Τετάρτη, 28 Σεπτεμβρίου 2011

Alain Badiou-Για μια δυσδιάκριτη καταστροφή (πρώτο μέρος)


Alain Badiou
Για μια δυσδιάκριτη καταστροφή-Περί του τέλους της κρατικής αλήθειας

Αρχική έκδοση, Éditions de l’Aube, 1999. Νέα έκδοση, Jan Van Eyck Academie, 2009. Δίγλωσση έκδοση, αγγλικά/σερβοκροατικά

Μτφρ.: Radical Desire

Πρόλογος

Αφιερωμένο στην κατάρρευση των “σοσιαλιστικών” καθεστώτων στην Ανατολή, το Για μια αδιόρατη καταστροφή απευθυνόταν συγκεκριμένα στις εμπλεκόμενες χώρες. Αλλά φτάνει σ’ αυτές σήμερα, σχεδόν είκοσι χρόνια αργότερα. Τούτο θα μπορούσαμε να το εκλάβουμε ως παράδοξο,αλλά αυτό θα ήταν λάθος. Όταν κυκλοφόρησε, το βιβλίο αυτό στην πραγματικότητα δεν έφτασε σε κανέναν, ούτε στην Ανατολή ούτε στη Δύση. Όπως θα δει ο αναγνώστης, υποστηρίζει στην ουσία έναν αριθμό θέσεων που δεν μπορούσαν να εισακουστούν —καμιά από αυτές— εκείνον τον καιρό. Μπορούμε να τις συνοψίσουμε ως εξής:

1. Το συμβάν της “πτώσης των σοσιαλιστικών καθεστώτων” δεν ήταν συμβάν. Τα καθεστώτα αυτά στην πραγματικότητα ήταν επί μακρόν νεκρά.

2. Με κανέναν τρόπο δεν σηματοδότησε ο θάνατος αυτός την αποτυχία του κομμουνισμού. Ο κομμουνισμός είχει ήδη συχνά αποτύχει και θα αποτύχει ξανά. Αλλά επίσης είναι συνεχώς νικητής. Είναι η μοναδική διαθέσιμη Ιδέα στην ιστορία των ανθρώπων.

3. Η αποτυχία δεν θα πρέπει να αποδοθεί ούτε στον δεσποτικό χαρακτήρα των σοσιαλιστικών κρατών ούτε στα οικονομικά τους μειονεκτήματα. Αυτό που έκανε τις δομές αυτές αβάσταχτες για τους ίδιους τους ηγέτες αυτών των κρατών είναι ο μαρασμός της πολιτικής. Και σ’ αυτό, ο λαός δεν έπαιξε σχεδόν κανένα ρόλο.

4. Η πολιτική κρίση για την οποία μαρτυρούν αυτές οι καταρρεύσεις είναι κρίση που αφορά τη Δύση όσο αφορά και την Ανατολή. Είναι μια κρίση γενική.

Υπήρχε τότε μια συναίνεση βασισμένη σε γνώμες που ήταν διαμετρικά αντίθετες προς αυτές τις θέσεις. Στις αρχές της δεκαετίας του 90 τον περασμένο αιώνα, δηλωνόταν και επαναλαμβανόταν παντού ότι η πτώση της ΕΣΣΔ και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών ήταν ένα ιστορικό συμβάν μεγίστης σημασίας· ότι μ’ αυτήν την πτώση πέθανε αναπόφευκτα και η κομμουνιστική ιδέα· ότι τα καθεστώτα αυτά κατέρρευσαν διότι ο λαός δεν άντεχε άλλο τον καταπιεστικό τους χαρακτήρα και τις οικονομικές τους αδυναμίες· ότι το δημοκρατικό μοντέλο της Δύσης είχε αναδειχθεί ενδυναμωμένο, και είχε γίνει το οικουμενικό μοντέλο.

Ο αναγνώστης μπορεί ο ίδιος ή η ίδια να κρίνει το πού βρισκόμαστε σήμερα σε ό,τι αφορά τέτοιου είδους γνώμες. Σκέφτομαι συγκεκριμένα για τους αναγνώστες εκείνους που είχαν κάποια εμπειρία του κρατικού σοσιαλισμού στις σοβιετικές, ρουμανικές, αλβανικές ή γιουγκοσλαβικές του εκδοχές.

Στο τέλος, το βιβλίο αυτό δεν φτάνει στην Ανατολή υπερβολικά αργά. Είκοσι χρόνια πριν, δεν θα μπορούσε παρά να αγνοηθεί.

Αλλά οι καιροί αλλάζουν. Ο καπιταλισμός αντιμετωπίζει την μεγαλύτερη συστημική του κρίση, οι δημοκρατίες της Δύσης ασθενούν, τα πολιτικά κόμματα αποκαλύπτονται ως κενές μορφές, ο πόλεμος σηκώνει το κεφάλι του λίγο-πολύ παντού…Είναι αναπόφευκτο, η συζήτηση για τον πραγματικό κομμουνισμό θα (ξαν)αρχίσει.

Alain Badiou,
Φεβρουάριος 2009



Κεφάλαιο 1
Ο θάνατος του κομμουνισμού;

Μπορεί η επίκληση του θανάτου να μάς οδηγήσει σε ένα όνομα που να επαρκεί ως προς αυτό του οποίου είμαστε μάρτυρες; Και επιπλέον, ποιοί είμαστε “εμείς” για τους οποίους ρωτάω, και για τους οποίους θα πρέπει επίσης να πούμε τι είναι; Δεν υπάρχει πια ένα “εμείς”, δεν υπήρξε κάτι τέτοιο εδώ και πολύ καιρό. Το “εμείς” εισήλθε στη ζώνη του λυκόφωτος αρκετά πριν απ’ τον “θάνατο του κομμουνισμού”. Ή μάλλον, η κατάρρευση του σοβιετικού κομματικού κράτους είναι απλώς η αντικειμενική αποκρυστάλλωση (διότι η αντικειμενικότητα, η αναπαράσταση, είναι πάντα το Κράτος, ή μια διάταξη, μια διάταξη της κατάστασης) του γεγονότος ότι μια κάποια έννοια του “εμείς” ήταν ανενεργή για περισσότερα από είκοσι χρόνια. Γιατί ήταν η φράση “εμείς οι κομμουνιστές”, ένας ονομαστικός προσδιορισμός που προστέθηκε στο “εμείς οι επαναστάτες” που με τη σειρά του έδωσε πολιτική και υποκειμενική δύναμη σε αυτό το “εμείς” που ιδώθηκε ως τελική αναφορά — το “εμείς” της τάξης, το “εμείς οι προλετάριοι”, το οποίο δεν αρθρωνόταν ποτέ, αλλά το οποίο κάθε ιδανική κοινότητα έθετε στην πηγή της ως ιστορικό αξίωμα. Ή, με άλλα λόγια: εμείς, οι πιστοί στο συμβάν του Οκτώβρη του 1917.

Όταν λέω “εμείς οι κομμουνιστές”, και ακόμα περισσότερο όταν σκέφτομαι τον Λένιν (και είναι για την σκέψη του που σκέφτομαι, και όχι για τα επισφαλή του αγάλματα, ακόμα κι αν κανείς δεν θα με κάνει ποτέ να πω “Αγία Πετρούπολη”), ή όταν σκέφτομαι την Ρωσική Επανάσταση, δεν είναι το Κόμμα που σκέφτομαι, το Κόμμα που πάντα πολέμησα, και που πάντα θεωρούσα ως αυτό που ποτέ του δεν έπαψε να είναι: ο χώρος μιας πολιτικής ταυτόχρονα διστακτικής και κτηνώδους, ή μιας αλαζονικής ανικανότητας. Ακόμα λιγότερο σκέφτομαι την ΕΣΣΔ, μια δεσποτική και γκρίζα ολότητα, την αναστροφή του Οκτώβρη στο αντίθετό του (της πολιτικής κάτω από την συνθήκη του Λένιν, της εξεγερσιακής κατάκτησης εξουσίας που καταπίνεται από την αστυνομική τυφλότητα του Κράτους). Οι αποφάσεις της σκέψης, και οι συνεισφορές τους σε ονομασίες που είναι λίγο-πολύ μυστικές, προηγούνται του θεσμικού μηχανισμού. Η παρουσίαση, η πολλαπλότητα χωρίς έννοια, δεν συλλαμβάνεται ποτέ ακέραια στην αναπαράσταση. Όχι, δεν ήταν ζήτημα εντοπίσιμων οντοτήτων, μηχανισμών ή συμβόλων. Ήταν ζήτημα αυτού που είχε τη δύναμη να μάς κρατήσει όρθιους στη σκέψη. Γιατί για την σκέψη, μιλώντας γενικά, δεν υπήρχε κανένα άλλο αντιλήψιμο “εμείς” από αυτό που στεκόταν κάτω απ’ το λάβαρο του κομμουνισμού. Ο “κομμουνισμός” σηματοδοτούσε την ουσιαστική ιστορία του “εμείς.” Με αυτή την έννοια κατάλαβα ως έφηβος το χοντροκομμένο μότο του Σαρτρ: “κάθε αντικομμουνιστής είναι ένα σκυλί”. Γιατί κάθε αντικομμουνιστής έδειχνε με τον τρόπο αυτό το μίσος του προς το “εμείς”, την αποφασιστικότητά του να υπάρχει μόνο μέσα στα όρια της κτήσης του εαυτού του — κάτι που πάντα συνεπάγεται την κτήση κτημάτων και ιδιοκτησιών.

Σήμερα, η υπόρρητη οικουμενική διακήρυξη είναι ότι κάθε κομμουνιστής είναι ένα σκυλί. Αλλά αυτό δεν είναι σημαντικό — ή δεν είναι πιο σημαντικό από το ιστορικό στίγμα πάνω σε μια ευγενή λέξη, που είναι, στο κάτω-κάτω, και το πεπρωμένο όλων των λέξεων, κυρίως δε των ευγενών λέξεων: να τις σέρνουν μέσα στο αίμα και τη λάσπη. Δεν είναι σημαντικό γιατί η μορφή του “εμείς” στην οποία αφιερώθηκε η λέξη αυτή έχει επί μακρόν εξαφανιστεί. Η λέξη θα κάλυπτε λοιπόν μόνο μια αναπαράσταση, το κόμμα, το Κράτος, αυτή την αδήριτη κατάχρηση, μέσα από την θανατηφόρο λαβή του Ενός, αυτού που κάποτε ήταν η εωθινή λαμπρότητα του πολλαπλού. “Ο θάνατος του κομμουνισμού” σημαίνει ότι στο τέλος αυτό που είναι νεκρό μέσα στην παράσταση —το εμβληματικό “εμείς” κάτω απ’ το οποίο, απ’ τον Οκτώβρη και μετά, ή μετά το 1793, η πολιτική σκέψη έχει δημιουργήσει τις προϋποθέεις μιας φιλοσοφίας της κοινότητας— πρέπει επίσης να πεθάνει στην αναπαράσταση. Αυτό που δεν έχει πια την δύναμη του καθαρού πολλαπλού δεν μπορεί για πολύ να κρατηθεί από τις δυνάμεις του Ενός. Θα πρέπει να χαιρόμαστε για αυτό: είναι η θνητότητα των δομικών ικανοτήτων της κατάχρησης.

Υπάρχει λοιπόν, αν θέλετε, ένας “θάνατος του κομμουνισμού” στην τάξη του Κράτους (των πραγμάτων). Αλλά για την σκέψη, ο θάνατος αυτός είναι απλά ένας δεύτερος θάνατος. Έξω από το Κράτος, στην ίδια την καρδιά των συμβόλων και των αναταραχών, ο “κομμουνισμός” δεν σήμαινε τίποτε για πολύ καιρό παρά τον τάφο ενός “εμείς” που είχε ιστορία ενός αιώνα.

Το ότι ο θάνατος αυτός δεν είναι παρά δεύτερος θάνατος επιβεβαιώνεται από ένα εντελώς εκπληκτικό γεγονός, που είναι ζήτημα γνώμης αλλά παρ’ όλα αυτά πραγματικό: ο “θάνατος του κομμουνισμού” στέκεται σε λογοθετική αμοιβαιότητα με την “διάλυση της σοβιετικής αυτοκρατορίας.” Το ότι ο “κομμουνισμός” συνδέεται με την “αυτοκρατορία” και το θνητό της πεπρωμένο αποδεικνύει —εφόσον υποκειμενικά ο “κομμουνισμός” σηματοδότησε την οικουμενική κοινότητα, το τέλος των τάξεων, και άρα και την αντίθεση σε οποιαδήποτε Αυτοκρατορία— ότι ο “θάνατος” αυτός δεν είναι παρά το συμβάν θανάτου του ήδη νεκρού.

55 σχόλια:

Ένωση Οπαδών της ΣΥΡΙΖΑ είπε...

Για αυτά τα ζητήματα, δέκα χρόνια μετά σε ένα άλλο του βιβλίο (Δεύτερο μανιφέστο για τι φιλοσοφία) ο Badiou - παρ' όλο που δεν είναι αυτό το θέμα που διαπραγματεύεται - τοποθετείται με έναν απόλυτα συνεκτικό τρόπο:

Υπό το όνομα της δημοκρατίας, και μετά την κατάρρευση του Κρατικού κομμουνισμού, η πολιτική ανάγεται κατά κανόνα σε ένα συμπίλημα οικονομίας και διαχείρισης, με αρκετή δόση αστυνόμευσης και έλεγχο από πάνω..

και λίγο παρακάτω:

Στην πολιτική, η επέκταση (την οποία πρόβλεψε ο Μαρξ) της παγκόσμιας αγοράς τροποποιεί το υπερβατολογικό (τον κόσμο, την ενεργή σκηνή) της χειραφετικής δράσης, και ίσως μόνο σήμερα συγκεντρώνονται οι προϋποθέσεις μιας κομμουνιστικής Διεθνούς που να μην είναι κρατική ή γραφειοκρατική. Ήδη, σε κάθε περίπτωση, συνεχείς πολιτικές εμπειρίες που φέρουν τον απολογισμό της πολιτικής ιστορίας του περασμένου αιώνα και είναι ριζωμένες στην εργατική και λαϊκή πραγματικότητα δείχνουν δύο πράγματα: κατ' αρχάς, είναι δυνατόν να ξετυλιχτεί μια πολιτική που να παραμένει σε απόσταση από το Κράτος, που δεν έχει ούτε την εξουσία ως διακύβευμα ούτε τον κοινοβουλευτισμό ως πλαίσιο, έπειτα αυτή η πολιτική να προτείνει μορφές οργάνωσης απομακρυσμένες σε μεγάλο βαθμό από το μοντέλο του κόμματος που κυριάρχησε σε όλο τον 20ο αιώνα.

Υπάρχει άραγε κανένας αριστερός πολιτικός σχηματισμός στον τόπο μας που να αντιλαμβάνεται την πολιτική με τον τρόπο που την οριοθετεί ο Badiou μέσα σε μια σύντομη παράγραφο που προανέφερα; Δεν νομίζω...

prop-agit είπε...

Τελικά με τον Μπαντιού ή με το Βαζιούλιν?

Και με τους 2 δεν γίνεται πάντως.

(σαφώς και δεν αναφέρομαι στο αν καλώς ή κακώς έγινε η ανάρτηση)

Αντωνης είπε...

@prop-agit: Αν ρωτάς εμένα, με τον Βαζιούλιν σε ό,τι αφορά την πρακτική πολιτική μου θέση. Αλλά έχοντας λάβει υπόψη αρκετά σοβαρά την θεωρητική κριτική του Μπαντιού.

prop-agit είπε...

Νομίζω ότι ανάμεσα στους δύο υπάρχει χάσμα.

Έχω την εντύπωση ότι ο Μπαντιού στο κείμενο που παραθέτεις κάνει μια συναισθηματική ερμηνεία του στομαχιού του. Ερμηνεύει κάτι τόσο κοσμοϊστορικό στη θέση 3 με μια ερμηνεία που απολυτοποιεί το εποικοδόμημα με ιδεαλιστικούς όρους.

Ο Μπαντιού λέει στο κείμενό:

"3. Η αποτυχία δεν θα πρέπει να αποδοθεί ούτε στον δεσποτικό χαρακτήρα των σοσιαλιστικών κρατών ούτε στα οικονομικά τους μειονεκτήματα. Αυτό που έκανε τις δομές αυτές αβάσταχτες για τους ίδιους τους ηγέτες αυτών των κρατών είναι ο μαρασμός της πολιτικής. Και σ’ αυτό, ο λαός δεν έπαιξε σχεδόν κανένα ρόλο."

Ενώ στη θέση 4 πλέον μπερδεύει τα πάντα βάζοντας σε κοινά τσουβάλια Ανατολή και Δύση.. :

"4. Η πολιτική κρίση για την οποία μαρτυρούν αυτές οι καταρρεύσεις είναι κρίση που αφορά τη Δύση όσο αφορά και την Ανατολή. Είναι μια κρίση γενική."

Αντίθετα ο Βαζιούλιν απαντά:

"Εάν εξετάσουμε απ' αυτή τη σκο­πιά τα κόμματα κομμουνιστικού προσανατολισμού, θα δούμε ότι ουσιαστικά αναπαράγουν αυτά που υπήρχαν μέχρι πρόσφατα, χωρίς να επιχειρούν να αναλύσουν θεωρητι­κά την εμπειρία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης και της ήττας του σο­σιαλισμού στην ΕΣΣΔ και στις χώ­ρες της Ανατολικής Ευρώπης. Κι όταν προσπαθούν να αντλήσουν κά­ποια διδάγματα απ' την ήττα, κατά κύριο λόγο επικαλούνται τον υπο­κειμενικό παράγοντα στο εσωτερικό της χώρας ή τον ίδιο παράγοντα στο εξωτερικό ή κάποιους συνδυασμούς του πρώτου με το δεύτερο."

Και συνεχίζει:
"Βέβαια, όλοι αυτοί ο παράγοντες υπήρχαν. Αλλά να τα εξηγήσουμε όλα με βάση τον υποκειμενικό πα­ράγοντα... σε καμιά περίπτωση. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι στο εσω­τερικό της χώρας και ως αποτέλε­σμα της εσωτερικής αντικειμενικής ανάπτυξης διαμορφώθηκαν οι προ­ϋποθέσεις της αστικής αντεπανάστασης."

Εδώ ο Βαζιούλιν μιλά για αντικειμενικές συνθήκες τις οποίες δεν εντοπίζει στο εποικοδόμημα (ή τουλάχιστο μονάχα σε αυτό) αλλά στο νομοτελειακό της ανάπτυξης της αντεπανάστασης μέσω της χυδαίας αντίληψης του "σοσιαλισμού με αγορά" που κυριάρχησε μετά από διαπάλη στο ΚΚΣΕ.

Ο Μπαντιού χωρίς κανένα κόπο κάνει λόγο για "κατάρευση", ο Βαζιούλιν μιλά καθαρά για "αντεπανάσταση".

Ο Μπαντιού μιλά ατομοκεντρικά για την αντίληψη του πως μπορεί να νιώθει ένας "κομμουνιστής" στο σήμερα να διατηρεί τον τίτλο του στη βάση του ότι δεν μπορεί να πεθάνει μια ουτοπία αποσυνδέοντας τον απο αυτό που με θράσος αποκαλεί "Σοβιετική Αυτοκρατορία" της οποίας περίφανα δηλώνει ότι "πάντα πολέμησα".
Τη δύναμή του την αντλεί όμως από που? Από τον γενικόλογα διατυπωμένο των κιταπιών του, που δυστυχώς γι'αυτόν δεν αντιπροσωπεύτηκαν στην καθαρότητά τους άμωμα και αμόλυντα?

Και το "εμείς" που καλώς κριτικάρει ότι νεκρώθηκε, απο ποιές αντικειμενικές καταστάσεις νεκρώθηκε? Ποιες επιλογές νέκρωσαν πχ τα σοβιέτ?

Ο Βαζιούλιν από την άλλη πολέμησε τις στρεβλώσεις του σοσιαλισμού σε θεωρία και πράξη, όμως δεν επαίρεται καθόλου γι'αυτό του τον πόλεμο. Αντλεί την αισιοδοξία του όχι από το στομάχι του απο αμείλικτες νομοτέλειες που εξηγεί επιστημονικά. Δεν ήταν τάφος γι'αυτόν η ΕΣΣΔ. Ήταν ένα κοινωνικό φαινόμενο με τεράστιες αντιφάσεις, οι οποίες το έπνιξαν. Ενώ διαπιστώνει τον κάκιστο αντίκτυπο που μπορεί μια αντεπανάσταση να αφήσει και δεν πανηγυρίζει την ταφή του αντιφατικού που υπήρξε.

Για μένα αυτή είναι η τεράστια διαφορά του Σοβιετικού Μαρξισμού σε σχέση με τους μαρξικούς της Δύσης. Η αμείλικτη προσκόλληση στα επιστημονικά δεδομένα. Αυτή η επιστημονική θεώρηση κατ'εμέ κάνει τους δυτικούς πολιτικούς επιστήμονες να φαντάζουν απλώς καλοί και συναισθηματικοί λογοτέχνες.

Αντωνης είπε...

@prop-agit:

Φυσικά υπάρχουν μεγάλες διαφορές, που σε έναν βαθμό οφείλονται και στην διαφορετική θέση των δύο (εντός-εκτός εμπειρίας ΕΣΣΔ). Όπως έχω προειπεί, θεωρώ πολύτιμη για μένα την οπτική Βαζιούλιν και διαφωνώ με τον Μπαντιού σε ό,τι αφορά την εκ θεμελίων απαξίωση του κόμματος ως επαναστατικού πολιτικού φορέα. Πιστεύω, είχα γράψει σε σχετική ανάρτηση, ότι εκεί βρίσκεται το πιο αδύναμό του σημείο από την πολιτική σκοπιά.

Από εκεί και πέρα όμως, προβαίνεις σε μια σειρά ερμηνευτικών αυθαιρεσιών.

Πρώτον, ο Μπαντιού λέει ότι η πολιτική κρίση αφορά εξίσου Δύση και Ανατολή. Τούτο είναι ιστορικά αυταπόδεικτο και ουδόλως δεν αποτελεί βάλσιμο "σε κοινά τσουβάλια." Αυτό γενικεύει από μια πολύ συγκεκριμένη σύγκριση παραμορφώνοντας το τι λέει ο συγγραφέας.

Δεύτερον, πουθενά δεν γράφει ο Μπαντιού ότι "πάντα πολέμησε" την "Σοβιετική Αυτοκρατορία." Αυτό το είδες μόνο εσύ. Αυτό που γράφει ότι "πάντα πολέμησε" ήταν το Κόμμα, και εννοεί βέβαια το PCF. Η αναφορά του στην "Σοβιετική Αυτοκρατορία" είναι σε άλλο σημείο του κειμένου και αφορά την εσωτερική αντίφαση ανάμεσα στους δύο όρους. Έχεις να πεις κάτι σχετικό; Κατά τη γνώμη σου δεν υφίσταται καμία αντίφαση ανάμεσα στους όρους "Σοβιετική" (δηλαδή χτισμένη στα Σοβιέτ" και "Αυτοκρατορία"; Εγώ νομίζω ότι υπάρχει και ότι αφορά ένα πολύ θεμελιώδες ιστορικο-πολιτικό πρόβλημα του οποίου η θεμέλιος βάση είναι βέβαια το δόγμα του εφικτού του "σοσιαλισμού σε μία χώρα".

Από εκεί και πέρα, μετέωροι είναι οι χαρακτηρισμοί "ιδεαλιστικός" και "ατομοκεντρικός", που είναι απλώς χαρακτηρισμοί, δεν τους στοιχειοθετείς δηλαδή σε θεωρητική βάση. Τι, εν προκειμένω, σημαίνει "ιδεαλιστικός" και τι σημαίνει "ατομοκεντρικός"; Πού συνίσταται ο ιδεαλισμός και ο ατομοκεντρισμός ακριβώς στο παραπάνω κείμενο;

Από εκεί και πέρα, το σχόλιο για τις διαφορές μεταξύ ανατολικού και δυτικού μαρξισμού είναι σωστό και βάσιμο, προφανώς όμως το χάσμα, τις συνέπειες του οποίου πληρώνει επί μακρόν ο μαρξισμός, δεν μπορεί να αρθεί χωρίς διαλεκτική διαμεσολάβηση, και η διαλεκτική διαμεσολάβηση δεν μπορεί να είναι απλώς θεωρία ή άσκηση του εγκεφάλου. Σε πρώτο στάδιο εγώ, που μεγάλωσα με δυτικό μαρξισμό, λέω: ας μορφωθούμε για όσα λέει ο ανατολικός μαρξισμός, ας διαβάσουμε τους δικούς του θεωρητικούς και εκπροσώπους και ας επαναξιολογήσουμε στοιχεία και δεδομένα στον δυτικό μαρξισμό. Ο Ονειρμός, που ξέρει καλύτερα τον Ανατολικό Μαρξισμό από ό,τι εγώ, κάνει το ίδιο με τον δυτικό, δηλαδή προσπαθεί να ανοιχτεί στην δική του οπτική.

Αυτό δεν επιλύει κάτι, είναι όμως ένα απαραίτητο βήμα σε αυτή την ιστορική φάση θανάτου του υπαρκτού σοσιαλισμού και καπιταλιστικού αδιεξόδου, μια φάση χρεωκοπίας της Δύσης χωρίς την δυνατότητα αναστύλωσης της Ανατολής.

Αυτά εν ολίγοις.

Αντωνης είπε...

"εννοεί βέβαια το PCF": ως απτή ενσάρκωση του ΚΚ στη χώρα του. Το οποίο PCF έπαιξε τον ρόλο που έπαιξε στον πόλεμο στην Αλγερία και απέναντι στην εξέγερση του 1968. Καλώς ή κακώς, τα δύο αυτά συμβάντα είναι θεμελιώδη για την διαμόρφωση πολιτικά του Μπαντιού, οπότε κατανοητό νομίζω είναι ότι η σχέση του με το PCF δεν ήταν ποτέ σχέση συνεργασίας.

Από κει και πέρα, η ταύτιση του Μπαντιού επίσης με τον Μαοϊσμό σημαίνει ότι μέρος της αρνητικής αντίληψης για το ρόλο του PCF μεταβιβάζεται και στην αντίληψη για τον ρόλο του ΚΚΣΕ.

Για να είμαστε ξεκάθαροι, μοιράζομαι αυτή την αρνητική αξιολόγηση του σταλινικού τουλάχιστον ΚΚΣΕ για την στάση του στην Κίνα (την οποία θεωρώ λίγο-πολύ εγκληματική --βλ. εδώ: http://radicaldesire.blogspot.com/2011/03/tariq-ali_18.html--
, αν και δεν ταυτίζομαι με τον μαοϊσμό του Μπαντιού.

Smirnoff είπε...

Σε τι ακριβώς είναι ανώτερη η ανάλυση του Βαζιούλιν για τη Σοβιετική Ένωση, όταν τη χαρακτηρίζει σοσιαλιστικό κράτος ή όταν ισχυρίζεται πως τα σοβιέτ είχαν τον οικονομικό και πολιτικό έλεγχο μέχρι το 1985; Υπάρχει σοσιαλιστικό κράτος και εξουσία των σοβιέτ χωρίς πολτική εξουσία των εργατών; Όμως οι εργάτες είχαν απαλλοτριωθεί πολτικά ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 20. Μέχρι τότε είχε καταργηθεί ο πολιτικός ανταγωνισμός στα σοβιέτ και τα συνδικάτα (και άρα οι ελεύθερες εκλογέςςς και ο έλεγχος τους αποό τους εργάτες) τα οποία είχαν μετατραπεί σε προέκταση του κόμματος και σε ιμάντες μεταβίβασης της κρατικής πολτικής στα εργοστάσια. Εφαρμόστηκε το απόλυτο διεθυντικό δικααίωμα στην παραγωγή και εξαλείφθηκε κάθε μορφή εσωκομματικής δημοκρατίας, με την φυσική εξόντωση της αριστερής αντιπολίτευσης και αργότερα της φράξιας του Μπουχάριν. Προηγουνένως βέβαια είχαν απαγορευτεί όλα τα κόμματα πλην του ΚΚ. Με ποιό λοιπόν τροπο ήλεγχαν οι εργάτες το κράτος και την οικονομία και πως εξασφάλιζαν πως η παραγωγή οργανώνονταν με βάση τα συμφέροντα τους; Αλήθεια οι εργάτες αποφάσισαν τη βίαιη κολεκτοβοποίηση και τη φρενήρη εκβιομηχάνιση μέσω πρωταρχικής συσσώρευσης τη δεκαετία του 30 που οδήγησε σε λιμό εκατομμύρια αγρότες και στη κάθετη πτώση των εργατικών μισθών; Τί είναι το σοσιαλιστικό κράτος, αποθήκη των μέσων παραγωγής. όταν λοιπόν ο Βαζιούλιν μιλάει για σοσιαλιστικό κράτος και σοβιετική οικονομία το 1985, δεν κάνει μαρξική ανάλυση αλλά απολογητική της σοβιετικής γραφειοκρατίας, μέλος της οποίας ήταν και ο ίδιος από ό,τι φάινεται (οργανική της διανόηση).

Καταννοώ πως στη σημερινή συγκυρία της ιστορικής ήττας και του ΤΙΝΑ, ο πειρασμός είναι μεγάλος στην αναπόληση ενός φαντασιακού παραδείγματος όπου οι κομουνιστικές ιδέες γινόντουσαν πράξη. Όμως πολύ φοβάμαι πως η πραγματικότητα αυτού του παραδείγματος κάνει πολύ μεγαλύτερο κακό στην κομμουνιστική υπόθεση από όσο κουράγιο και αν προσφέρει αυτή η φαντασίωση στην αδύναμη σημερινή αριστερά...

Smirnoff είπε...

Πολύ φοβάμαι πως το πολιτικό πρόβλημα του Μπαντιού δεν εντοπίζεται μόνο στην απόρριψη εκ μέρους του της κομματικής μορφής οργάνωσης. Έχει να κάνει και με την απόρριψη από τη μεριά του του προλεταριάτου ως του υποκειμένου της κοινωνικής αλλαγής η οποία απρρέει από την άρνηση της έννοιας των θεμελιωδών τάξεων, εκπορεύομενων από τον τρόπο παραγωγής. Αλλά και με την απόψη του περί ολοκληρωτικής απάρνησης της κρατικής εξουσίας που καταδικάζει το κίνημα σε μία αέναη αντιπολιτευτική θέση στις παρυφές της αστικής εξουσίας. Για του λόγου του αληθές παραθέτω ένα απόσπασμα από μία σχετικά πρόσφατη συνέντευξη του που εκφράζει συμπυκνωμένα τα παραπάνω σημεία:

"...Such a politics is, and no doubt will be for a long time, at a great distance from state power, but no matter. It begins level with the real, through the practical alliance between those who are most immediately available to invent such a politics: the newly-arrived proletarians from Africa and elsewhere, and the intellectuals who have inherited the political battles of the last few decades. This alliance will grow on the basis of what it will be capable of doing, point by point. It will not entertain any kind of organic relationship with the existing parties and with the electoral and institutional system that keeps them alive. It will invent the new discipline of those who have nothing, their political capacity, the new idea of what their victory will look like."

http://www.cinestatic.com/infinitethought/2008/10/badiou-on-financial-crisis.asp

Το παραπάνω απόσπασμα είναι ενδεικτικό του πως αντιλαμβάνεται ο Μπαντιού το σύγχρονο πολιτικό υποκείμενο και τη χειραφετητική στρατηγική. Εκτός των σημείων που ανέφερα πιο πάνω, (αλήθεια κατα ποίον τρόπο οι αποκλεισμένοι μετανάστες χωρίς χαρτιά από την Αφρική θα επανεφεύρουν μία τέτοια πολιτικη), μου φένεται και βαθιά ελιτίστική καθώς επιφυλάσσει έναν ιδιαίτερο ρόλο στους διανοούμενους (σαν και αυτόν;) που "κληρονόμησαν τις πολιτικές μάχες των τελευταίων δεκαετιών". Πόσο έντονα θυμίζει αυτό την καουτσκική θέση περί μεταφοράς της σοσιαλιστικής συνείδησης στους εργάτες από φωτισμένους αστούς διανοούμενους.

όλα τα παραπάνω (το σύγχρονο ποιτικό υποκείμενο, η απόρριψη τοθ κόμματος, η μη ταξική ανάλυση του κράτους) συνειστούν μία τεράστια υποχώρηση από τις κατακτήσεις του επαναστατικού μαρξισμού σε όλα αυτά τα πεδία, κάτι που έχει πολύ σοβαρές συνέπεις στην προσπάθεια άρθρωσης ανταγωνιστικής πολιτικής σήμερα. Η απομάκρυνση από την τάξη και η αναζήτηση νέων πολιτικών υποκειμένων, όπως οι αποκλεισμένοι πάσης φύσεως, η εγκατάλειψη της κεντρικής πολιτικής αντιπαράθεσης με την κρατική εξουσία σε αναζήτηση αποκομμένων αντιεξουσιαστικών πειραμάτων και η αποκηρυξη της κομματικής μορφής οργάνωσης προς όφελος διαφόρων απατηλών μορφών οριζόντιας, δικτυακής οργάνωσης, το μόνο που επιτυγχάνουν είναι να αναπαράγουν εσσαεί την παραδειγματική αδυναμία της σύγχρονης αριστεράς να ηγηθεί των κοινωνικών αγώνων.

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Όπως δείχνει και το πιο πάνω κείμενο (ανάμεσα σε πολλά άλλα), το Κόμμα στον Μπαντιού συνδέεται άμεσα με το κράτος, οπότε η κριτική στο ένα είναι και κριτική στο άλλο.

Εννοείται ότι διαφωνώ κάθετα με τον Μπαντιού όταν μιλά για "πόλεμο" ενάντια στο κόμμα και το κράτος. Σαφώς πιο ενδιαφέρουσα βρίσκω όμως την ιδέα, την οποία επίσης (και αντιφατικά;) έχει αναπτύξει, αυτή της "απόστασης απ' το κράτος" (και άρα και το κόμμα), η οποία όμως χρειάζεται μια πιο λεπτομερή και αναπτυγμένη επεξεργασία.

Τέλος, για το απόσπασμα που παρέθεσες, συμφωνώ εν τω ήμιση. Δηλαδή, ως προς στο σκέλος περί διανοουμένων, που για μένα αντανακλά ακριβώς "ιδεαλισμό" με την κακή έννοια της λέξης --και που φυσικά δεν "αγοράζω" στο παραμικρό. Όχι όμως ως προς το σκέλος των μεταναστών, που, χωρίς να παρακάμπτουμε τα μεγάλα προβλήματα που αφορούν την οργάνωσή τους πολιτικά, αποτελούν πράγματι κομμάτι βασικό του προλεταριάτου στην Δύση σήμερα.

Και υπ' αυτή την έννοια, θεωρώ λανθασμένη την τοποθέτηση της εισαγωγής σου περί απόρριψη από τον Μπαντιού του προλεταριάτου ως πολιτικού υποκειμένου. Αυτό που προσπαθεί να κάνει είναι να απευθυνθεί σε μια θεμελιώδη εθνοτική μετατόπισή του τα τελευταία 40 περίπου χρόνια (στη Γαλλία, στην Ελλάδα λιγότερο).

prop-agit είπε...

1) Η πολιτική κρίση στα τέλη 80 αρχές 90 κατ'εμέ δεν προσδιορίζεται στη Δύση, αλλά στην Ανατολή.
Στη Δύση θριαμβεύει ο νεοφιλελευθερισμός ενώ στην Ανατολή κυριαρχεί η αντεπανάσταση. Σε κάθε περίπτωση δεν κολλάμε εκεί αν θες, μπορεί εγώ να παρεξήγησα αν εννοεί την αλληλεπίδραση των 2.

2) Θεωρώ τον όρο "σοβιετική αυτοκρατορία" τελείως αδόκιμο. Τον θεωρώ εξίσου αδόκιμο ακόμα και όταν αποδίδεται στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Είναι ανιστόρητος όρος και δεν πατάει ως πολιτική ορολογία σε κάποια αντικειμενικά δεδομένα. Όπως αποκρούω και όρους όπως "σοσιαλιμπεριαλισμός" έτσι αποκρούω και τον εκτός ιστορικού υλισμού όρο σοβιετικό Imperium.
Το ζήτημα του σοσιαλισμού σε μια χώρα δεν μπορούμε να το αναλύσουμε σε ένα ποστ και προτιμώ να μην απαντήσω με ένα τσιτάτο προς στιγμήν.

Τώρα για το PCF στα χρόνια του Μαοϊσμού του είχε σαφώς εξοκείλει προς τη μεριά του Ευρωκομμουνισμού. Και χωράει μεγάλης κριτικής. Σαφώς αντίστοιχη κριτική με την ευρωκομμουνιστική διολίσθηση μπορούμε να ασκήσουμε από άλλη σκοπιά και στην αναθεωρητική κατρακύλα του ΚΚΣΕ. Η σωστή σε κάποια κομμάτια της αριστερή κριτκή του ΚΚΚ προς το ΚΚΣΕ δυστυχώς συνοδευόταν πάντα από αναντίστοιχη της κριτικής πολιτική πρακτική των Μαοϊκών και ακόμα πιο κάκιστο τσουβάλιασμα της ΕΣΣΔ με τον ιμπεριαλισμό.

Ως προς το "ατομοκεντρισμός" είναι προσωπική μου κρίση έχοντας διαβάσει έργα του Μπαντιού.
Ο ιδεαλισμός του από την άλλη στο παρόν κείμενο προκύπτει άμεσα από την ανάλυση του για "κατάρρευση" και "αυτοκρατορία" που παρανοούν τους υλικούς όρους ανάπτυξης και παρακμής του σοσιαλισμού και την πρόκριση πτυχών του εποικοδομήματος χωρίς καμία θεμελίωση στην υλική βάση.

Δυστυχώς ο δυτικός μαρξισμός έχει πολλά βαρίδια να αντιμετωπίσει με κύρια τη διαβρωτική λειτουργία οπορτουνιστικών ρευμάτων που επέδρασαν καταλυτικά σε αυτόν. Η πρόσληψη του εποικοδομήματος συχνά όμως απολυτοποιείται και επικυριαρχεί πάνω στη βάση την οποία σπανίως εξετάζουν ωστε να στοιχειοθετούν την ανάλογη παρακμή των δομών της σοσιαλιστικής δημοκρατίας. Τα Σοβιέτ πχ κατά μια κρατούσα αντίληψη νεκρώνονται λόγω της σύμφυσης κράτους και κόμματος και μ'αυτό ξεμπερδεύουν.
Καμία οικονομική ανάλυση των δεδομένων καμία προσπάθεια ερμηνείας με βάση το μεσοαδύναμο ημιφεουδαρχικό μοντέλο το οποίο γκρέμιζαν και πάνω στο οποίο δομούσαν το σοσιαλισμό, καμία προσπάθεια ερμηνείας κομβικών ζητημάτων πάνω στις μορφές ιδιοκτησίας, οργάνωσης της παραγωγής και διανομής του σοσιαλιστικού προϊόντος, πάνω στις νέες οξυμένες αντιφάσεις που γνώρισε αυτό το εγχείρημα (πόλη-χωριό, χειρωνακτική- πνευματική εργασία κλπ).

Θετική η αναζήτηση πολιτικών αιτιών και αδυναμιών- δραματικών λαθών στην κομματική ηγεσία, και αυτά ήταν πολλά. Όμως όποιος μένει μονάχα στους "υποκειμενισμόυς του Υποκειμένου" (όπως κάνουν κάποιοι δυτικοί) μαρξιστική δουλειά απαιτήσεων δε μπορεί να κάνει.

Και για μένα έχει αξία η μίξη την οποία προτείνεις ιδιαίτερα με τη σκέψη του Γκράμσι ή του Λούκατς και του Μεζάρος που σχετικώς υποτιμούμε ως τώρα στην Ελλάδα. Τον Μπαντιού, προσωπικά, δεν τον έχω στην ίδια μοίρα με αυτούς παρόλο που παραδέχομαι ότι δεν τον έχω διαβάσει επισταμένα.

Αντωνης είπε...

@propagit: Λόγω δουλειάς, προλαβαίνω να απαντήσω μόνο στο 1 αυτή τη στιγμή:

Διαφωνώ κάθετα. Η πολιτική κρίση είναι ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΗ σε Ανατολή και Δύση και το αρχικό ορόσημο της δεν είναι το 80 ή το 90 αλλά το 1968, με το Βιετνάμ από τη μία και την εισβολή στην Τσεχοσλοβακία από την άλλη να αποτελούν τους κεντρικούς της ιστορικούς πυρήνες.


Η απάντηση της Δύσης στο 1968 ήταν μια μακρά διαδικασία αποπολιτικοποίησης και έκθλιψης του πολιτικού σε όλη την δεκαετία του 1970 (η Ελλάδα αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα στη Δύση), η οποία δεν βρίσκει αντιστάσεις παρά στην απελπισμένη προσφυγή στην ακροαριστερή τρομοκρατία, ιδίως στην Ιταλία, και, στην ίδια χώρα, στο κίνημα του operaismo. Μετά την άνοδο Θάτσερ και Ρήγκαν, ισχυροποιείται με την ανοιχτή επίθεση στην εργατική τάξη, εν μέρει σε απάντηση στην κρίση του 1973-74.

Η αποπολιτικοποίηση είναι ταυτόχρονα το σαράκι που τρώει από μέσα τον κομμουνισμό στην ΕΣΣΔ, όταν οι ελπίδες που γέννησε προς στιγμή η αποκαθήλωση του Σταλινισμού διαψεύδονται από την παγίωση της γραφειοκρατίας του Κόμματος, την μετατροπή του σε μια άτυπη άρχουσα τάη που δεν φοβόταν πια τις εκκαθαρίσεις, και την απονέκρωση του κομμουνιστικού εγχειρήματος από μέσα.

Αντωνης είπε...

2. Αν δεν είναι "αντικειμενικό δεδομένο" ιμπεριαλιστικής πολιτικής η στάση της ΕΣΣΔ απέναντι σε Τσεχοσλοβακία, Ουγγαρία, Πολωνία, Κίνα --οι εισβολές, ο έλεγχος πάνω σε κυβερνήσεις μαριονέτες, δεν ξέρω τι είναι ιμπεριαλιστική πολιτική. Το ότι θεωρείς τον όρο αδόκιμο σε ό,τι αφορά τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό μου φαίνεται εξίσου παράδοξο: ένα από τα πράγματα στα οποία θεωρώ ότι το ΚΚΕ έχει δίκαιο να επιμένει είναι ακριβώς η χρήση του όρου "ιμπεριαλισμός", που αν βγάλεις τις ΗΠΑ της περιόδου 1944-2001 από μέσα (με τις δεκάδες εισβολές στην Λατινική Αμερική, το Βιετνάμ, την Κορέα, τις επεμβάσεις στην Αφρική, τον διαμελισμό στη Γιουγκοσλαβία, επίσης δεν ξέρω τι σου μένει από την έννοια του "ιμπεριαλισμού."

Disdaimona είπε...

Σμιρνόφ,

λυπάμαι που δεν ζούμε στην ΕΣΣΔ για να έχουμε άπλετο ελεύθερο χρόνο να σκεφτόμαστε και να συζητάμε. :)

θα ήταν πολύ καλά αν ανοίγαμε αυτή την κουβέντα, δυστυχώς μου λείπει τραγικά (πάλι) ο χρόνος.

Εάν μου επιτρέπεις, έχεις πολύ οξεια αντίληψη και πάρα πολλές γνώσεις για να...φορτώνεις στον Βαζιούλιν, σχεδόν τα εγκλήματα του Σταλινισμού και να τον κατατάσσεις στην σοβιετικη γραφειοκρατία.

Θεωρώ πως τον αδικεις παράφορα καθώς και την ίδια την ΕΣΣΔ με το συγκεκριμένο σχόλιο.

Και με προκαλείς να λαϊκίσω και να θυμίσω τη φρατζόλα και το γάλα της Κανέλη στη βουλή των 950 ευρώ τον χρόνο για μια τετραμελή οικογένεια.

Ίσως το "απο τον καθένα σύμφωνα με τις ικανότητες του στον καθένα συμφωνα με τις ανάγκες του" να μην ήταν το απόλυτα κυρίαρχο μοντέλο στην πρώην ΕΣΣΔ.

Αυτό όμως δεν αναιρεί ποσώς την υπαρκτή(για να πω την κακιά λέξη)πραγματικότητα πως το σημαντικότερο ποσοστό του παραγώμενου κοινωνικού προϊόντος δεν κατανεμόταν στην βάση των εμπορευματικών σχέσεων.

Θυμίζω...φραντζόλα και γάλα...950

Στέγη,ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, παιδεια, ηλεκτρικό, νερό, μέσα μαζικής μεταφοράς κατανέμονται όχι στη βάση του χρόνου και της προσφοράς εργασίας άλλα δωρεάν.Δωρεάν δεν σημαίνει δώρο. Σημαίνει εκτός εμπορίου και εμπορευματικών σχέσεων.Αυτό νομίζω πως το παραβλέπεις όταν λες πως η ΕΣΣΔ ήταν "αποθήκη μέσων παραγωγής"

Η ΕΣΣΔ ήταν ένα έστω πρώιμο σοσιαλιστικό κράτος και αποτελεί απλοποίηση να μιλάμε εντελώς αφοριστικά.

Χρειάζεται πολύ ανάλυση. Και μας χρειάζεται πολύ ανάλυση. Να μην πετάξουμε μαζί με το καλάθι και το παιδί.

Smirnoff είπε...

Αντώνης

Αν ο Μπαντιού απευθύνεται στους μετανάστες ως τμήμα του προλεταριάτου, τότε σαφως έχει δίκιο να επιμένει. Εδω και πολλά χρόνια το προλεταριάτο στη Δύση είναι πολυεθνικό, με τους μετανάστες να αποτελούν το πιο εκμεταλλευόμενο τμήμα του, ενώ μία μεγάλη αδυναμία της αριστεράς, όταν ασχολείται με το μεταναστευτικό, είναι πως καταπιάνεται με το ζήτημα μόνο με όρους πολιτισμικούς και δικαιωμάτων (που πρέπει να το κάνει και αυτό) και όχι με ταξικούς όρους. όμως ο Μπαντιού δεν πιστευω πως επικεντρώνει στους μετανάστες ως τμήμα της εργατικής τάξης. Αντίθετα, η έμφαση του σε αυτούς σχετίζεται με την αντίληψη του για το κράτος και το κόμμα. Θεωρεί πως μπορούν να ενσαρκώσουν το ρόλο που τους αποδίδει (να επανεφεύρουν μία νέα πολιτική), ακριβώς επειδή δεν έχουν αποκτήσει οργανικούς δεσμούς με την κοινωνία στην οποία βρίσκονται και άρα οποιαδήποτε εξάρτηση με το κράτος και το πολιτικό σύστημα. Απότελούν δηλαδή 'the part of no part" και μόνο ως τέτοιοι δύνανται να λειτουργήσουν ως το υποκείεμνο εκέινο που θα κομίσει τη νέα χειραφετητική δυναμική. Πιστεύω πως αυτή η έμφαση στους "αποκλεισμένους" των σύγχρονων κοινωνιών, κάτι που δεν χαρακτηρίζει μόνο τον Μπαντιού, αλλά πολλούς σύγχρονους ριζοσπάστες διανοητές (Ρανσιέρ, Λακλάου πχ)συνιστά μία αλλάγή παραδείγματος σε σχέση με το μαρξισμό. Πάντως η εμπειρία, κυρίως της Λατινικής Αμερικής, έχει δείξει πως η πολιτική συγκρότητση αυτού του τμήματοις του πληθυσμού συμβαίνει μόνο με βοναπαρτικούς όρους (τύπου Τσάβες ή Κορρεά πχ), ενώ δεν οδηγεί σε απομάκρυσνση από το κράτος αλλά σε σημαντική ενίσχυση του, όπως αποδεικνύει η εμπειρία χωρών όπως η Βενεζουέλα, το Εκουαδόρ ή η Βολιβία.

Όσο για την "απόσταση από το κράτος", σίγουρα ο κρατικός εκφυλισμός των διαφόρων σοσιαλιστικών αποπειρών του 20ου αιώνα μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε την τοποθέτηση απέναντι στο κράτος και το ρόλο αυτού στο σοσιαλισμό. Όμως τι θα σήμαινε η αξιωματική απομάκρυνση από το κράτος στην πολιτική τακτική του σήμερα; θα σήμαινε μη κοινοβουλευτική και εκλογική παρέμβαση, μη συνδικαλιστική δράση κλπ. Αυτά όμως δεν συνιστούν μία επανεφεύρεση της χειραφετητικής πολτικής, πρόκειται για σχεδόν πλήρη έξοδο από την πολιτική, έτσι όπως την αντιλαμβάνεται η συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας. Πιστεύω πως ο Μπαντιού το καταννοεί αυτό και γι αυτό απευθύνεται στους μετανάστες, που σε μεγάλο βαθμό είναι εκτός αυτού του πολιτικού, το οποίο δεν δύναται να προσφέρει τίποτα κατ' αυτόν.

Smirnoff είπε...

Disdaimona

Μπορούμε να συζητησούμε για τις κοινωνικές κατακτήσεις του προλεταριάτου στη Σοβιετική Ένωση, όπως για παράδειγμα αυτά που αναφέρεις, την δωρεάν παροχή υγείας παιδείας, πολιτσμού, την εξασφάλιση εργασίας. Αν και πρέπει να τα αξιολογήσουμε όλα αυτα υπό το πρισμα των δομικών αδυναμιών αυτού του συστήματος, όπως για παράδειγμα τις τεράστιες ελλείψεις σε αγαθά πρώτης ανάγκης που προκαλούσε ο προσανατολισμός της οικονομικής δραστηριότητας στη συσσώρευση (πολύ περισσότερο από τη Δύση) ή τη συγκαλυμένη ανεργία, αργότερα, τα χρόνια της στασιμότητας. Σίγουρα το ξήλωμα αυτών των κατακτήσεων συνιστά μία ιστορική ήττα για τις εργατικές τάξεις αυτών των χωρών, μετά το 89. Γι αυτό και δεν χωράει κανενός είδους πανηγυρισμός για την κατάρρευση αυτών των καθεστώτων, αφού πρόκειται για μία καταστροφή τόσο για τους πληθυσμούς αυτών των χωρών όσο και για εμάς στη Δύση. Όμως αυτές οι κατακτήσεις δεν καθιστούν ένα σύστημα σοσιαλιστικό. Να θυμίσω πως μέχρι 3 δεκαετίες πριν, αυτά που αναφέρεις ως δικριτικά στοιχεία του Ανατολικού Μπλοκ ήταν κοινός τόπος για την μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού σε πολλές χώρες του δυτικού κόσμου. Αγαθά όπως η παιδεία, η υγεία, ο πολιτισμός και μία σειρά άλλα δεν ήταν εμπορεύματα και στη Δύση, ενώ υπήρξαν πολλές χώρες όπου η παρέμβαση του κράτους στην οικονομία και ο κεντρικός σχεδιασμός υπήρξαν καθοριστικοί (πχ η μεταπολεμική Ιαπωνία και οι άλλες χωρες την Ν.Α. Ασίας).

Ήμουνα σκόπιμα υπερβολικός με τον Βαζιούλιν ακριβώς επειδή επιμένει να χαρακτηρίζει τη Σοβιετική Ένωση ως σοσιαλιστική επικεντρώνοντας μόνο στις νομικές σχέσεις ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, χωρίς να εξετάζει το ποιά τάξη διαθέτει την πολιτική εξουσία, και άρα ελεγχει το κράτος (και τα μέσα παραγωγής) και με ποιούς τρόπους το εξασφαλίζει αυτό. Η εργατική τάξη στο βαθμό που μπορεί να ασκεί μόνο συλλογικό έλεγχο πάνω στα μέσα παραγωγής διαμέσω της πολιτικής εξουσίας δεν είναι σαν την αστική η οποία έχοντας την οικονομική εξουσία (ατομική ιδιοκτησία) μπορεί να επιβάλλει τη θέληση της στο κράτος καόμη και αν δεν το ελέγχει άμεσα πολιτικά. Μπορεί κανείς να ισχυρίστει σήμερα πειστικά πως η εργατική τάξη διέθετε την πολιτική εξουσία στη Σοβιετική Ένωσης; Πρόκειται για κλασικό οικονομισμό, που μαζί με τον θεωρητικό ανθρωπισμό υπήρξαν οι δύο βασικότερες αδυναμίες του σοβιετικού μαρξισμού, όπως είχε επισημάνει και ο Αλτουσέρ.

Disdaimona είπε...

Σμιρνόφ,

δεσμέυομαι πως θα κάνουμε αυτή την κουβέντα - αν δεν έχει αντίρηση ο Αντώνης, εδώ - όχι όμως αυτό το π/σ/κ. :)

είναι ανοιχτά όλα τα θέματα που θέτεις, κι εμένα με ενδιαφέρει πολύ να τα συζητήσουμε γενικά και με άλλους συντρόφους.

δεν συμφωνούμε σε αρκετά αλλά σίγουρα κανείς από μας δεν περιφέρει το μοντελο της ΕΣΣΔ ως το απόλυτα επιθυμητό και υπεράνω κριτικης μοντέλο.

πάντως θεωρώ πολύ οφέλημο, τουλάχιστον για μένα να γίνει αυτή η κουβέντα.

Αντωνης είπε...

@Σμιρνόφ: Το τι θα σήμαινε απόσταση απ' το κόμμα νομίζω ότι το συλλαμβάνει με διαύγεια ο Λένιν, αλλά θα χρειαζόταν μια ενδελεχής μελέτη των γραπτών του για να αναδείξω τις δυνητικές (δίνω έμφαση στο δυνητικές) προοπτικές αυτού του όρου. Δεν θεωρώ ότι το Organization Politique του Badiou έδωσε μια ικανοποιητική πρακτική απάντηση στο ερώτημα.

Για το σχόλιο προς Δεισδαιμόνα. Γράφεις:

"Να θυμίσω πως μέχρι 3 δεκαετίες πριν, αυτά που αναφέρεις ως δικριτικά στοιχεία του Ανατολικού Μπλοκ ήταν κοινός τόπος για την μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού σε πολλές χώρες του δυτικού κόσμου. "

Ασφαλώς και όχι. Η Δεισδαιμόνα ανέφερε
"Στέγη, ηλεκτρικό, νερό, μέσα μαζικής μεταφοράς" και όχι μόνο "ιατροφαρμακευτική περίθαλψη" και "παιδεια." Πού ήταν δωρεάν τα πρώτα τέσσερα στον δυτικό κόσμο;

Αντωνης είπε...

Για την "απόσταση απ' το κόμμα" συστήνω επίσης τα αποσπάσματα για το κόμμα από το Τακτική και Ηθική του Λουκάτς που ανέβασα. Κατά την αντίληψή μου, είναι προϊόντα μιας καθαρά μη σταλινικής σύλληψης του προβλήματος του κόμματος, πριν ο Λουκάτς αναγκαστεί στον συμβιβασμό με τον σταλινισμό, και όταν ακόμα ο Λένιν ήταν ισχυρή επίδραση στον τρόπο σκέψης του.

Smirnoff είπε...

Αντώνης

Σύμφωνοι, το ηλεκτρικό, το νερό η στέγη και τα μ.μ.μ. δεν ήταν δωρεάν στις χώρες τις Δύσης αν και πολλά από αυτά επιδοτούνταν με αποτέλεσμα το τιμημα τους να είναι πολύ μικρό σε σχέση με το κόστος παραγωγής τους. Επίσης υπήρχε δωρεάν παραχή κατοικίας για μεγάλο μέρος του πληθυσμού (council estates). Όμως όπως είπα στο Ανατολικό Μπλοκ η παροχή πολλών εξαυτών των αγαθών ήταν μόνο κατ' ευφημισμό δωρεάν στο βαθμό που εμφανίζονταν χρόνια και συστημική έλλειψη πχ στέγης και μίας σειράς άλλων καταναλωτικών αγαθών που προέκυπτε από τη συνειδητή επιλογή (στην πραγματικότητα ανάγκη εξαιτίας του ανταγωνισμού με τη Δύση) εκ μέρους της γραφειοκρατίας να υποαναπτύσσει τον τομέα ΙΙ της παραγωγής (μισθιακά αγαθα) προς όφελος του τομέα Ι (και του ΙΙΙ αγαθά πολυτελείας για την ίδια), δηλαδή της συσσώρευσης. Αυτή η έλλειψη τέτοιων αγαθών δημιουργούσε και έντονη ανισότητα, πιο έντονη από τη Δύση, αφού η μάζα των εργατών αναγκάζονταν να περιμένει σε ατελείωτες ουρές για να προμηθευτεί τα βασικά (και αν) ενώ τα μέλη της γραφειοκρατίας εφοδιάζονταν από ειδικά καταστήματα, μόνο γι αυτούς, που διέθεταν πάντα αρκετά και καλής ποιότητας προϊόντα. όσοι θέλαν να παρακάμψουν τις ουρές αναγκάζονταν να δωροδοκήσουν μέλη της γραφειοκρατίας, πράγμα που σήμαινε την ακύρωση στην πράξη του δωρεάν που αναφέρεις. Αυτό που 'ηθελα να αναδείξω είναι πως υπήρχαν στη Δύση και υπάρχουν ακόμη εκτετμένοι τομείς της οικονομίας εκτός του εμπορευματικού κυκλώματος, αυτό όμως δεν καθιστά αυτές τις οικονομίες μή καπιταλιστικές, ούτε καν τους εν λόγω κλάδους...

Smirnoff είπε...

Έχω την αίσθηση πως η αντίληψη του κόμματος στον πρώιμο Λούλατς (Ιστορία και ταξική συνείδηση) είναι ιδεαλιστική. Από τη στιγμή που εμφανίζει μία εκτατική - καθολικευτική διάσταση του φετιχισμού του εμπορεύματος και της αλλοτρίωσης που μετατρέπουν το προλεταριάτο σε αντικείμενο του κεφαλαίου, εμφανίζεται το κόμμα ως από μηχανής θεός που θα προσδώσει στην εργατική τάξη την ιστορική - υποκειμενική της διάσταση. Η εκφραστική ολότητα του συστήματος του Λούκατς είναι ανίκανη να αντιμετωπίσει της ασυνέπειες της.

Αντωνης είπε...

Κι όμως, νομίζω πως υπάρχουν στοιχεία πολύτιμα στη σκέψη του Λούκατς για το θέμα. Και πρώτα από όλα, η μη εξιδανίκευση της αποστολής και λειτουργίας του κόμματος που δεν νομίζω ότι συνίσταται σε μια εικόνα του ως "από μηχανής θεού", κάθε άλλο. Η εικόνα είναι αυτή μιας αντιφατικής και μεταβατικής αναγκαιότητας και ο ιδεαλισμός του Λουκάτς δεν συνίσταται καθόλου στην εξιδανίκευση του κόμματος αλλά στην τεράστια απλοποίηση του προβλήματος της "μετάβασης".

Disdaimona είπε...

υστερόγραφο προς Σμιρνόφ:

(τα πράγματα εδώ στη Κύπρο δεν πάνε καθόλου καλά.

χθες βγήκαν στους δρόμους εκατοντάδες μαθητές γυμνασίου και λυκείου διαδηλώνοντας υπό την καθοδήγηση των λεγόμενων αγανακτισμένων Κύπρου και φωνάζοντας έξω από το προεδρικο και μέσα στους δρόμους "Τσεκούρι και φωτιά στου Τούρκου τα παιδιά"

βρισκόμαστε σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και τα ζητήματα του υπαρκτού εκφασισμού προηγούνται αυτών του υπαρκτού σοσιαλισμού για την ώρα)

Smirnoff είπε...

Δεν θέλω σε καμία περίπτωση να απαξιώσω το έργο του Λούτκατς, ίσα ίσα τον θεωρώ έναν από τους λίγους μαρξιστές που ήρθαν σ ρήξη με τον οικονομισμό της Β Διεθνούς, μαζί με τον Λένιν τη Λούξεμπουργκ, τον Τρότσκυ και άλλους. Όμως ο τρόπος που αντιλαμβάνεται και θεωρητικοποιεί το προλεταριάτο, συνέπεια της αντίληψης τους για τον φετισχιμό, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την προσέγγιση του για το κόμμα που εμφανίζεται αντικειμενικά σαν ο εκφραστής των ιστορικών συμφερόντων της εργατικής τάξης. Με ποίο τρόπο όμως ένα προλεταριάτο αντικείμενο του κεφαλαίου θα παράξει έναν σχηματισμό (κόμμα) που θα διαφεύγει του καθολικευτικού φετιχισμού και του αποτελέσματος του, της αλλοτρίωσης, ώστε να εκφράσει τα ιστορικά(;) συμφέροντα του;

Αντωνης είπε...

"Όμως ο τρόπος που αντιλαμβάνεται και θεωρητικοποιεί το προλεταριάτο, συνέπεια της αντίληψης τους για τον φετισχιμό, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την προσέγγιση του για το κόμμα που εμφανίζεται αντικειμενικά σαν ο εκφραστής των ιστορικών συμφερόντων της εργατικής τάξης."

Διάβασε το παρακάτω απόσπασμα από το εν λόγω κεφάλαιο και πες μου αν θεωρείς ότι αυτή η ανάλυση συνιστά αντίληψη για το κόμμα ως αντικειμενικό εκφραστή των ιστορικών συμφερόντων της εργατικής τάξης:

"Η σύγχρονη αντίληψη του κόμματος γεννήθηκε μέσα στην καπιταλιστική κοινωνία. Η ύπαρξή του στηρίχτηκε στο γεγονός ότι παράλληλα με τις πολύπλοκες αντιθέσεις συμφερόντων της άρχουσας τάξης (η ενότητα αυτών των συμφερόντων εκδηλώνεται μόνο όταν έρθει σε αντίθεση με το προλεταριάτο), τα πλατειά στρώματα της καπιταλιστικής κοινωνίας (μικροαστοί, διανοούμενοι, χωρικοί) δεν ήταν σε θέση ούτε να αποτελέσουν μια ενιαία τάξη ούτε να αποκτήσουν μία συνείδηση με την ανάλογη καθαρότητα. Εάν τέτοιες ομάδες ασκούσαν κάποια επίδραση ή και αναμειγνύονταν άμεσα στην πολιτική δραστηριότητα, αποκλειόταν να δημιουργήσουν μία ταξική οργάνωση με την καθαρότητα εκείνης που έγινε από τη δημιουργική δύναμη του προλεταριάτου. Η οργάνωση σε κόμματα βασίζεται λοιπόν ουσιαστικά στην έλλειψη καθαρότητας της ταξικής συνείδησης. Αυτό μπορεί να εκφραστεί ιδεολογικά με τον ακόλουθο τρόπο: το κόμμα υπερασπίζεται φαινομενικά τα συμφέροντα του "συνόλου" και όχι μόνο της μίας τάξης χώρια από τις άλλες."

[...]
"αν αναγκαία συνέπεια της δράσης μέσα στο οργανωτικό σχήμα του κόμματος-- το κόμμα του προλεταριάτου ήταν αναγκασμένο να αναγνωρίζει τις μορφές της καπιταλιστικής κοινωνίας. Μάταια τις επέκρινε αυτές τις μορφές με τα λόγια και τις πράξεις του, ενώ συγχρόνως συμμετείχε στις ψηφοφορίες, στην κοινοβουλευτική ζωή, κλπ. Στην πραγματικότητα, είχε αναγνωρίσει την καπιταλιστική κοινωνία. Έτσι ανοίχτηκε το βαθύ χάσμα ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις, χάσμα που χαρακτηρίζει τα κινήματα των τελευταίων χρόνων. Σ' αυτό προστέθηκε ακόμη σαν αναγκαία συνέπεια του οργανωτικού σχήματος το γεγονός ότι αναρίθμητα στοιχεία μη προλεταριακά συγκεντρώθηκαν σ' όλα τα "κόμματα του προλεταριάτου.""
http://radicaldesire.blogspot.com/2011/07/georg-lukacs_26.html

Smirnoff είπε...

Disdaimona

Έχεις απόλυτο δίκιο πως η συζήτηση για τη Σοβιετική Ένωση μπορεί να περιμένει, υπό το φως των τρεχουσών πολιτικών αναγκών. Μία πιο αναλυτική ενημέρωση για τα τεκταινόμενα στην Κύπρο θα ήταν ευπρόσδεκτη. Ποιόν εννοούν όταν αναφέρονται "στου Τούρκου τα παιδιά"; το Χριστόφια;

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Χριστόφια και ΑΚΕΛικούς, ναι.

Προς ενημέρωση: http://falies.com/2011/09/29/%CE%B7%CE%B3%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CF%83%CE%BA%CE%BF%CE%B9-%CE%B5%CE%BD-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9/

Και μια προσεχής εκδήλωση: http://falies.com/2011/09/30/%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%B9%CF%87%CF%84%CE%AE-%CF%83%CF%85%CE%B6%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%83%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%AD/

prop-agit είπε...

Αντώνη έχουμε την ίδια έλλειψη χρόνου και απαντώ συνοπτικά.

Στο 1)

Τώρα που ορίσαμε το πεδίο πάνω στο οποίο συζητάμε ας δούμε αν τελικά διαφωνούμε ή συμφωνούμε σε κάποια πράγματα.
Ισχύει αυτή η διαδικασία την οποία περιγράφεις, σύμπτωμα της οποίας όντως είναι η αποπολιτικοποίηση και έχεις δίκιο.
Τι εννοούμε οι κομμουνιστές όταν λέμε όμως πολιτικοποίηση? Σαφώς και τις εκφάνσεις της ταξικής πάλης.
Έτσι όπως λες υπάρχει κοινό σύμπτωμα φαινομενικά και σχετικώς κοινή αιτία. Όμως παράλληλα υπάρχουν και 2 διαφορετικές υλικές βάσεις στις 2 περιοχές του πλανήτη.

Την σχετικώς κοινή αιτία που στην ΕΣΣΔ καταλήγει σε σταδιακό μαράζωμα της λαϊκής συμμετοχής και στη Δύση με την ανάδειξη του νεοφιλελευθερισμού και στο αποτράβηγμα των μαζών από τη δράση, την εντοπίζω στο φαινομενικά αντίρροπο, αλλά ουσιαστικά αλληλοτροφοδοτούμενο διπλό ρεβιζιονισμό που επικρατεί και στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο με τη στροφή του 20ου Συνεδρίου (που πιθανά έχει τη βάση της από νωρίτερα) και στο δυτικό καπιταλισμό με τον Ευρωκομμουνισμό.
Έχουμε δηλαδή μια βασική ιδεολογική υποχώρηση στο κομμουνιστικό κίνημα που επηρεάζει σαφώς και την ανάπτυξη ταξικών αγώνων.

Εκεί όμως σταματούν τα κοινά γνωρίσματα. Στη μεν ΕΣΣΔ το μαράζωμα των σοβιέτ σίγουρα έχει βαθύτερες ρίζες από το 20 Συνέδριο (πχ το ΚΚΕ τις εντοπίζει ήδη στο σε αλλαγές στο σοβιετικό σύνταγμα του 1936 κ.α.) όμως οι τομές του 20ου Συνεδρίου ως προς το ρυθμιστικό ρόλο της αγοράς στη σοσιαλιστική οικονομία και η διαδικασία που εύστοχα περιγράφει ο Βαζιούλιν και ομοίως σκιαγραφείται και από τις θέσεις του ΚΚΕ στο 18ο συνέδριό του με την παράλληλη ανάδειξη της ειρηνικής συνύπαρξης, την αλλαγή στο μοντέλο ανάπτυξης ανάμεσα στις υποδιαιρέσεις Ι και ΙΙ, η ανάδειξη μορφών ατομικού πλουτισμόύ και της σκιώδους οικονομίας, ο δικαιωμένος από την πίσω πόρτα Μπουχάριν και το "πλουτίστε" του. Όλα αυτά απονέκρωσαν τις διαθέσεις για συμμετοχή της μάζας στο ίδιο της το σύστημα, όλα αυτά τον έστειλαν στην επιλογή του ατομικού δρόμου κόντρα στο συλλογικό.

Στη Δύση η αποπολιτικοποίηση έρχεται αφενός μέσα από την ασύγκριτα πιο μεγάλη καταστολή του κράτους στο κίνημα, με τη δημιουργία μεσοστρωμάτων απόρροια μιας καπιταλιστικής ανάπτυξης προηγούμενων ετών αλλά και από την ενσωμάτωση των διάφορων εθνικών δρόμων για το σοσιαλισμό των ΚΚ, τη ρεφορμιστική μετάλλαξη των συνδικάτων μέσα από την υποχώρηση στη σοσιαλδημοκρατία.
Την "αριστερή" τρομοκρατία, πάλι μπορούμε να την εντάξουμε στο ίδιο πλαίσιο αποπολιτικοποίησης και της βαλβίδας εκτόνωσης άγαρμπων μικροαστικών συνειδήσεων, με άριστη εργαλειακή αξιοποίηση, αν όχι ενορχήστρωση, από μυστικές υπηρεσίες και κρατικά όργανα.

Στο 2) Πολύ συνοπτικά απαντώ ότι ιμπεριαλισμός δεν είναι το imperium. Είναι στάδιο ανάπτυξης του καπιταλισμού. Επομένως δεν μπορεί να αποδίδεται ο όρος imperium, που ιστορικοϋλιστικά υπήρξε μόνο στη δουλοκτησία, σε καπιταλιστικά κράτη.
Γι'αυτό πολύ προσεκτικά το ΚΚΕ δεν κάνει λόγο για "Αμερικάνικη Αυτοκρατορία" και μιλά για "Αμερικάνικο Ιμπεριαλισμό".
Για "σοβιετικό ιμπεριαλισμό" συγγνώμη αλλά αλλά είναι τρελό να συζητάμε μαρξιστές άνθρωποι.

Smirnoff είπε...

Αντώνης

Μα το απόσπασμα που παραθέτεις αναφέρεται στα κόμματα γενικά και όχ στο προλεταριακό:

"Εάν τέτοιες ομάδες ασκούσαν κάποια επίδραση ή και αναμειγνύονταν άμεσα στην πολιτική δραστηριότητα, αποκλειόταν να δημιουργήσουν μία ταξική οργάνωση με την καθαρότητα εκείνης που έγινε από τη δημιουργική δύναμη του προλεταριάτου. Η οργάνωση σε κόμματα βασίζεται λοιπόν ουσιαστικά στην έλλειψη καθαρότητας της ταξικής συνείδησης.

Γράφει λοιπόν για τις μικροαστικές τάξεις που μπορούν να συγκροτηθούν πολιτικά μόνο διαμέσου του κόμματος και είναι ανίκανες να δημιουργήσουν μία ταξική οργάνωση με την "καθαρότητα" εκείνης του προλεταριάτου. Στη συνέχεια προχωράει στην εμπειρική ανάλυση του εκφυλισμού του εργατικού κινήματος δίνοντας μεγάλη έμφαση στην προσχώρηση σημαντικού αριθμού μή προλεταριακών στοιχείων στα κόμματα του προλεταριάτου. όμως αυτά δεν συνιστούν απάντηση στην κριτική που έκανα παραπάνω, με ποιό τρόπο δηλαδή το προλεταριάτο που βρίσκεται πλήρως ενσωματωμένο στο φετιχιστικό nexus του εμπορεύματος, θα διαμορφώσει ένα επαναστατικό κόμμα. Η προσπάθεια εξήγησης του εκφυλισμού των κομμάτων της Β Διεθνούς ως αποτέλεσμα της προσχώρησης μη προλεταριακών στοιχείων σε αυτά είναι μία απόπειρα εμφάνισης "εξωτερικής" αιτίας. Επίσης το απόσπασμα:
"αν αναγκαία συνέπεια της δράσης μέσα στο οργανωτικό σχήμα του κόμματος-- το κόμμα του προλεταριάτου ήταν αναγκασμένο να αναγνωρίζει τις μορφές της καπιταλιστικής κοινωνίας. Μάταια τις επέκρινε αυτές τις μορφές με τα λόγια και τις πράξεις του, ενώ συγχρόνως συμμετείχε στις ψηφοφορίες, στην κοινοβουλευτική ζωή, κλπ. Στην πραγματικότητα, είχε αναγνωρίσει την καπιταλιστική κοινωνία"
μου δημιουργεί την υποψία αριστερισμού, από τον οποίο έπασχε ιδιάιτερα η ουγγρική αριστερά το 19-21, όπως και μεγάλο μέρος της Κομιντέρν, γεγονός που ανάγκασε το Λένιν να παρέμβει με τον "Αριστερισμό".

ΥΓ. ευχαριστώ για τα λινκς περί Κύπρου.

Uturunco είπε...

Πάντως Σμιρνόφ έχω να παρατηρήσω πως η ανάλυση της Σοβιετικής Ένωσης που κάνεις μάλλον προϋποθέτει μια “οικονομίστικη” θεώρηση -του “πολιτικού εποικοδομήματος”, του κράτους, ως αντανάκλασης της οικονομικής βάσης- και καθόλου μια θεωρία “σχετικής αυτονομίας του πολιτικού” τύπου Αλτουσέρ, όπου η έμφαση πέφτει στην “αυτονομία” και όχι στο “σχετική”, όπως φαίνεται κι από τους/ις επιγόνους του που ορθώς -κατά τη γνώμη μου- κατακρίνεις. Το προλεταριάτο δεν μπορεί να πάρει πρώτα την πολιτική εξουσία και κατόπιν την οικονομική. Η πολιτική του εξουσία δεν είναι παρά θεσμοθέτηση της οικονομικής του· αυτά τα δυο συμπίπτουν. Αλλιώς πρέπει να υποθέσουμε ότι δύναται το προλεταριάτο να είναι πολιτικά κυρίαρχο και οικονομικά κυριαρχούμενο ή, όπως έλεγε η “ορθόδοξη” τροτσκιστική θέση, οικονομικά κυρίαρχο και πολιτικά κυριαρχούμενο. Αναγκαστικά ένα προλεταριακό κόμμα σε μια καπιταλιστική κοινωνία είναι “αντιπολίτευση”. Και αυτό δεν συνιστά “έξοδο από την πολιτική” εκτός κι αν υποθέσουμε πως “πολιτικό” και αστική πολιτική ταυτίζονται.
Νομίζω επίσης πως βλέπεις “λάθος” το ζήτημα της “εμπορευματοποίησης”. Αυτό που καθιστά κάτι καπιταλιστικό “εμπόρευμα” δεν είναι η πώληση και η αγορά αλλά η παραγωγή του στην βάση της μισθωτής εργασίας. Με την έννοια αυτή, το γεγονός ότι οι τιμές μπορεί να επιδοτούνται ή ακόμα και διάφορα πράγματα να παρέχονται δωρεάν, δεν σημαίνει καθόλου πως αυτά δεν είναι “εμπορεύματα”. Ο καπιταλισμός δεν είναι μια κοινωνία εμπορευματοπαραγωγών ούτε ταυτίζεται με την ελεύθερη αγορά. Εξάλλου, ακόμα και σε συνθήκες “ελεύθερης” αγοράς το γεγονός ότι η χ επιχείρηση πουλά σε χαμηλές τιμές, ενίοτε με χασούρα ή ακόμα δεν πουλά καθόλου, δεν σημαίνει πως η επιχείρηση δεν είναι καπιταλιστική, πως η “υπεραξία” δεν παρήχθη και η εκμετάλλευση του προλετάριου δεν συνέβη. Η υπαγωγή όλο και περισσότερων “πραγμάτων” στην καπιταλιστική παραγωγή -στην μισθωτή εργασία- η “συσσώρευση” είναι ένα κοινό χαρακτηριστικό της “σχεδιοποίησης” τόσο των χωρών του “Κέντρου” όσο και της “περιφέρειας”. Θα έλεγα μάλιστα πως τα εμπόδια που έθετε ο παραδοσιακός ιμπεριαλισμός στην διαδικασία της συσσώρευσης ήταν ο σημαντικότερος λόγος των “αντι-ιμπεριαλιστικών” επαναστάσεων που όλες λίγο πολύ αντέγραψαν το μοντέλο εκβιομηχάνισης της “καθυστερημένης καπιταλιστικά” Ρωσίας. Οι σύγχρονές μας “ιδιωτικοποιήσεις”, δεν “εμπορευματοποιούν”· αυτό έχει ήδη συμβεί από τις κρατικές. Ο κρατικός σχεδιασμός δεν είναι κάποιου τύπου σοσιαλισμός που ο νεοφιλελεύθερισμός ανατρέπει μα η ιστορική του προϋπόθεσή.
Σας ζάλισα πάλι, ε;

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Έχω πολύ διαφορετική αντίληψη για το τι λέει το απόσπασμα που παρέθεσα και το κεφάλαιο εν γένει.

Ο Λουκάτς δεν μιλά για "προλεταριακό κόμμα" ως κατ' εξαίρεση μορφή. Μιλά για προλεταριάτο, από τη μία πλευρά, και για κόμμα από την άλλη. Για το δεύτερο μιλά γενικά ως μορφή --καπιταλιστικών όπως γράφει απαρχών και αντιφατικών λειτουργιών-- το οποίο το προλεταριάτο είναι αναγκασμένο να χρησιμοποιήσει ως όχημα σε ορισμένες ιστορικές φάσεις και το οποίο μέλλεται να εγκαταλείψει με την νίκη του και την κατάκτηση της εξουσίας.

Συνεπώς, στο παρακάτω απόσπασμα δεν μιλά για το κόμμα "γενικά" κάνοντας εξαίρεση για το προλεταριακό "προλεταριακό κόμμα" ως άλλου είδους φρούτο, αλλά για το κόμμα ως μια εννιαία μορφή που εισάγει αντιφάσεις και περιορισμούς στα "προλεταριακά κόμματα" --που σημαίνει ΚΑΙ στα κομμουνιστικά κόμματα.

Βρίσκω τα παραπάνω πάρα πολύ σαφή και στο απόσπασμα και στο κεφάλαιο, αν έχει κάποιος άλλος αναγνώστης που έχει μελετήσει το συγκεκριμένο βιβλίο και κεφάλαιο άλλη γνώμη βασισμένη στο κείμενο και την κατανόησή του, θα ήθελα να την ξέρω, μήπως κατάλαβα εγώ τι λέει εντελώς λανθασμένα.

Αντωνης είπε...

@prop-agit: Θα πρέπει να μελετήσω πολύ περισσότερο την σοβιετική ιστορία πριν μπορέσω να σου πω εάν το αφήγημα που δίνεις με βρίσκει σύμφωνο. Ωστόσο, νομίζω ότι είναι ξεκάθαρο πως η φράση του Μπαντιού δεν είχε κανένα σκοπό να εξομοιώσει τις σαφώς διαφορετικές διαδρομές της αποπολιτικοποίησης, που ασφαλώς αφορά ως έννοια τον μαρασμό του ταξικού λόγου. Είναι μια φράση που αναφέρεται στο σύμπτωμα σε μια σύντομη εισαγωγή που δεν μπαίνει σε διεξοδική ανάλυση των δρόμων αυτών των μεταμορφώσεων.

Ιμπέριουμ υπάρχει για εκατοντάδες χρόνια πριν το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, στο οποίο επικεντρώθηκε το βιβλίο του Λένιν. Στην ελληνική γλώσσα όμως, το υποκείμενο του ιμπεριαλισμού ονομάζεται "αυτοκρατορία" --βρετανική, αμερικανική, κλπ. Για το αν ο όροςο 'σοβιετική αυτοκρατορία' είναι τρελός ή όχι, μάλλον θα πρέπει να μείνουμε στο ότι διαφωνούμε.

Smirnoff είπε...

Αντώνης

Mea culpa απάντησα διαβάζοντας μόνο το απόσπασμα του Λούκατς που παρέθεσες στο παραπάνω σχόλιο σου, τώρα που ξανακοίταξα όλο το κεφάλαιο είναι προφανές πως ο Λούκατς αναφέρεται στη διαλεκτική αντίθεση προλεταριάτου - κόμματος, με την οποία συμφωνώ. Επιμένω όμως στην κρτική μου ως προς την αντίληψη του για τον φετιχισμό και τις συνέπειες ποιυ έχει αυτή πάνω στη θεωρητικοποίηση του προλεταριάτου ως επαναστατικού υποκειμένου και το ρόλο του κόμματος σε αυτή τη διαδικασία. Πρέπει να φύγω όμως αλλά θα επανέλθω αργότερα με σχολιασμό επί του θέματος παραθέτοντας ίσως και τα κατάλληλα αποσπάσματα.

Uurunco

Δεν πρόσεξες αυτά που έγραψα, δεν ισχυρίστηκα ποτέ πως οι κρατικές εταιρίες είναι μή καπιταλιστικές, έγραψα ακριβώς το αντίθετο:
"Αυτό που 'ηθελα να αναδείξω είναι πως υπήρχαν στη Δύση και υπάρχουν ακόμη εκτετμένοι τομείς της οικονομίας εκτός του εμπορευματικού κυκλώματος, αυτό όμως δεν καθιστά αυτές τις οικονομίες μή καπιταλιστικές, ούτε καν τους εν λόγω κλάδους..."

Ονειρμός είπε...

Η κουβέντα που γίνεται εδώ είναι πολύ ενδιαφέρουσα...Θα ήταν περιττό να συμφωνήσω με κάτι που είπε ο Αντώνης, σχετικά με την διάνοιξη του δυτικού στο σοβιετικό μαρξισμό και το αντίστροφο. Παρατηρούμε έναν γενικό κανόνα (που έχει και εξαιρέσεις), ότι εκείνοι που κυρίαρχα ασπάζονται τον σοβιετικό μαρξισμό υποστηρίζουν ότι, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, η ΕΣΣΔ ήταν ''σοσιαλισμός'', ενώ εκείνοι που ασπάζονται κυρίαρχα τον δυτικό μαρξισμό, ''κρατικός καπιταλισμός'' (στις περισσότερες περιπτώσεις). Οι λόγοι δεν είναι μόνο ιστορικοί (αντίστιξη σοβιετικών και δυτικών κλπ), αλλά και μεθοδολογικοί. Νομίζω δύσκολα κάποιος ''εγελομαρξιστής'' θα χαρακτήριζε την ΕΣΣΔ κρατικό καπιταλισμό. Ο Μεζάρος πχ, παρ'όλο το ιστορικό Ουγγαρίας-ΕΣΣΔ, χαρακτηρίζει την ΕΣΣΔ μετακαπιταλιστική κοινωνία, θεωρεί πράγμα άλλο τον κρατικό καπιταλισμό, και καταλήγει σε μια ορισμένη έννοια της ''κεφαλαιοκρατίας''.
Στην ΕΣΣΔ δοκιμάζονται όλα τα θεωρητικά μας εργαλεία και η μεθοδολογία. Πρέπει να ανοίξει το ζήτημα σε ειδικό forum. Σε όσα έχουν ειπωθεί εδώ υπάρχει πραγματική διαφορά στο πως νοείται από τον καθένα ο σοσιαλισμός, και οι διαφορές του σοσιαλισμού από τον κομμουνισμό. Πρέπει να μιλήσουμε για αυτά τα ζητήματα. Και οι κλασικοί έχουν σημαντικές αντιφάσεις.

Αντωνης είπε...

@prop-agit: Ξέχασα φυσικά να αναφέρω ότι δεν είναι μόνο στα ελληνικά που μιλούμε για αυτοκρατορίες. Και στα γαλλικά και στα αγγλικά μιλούμε για τα πολιτικά υποκείμενα του ιμπεριαλισμού ως "empires". Δεν κατανοώ λοιπόν γιατί "αυτοκρατορία"=imperium (π.χ Ρώμη) και όχι empire.

Για το αν ο ιμπεριαλισμός δεν προϋπάρχει των τελών του 19ου αιώνα, ως "ανώτατο στάδιο του κρατικού καπιταλισμού", δηλαδή για το αν η περιοδοποίηση του Λένιν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να μιλούμε για ιμπεριαλισμό πριν το συνέδριο στο Βερολίνο το 1884 και μετά το 1914, ε, νομίζω ότι η συζήτηση είναι παρά πολύ μεγάλη.

Ονειρμός είπε...

@Σμιρνώφ

''Ήμουνα σκόπιμα υπερβολικός με τον Βαζιούλιν ακριβώς επειδή επιμένει να χαρακτηρίζει τη Σοβιετική Ένωση ως σοσιαλιστική επικεντρώνοντας μόνο στις νομικές σχέσεις ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, χωρίς να εξετάζει το ποιά τάξη διαθέτει την πολιτική εξουσία, και άρα ελεγχει το κράτος (και τα μέσα παραγωγής) και με ποιούς τρόπους το εξασφαλίζει αυτό. Η εργατική τάξη στο βαθμό που μπορεί να ασκεί μόνο συλλογικό έλεγχο πάνω στα μέσα παραγωγής διαμέσω της πολιτικής εξουσίας δεν είναι σαν την αστική η οποία έχοντας την οικονομική εξουσία (ατομική ιδιοκτησία) μπορεί να επιβάλλει τη θέληση της στο κράτος καόμη και αν δεν το ελέγχει άμεσα πολιτικά''.

Νομίζω πως αυτή η ανάλυση είναι λανθασμένη, για τους εξής λόγους. Πρώτον, θα έλεγα ακριβώς το αντίθετο, ότι το ελάττωμα της προσέγγισης της ''Λογικής της Ιστορίας'' στο βιβλίο του Π.Παυλίδη είναι ότι δεν εξετάζει αυτές τις νομικές σχέσεις κυριότητας, νομής/συννομής, επικαρπίας, κατοχής κλπ (στα Grundrisse ο Μάρξ διατυπώνει και άλλη μία, την ''συγκατανάλωση'', στους προκαπιταλιστικούς οικ.σχηματισμούς). Αντιθέτως, η διάκριση τυπικής (νομικοπολιτικής) και ουσιαστικής κοινωνικοποίησης (στον κομμουνισμό), των μέσων παραγωγής που κάνει ο Βαζιούλιν, και δεν κάνει το ΚΚΕ που μιλά για κοινωνικοποίηση από το σοσιαλισμό, αναδεικνύει αυτό που επισημαίνεις ότι λησμονείται. Θεωρώ δηλαδή ότι η κριτική σου στο συγκεκριμένο σημείο είναι άστοχη ενώ θα ήταν εύστοχη για το ΚΚΕ, ο Βαζιούλιν καταλήγει μέσα από άλλους δρόμους στον ''σοσιαλιστικό'' χαρακτήρα.

''Μπορεί κανείς να ισχυρίστει σήμερα πειστικά πως η εργατική τάξη διέθετε την πολιτική εξουσία στη Σοβιετική Ένωσης; Πρόκειται για κλασικό οικονομισμό, που μαζί με τον θεωρητικό ανθρωπισμό υπήρξαν οι δύο βασικότερες αδυναμίες του σοβιετικού μαρξισμού, όπως είχε επισημάνει και ο Αλτουσέρ''.

Η απάντηση είναι ότι πρέπει να διακρίνουμε, όπως είπα και παραπάνω, μεταξύ νομικοπολιτικής κοινωνικοποίησης των μ.π, και άρα και νομικοπολιτικής/κομματικής/έμμεσα αντιπροσωπευόμενης (με διαβαθμίσεις) εξουσίας επί αυτών της εργατικής τάξης, και ουσιαστικής/ολοκληρωτικής. Αν προσδοκά κανείς να συναντήσει στην ΕΣΣΔ το δεύτερο, προσδοκά να συναντήσει τον ''ώριμο κομμουνισμό''. Μπαίνουμε σε ζήτημα ορισμού, τί είναι ο σοσιαλισμός. Έτσι διατυπωμένη, η ένστασή σου δεν κάνει τις παραπάνω διακρίσεις. Την πολιτική εξουσία επί των μέσων παραγωγής, στην ιδανική ''σοσιαλιστική'' περίπτωση, οι εργαζόμενοι την έχουν διά της αντιπροσώπευσης, με έναν ακόμη μη ολοκληρωμένο, αντιφατικό, τεθλασμένο τρόπο. Για αυτό και επισημαίνω για άλλη μια φορά πως η συζήτηση δύσκολα καταλήγει, αν δεν μιλήσουμε πρώτα για το τί θεωρούμε σοσιαλισμό, κομμουνισμό κλπ (κρατικό καπιταλισμό, κεφαλαιοκρατία κ.ο.κ).

Ο Αλτουσέρ δεν μπορεί να τσουβαλιάζει όλο τον σοβιετικό μαρξισμό, επειδή αντιπαρατέθηκε με τον επίσημο, απολογητικό κλπ. Και αν στην εποχή του μπορούμε να του αναγνωρίσουμε ελαφρυντικά λόγω πολιτικής συγκυρίας κλπ, σήμερα το αν ο σοβιετικός μαρξισμός είναι ανθρωπιστικός και οικονομίστικος είναι ζήτημα απόδειξης. Το λέω αυτό με την έννοια ότι ο Αλτουσέρ ποτέ δεν ασχολήθηκε με Βαζιούλιν, και μολονότι αναφέρει παράπλευρα τον Ιλιένκοφ στο ''Να διαβάσουμε το Κεφάλαιο'', μάλλον δεν κατάλαβε γρι από το έργο αυτού. Επομένως οι ταξινομήσεις του σοβιετικού μαρξισμού από τον Αλτουσέρ χρειάζονται ένα update που υπερβαίνει την εποχή του.

Uturunco είπε...

δίκιο έχεις Σμιρνόφ. σόρυ. δεν διάβασα καλά. Υποθέτω, λοιπόν, πως λέμε το ίδιο.
Αντώνη, όντως η συζήτηση για τον ιμπεριαλισμό είναι μεγάλη αλλά νομίζω ότι καλώς ο Λένιν τον συνδέει με τον καπιταλισμό και μάλιστα μια συγκεκριμένη φάση του και όχι πχ με την "επεκτατική λογική του κράτους".
Ονειρμέ, επειδή έχει τύχει να διαβάσω κείμενα εγελο-μαρξιστών (οι οποίοι εξάλλου δεν σπανίζουν στον δυτικό μαρξισμό) που μιλούν για την ΕΣΣΔ ως κρατικό καπιταλισμό (αλλά μπορεί να έχω πέσει στις εξαιρέσεις) θες να το εξηγήσεις λίγο παραπάνω; εννοείς πως υπάρχει κάποια "εσωτερική" ασυμβατότητα ανάμεσα σε μια εγελομαρξιστική και σε μια κρατικοκαπιταλιστική θεωρία;

Αντωνης είπε...

@Uturunco et al: Εν τοιαύτη περιπτώσει, μπορείτε να μού πείτε τι ονομάζετε αυτό στο εποίο επιδόθηκαν οι ΗΠΑ από το 1945 και μετά; "Παγκοσμιοποίηση"; Και βέβαια, ας είναι απόλυτα ξεκάθαρο ότι οι ΗΠΑ ΔΕΝ επιδόθηκαν σε "κρατικό επεκτατισμό" ΑΝ με τον όρο αυτό εννοούμε την κατάκτηση εδαφών, την προσάρτησή τους ως αποικίες, και την διοίκησή τους από μια αποικιακή γραφειοκρατία.

Ονειρμός είπε...

@Uturunco

Θα με ενδιέφερε ιδιαίτερα να με παραπέμψεις σε κάποιον μαρξιστή που μελετά την ΕΣΣΔ ως ιστορικο-λογική ιεραρχικά δομημένη ολότητα, με τις κατηγορίες τις ουσίας κλπ. Δεν υπάρχει ασυμβατότητα, απλά αν κάποιος δεν εξοβελίζει την διαλεκτική αντιφαση, μπορεί να δει πχ αυτήν μεταξύ τυπικής-ουσιαστικής κοινωνικοποίησης, σχεδιασμού και εμπορευματοχρηματικών σχέσεων κλπ, και νομίζω δύσκολα θα κατέληγε στον κρατικό καπιταλισμό, και πιο εύκολα σε έναν αντιφατικό σοσιαλισμό ή μια κοινωνία ''ιδιαίτερου'' τύπου. Τουλάχιστον αυτός ο κανόνας ισχύει για όσα έχω υπόψη μου και κυρίαρχα για την κουβέντα που έγινε εδώ, αλλά και σε επίπεδο αρκετών ελληνικών οργανώσεων.Μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Μια μη-εγελομαρξιστική θεώρηση συνήθως έχει πολλά κοινά με την προσέγγιση του Μπετελέμ (όχι ως προς τα ιστορικά στοιχεία, αλλά ως προς τις μορφές ιδιοκτησίας, που εξετάζονται με τρόπο τελείως αποφλοιωμένο από τα εγελομαρξιστικά Grundrisse). Kαλό θα ήταν κάποια στιγμή να μιλήσουμε και ειδικότερα, για να εξηγήσω αναλυτικότερα τί υποστηρίζω. Για αυτό και μίλησα για ειδικό forum.
Eπομένως, ευπρόσδεκτα τα αντίθετα παραδείγματα εγελομαρξιστών. Και όπως είπα, με τον όρο αυτό εννοώ όχι εκείνον που διαβάζει Χέγκελ, αλλά εκείνον που μελετά την κοινωνία ως ''εκφραστική'' ιστορικο-λογική, ιεραρχική δομημένη ολότητα.

Ονειρμός είπε...

@Uturunco

Για παράδειγμα, ο Μαρκούζε, παρ'ότι ''εγελομαρξιστής'', δεν μελετά την κοινωνία και ειδικότερα την ΕΣΣΔ, ως τέτοια εγελομαρξιστική ολότητα, δεν έχει συστηματοποιήσει τις κατηγορίες με τον τρόπο που το έχουν κάνει πχ, κάποιοι επίγονοι του Λούκατς, οι Ιλιένκοφ και Βαζιούλιν. Όπως και ο Χορκχάιμερ. Οι δουλειές τους κάνουν νύξεις απλά. Δεν υπάρχει το απλούστερη σχέση-ουσία/θεμελιακή σχέση-φαινόμενο(μορφές κοινωνικής συνείδησης)-πραγματικότητα. Για αυτό και δεν θεωρώ ότι με συνέπεια εγελομαρξιστές στην ανάλυση της ΕΣΣΔ. Αν ήταν, κατά την γνώμη μου ο πιο πιθανός δρόμος είναι η απόρριψη του κρατικού καπιταλισμού.

Smirnoff είπε...

Ένα σχόλιο που έκανα χθες για τον Λούκατς αλλά από λάθος μάλλον δεν μπήκε:

Η κριτική προς το Λούκατς αφορά την αντίληψη του περί πραγμοποίησης. Στον Λούκατς η παγμοποίηση είναι καθολική, δεν αφορά μόνο τη ζωντανή εργασία του εργάτη που το κεφάλαιο, μέσα από την πειθαρχία του κοινωνικά αναγκαίου χρόνου εργασίας που επιβάλλει το εργοστάσιο, μετατρέπει σε πράγμα (Μαρξ). Αντίθετα επηρεάζει τα πάντα, στην καπιταλιστική κοινωνία ακόμη και η σκέψη μας είναι πραγμοποιημένη. Όμως αυτή η προσέγγιση τοποθετεί τον Λούκατς απέναντι σε μία μεγάλη αντίφαση. Στον Μαρξ η πραγμοποίηση της εργασίας συναντά την εσωτερική αντίσταση του προλετάριου που αντιδρά στην μετατροπή της εργασιακής δραστηριότητας του σε μέρος του κεφαλαίου (η αντίφαση ανάμεσα στο doing και στο working, αλλά και η πάλη για την κατανομή του προϊόντος μεταξύ άλλων). Αλλά αν καθε πτυχή της ζωής του προλεταριάτου (Λούκατς) είναι πραγμοποιημένο, ακόμη και η σκέψη του, από που προκύπτει το εσωτερικό σημείο αντίστασης στην πραγμοποίηση; Ο μόνος τρόπος να ξεπεραστεί αυτή η αντίφαση είναι η εισαγωγή μία εξωτερικής δύναμης, που δεν είναι άλλη από το κόμμα. Η εκτατική καθολικευτική σημασία που δίνει στις έννοιες φετιχισμός, πραγμοποίηση και αλλοτρίωση δεν επιτρέπουν μία θεωρητικοποίηση της εργατικής αυτενέργειας και γι αυτό ορισμένες φορές τείνει στη θεοποίηση του κόμματος. Τα σημεία αυτά γίνονται πιο διακριτά στο μετέπειτα έργο του "Tailism and the dialectic" 1926 που αποτελεί την πορώτη προσπάθεια απάντησης στις κριτικές που έγιναν στο Ιστ. και Ταξ. Συνείδηση. Αργότερα βέβεαια η Σχολή της Φρανκφούρτης που δόμησε τη θεωρία της πάνω στις λουκατσκιανές έννοιες του φετιχισμού, της πραγμοποίησης και της αλλοτρίωσης, εγκατέλειψε πλήρως την προσπάθεια αναζήτησης ενός επαναστατικού υποκειμένου, επιλύοντας έτσι με διαφορετικό τρόπο την αντίφαση που αναφέρω πιο πάνω.

Ωστόσο οφείλω να ομολογήσω πως όταν στο Ιστορία και Ταξική Συνείδηση πραγματεύεται συγκεκριμένα το πρόβλημα του κόμματος, με βάση τη μέχρι τότε εμπειρία της αριστεράς και τις αντιπαραθέσεις εντός της Β και Γ Διεθνούς, είναι spot on και οι παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα του είναι καίρια. Αναφέρομαι κυρίως στο "Towards a Methodology of the Problem of Organisation" 1922. Αυτό όμως δεν είναι περίεργο καθώς το Ιστορία και Ταξική Συνείδηση είναι συρραφή αυτόνομων δοκιμίων γραμμένων σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.

Smirnoff είπε...

Ονειρμός

γράφεις:
"Αντιθέτως, η διάκριση τυπικής (νομικοπολιτικής) και ουσιαστικής κοινωνικοποίησης (στον κομμουνισμό), των μέσων παραγωγής που κάνει ο Βαζιούλιν, και δεν κάνει το ΚΚΕ που μιλά για κοινωνικοποίηση από το σοσιαλισμό, αναδεικνύει αυτό που επισημαίνεις ότι λησμονείται. Θεωρώ δηλαδή ότι η κριτική σου στο συγκεκριμένο σημείο είναι άστοχη ενώ θα ήταν εύστοχη για το ΚΚΕ, ο Βαζιούλιν καταλήγει μέσα από άλλους δρόμους στον ''σοσιαλιστικό'' χαρακτήρα."

μέσα από ποιές διαδρομές ο Βαζιούλιν καταλήγει στο συμπέρασμα πως η Σ.Ε. υπήρξε σοσιαλιστική αν ανγνωρίζει όπως λες τη διάκριση ανάμεσα σε νομικές σχέσεις κυριότητας και πραγματική ιδιοκτησία - έλεγχο των μέσων παραγωγής; Θεωρεί δηλαδή πως οι εργάτες στη Σ.Ε. ήλεγχαν με κάποιο τρόπο την οικονομία πρότι δεν ήλεγχαν το κράτος;

παρακάτω γράφεις:
"Την πολιτική εξουσία επί των μέσων παραγωγής, στην ιδανική ''σοσιαλιστική'' περίπτωση, οι εργαζόμενοι την έχουν διά της αντιπροσώπευσης, με έναν ακόμη μη ολοκληρωμένο, αντιφατικό, τεθλασμένο τρόπο"
ποιά αντιπροσώπευση υπύρξε στη Σ.Ε. όταν οι εργάτες είχαν χάσει προ πολλού τη δυνατότητα να εκλέξουν τους αντιπροσώπους τους σε όλα τα επίπεδα: συνδικάτα, κόμμα, σοβιέτ, διοιηκήσεις εργοστασίων κλπ; δεν είχαν καν το δικαίωμα να επιλέξουν κυβέρνηση εντός ενος ορισμένου κοινωνικοοικονομικού συστήματος, όπως στην αστική δημοκρατία. Εκτός και αν εννοείς πως το ΚΚ εξέφραζε αντικειμενικά τα συμφέροντα των εργατών, χωρίς να χρειάζεται η τυπική συμφωνία και επικύρωση από τους ίδιους κάτι που θυμίζει το παλιό ρητό στις κομμουνιστικές χώρες: "το κόμμα εκφράζει το λαό, όποιος διαφωνεί με το κόμμα δεν ανήκει στο λαό"...

όσο για τη διάκριση σοσιαλισμού κομμουνισμού η άποψη μου είναι πως δεν υπάρχουν σοσιασιστικές σχέσεις παραγωγής. Ο σοσιαλισμός ως μεταβατικό στάδιο εμπεριέχει στο εσωτερικό τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής και τις αναδυόμενες κομμουνιστικές δηλαδή την ελευθερη και δημοκρατική συναιτεριστική οργάνωση της παραγωγής και διανομής. Οι δεύτερες έρχονται σε σύγκρουση με τις πρώτες, η εργατική τάξη όμως έχοντας κατακτήσει την κρατική εξουσία την χρησιμοποιεί για να περιορίσει τις καπιταλιστικές (μέχρι τη σταδιακή εξαφάνιση τους) προς όφελος των κομμουνιστικών σχέσεων. Ακριβώς γι αυτό το ζήτημα της πολιτικής εξουσίας δηλαδη του ελέγχου του κράτους ανδεικνύεται για μία ακόμη φορά στην ιστορία ως το κυρίαρχο. Με ποιό τρόπο λοιπόν οι εργάτες ελέγχουν το κράτος χωρίς το απόλυτο δημοκρατικό δικαίωμα, το δικαίωμα δηλαδή να εκλέγουν και να ανακαλούν τους κρατικούς λειτουργούς σε όλα τα επίπεδα και ανά πάσα στιγμή; Και χωρίς αυτό το κράτος να έχει τα χαρακτηριστικά κομμούνας, χωρίς δηλαδή μόνιμο, ξεχωριστό από το προλεταριάτο, στρατό, αστυνομία και γραφειοκρατία; Ακριβώς το αντίθετο από αυτό που συνέβει στη Σ.Ε όπου είδαμε τη γιγάντωση της γραφειοκρατίας και τωνκατασταλτικών μηχανισμών και την έκθλιψη ακόμη και των πιο "ακίνδυνων¨για τη γραφειοκρατία αντιπροσωπευτικών διαδικασιών.
Συμφωνείς και εσύ με την ορθόδοξη τροτσκιστική άποψη πως στη Σ.Ε. οι εργάτες κατείχαν την εξουσία αλλά δεν κυβερνούσαν (rule but not govern);

Uturunco είπε...

Ονειρμέ σε ρώτησα τι εννοείς γιατί μου φάνηκε ενδιαφέρουσα παρατήρηση. Η συζήτηση περί "κρατικού καπιταλισμού" δεν ξεκίνησε με τον Μπετελέμ. Έχω την αίσθηση δε -ας με διορθώσουν οι καλύτερα πληροφορημένοι/ες- ότι η θέση του πηγάζει από φιλομαοϊσμό και ως εκ τούτου είναι μάλλον απολογητική μιας μορφής κρατικού-καπιταλισμού.
Πολύ πριν την σύγκρουση Κίνας-ΕΣΣΔ το ζήτημα είχε τεθεί στο πλαίσιο του "αριστερού" κομμουνισμού και του τροτσκισμού από συγκραφείς άλλοτε "εγελιανά" προσανατολισμένους/ες κι άλλοτε όχι. Από τους -κατά τεκμήριο- "εγελιανούς" πχ ο Κορς ή ο Πόλλοκ. Μια όμως κι έχεις μελετήσει το θέμα, υπέθεσα πως έχεις βρει κάποια "εσωτερική" αντίφαση μεταξύ των δύο θεωριών που τις κάνει ασυμβίβαστες. Δεν αποκλείεται αυτό να συμβαίνει -δεν το γνωρίζω- γι αυτό και ρώτησα.

Uturunco είπε...

Αντώνη, προσωπικά κλίνω προς την Αυτοκρατορία με την έννοια που δίνουν οι Νέγκρι και Χαρντ στον όρο. (Και άρα όχι ως πολιτική των ΗΠΑ με την στενή έννοια αλλά ως ένα, ας πούμε, "νέο στάδιο του καπιταλισμού"). Ο όρος "παγκοσμιοποίηση" -κατ' εμέ- δεν λέει κάτι αφού ο καπιταλισμός πάντα "παγκόσμιος" ήταν. Από την άλλη πλευρά είναι κατά την γνώμη μου προφανές πως αυτό που η μαρξιστική έννοια του "ιμπεριαλισμού" ήθελε να περιγράψει δεν υφίσταται πια και ο όρος "νεο-ιμπεριαλισμός" που ήθελε να απαντήσει σε αυτές τις αλλαγές δίνει υπερβολική έμφαση -ή εν πάση περιπτώσει συνδέθηκε ιστορικά με μια τέτοια αντίληψη- στο "πολιτικό εποικοδόμημα" σε σχέση με την "οικονομική βάση".

Αντωνης είπε...

@Smirnoff re Lukacs: Δεν χρειάζεται να διευκρινίσω σε σένα αυτό που ήδη γνωρίζεις, ότι δηλαδή το έργο του Λούκατς δεν είναι μονολιθικό στις κατευθύνσεις και δυνατότητές του. Θεωρώ τις συγκεκριμένες παρατηρήσεις του στο "Τακτική και Ηθική" πολύ ετερόδοξες σε σχέση με την μετέπειτα ευθυγράμμισή του --όχι εντελώς μονολιθική και αυτή-- με την σταλινική θεοποίηση του κόμματος (γιατί πρέπει να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, και η θεοποίηση της αντικειμενικής γνώσης του κόμματος είναι σταλινικό προϊόν και δεν έχει καμιά σχέση με τον λενινισμό, κάτω απ' τον αστερισμό του οποίου γράφεται το Τακτική και Ηθική).

Σε ό,τι αφορά το πρόβλημα με την καθολικοποίηση της πραγμοποίησης --πρόβλημα που σωστά, σωστότατα εντοπίζεις ΚΑΙ στον αντισταλινισμό της Φρανκφούρτης-- συμφωνώ, όμως η επίλυση αυτού του προβλήματος στην κατεύθυνση της υποστασιοποίησης του κόμματος δεν είναι θέμα μεθοδολογικό. Αλλιώς, όπως προκύπτει από την ίδια σου την παρατήρηση, δεν θα ήταν εφικτή καν η υιοθέτηση της έννοιας από την Φρανκφούρτη την ίδια στιγμή που το "κόμμα" είναι εξαφανισμένο ως διάσταση και το βασικό πεδίο εφαρμογής είναι η πολιτισμική κριτική.

Γόνιμη συνολικά για μένα αυτή η κουβέντα.

Αντωνης είπε...

@ Uturunco: Όχι, δεν θεωρώ ότι η Νεγκρική Αυτοκρατορία είναι ένας αρμόζον τρόπος του να μιλήσει κανείς για το Μάι Λάι, τα Stealth, τους βομβαρδισμούς της Γιουγκοσλαβίας, το Agent Orange και την Napalm, τις δεκάδες πραξικοπήματα και δολοφονίες της CIA, τον βρώμικο πόλεμο με την ΕΣΣΔ στο Αφγανιστάν.

Αντίθετα, νομίζω ότι είναι ένας όρος και μια θεωρητική κατασκευή που δεν κάνει άλλο παρά να αποκρύπτει την ωμή βία στην οποία εξακολούθησε να βασίζεται ο "νεο-ιμπεριαλισμός", που αυτή την άποψη τουλάχιστο δεν είχε απολύτως τίποτε "νέο."

Uturunco είπε...

Αντώνη, ήδη στην πρώτη σελίδα του κυρίου κειμένου της Αυτοκρατορίας ξεκαθαρίζεται το αν είναι ειρηνικός ή η μη ο χαρακτήρας της Αυτοκρατορίας με μια παραπομπή στον Τάκιτο: They make slaughter and they call it peace.
Smirnoff, ρωτάς: Αλλά αν καθε πτυχή της ζωής του προλεταριάτου (Λούκατς) είναι πραγμοποιημένο, ακόμη και η σκέψη του, από που προκύπτει το εσωτερικό σημείο αντίστασης στην πραγμοποίηση;
Μια απάντηση θα τανε από την ίδια την πραγμοποίηση (και όχι από κάποια υπολείμματα ανθρωπιάς) αφού μόνο μια τάξη που έχει απωλέσει τελείως την ανθρωπιά της μπορεί να την διεκδικήσει καθολικά. Ρητά εξάλλου ο Λούκατς παραπέμπει στο ακόλουθο απόσπασμα από την Αγία Οικογένεια: “When socialist writers ascribe this world-historic role to the proletariat, it is not at all, as Critical Criticism pretends to believe, because they regard the proletarians as gods. Rather the contrary. Since in the fully-formed proletariat the abstraction of all humanity, even of the semblance of humanity, is practically complete; since the conditions of life of the proletariat sum up all the conditions of life of society today in their most inhuman form; since man has lost himself in the proletariat, yet at the same time has not only gained theoretical consciousness of that loss, but through urgent, no longer removable, no longer disguisable, absolutely imperative need -- the practical expression of necessity -- is driven directly to revolt against this inhumanity, it follows that the proletariat can and must emancipate itself. But it cannot emancipate itself without abolishing the conditions of its own life. It cannot abolish the conditions of its own life without abolishing all the inhuman conditions of life of society today which are summed up in its own situation. Not in vain does it go through the stern but steeling school of labour. It is not a question of what this or that proletarian, or even the whole proletariat, at the moment regards as its aim. It is a question of what the proletariat is, and what, in accordance with this being, it will historically be compelled to do”.

Αντωνης είπε...

Δεν ήξερα, Ουτουρούνκο, πως το Μάι Λάι, η Κορέα, ο πόλεμος με τους Σαντινίστας ή το Ελ Σαλβαδόρ και η Χιλή παρουσιάστηκαν ποτέ από τους Αμερικάνους ως "ειρηνευτικές διαδικασίες".

Μαθαίνει κάτι κανείς κάθε μέρα.

Αντωνης είπε...

Neil Smith (περί "Αυτοκρατορίας"): "the assumption of a deterritorialized globalism is symptomatic of a certain self-flattery of the American Century and provides a distorted, one-dimensional perspective on the origins of U.S. globalism, its trajectory, and its politics".

Αυτά.

Ονειρμός είπε...

@Σμιρνώφ, επειδή δεν είμαι στο σπίτι και τώρα δεν δύναμαι, θα απαντήσω γιατί χρειάζομαι κάποιο χρόνο.

Είπα και πριν ότι για να βγάλουμε όλοι μας κάποια άκρη και να συνεννοηθούμε, πρέπει να αρχίσουμε ειδική κουβέντα, από τους κλασικούς και τους ορισμούς. Δεν υπεκφεύγω, απλώς διαφορετικά θα είναι μια ατέρμονη συζήτηση. Θα απαντήσω εννοείται όπως σου είπα όταν βρω χρόνο. Διαφοροποιούμαι και εγώ από τον Βαζιούλιν πάντως, σε πολλά καίρια σημεία, ακόμα και στον χαρακτηρισμό της ΕΣΣΔ ως σοσιαλιστικής, θα έλεγα πως δεν θα το έθετα έτσι, εγείρονται σοβαρές ενστάσεις. Εγώ έχω ενστάσεις διαφορετικού τύπου από εσένα. Ομολογώ ότι δεν το έχω ληξει απόλυτα για αυτό και θα μου άρεσε μια ειδική κουβέντα σε ειδικό χώρο.

->Uturunco

Nαι αυτό θέλω να πω, και διευκρίνισα ότι δεν θεωρώ ''συνεπή'' εγελομαρξισμό αυτόν της Φρανκφούρτης, ώστε να βγει κάποιο συμπέρασμα, όπως το εννοώ. Ναι βεβαίως δεν ξεκινά, όπως είπες, ο Κρατικός Καπιταλισμός, από τον Μπετελέμ. Απλά είναι σημείο αναφοράς κάθε μη-εγελομαρξικής, κυρίως, προσέγγισης.
Ναι μεθοδολογικά νομίζω ότι κάποιες αντιφάσεις, μία εγελομαρξιστική προσέγγιση δεν θα τις απορρίψει ως προς τον ένα πόλο, για να απολυτοποιήσει τον άλλο, τον πιο κοντά στο ''παλιό'', τον καπιταλισμό. Πχ στην αντίφαση σχεδιασμός-εμπορευματοχρηματικές σχέσεις. Αντίθετα, μια προσέγγιση πιο κοντά στον ύστερο μαοισμό και τον Αλτουσέρ, δεν θα δεχόταν τον σοσιαλισμό ως εγγενώς αντιφατική διαδικασία, αλλά θα τον αντιμετώπιζε ως έναν ''κοινωνικό σχηματισμό'', ''δομής με δεσπόζουσα'', που αναπαράγει μη-αντιφατικά μια ταξική πόλωση. Αυτό το μη-αντιφατικά είναι αυτό που με ενδιαφέρει πρωτίστως (και δεν εννοώ τις ιεραρχημένες αντιφάσεις του δομημένου όλου, αλλά τις αντιφάσεις όπως τις εννοεί ένας εγελομαρξισμός).

Ονειρμός είπε...

->Δεν θεωρώ μια αλτουσεριανή-μαοική (πχ Μπετελέμ), και μια εγελομαρξιστική προσέγγιση ασυμβίβαστες δια παντός, για αυτό και πρέπει να γίνει μια προσπάθεια διάνοιξης του δυτικού μαρξισμού στον σοβιετικό και αντίστροφα. Όμως, εφόσον δεν γίνεται αυτό, θεωρώ και τις δύο προσεγγίσεις περιχαρακωμένες στα δικά τους εργαλεία, και πως η κάθεμια, ανάλογα με το τί θέση παίρνει σε σχέση με την (διαλεκτική) αντίφαση, καταλήγει πιο εύκολα, λόγω της μεθοδολογίας της, σε ορισμένα συμπεράσματα. Όπως είπα και στο προηγούμενο comment, αν η αντίθεση σχεδιασμένης παραγωγής και εμπορευματοχρηματικών σχέσεων ειδωθεί με αλτουσεριανούς όρους, είναι πιο πιθανό να μην θεωρηθεί μια εγγενής στη σοσιαλιστική οικοδόμηση αντιθεση, αλλά, διά της ομοιότητας, να θεωρηθούν οι εμπορευματοχρηματικές σχέσεις δείγμα καπιταλισμού, και ο σχεδιασμός δείγμα κρατισμού, σε μια εξωτερική συγκόληση, όπως για μένα είναι σε σχέση με την ΕΣΣΔ, που λέγεται κρατικός καπιταλισμός.

Uturunco είπε...

Μα Αντώνη, ως γνωστόν, ο πόλεμος της Κορέας ήταν μια “αστυνομική επιχείρηση” -όπως έλεγε ο Τρούμαν- στο πλαίσιο του ΟΗΕ. Γενικά οι ΗΠΑ ήθελαν να αυτοπροβάλλονται όχι μόνο ως μια δύναμη ειρήνης και παράγοντας σταθερότητας -πράγμα απολύτως λογικό αφού δεν θα λέγανε ποτέ “είμαστε μοβόροι πολεμοκάπηλοι” και, αφετέρου, το status quo που τους αναγνώριζε το ρόλο του ηγέτη όλου του “ελεύθερου κόσμου”, ήταν προς το συμφέρον τους- αλλά και ως δύναμη “αντι-ιμπεριαλιστική”. Μέχρι και τον Νάσερ υποστήριξαν εναντίον των Αγγλογάλλων και του Ισραήλ! Αξίζει ίσως να σημειωθεί πως και τα αντι-ιμπεριαλιστικά κινήματα τους “αναγνώριζαν” αυτόν τον ρόλο, καταδεικνύοντας φυσικά την αντίθεση λόγων και έργων. Το Βιετνάμ, την Αμερικάνικη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας υιοθέτησε εξεγειρόμενο εναντίον της Γαλλικής αποικιοκρατίας. Και φυσικά οι ΗΠΑ δεν επενέβησαν για να το παραδώσουν στους Γάλλους ή να το κάνουν δική τους “αποικία”, με την έννοια που ήταν γαλλική ή ιαπωνική. Εξάλλου αυτό το μοντέλο -ήδη σε ευρεία χρήση στην αμερικάνικη ήπειρο- της (τυπικής) πολιτικής ανεξαρτησίας και της (ουσιαστικής) οικονομικής (άρα εμμέσως και πολιτικής) κυριαρχίας ήταν που οδήγησε τους μαρξιστές/τριες στις έννοιες του “νεο-ιμπεριαλισμού” και της “νεο-αποικιοκρατίας”.
Όμως, μιλώντας από την σκοπιά της μαρξιστικής θεωρίας ανέκυπτε ένα πρόβλημα, τουλάχιστον για όσους/ες ήθελαν να παραμείνουν στο πλαίσιο της επαναστατικής παράδοσης: ότι ένας κόσμος στον οποίο οι πολεμικές αναμετρήσεις ανάμεσα σε αντίπαλα μπλοκ ιμπεριαλιστών -ο ανταγωνισμός των οποίων μάλιστα σε συνθήκες απο-αποικιοποίησης θα έπρεπε να οξύνεται- έχει δώσει την θέση του στον ειρηνικό εμπορικό ανταγωνισμό και στην αγαστή -καίτοι όχι πάντα χωρίς προβλήματα- πολιτική συνεργασία υπό την σκέπη των ΗΠΑ δεν ήταν παρά δικαίωση του Κάουτσκι και της θεωρίας του “υπερ-ιμπεριαλισμού”. Αυτός είναι ο ένας “σκόπελος” που ήθελαν να αποφύγουν οι συγγραφείς της Αυτοκρατορίας. Ο άλλος ήταν η έκπτωση της μαρξιστικής έννοιας του ιμπεριαλισμού σε “γεωπολιτική”. Είναι λογικό λοιπόν αστικές (και αναρχικές) αντιλήψεις όντας ουσιαστικά κρατοκεντρικές να αντιτίθενται σε απόψεις που προτάσσουν το “κοινωνικό”. Το ίδιο συνέβαινε και στην εποχή του “κλασικού” ιμπεριαλισμού: όποιος/α έβλεπε τον ιμπεριαλισμό ως τον σύχρονο του/ης καπιταλισμό ήταν απολογητής/τρια του, αφού δεν τον έβλεπε ως την “αντιδραστική” πολιτική της συμμαχίας τραπεζιτών και αριστοκρατών σε βάρος του προλεταριάτου, των αποικιοκρατούμενων λαών και της φιλελεύθερης-προοδευτικής βιομηχανικής αστικής τάξης.

Uturunco είπε...

Ονειρμέ, φοβάμαι πως “στενεύεις” πολύ την σκέψη σου. Θα μπορούσες τουλάχιστον να αναγνωρίσεις ανάλογη “συνέπεια” και ενδεχομένως “βάθος σκέψης” με το δικό σου στους μαρξιστές και μαρξίστριες που προηγήθηκαν. Ξέρεις, δεν υπάρχει ούτε ένα επιχείρημα της σχολής του Αλτουσέρ που να μην είχε προβληθεί στο παρελθόν. Αν ποτέ μπεις στον κόπο να διαβάσεις το βιβλίο του Μπερνστάιν Οι προοπτικές για τον σοσιαλισμό και τα καθήκοντα της σοσιαλδημοκρατίας (υπάρχει και στα ελληνικά) θα βρεις και τον αντι-εγελιανισμό, και την αντιπαράθεση των έργων της νεότητας με τα έργα της ωριμότητας, και τα ιστορικά έργα, και την επιστολή του Ένγκελς περί του “σε τελευταία ανάλυση”, και την “σχέση” αντί για την “ουσία”, και την προτεραιότητα των παραγωγικών σχέσεων έναντι των παραγωγικών δυνάμεων, και την “σχετική αυτονομία” και τον ρόλο της “ιδεολογίας”, και την αντίθεση στον “ιστορικισμό”, στον “καταστροφισμό”, στον “οικονομισμό”, και, και, και... (Η διαφορά βέβαια είναι πως ο Μπερνστάιν όταν τα έλεγε αυτά είχε πλήρη συνείδηση του “ρεβιζιονισμού” του -στο κάτω-κάτω ήταν στενός φίλος και συνεργάτης του Ένγκελς και άρα κάτι ήξερε από “ορθοδοξία”- ενώ ο Αλτουσέρ και η σχολή του τα εμφανίζουν ως “ορθόδοξα”). Μην νομίζεις πως οι διαμάχες μεταξύ των μαρξιστών/τριών -και για τον Κρατικό Καπιταλισμό”- διεξάγονταν πριν από τις μέρες μας με θεωρητική “ασυνέπεια”. Οι συζητήσεις και αντιπαραθέσεις στο πλαίσιο του μαρξισμού ήταν και είναι πολύ πιο πλούσιες για να τις περιορίσουμε μόνο στις έριδες των σταλινογενών φραξιών. Τώρα βέβαια ό,τι θες κάνεις, εμένα δεν μου πέφτει λόγος και για ό,τι έγραψα να με συμπαθάς.

Ονειρμός είπε...

@Uturunco

Αναγνωρίζω ''συνέπεια'' και ''βάθος σκέψης'' σε απειράριθμους μαρξιστές. Δεν ξέρω ποιός περιορίζει τις μαρξιστικές έριδες στις διαμάχες των σταλινογενών φράξιων. Γενικά δεν καταλαβαίνω το σχόλιό σου, ούτε τί μου αποδίδεις, ούτε σε τί μου απαντάς. Καλή η πρότασή σου για τον Μπερνστάιν πάντως, και την ισότητα Μπερνστάιν=Αλτουσέρ την αγνοώ. Το μετατιθέμενο κέντρο της δομής με δεσπόζουσα, την ιδεολογική ''έγκληση'', τον δομισμό που γνώρισε ο Αλτουσέρ, την συμπύκνωση και την μετάθεση των αντιφάσεων και τη ''συμπτωματική ανάγνωση'' του Κεφαλαίου, τα θεωρώ αρκετά σημαντικά σημεία, που μάλλον δεν απαντώνται προηγουμένως. Aν θέλεις επαναδιατύπωσε γιατί δεν καταλαβαίνω την ένστασή σου.

Ονειρμός είπε...

''μέσα από ποιές διαδρομές ο Βαζιούλιν καταλήγει στο συμπέρασμα πως η Σ.Ε. υπήρξε σοσιαλιστική αν αναγνωρίζει όπως λες τη διάκριση ανάμεσα σε νομικές σχέσεις κυριότητας και πραγματική ιδιοκτησία - έλεγχο των μέσων παραγωγής; Θεωρεί δηλαδή πως οι εργάτες στη Σ.Ε. ήλεγχαν με κάποιο τρόπο την οικονομία πρότι δεν ήλεγχαν το κράτος'';

Η αντίφαση νομικοπολιτικής-ουσιαστικής κοινωνικοποίησης, λενινιστικού κόμματος και κράτους έναντι της εργατικής τάξης, υπάρχει στη σοσιαλιστική αντιφατική μετάβαση. Αν δεν υπάρχει η διάκριση νομικών σχέσεων και πραγματικής ιδιοκτησίας ως κύρια αντίφαση, παρά μόνο η πραγματική ιδιοκτησία, τότε η εργατική τάξη έχει ολοκληρωτικά κατακτήσει τα μέσα παραγωγής, και παύει να είναι τάξη. Αλλά δεν είμαστε πια στον ανώριμο κομμουνισμό αλλά στον ώριμο, που προυποθέτει την εξάλειψη πόλης-χωριού και πνευματικής-χειρωνακτικής εργασίας, που δυσχεραίνουν την πραγματική-ολοκληρωτική ιδιοποίηση των μέσων παραγωγής. Άρα θεωρώ ότι η αντίθεση νομικοπολιτικής-ουσιαστικής κοινωνικοποίησης όχι μόνο δεν αντιφάσκει στον ''σοσιαλισμό'', αλλά είναι και κύρια αντίφασή του.

Το θέμα είναι ο σοσιαλισμός είναι η διατήρηση και των δύο πόλων, εν είδει δυαδικής εξουσίας. Πράγματι αυτό δεν διατηρήθηκε, και προωθείται η σοσιαλιστική μετάβαση όταν γιγαντώνεται η ουσιαστική κοινωνικοποίηση. Είναι όμως ιστορικό ζήτημα το τί μορφές μπορεί να έλαβε ο πόλος της ''ουσιαστικής'' κοινωνικοποίησης στην ΕΣΣΔ, και ποιά η πορεία τρώσης του.

Η συλλογιστική σου, εύλογα στηρίζεται στην διαπίστωση, ότι επικράτησε κατά απόλυτο τρόπο ο πόλος του κράτους και της νομικοπολιτικής ''κοινωνικοποίησης''. ''...οι εργάτες έλεγχαν με κάποιο τρόπο την οικονομία, παρότι δεν έλεγχαν το κράτος''. Για σένα το κράτος αυτονομήθηκε απόλυτα και από κάθε εργατικό έλεγχο.

Να σημειώσω ότι θεωρώ πως η εικόνα που παρουσιάζει ο Μάρξ στην κριτική του προγράμματος της Γκότα για το σοσιαλισμό είναι ειδυλλιακή, και εσωτερικά ασυνεπής. Ενώ ο Μάρξ λέει ότι στον ανώριμο κομμουνισμό διατηρούνται οι αντιθέσεις πόλης χωριού και πνευματικής-χειρωνακτικής εργασίας, δεν εξηγεί πως αυτές θα εκφράζονται σε ανισότητες στο επίπεδο της διανομής. Αντ'αυτού, υποστηρίζει ότι μία ώρα κοινωνικής εργασίας θα ανταλλάσσεται με μία ώρα αλλόμορφης κοινωνικής εργασίας. Όμως η μία ώρα του πνευματικά εργαζόμενου δεν θα αποτιμάται αξιακά ως ανώτερη από του χειρωνάκτη? Και αν όχι, δεν θα παίζει κάποιο ρόλο η ιεραρχία στον καταμερισμό εργασίας? Σε αυτό τελικά η σοβιετική γραμματεία απάντηση με την αρχή ''αμοιβή ανάλογα με την εργασία'', με την διευθυντική εργασία να αποτιμάται ως πιο κοινωνικά χρήσιμη από την χειρωνακτική, ειδικά όταν ανοίχτηκε το χάσμα μισθών. Ο Μάρξ αυτό το θέμα το άφησε λοιπόν ασαφές και σκοτεινό. Αυτή η θεωρητική ασάφεια φάνηκε στην ανάλυσή του για την Παρισινή Κομμούνα, με τον ''μέσο εργατικό μισθό''. Τελικά, παρά τις θεωρητικές απριορικές θέσεις του Μάρξ, η αντίθεση πνευματικής-χειρωνακτικής εργασίας εκφράστηκε και σε μισθολογικές διαφορές στην Κομμούνα (έστω και της τάξεως του 1-5), όπως έδειξε μετέπειτα έρευνα (νομίζω του Thompson, μπορώ να το τσεκάρω).

Επίσης, κυρίως λόγω των ''δευτερευουσών'' αντιθέσεων που ανέφερα, θεωρώ αναπόφευκτο και τη δημιουργία ενός κυκλώματος άνισης διανομής πλεονάσματος από τον κάθε αδύναμο στον κάθε ισχυρό πόλο, που παίρνει τη μορφή εμπορευματοχρηματικών σχέσεων. Το χρήμα εμπλέκεται για να μεταβιβάζει ποσότητες αφηρημένης κοινωνικής εργασίας προς τους ισχυρούς πόλους των αντιθέσεων με τον ορισμό των τιμών από τους ίδιους (διευθυντές σε σχέση με διευθυνόμενους, πόλη σε σχέση με χωριού ή αλλιώς βιομηχανικός σε σχέση με τον αγροτικό τομέα).

Ονειρμός είπε...

@Smirnoff, συνέχεια...

Ο σοσιαλισμός είναι και ''μεταβατικό'', και ''στάδιο''. Είναι πάντα σωστή η διάκριση μεταξύ καπιταλιστικών και κομμουνιστικών αναδυόμενων σχέσεων, αλλά δεν νομίζω πως οι καπιταλιστικές μένουν ως έχουν, ούτε ότι θα βρεθούν πουθενά οι κομμουνιστικές σχέσεις να αναδύονται ''καθαρές'', αν θεωρούμε και τον κομμουνισμό μια απειρία, και όχι ένα κοινωνικό επίπεδο στο οποίο θεμελιώνονται σαφείς, τετελεσμένες σχέσεις παραγωγής. Θέλω να πω ότι το ζήτημα αν υπάρχουν ''σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής'' ή ''σοσιαλιστικός τρόπος παραγωγής'', δεν νομίζω ότι απαντιέται με ναι ή όχι, αλλά με ναι και όχι. Αν υιοθετήσουμε μια δομο-μαρξιστική προσέγγιση, σε μια δεδομένη στιγμή η ΕΣΣΔ είναι ένα σύνολο καπιταλιστικών δομών που συγκρούεται με ένα σύνολο αναδυόμενων κομμουνιστικών δομών-σχέσεων παραγωγής. Όμως δεν υποστηρίζω αυτή την ανάλυση, παρά μόνο επικουρικά και στο πλαίσιο της συμπλοκής εγελομαρξισμού και ''δομικού'' μαρξισμού. Αντίθετα, μια ολοποιητική προσέγγιση δεν διαχωρίζει με τείχη τις δομές που συγκρούονται, αλλά παράγει μια αντιφατική συνοχή των παραγωγικών σχέσεων συνολικά. Πχ αναρωτιέμαι τί είναι οι εμπορευματο-χρηματικές σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των ''ελεύθερα και δημοκρατικά'' συγκροτημένων συνεταιρισμών. Καπιταλιστικές ή κομμουνιστικές?Το δίπολο μου φαίνεται απαραίτητο, αλλά και απόλυτο.

Εννοείται πως η γιγάντωση του κράτους, που φαίνεται πχ στην διογκούμενη νομοθετική παραγωγή, δεν αποτελεί δείγμα απονέκρωσής του. Ούτε όμως και παλινόρθωσης της προτεραίας κατάστασης. Ενδεχομένως πρέπει να διακρίνουμε ανάμεσα στις προυποθέσεις της σοσιαλιστικής μετάβασης που τίθενται, και στην διαδικασία υλοποίησης του σοσιαλισμού-κομμουνισμού, ως διαδικασία άρσης, απονέκρωσης του κράτους κλπ. Η διαδικασία μπορεί να ανακόπτεται, να αντιστρέφεται, να ανατρέπεται, αλλά οριστικά, μόνο με την ξεθεμελίωση των προυποθέσεων που τίθενται από το λενινιστικό κόμμα.

Ξέρω ότι δεν απάντησα ικανοποιητικά, αλλά χρειάζεται ευρύτερη κουβέντα. βλ. http://takseis-ithikh.blogspot.com/2010/12/1.html ,αναρτήσεις που δεν έχουν τελειώσει.

Και ξαναλέω, πως δεν μπορώ να ''αποφανθώ'' τον ''σοσιαλιστικό χαρακτήρα'' της ΕΣΣΔ, χωρίς να ορίσουμε πρώτα τί αυτός είναι. Αναφέρθηκα σε μια κατά τη γνώμη μου αντίφαση στη σκέψη του Μάρξ. Ανάλογα εντοπίζονται στον Ένγκελς, Λένιν, (Στάλιν!). Εν τέλει, θεωρώ την ΕΣΣΔ ''ταξική'' κοινωνία, αφού και ο Λένιν μίλησε για την ταξική πάλη που παίρνει άλλες μορφές (άρα και άλλο περιεχόμενο). Εξάλλου η πάλη των τάξεων, σταματά μόνο στον ώριμο κομμουνισμό. Ίσως πρέπει να τρέψουμε την αντίθεση διευθυντικής-διευθυνόμενης εργασίας από δευτερεύουσα σε κύρια, την περίοδο της μετάβασης. Και αυτό έχει κάποια προβλήματα.