικά το ένα απέναντι στο άλλο διαφορετικές βαθμίδες ανάπτυξης και περισσότερο απ' όλα είναι σημαντικό να εξερευνηθεί με ακρίβεια η σειρά, η αλληλουχία και η σχέση, στην εμφάνιση αυτών των βαθμίδων εξέλιξης...

Διαφορετικά ο αναγνώστης μπορεί να ρωτήσει... μήπως οι γενικοί νόμοι της οικονομικής ζωής είναι οι ίδιοι, αδιάφορο αν εφαρμόζονται στο παρόν ή στο παρελθόν. Μα αυτό ακριβώς δεν παραδέχεται ο Μαρξ. Γι' αυτόν δεν υπάρχουν τέτοιοι γενικοί νόμοι... Κατά τη γνώμη του, αντίθετα, κάθε μεγάλη ιστορική περίοδος έχει τους νόμους της. Μόλις όμως η ζωή έχει ξεπεράσει μια δοσμένη περίοδο εξέλιξης, έχει βγει από το δοσμένο στάδιο και έχει μπει σ' ένα άλλο, αρχίζει να διευθύνεται επίσης από άλλους νόμους. Με δυο λόγια, η οικονομική ζωή μας παρουσιάζει στην περίπτωση αυτή ένα φαινόμενο πέρα για πέρα ανάλογο μ' αυτό που παρατηρούμε σ' άλλα πεδία της βιολογίας... Η προσεχτική ανάλυση της εσωτερικής διάρθρωσης και των ιδιοτήτων της ενεργής κατάστασης των φαινομένων αυτής της οικονομικής ζωής, από τη δεκαετία 1840-50 έπεισε κιόλας πολλούς ερευνητές για την ανακρίβεια της άποψης των παλιών οικονομολόγων σχετικά με τη φύση του οικονομικού νόμου, σύμφωνα με την οποία ο νόμος αυτός είναι ίδιος με τους νόμους της φυσικής και της χημείας... Μια βαθύτερη ανάλυση των φαινομένων απέδειξε ότι οι κοινωνικοί οργανισμοί διαφέρουν ο ένας από τον άλλο, όχι λιγότερο βαθιά απ' ό,τι οι οργανισμοί των φυτών και των ζώων... Το ίδιο και το αυτό φαινόμενο υπόκειται σε ολότελα διαφορετικούς νόμους λόγω διαφοράς στην κατασκευή αυτών των οργανισμών, της ποικιλίας των οργάνων τους, της διαφοράς των συνθηκών μέσα στις οποίες είναι υποχρεωμένα να λειτουργούν κλπ. Ο Μαρξ π.χ., αρνείται να παραδεχτεί, ότι ο νόμος κίνησης του πληθυσμού είναι ο ίδιος πάντα και παντού, για όλες τις εποχές και για όλα τα μέρη. Αντίθετα, βεβαιώνει ότι κάθε βαθμίδα της εξέλιξης έχει το δικό της νόμο κίνησης του πληθυσμού... Ανάλογα με τις διαφορές στην παραγωγικότητα θα διαφέρουν και οι συνέπειές της, και μαζί μ' αυτές και οι νόμοι που τις διέπουν. Θέτοντας ο Μαρξ για σκοπό του να ερευνήσει και να εξηγήσει έτσι το κεφαλαιοκρατικό οικονομικό καθεστώς, διατυπώνει απλώς αυστηρά επιστημονικά το σκοπό, που πρέπει να έχει κάθε ακριβής εξέταση της οικονομικής ζωής... Η επιστημονική αξία της τέτοιας έρευνας βρίσκεται στην αποσαφήνιση των ιδιαίτερων νόμων που ρυθμίζουν την εμφάνιση, την ύπαρξη, την εξέλιξη, το θάνατο ενός δοσμένου κοινωνικού οργανισμού και την αντικατάστασή του από έναν άλλο, ανώτερο. Κι αυτή την αξία την έχει πραγματικά το βιβλίο του Μαρξ».

Περιγράφοντας ο κύριος συντάχτης τόσο πετυχημένα αυτό που το ονομάζει πραγματική μου μέθοδο, περιγράφοντας με τόση ευμένεια την εφαρμογή αυτής της μεθόδου, προσωπικά από μένα, τι άλλο κάνει λοιπόν παρά να περιγράφει τη διαλεχτική μέθοδο;

Βέβαια, ο τρόπος της έκθεσης πρέπει τυπικά να διαφέρει από τον τρόπο της έρευνας. Η έρευνα πρέπει να αφομοιώσει την ύλη στις λεπτομέρειες, να αναλύσει τις διάφορες μορφές εξέλιξης και ν' ανακαλύψει τον εσωτερικό τους δεσμό. Μόνο όταν θα έχει πια συντελεστεί η δουλιά αυτή μπορεί να παρασταθεί αντίστοιχα η πραγματική κίνηση. Οταν επιτευχθεί αυτό και καθρεφτίζεται ιδεατά η ζωή της ύλης, τότε μπορεί να φαίνεται σαν να 'χει να κάνει κανείς με ένα εκ των προτέρων οικοδόμημα.

Η διαλεχτική μου μέθοδος στη βάση της δεν είναι μονάχα διαφορετική από τη χεγκελιανή μέθοδο, μα είναι το κατ' ευθείαν αντίθετό της. Για τον Χέγκελ η λειτουργία της νόησης που με το όνομα ιδέα τη μετατρέπει μάλιστα σε αυθυπόστατο υποκείμενο - είναι ο δημιουργός του πραγματικού το οποίο αποτελεί μονάχα το εξωτερικό της φανέρωμα. Για μένα αντίθετα, το ιδεατό δεν είναι παρά το υλικό, το μεταφερμένο και μετασχηματισμένο στο ανθρώπινο κεφάλι.

Τη μυστικιστική πλευρά της χεγκελιανής διαλεχτικής την έχω κριτικάρει πριν 30 σχεδόν χρόνια, τον καιρό που ήταν της μόδας. Μα ακριβώς όταν επεξεργαζόμουνα τον πρώτο τόμο του «Κεφαλαίου», άρεσε στους γκρινιάρηδες, τους φαντασμένους και τους μέτριους επιγόνους, που σήμερα δίνουν τον τόνο στη μορφωμένη Γερμανία, να μεταχειρίζονται τον Χέγκελ, όπως ο αγαθός Μόζες Μέντελσον μεταχειριζόταν τον Σπινόζα στον καιρό του Λέσινγκ, δηλαδή σαν «ψόφιο σκύλο». Ετσι αναγνώρισα ανοιχτά τον εαυτό μου σα μαθητή εκείνου του μεγάλου στοχαστή και ερωτοτροπούσα μάλιστα εδώ και κει στο «Κεφάλαιο» για τη θεωρία της αξίας με τον τρόπο έκφρασης που τον χαρακτηρίζει. Ο μυστικισμός που παθαίνει η διαλεχτική στα χέρια του Χέγκελ, με κανέναν τρόπο δεν εμποδίζει το γεγονός ότι πρώτος αυτός έχει εκθέσει τις γενικές μορφές κίνησής της με έναν τρόπο καθολικό και συνειδητό. Στον Χέγκελ η διαλεχτική βρίσκεται με το κεφάλι κάτω. Χρειάζεται να την αναποδογυρίσουμε και να τη στηρίξουμε στα πόδια της, για ν' αποκαλύψουμε το λογικό πυρήνα μέσα στο μυστικιστικό περικάλυμμα.

Με τη μυστικιστική της μορφή η διαλεχτική έγινε γερμανική μόδα, γιατί φαινόταν σαν να ομορφαίνει αυτό που υπάρχει. Στη λογική της μορφή είναι για τους αστούς και για τους δογματικούς εκπροσώπους της σκάνδαλο και φρικαλεότητα, γιατί στη θετική αντίληψη αυτού που υπάρχει περικλείνει ταυτόχρονα και την αντίληψη της άρνησής του, του αναγκαίου αφανισμού του, γιατί αντιλαμβάνεται κάθε μορφή που υπάρχει μέσα στη ροή της κίνησης, επομένως και από την παροδική της πλευρά, γιατί τίποτα δεν την επηρεάζει, γιατί στην ουσία της είναι κριτική κι επαναστατική.

Η γεμάτη αντιφάσεις κίνηση της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας γίνεται αισθητή στον πραχτικό αστό με τον πιο χτυπητό τρόπο στις εναλλαγές του περιοδικού κύκλου που διαγράφει η σύγχρονη βιομηχανία, και που το αποκορύφωμά τους είναι η γενική κρίση. Η κρίση ξανάρχεται, αν και είναι ακόμα στα προστάδιά της και χάρη στην ολόπλευρη έκτασή της καθώς και στην ένταση της αποτελεσματικότητάς της θα διδάξει τη διαλεκτική ακόμα και στους τυχεράκηδες του νέου, άγιου πρωσογερμανικού ράιχ.


Από τον επίλογο στη δεύτερη γερμανική έκδοση του Α' τόμου του «Κεφαλαίου»

Κ. Μαρξ Φ. Ενγκελς «Διαλεχτά Εργα», τ.1ος σελ. 538-543, εκδόσεις «Γνώσεις».

Πηγή: Praxis

7 σχόλια:

ΑλεξΔ είπε...

Δεν ξέρω αν έχεις υπόψη σου το (υποθέτω πως ναι) ένα βιβλίο του σοβιετικού Ακαδημαϊκού Βίκτορ Αλεξέγιεβιτς Βαζιούλιν "η λογική του κεφαλαίου" του, μια σύντομη παρουσίαση εδώ http://www.ilhs.tuc.gr/gr/vav_diaplus_26.htm
Θα γνωρίζεις ασφαλώς τον περίφημο "όμιλο μελέτης της επαναστατικής θεωρίας" εδώ στην Ελλάδα, μια ομάδα πανεπιστημιακών που θεωρούν τον Βαζιούλιν σαν μεγάλο θεωρητικό φιλόσοφο, που εξερεύνησε εξαντλητικά την εσωτερική αλληλουχία του "Κεφαλαίου" και προσπάθησε να κάνει το ίδιο και στη επιστήμη της Ιστορίας.
Εγώ δεν το έχω διαβάσει το βιβλίο και ομολογώ, μου κίνησε την περιέργεια παρ' όλο που οι κύριοι του Ομίλου έχουν μια ολίγον, περιφρονητική άποψη για το ΚΚΕ (ίσως να θεωρούν ότι το ΚΚΕ είναι θεωρητικά ανεπαρκές). Αν έχεις διαμορφωμένη άποψη για το θέμα, ευχαρίστως θα ακούσω

Ονειρμός είπε...

Eίναι η μέθοδος του Κεφαλαίου, κατά βάση, και η δική μας μέθοδος? Πρέπει να είναι?

Όταν είχα διαβάσει τα λόγια του Μάρξ, ένα από τα πράγματα που μου είχε κάνει εντύπωση είναι η τομή μεταξύ έρευνας και έκθεσης. Αν στην έρευνα εντοπίζονται οργανικοί, ουσιώδεις δεσμοί, με ποιά ''μέθοδο'' γίνεται αυτό? Αυτό προυποθέτει μια υλιστική-διαλεκτική μέθοδο σε αφηρημένη μορφή και πριν εμπλουτιστεί με το ζωντανό περιεχόμενο το όποιο έχει γίνει πρώτα αντικείμενο επεξεργασίας. Εκείνοι που κατηγορούν όποιον μιλάει για διαλεκτική έξω από το σώμα ενός συγκεκριμένο αντικειμένου μελέτης (όπως του Κεφαλαίου), απολυτοποιούν μια θέση που φαίνεται λογική, ότι δεν πρέπει η υλιστική διαλεκτική να αποκόπτεται από το συγκεκριμένο κάθε φορά αντικείμενο. Όμως έτσι, δεν μπορούν να απαντήσουμε πως προσεγγίζουμε κάτι που ακόμα βρίσκεται υπό έρευνα, και δεν έχει ακόμα εννοιακά συγκροτηθεί ως συγκεκριμένο αντικείμενο μιας συγκεκριμένης διαλεκτικής επεξεργασίας, ανάλυσης και σύνθεσης. Επομένως, και η μελέτη της διαλεκτικής σε ''αφηρημένο'', ''θεωρητικό'' επίπεδο (Χέγκελ), αλλά και η ''εξαγωγή'' της από το Κεφάλαιο και τα Grundrisse, δεν είναι απλά μια διαλεκτική του ''λεξικού'', αλλά κάτι που έχει μεγάλη αξία, και τα πορίσματα του οποίου εξυπηρετούν κάθε μαρξιστικό ερευνητικό πρόγραμμα.

Αντωνης είπε...

Γεια σου Άλεξ. Για τον Βαζιούλιν και για τον Όμιλο έμαθα εδώ στο ιστολόγιο, βασικά, από τον Ονειρμό και από άλλους φίλους αναγνώστες. Εάν δεν κάνω λάθος, ο βασικός εκπρόσωπος της σχολής είναι ο Δ. Πατέλης, για τον οποίο θεωρώ ότι κάνει σοβαρή και υπεύθυνη δουλειά, από όσα έχω ακούσει από διάφορες αξιόπιστες πηγές και όσα έχω δει.

Το κεφάλαιο "ΚΚΕ και διανοούμενοι" είναι ένα πολύ πονεμένο κεφάλαιο, όπως σίγουρα θα ξέρεις μετά και τις κόντρες Ρίζου με Γιώργο Ρούσση, και μάλλον δεν είμαι ο ειδικότερος για να βγάλω συμπεράσματα για ευθύνες, αλλά από όσο έχω δει, υπάρχουν και από τις δύο πλευρές.

Ονειρμός είπε...

Προς ΆλεξΔ

Συμμετέχω στον εν λόγω όμιλο, στην Αθήνα. Μπορείς να με ρωτήσεις σχετικά. Θυμίζω ότι ο ριζοσπάστης έχει διαφημίσει την ''Λογική της Ιστορίας'' http://www1.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=2726826&publDate=23/2/2005 και αλλού.

Από το προσυνεδριακό διάλογο.
http://www2.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=4946348&publDate=.

Πράγματι θεωρούν το ΚΚΕ θεωρητικά ανεπαρκές. Αυτό από μόνο του δεν είναι και καμιά φοβερή διαπίστωση. Πολλοί πάντως, εκτός από πρώην ΚΚΕ, είναι και τώρα πιο κοντά σε αυτό. Και δικαίως, λέω εγώ.

symastev είπε...

Η διαλεκτική του Κεφαλαίου


Πηγαίνοντας 23 χρόνια πίσω θα θυμηθώ μια μεγάλη προσπάθεια του ΚΜΕ να μελετηθεί όχι το Κεφάλαιο του Μαρξ αλλά η διαλεκτική του Κεφαλαίου. Τότε μπόρεσα να λύσω κάποια σοβαρά προβλήματα της στατικής και της διαλεκτικής ανάλυσης του κεφαλαίου. 6 μήνες δουλειάς θεωρώ οτι άλλαξαν πολλά πράγματα στη ζωή μου...

Στην ουσία όλα τα πρακτικά συμπεράσματα του Μαρξ με ιστορικά όρια, τα οποία πολλές φορές θεωρούσαμε ρητά, δεν ήταν παρά στιγμιαία αποτελέσματα της διαλεκτικής έρευνας που σε κάθε άλλη περίπτωση γίνονται διαφορετικά, άρα η αξία τους είναι άκρως περιορισμένη και μόνο για δείγματα της διαλεκτικής εργασίας και όχι ως ιερά αποφθέγματα έπρεπε να αντιμετωπίζονται.


Αυτό είχε ως συνέπεια κάποια τσιτάτα - οδηγοί για δράση, να απαξιωθούν ξαφνικά και κυριολεκτικά και να μετατρέπονται σε πρόσκληση να βγάλουμε καινούριους οδηγούς για δράση εμείς όπως ο Μαρξ έβγαλε και κάθε ειδική περίπτωση το δικό του. Και επειδή έγραφε για να αλλάξει τον κόσμο θεωρώ ότι δεν χαλάλιζε ούτε γραμμή για να διδάξει αφηρημένη διαλεκτική.


Με αυτή την έννοια Αντώνη, έχω πει και άλλες φορές ότι αξία ως μαρξισμός έχει μόνο αυτό που βάζουμε εμεί την υπογραφή μας και αντανακλά την διαλεκτική εξέλιξη των πραγμάτων στην κίνησή της και όχι αν το είπε ή όχι ο Μαρξ. Ο Μαρξ η μίλησε στον καιρό του εμείς στον καιρό μας. Είναι αδύνατο να κρυφτούμε πίσω από τον Μαρξ για τις επιλογές μας και να λέμε «μα το είπε ο Μαρξ»! Αυτό είναι η αποθέωση της αρτηριοσκλήρωσης και τσιτατολογίας.


Τα περί θεωρητικής καθυστέρησης του ΚΚΕ έχω βαρεθεί να τα ακούω. Είναι αλήθεια ότι εδώ και πολλά χρόνια στη χώρα μας αλλά και παγκοσμίως έχει σταματήσει να παράγεται μαρξιστική θεωρία. Να το πρόβλημα. Η παραγωγή θεωρίας είναι ο μαρξισμός που μελετά τα πράγματα στην διαλεκτική κίνησή τους και βάζει κάθε φορά τη σφραγίδα του στη σύγχρονη εποχή. Ο Μαρξ εδώ δεν μας σώζει! Ή βγάζουμε εμείς τη (μαρξιστική) θεωρία για τη δράση μας ή πάμε χαμένοι!


Όμως ποιος παράγει θεωρία και δεν το ξέρουμε; Όχι θεωρία περί διαγραμμάτων αλλά θεωρία για δράση και αλλαγή του κόσμου. Για τις σύγχρονες αντιθέσεις. Για τη νέα δράση του προλεταριάτου στη κρίση. Όχι να αναπτύσσουμε τώρα τη φιλοσοφία των μαρξιστικών όρων αλλά τη φιλοσοφία της δράσης για την επίλυση των αντιθέσεων της σύγχρονης εποχής. Βλέπεις και πάλι το πρόβλημα; Ο Μαρξ μίλησε για την εποχή του εμείς πρέπει να μιλήσουμε για την εποχή μας.

Μαρξιστικά, διαλεκτικά αλλά για τα δικά μας προβλήματα με τις δικές μας απολήξεις αλλαγής του κόσμου και τις δικές μας σφραγίδες και ευθύνες.


Αυτό κατάλαβα εγώ σαν μαρξισμό στη σύγχρονη εποχή και έτσι κατάλαβα τη διαλεκτική του κεφαλαίου.

Παρεμπιπτόντως κατόπιν με την ίδια λογική καταλάβαινα και τον Λένιν και όχι ως ιερό και αλάθητο τέρας.

Ονειρμός είπε...

@ symastev

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον οποιοδήποτε κομμουνιστικό χώρο υπάρχει και θα υπάρξει, δεν είναι αν σε μια δεδομένη στιγμή παράγει επαναστατική θεωρία για τις σύγχρονες αντιθέσεις, αναπτύσσει τον μαρξισμό κλπ, αλλά αν στο εσωτερικό του, με δομικούς, οργανωτικούς και πολιτικούς όρους, ανοίγει αυτήν την δυνατότητα και επιτρέπει, μεσοπρόθεσμα, την υλοποίησή της.

Όσον αφορά την μέθοδο του Κεφαλαίου, για μένα ίσως το πιο μεγάλο ερώτημα είναι, ποιά η σχέση της διαλεκτικής με την οντολογία του κοινωνικού-ιστορικού είναι. Εγώ συμφωνώ με τις διατυπώσεις σου, όπως ''Η παραγωγή θεωρίας είναι ο μαρξισμός που μελετά τα πράγματα στην διαλεκτική κίνησή τους και βάζει κάθε φορά τη σφραγίδα του στη σύγχρονη εποχή'', αλλά η πραγματικότητα είναι ότι οι περισσότεροι σήμερα μαρξιστές και μη, διαφωνούν στο ότι τα (ιστορικά) πράγματα βρίσκονται σε διαλεκτική κίνηση τα ίδια, ότι δηλαδή η διαλεκτική, εκτός από γνωσιοθεωρία, είναι (ή έχει στενή σχέση), με την οντολογία και γενεαλογία του ιστορικού-κοινωνικού είναι. Για πολλούς η διαπίστωση αυτή ισοδυναμεί με ντετερμινισμό, τελολογία, συμμετοχή στο φαντασιακό του Διαφωτισμού, κλπ, κλπ.

symastev είπε...

Ονειρμός,

Νομίζω ότι η αμφισβήτηση της διαλεκτικής υπήρχε από τη στιγμή της γέννησής της. Συνεπώς δεν έχει νόημα νέα συζήτηση τώρα. Ο καθένας επιλέγει τα εργαλεία του.


Αναφέρεις ότι «οι περισσότεροι σήμερα μαρξιστές και μη, διαφωνούν στο ότι τα (ιστορικά) πράγματα βρίσκονται σε διαλεκτική κίνηση τα ίδια, ότι δηλαδή η διαλεκτική, εκτός από γνωσιοθεωρία, είναι (ή έχει στενή σχέση), με την οντολογία και γενεαλογία του ιστορικού-κοινωνικού είναι. Για πολλούς η διαπίστωση αυτή ισοδυναμεί με ντετερμινισμό, τελολογία, συμμετοχή στο φαντασιακό του Διαφωτισμού, κλπ, κλπ.»
Ίσως δεν καταλαβαίνω τους όρους. Εγώ ποτέ δεν κατάλαβα ότι η διαλεκτική είναι κάτι έξω από το γίγνεσθαι του είναι. Εμείς απλά καλούμαστε να το αναγνώσουμε. Όσο καλύτερα το γνωρίζουμε τόσο προσεγγίζουμε την αλήθεια και τόσο σωστότερες πολιτικές μπορούμε να ασκήσουμε.

Περί εσωτερικής δημοκρατίας.

Η διαλεκτική-δημοκρατική λειτουργία των φορέων πολιτικής δράσης που ασπάζονται τον μαρξισμό είναι πάντα προϋπόθεση παραγωγής σύγχρονης μαρξιστικής πολιτικής θεωρίας. Ωστόσο αυτό δεν είναι μια υπόθεση εγκεφαλικών κατασκευών αλλά της ίδιας της δράσης στην οποία μετουσιώνεται η θεωρία. Στο τέλος θα γνωρίζουμε κατά πόσο οι πολιτικές θέσεις ήταν σωστές. Στην αρχή θα κάνουμε μόνο υποθέσεις και θα δίνουμε ιδεολογικές μάχες περί του σωστού. Δεν γίνεται διαφορετικά, δεν υπάρχουν προφήτες επιφοίτησης του αγίου πνεύματος που θα μας πουν τι είναι σωστό εκ των προτέρων.

Η δική μου διαπίστωση είναι ότι η παραγωγή θεωρίας έχει σταματήσει με την έννοια ότι δεν παράγονται πολιτικές δράσεις ανατροπής ενός κόσμου που είναι παρωχημένος (καπιταλισμός) αλλά δίνονται ακόμη μάχες οπισθοφυλακής για να διασωθεί ένας καταρρέον από το 1990 παγκόσμιος συσχετισμός δυνάμεων κεφαλαίου - εργασίας καθώς και η ύπαρξη πολιτικών φορέων της προηγούμενης περιόδου που ακόμη δεν μπορούν να ανανεωθούν στις νέες συνθήκες και αντιθέσεις προσφέροντας πρακτικές και προοπτικές δράσεις αλλαγής του κόσμου.

Η πολιτική που θα επιλέξουμε να εφαρμόσουμε για να λύσουμε μια αντίθεση σωστά διαγνωσμένη είναι κάτι διαφορετικό από την αντίθεση και έχει τη δική της διαλεκτική αλλά δεν είναι γραμμικά - ντετερμινιστικά (αιτιοκρατικά) συνδεμένη με την αντίθεση. Απορρίπτω τελείως την γραμμική αιτιατή σχέση αντίθεσης και λύσης με την έννοια του ντετερμινισμού. Πρόκειται για σχέση αναγκαιότητας και τυχαίου. Η αναγκαιότητα μπορεί να είναι μία αλλά οι τρόποι υλοποίησής της άπειροι. Άρα για κάθε αντίθεση οι πολιτικές λύσεις μπορεί θεωρητικά να είναι άπειρες και πολλές από αυτές να τη προσεγγίζουν αλλά ποτέ δεν ταυτίζονται με την αναγκαιότητα.

Έτσι η θεωρία της λύσης είναι απολύτως ελεύθερη να αναπτυχθεί με άπειρους τρόπους (τηρώντας την εσωτερική τους διαλεκτική) και αυτό παράγει και τα εκατομμύρια διαφορετικές μαρξιστικές λύσεις για ένα θέμα. Αν δεν καταλάβουμε αυτό το σημείο, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι ακριβώς έκανε ο Μαρξ στο Κεφάλαιο προσπαθώντας να μας πει πως το δικό του «τυχαίο» αποτέλεσμα της εφαρμογής της διαλεκτικής ανάλυσης και σύνθεσης προσεγγίζει το αναγκαίο και έτσι καλούμαστε εμείς να κρίνουμε κατά πόσο το πέτυχε. Η μεγάλη αναγνώριση του Μαρξ βρίσκεται στην αναγνώριση από μέρους μας ότι προσέγγισε πράγματι με τεράστια ακρίβεια το αναγκαίο. Τώρα καλούμαστε και εμείς να κάνουμε το ίδιο, για μικρά ή μεγάλα θέματα που θέτει η αναγκαιότητα της κοινωνικής εξέλιξης…