Κυριακή, 18 Σεπτεμβρίου 2011

Georges Sorel-Προς υπεράσπιση του Λένιν (δεύτερο μέρος)

Το πρώτο μέρος εδώ.
---

Παρά τις προβλέψεις των μεγάλων ανδρών της Αντάντ, ο μπολσεβικισμός δεν μοιάζει εύκολο να κατασταλεί· οι αγγλικές και γαλλικές κυβερνήσεις θα πρέπει να αρχίσουν να αναγνωρίζουν ότι έκαναν λάθος όταν έστρεφαν ευήκοα ώτα στους πλούσιους Ρώσους που ζουν στις πρωτεύουσες της Δύσης· ολάκερος αυτός ο κόσμος είναι εντελώς ξένος προς τις ιδέες που έχουν ριζώσει στους εργάτες και τους αγρότες της Ρωσίας. Αν και έζησε για μεγάλο διάστημα εκτός Ρωσίας, ο Λένιν παρέμεινε αληθινός Μοσχοβίτης. Όταν έρθει η ώρα που θα επιτρέψει την αξιολόγηση των τωρινών γεγονότων με ιστορική αντικειμενικότητα, θα αναγνωριστεί ότι ο μπολσεβικισμός όφειλε μεγάλο μέρος της δύναμής του στο γεγονός ότι οι μάζες είδαν σ' αυτόν μια διαμαρτυρία ενάντια σε μια ολιγαρχία που πάσχιζε να μην φαίνεται ρωσική. Στα τέλη του 1917, ο πρώην εκπρόσωπος των Μελανών Εκατό είπε ότι οι μπολσεβίκοι "απέδειξαν ότι είναι πιο Ρώσοι από τους αντάρτες Laledin και Roussky, που πρόδωσαν τον τσάρο και την πατρίδα." Η Ρωσία υπομένει με καρτερικότητα πολλές δυσκολίες εξαιτίας του γεγονότος ότι νιώθει να κυβερνάται επιτέλους από έναν αληθινό Μοσχοβίτη.

Εδώ και δύο αιώνες, ένας και μόνο τσάρος ήθελε να είναι Ρώσος: ο Νικόλαος ο πρώτος. "Αγαπώ την πατρίδα μου", είπε στον Custine το 1839, "και πιστεύω πως την κατάλαβα· σε διαβεβαιώ ότι όταν κουράζομαι από όλα τα προβλήματα της εποχής μας προσπαθώ να ξεχάσω την υπόλοιπη Ευρώπη και να αποσυρθώ στο εσωτερικό της Ρωσίας. Κανείς δεν είναι πιο Ρώσος από μένα." Ο Custine  θεωρούσε ότι ο Νικόλαος ήθελε να επαναφέρει "τη φύση ενός έθνους που τυφλώθηκε για πάνω από έναν αιώνα, ακολουθώντας το δρόμο της υποτελούς μίμησης"· ο αυτοκράτορας απαιτούσε συγκεκριμένα να ομιλούνται ρώσικα στο παλάτι, αν και οι περισσότερες γυναίκες δεν γνώριζαν την εθνική γλώσσα. Αισθανόταν άσχημα που ο Νικόλαος, "παρά την έντονα πρακτική του φύση και την βαθιά του οξύνοια", δεν είχε το κουράγιο να εγκαταλείψει την Αγ. Πετρούπολη για τη Μόσχα. "Με την επιστροφή αυτή, θα μπορούσε να είχε αποκαταστήσει το σφάλμα του Τσάρου Πέτρου του Μέγα που, αντί να εκπαιδεύσει τους βογιάρους του στο θέατρο που έχτισε για αυτούς στις ακτές της Βαλτικής, θα μπορούσε και θα έπρεπε να τους εκπολιτίσει στο σπίτι, εκμεταλλευόμενος τα θαυμαστά στοιχεία που η φύση του είχε προσφέρει, στοιχεία τα οποία αγνόησε περιφρονητικά, με μια υπεροψία πνεύματος που δεν είναι άξια ανώτερου ανθρώπου, πράγμα το οποίο ήταν από ορισμένες απόψεις...Είτε η Ρωσία δεν θα εκπληρώσει αυτό που μας φαίνεται ως πεπρωμένο της, είτε η Μόσχα θα ξαναγίνει κάποτε η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας. Αν ξαναέβλεπα ποτέ τον θρόνο της Ρωσίας να αποκαθίσταται θριαμβευτικά στο αληθινό του σπίτι, θα έλεγα: το σλαβικό έθνος, θριαμβεύοντας με μια δίκαιη περηφάνεια πάνω στην ματαιοδοξία των ηγετών του, έφτασε επιτέλους να ζει τη δική του ζωή" (Astolphe la Custine, Russie en 1839, σ. 46, 271-3).

Τα αναπάντεχα γεγονότα του πολέμου οδήγησαν τους μπολσεβίκους να πραγματοποιήσουν αυτή την μετατόπιση:  ακόμα κι αν γινόταν να υποκύψουν στα χτυπήματα των εχθρών τους, δεν είναι πιθανό μια αντιδραστική κυβέρνηση να τολμήσει να πάρει απ' τη Μόσχα το στάτους της πρωτεύουσας. Και έτσι, με δεδομένο το ότι το νέο καθεστώς μπορεί και να μην αντέξει, θα είχε έστω και έτσι συνεισφέρει στην ενδυνάμωση του μοσχοβιτισμού σε μια κοινωνία της οποίας οι ηγέτες προσανατολίστηκαν για πολύ καιρό προς τη Δύση.

Με αναφορά στα μοσχοβίτικα χαρακτηριστικά του μπολσεβικισμού μπορεί ο ιστορικός να μιλήσει για τη διαδικασία της επαναστατικής καταστολής στη Ρωσία. Υπάρχουν αναμφίβολα πολλά ψέμματα στις κατηγορίες του Τύπου της Αντάντ ενάντια στους μπολσεβίκους, αλλά για να αξιολογηθούν σωστά τα επίπονα επιεσόδια της Ρωσικής Επανάστασης θα πρέπει να αναρωτηθούμε τι θα είχαν κάνει οι μεγάλοι τσάροι αν είχαν απειληθεί από εξεγέρσεις παρόμοιες με αυτές που η δημοκρατία των Σοβιέτ υποχρεώνεται να καταπνίξει γρήγορα εάν δεν επιθυμεί να αυτοκτονήσει. Σίγουρα, δεν θα είχαν αποφύγει τις τρομακτικότερες ακρότητες προκειμένου να εξαλείψουν συνομωσίες που υποστηρίζονται από το εξωτερικό και βρίθουν δολοφόνων. Από την άλλη, οι εθνικές παραδόσεις έδωσαν στην Κόκκινη Φρουρά ατελείωτα προηγούμενα τα οποία πίστευε ότι είχε το δικαίωμα να μιμηθεί για να υπερασπιστεί την Επανάσταση. Μετά από έναν πόλεμο τρομακτικής αιματοχυσίας, στην διάρκεια του οποίου είδαμε τον στρατηγό Κορνίλοφ να σφαγιάζει ολόκληρα τάγματα, η ανθρώπινη ζωή δεν μπορεί να είναι σεβαστή στη Ρωσία. Όπως και να έχει, ο αριθμός των ανθρώπων που εκτέλεσαν οι μπολσεβίκοι είναι πολύ μικρότερος από τον αριθμό θυμάτων του αποκλεισμού που οργάνωσαν οι επίσημοι εκπρόσωποι της δημοκρατικής Justice.

Ο Λένιν, στο κάτω-κάτω, δεν είναι υποψήφιος για το βραβείο αρετής που απονέμει η Γαλλική Ακαδημία. Η ευθύνη του είναι απέναντι στην Ρωσική ιστορία και μόνο· το μοναδικό σημαντικό ερώτημα που μπορεί να απευθύνει ο φιλόσοφος είναι το να γνωρίζει αν [ο Λένιν] συνεισφέρει στην δημιουργία μιας δημοκρατίας των παραγωγών, η οποία να είναι ικανή να στηρίξει μια οικονομία τόσο προοδευτική όσο και αυτή των καπιταλιστικών μας δημοκρατιών. 

Για να συνοψίσω, ας μου επιτραπεί να επιστρέψω στην ηθική συνενοχή που, σύμφωνα με το  Le Journal de Genève, με συνδέει με τον Λένιν. Δεν πιστεύω πως παρουσίασα απολογίες για τις προγραφές σε κανένα από τα γραπτά μου. Είναι λοιπόν παράλογο να φαντάζεται κανείς, όπως κάνει ο καθηγητής Paul Scippel, ότι ο Λένιν μπορεί να βρήκε στους Στοχασμούς για τη βία οποιαδήποτε προτροπή προς την τρομοκρατία. Αλλά και να είχε [ο Λένιν] στοχαστεί για το βιβλίο μου κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ελβετία, θα μπορούσε να ασκήσει πάνω στην ευφυία του μια εντελώς διαφορετική επίδραση από αυτήν για την οποία μιλά ο κατήγορός μου. Δεν θα ήταν αδύνατο το βιβλίο αυτό, τόσο προυντονικό σε ό,τι αφορά την οργάνωσή του, να είχε οδηγήσει τον Λένιν να υιοθετήσει τα δόγματα του Προυντόν στο Πόλεμος και ειρήνη. Αν αυτή η υπόθεση αποδεικνυόταν σωστή, θα μπορούσε να έχει οδηγηθεί στο να πιστέψει [ο Λένιν], με όλη την ενέργεια της παθιασμένης του ψυχής, πως οι παραβιάσεις των νόμων του πολέμου έχουν αλάθητες ιστορικές κυρώσεις. Η ατρόμητή του αντίσταση θα μπορούσε τότε να εξηγηθεί εύκολα. 

Είναι μια πρόταση που θα απέδιδα με τη θέλησή μου στον Λένιν. Ο πόλεμος εξαναγκασμού σε λιμό που διεξάγουν οι καπιταλιστικές δημοκρατίες σε βάρος της Δημοκρατίας των Σοβιέτ είναι πόλεμος δειλών. Δεν οδηγεί σε τίποτε εκτός από την άρνηση των πραγματικών νόμων του πολέμου που παρείχε ο Προυντόν. Ακόμα και αν δεχτούμε την πιθανότητα να αναγκαστεί να συνθηκολογήσει η Κόκκινη Φρουρά, η κάλπικη νίκη της Αντάντ θα έφερνε εφήμερα μόνο αποτελέσματα. Αντιθέτως, οι ηρωικές προσπάθειες του ρωσικού προλεταριάτου αξίζουν τα εύσημα της ιστορίας για το γεγονός ότι απέφεραν τον θρίαμβο των θεσμών για την υπεράσπιση των οποίων έγιναν τόσες θυσίες των εργατικών και αγροτικών μαζών της Ρωσίας. Η ιστορία, σύμφωνα με τον Ρενάν, αντάμειψε τις στρατιωτικές αρετές δίνοντας στη Ρώμη την αυτοκρατορία της Μεσογείου. Παρά τις ατελείωτες παραβιάσεις των κατακτητικών πολέμων, οι λεγεωνάριοι πέτυχαν αυτό που ο ίδιος αποκαλεί "έργο του Θεού." Αν είμαστε ευγνώμονες στους Ρωμαίους για το ότι αντικατέστησαν αποτυχημένους, αδιέξοδους και ανήμπορους πολιτισμούς με έναν πολιτισμό του οποίου εξακολουθούμε να είμαστε μαθητές --στην νομική, τη λογοτεχνία και την αρχαιολογία-- πόσο ευγνώμον πρέπει να είναι το μέλλον για τους ρώσους στρατιώτες του σοσιαλισμού! Πόσο ελαφρά θα λάβουν υπόψη οι ιστορικοί της κριτικές των ρητόρων που εξουσιοδότησε η δημοκρατία να αποκηρύξουν τις ακρότητες των μπολσεβίκων! Η Νέα Καρχηδόνα δεν πρέπει να θριαμβεύσει ενάντια σε αυτό που θα ονομάζαμε Ρώμη του προλεταριάτου.

Και αυτό, τελικά, επιτρέπω στον εαυτό μου να προσθέσει για δικό μου λογαριασμό: Ανάθεμα στις πλουτοκρατικές δημοκρατίες που οδηγούν την Ρωσία στην πείνα! Είμαι μοναχά ένας γέρος με τη ζωή του στο έλεος ασήμαντων ενδεχομένων. Αλλά είθε, πριν κατεβώ στον τάφο μου, να δω να ταπεινώνονται οι επαρμένες αστικές δημοκρατίες που σήμερα θριαμβεύουν ξεδιάντροπα!
1919

1 σχόλιο:

Αντωνης είπε...

Ο Ζορζ Σορέλ πέθανε τρία χρόνια αργότερα, το 1922 -- δύο χρόνια πριν τον θάνατο του Λένιν.

Το ότι ο Σορέλ, που ποτέ δεν έγραψε οτιδήποτε για τον Μουσολίνι, τον θαύμαζε όσο και τον Λένιν, είναι κάτι που τού απέδωσε ο φασίστας Jean Variot, στο έργο του Propos de Georges Sorel, που εκδόθηκε το 1935. Ο Variot επικαλέστηκε πως ο Sorel του είχε μιλήσει προφορικά για το θέμα. Σημειώνεται ότι διαπιστωμένα παραποίησε την ημερομηνία θανάτου του και ότι καμία άλλη πηγή της εποχής δεν κατέγραψε ανάλογες πεποιθήσεις του Σορέλ, έστω ως προφορικές. (Βλ. Mark Antliff, Avant-Garde Fascism, σελ. 273: http://books.google.gr/books?id=G9KNwW0yZNUC&pg=PA273&lpg=PA273&dq=sorel+variot&source=bl&ots=mpl-HV1Bdq&sig=xq_qknw2kwffMklfUapeWqaz_Jk&hl=el#v=onepage&q=sorel%20variot&f=false).

Η Barbara Spackman (Yale) σημειώνει ότι υπεύθυνος για την "πρωτοφασιστική ερμηνεία" του έργου του Σορέλ στην Ιταλία ήταν ο φασίστας, αλλά εκτοπισμένος απ' τον Μουσολίνι Γκαμπριέλ ντ' Ανούντσιο "Il verbo (e)sangue", σελ. 218.

Το παράδοξο της ρητής τοποθέτησης του Σορέλ υπέρ του Λένιν και του Μπολσεβικισμού και της μετέπειτα σύνδεσής του, αρχικά μέσω των ισχυρισμών των ίδιων των φασιστών, και αργότερα μέσω της αναπαραγωγής τους από κομμάτι της φιλελεύθερης αριστεράς (περιλαμβανομένου του Ζ. Στέρνχελ), με τον φασισμό, συνοψίζεται ως εξής από τον James Meisel σε ένα άρθρο του 1950:

"Όσο ο Ζορζ Σορέλ ζούσε υποστήριξε τον Λένιν, που δεν τον είχε και πολύ σε εκτίμηση. Όταν πέθανε, τον δοξολόγησε ο Ντούτσε της φασιστικής Ιταλίας ως δάσκαλό του, αν και ο Σορέλ δεν υποστήριξε ποτέ δημόσια τον Μουσολίνι."

Πλειάδα ιστορικών στην Γαλλία και την Ιταλία έχει απορρίψει τις αιτιάσεις για σύνδεση του Σορέλ με τον φασισμό ως ανυπόστατες.