Σάββατο, 27 Αυγούστου 2011

Δαιμονική διαλεκτική: Για ένα απόσπασμα του Primo Levi και μια παρατήρηση του Σάββα Μιχαήλ

Το παρακάτω απόσπασμα από το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Primo Levi είχα την ευκαιρία να το διαβάσω στο αναμφισβήτητα αξιολογότατο --αν και κατά την γνώμη μου επίσης άνισο-- βιβλίο του Σάββα Μιχαήλ Μορφές του Μεσσιανικού:
Αλλά στο Άουσβιτς παρατήρησα συχνά ένα παράξενο φαινόμενο: η ανάγκη της 'σωστά εκτελεσμένης εργασίας' είναι τόσο βαθιά ριζωμένη, ώστε ο άνθρωπος οδηγείται στο να εκτελεί σωστά ακόμα και την εργασία που τού έχει επιβληθεί σε συνθήκες αιχμαλωσίας. Ο Ιταλός οικοδόμος, ο οποίος μού έσωσε τη ζωή δίνοντάς μου κρυφά φαγητό επί έξι μήνες, απεχθανόταν τους Γερμανούς, την τροφή τους, τη γλώσσα τους, τον πόλεμο που προκάλεσαν· αλλά όταν έπαιρνε την εντολή να χτίσει τοίχους τους έχτιζε ευθείς και στέρεους, όχι από υπακοή στις διαταγές αλλά από επαγγελματική αξιοπρέπεια. 
Το απόσπασμα αυτό ο Μιχαήλ το προλογίζει ως εξής:
Από την πάλη για την επανάκτηση, την επανιδιοποίηση (Aneinung), τη διάσωση και απελευθέρωση του Ανθρώπινου μέσα στην εργασία αρχίζει η αντίσταση στους δημίους που την απανθρωποποποιούν μέσα στο ίδιο το Άουσβιτς, όπως αριστουργηματικά το φωτίζει ο Πρίμο Λέβι
Η αίσθησή μου, διαβάζοντας και ξαναδιαβάζοντας το απόσπασμα του Levi (το οποίο θα συμφωνήσω πως είναι αριστουργηματικό, αλλά για λόγους αρκετά πιο συγκεκριμένους από αυτούς που δίνει ο Μιχαήλ) είναι ότι ο φαινομενικά ορθόδοξος εγελιανισμός μέσα από τον οποίο διαβάζει το απόσπασμα ο αξιόλογός μας κριτικός είναι ανεπαρκώς διαλεκτικός, και ότι αυτό το έλειμμα διαλεκτικής οδηγεί τόσο σε μια απλοποίηση αυτού που δραματοποιείται στο απόσπασμα όσο και σε μια αποδυνάμωση της διαλεκτικής αντίληψης για την εργασία.

Ας μιλήσω πιο συγκεκριμένα.

Είναι προφανές ότι τόσο το απόσπασμα του Levi όσο και η συζήτηση του Μιχαήλ πλαισιώνονται από την φαντασματική και φρικαλέα παρουσία του μόττο του Άουσβιτς "Arbeit Macht Frei", κάτι το οποίο εύκολα διαπιστώνεται και από το γεγονός ότι αυτός ακριβώς είναι ο κύριος τίτλος του δοκιμίου του δεύτερου για τον πρώτο. Η παρουσία αυτή θα μπορούσε να περιγραφεί ως σύμπτωμα της αντικειμενικής εκδίπλωσης μιας δαιμονικής διαλεκτικής, σύμφωνα με την οποία το απροκάλυπτο ψέμμα του μόττο (η εργασία είναι κάθε άλλο παρά ελεύθερη σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης όπου η μη παραγωγικότητα τιμωρείται με φόνο) είναι επίσης η αποτρόπαιά του αλήθεια: η εργασία στο Άουσβιτς όντως απελευθερώνει, αλλά από την ίδια τη ζωή, αφού οδηγεί, όπως ακριβώς και η αδυναμία εργασίας, στον θάνατο. Πρόκειται για την φρικαλέα λογική που δραματοποιεί στο Todesfuge ο Celan όταν γράφει: "ο θάνατος είναι ένας αφέντης απ' τη Γερμανία/φωνάζει γραντζουνίστε πιο σκοτεινά τις χορδές σας ν' ανέβετε μετά καπνός απάνω στους αιθέρες/θα 'χετε τότε έναν τάφο στα σύννεφα εκεί δεν θα 'στε στριμωγμένοι", επαναδιατυπώνοντας την "ελευθερία" με όρους εξανεμισμού του εξαθλιωμένου σώματος στον καπνό των κρεματορίων.

Μέσα λοιπόν σε αυτό το πλαίσιο ο Μιχαήλ βλέπει στο απόσπασμα για τον Ιταλό "προλετάριο" και σωτήρα του Levi την αποτύπωση της κατάφασης του δεύτερου στην δυνατότητα επανιδιοποίησης της εργασίας, απόσπασής της από τα νύχια της δαιμονικής διαλεκτικής του "η εργασία απελευθερώνει", επιστροφή της από την σατανική της παρωδία στο στρατόπεδο στην ορθόδοξη, εγελιανή αντίληψη της εργασίας ως διαδικασίας θεμελιωδώς εξανθρωπιστικής. 

Είναι όμως αυτός ο τρόπος με τον οποίο ο Levi καταγράφει την εικόνα του Ιταλού εργάτη-σωτήρα; Ας επιστρέψουμε στο απόσπασμα που παρέθεσα. Ακόμη και μια πρώτη ανάγνωσή του είναι αρκετή για να μας δείξει ότι το απόσπασμα είναι πολύ πιο φειδωλό από ότι εικάζει ο Μιχαήλ στην απόδοση θετικού νοήματος σε αυτό το "παράξενο φαινόμενο" με το οποίο ασχολείται και για το οποίο θα πρέπει να μιλήσουμε αναλυτικότερα σε λίγο. Αναμφισβήτητα, η εικόνα του εργάτη στον ρόλο του ως ανθρώπου που σώζει τον Levi απ' τον θάνατο είναι καταφατική, αλλά η καταφατικότητα αυτή αφορά ξεκάθαρα τον ρόλο αυτό του καλού Σαμαρίτη και του Δικαίου ανθρώπου, και όχι το "παράξενο φαινόμενο": "Ο Ιταλός οικοδόμος, ο οποίος μού έσωσε τη ζωή δίνοντάς μου κρυφά φαγητό επί έξι μήνες". Όσο για το ίδιο αυτό το "παράξενο φαινόμενο", ο  Levi δεν προσφέρει κανέναν χαρακτηρισμό άλλο απ' το "παράξενο" για να περιγράψει την "ανάγκη της 'σωστά εκτελεσμένης εργασίας'" ως κάτι σαν ανεξάλειπτο ένστικτο, κάτι που είναι τόσο "βαθιά" ριζωμένο "ώστε ο άνθρωπος οδηγείται στο να εκτελεί σωστά ακόμα και την εργασία που τού έχει επιβληθεί σε συνθήκες αιχμαλωσίας." Το ερώτημα είναι απλό: είναι τούτο κάτι που εμπνέει ελπίδα στον Levi, κάτι το οποίο καταγράφεται ως πειστήριο του ακατανίκητου του ανθρώπινου έστω και κάτω από αδιανόητα (αλλά πραγματικά) απάνθρωπες συνθήκες;

Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό θα πρέπει να αναρωτηθούμε εάν το πλαίσιο της "επανιδιοποίησης" του εξανθρωπιστικού χαρακτήρα της εργασίας είναι το μόνο δια του οποίου αποκτά νόημα το απόσπασμα. Η απάντηση στην ερώτηση αυτή πρέπει να είναι αρνητική. Τι κάνει ο Λορέντζο, ο Ιταλός προλετάριος; Αδυνατεί, μας λέει ο Levi, να χτίσει τοίχους με τρόπο που να στερείται μαστοριάς, ακόμα και αν απεχθάνεται τους εργοδότες του με όλο του το είναι· τον εμποδίζει η "επαγγελματική αξιοπρέπεια", η οποία στο απόσπασμα παρουσιάζεται όχι ως ενσυνείδητη αξία, αλλά αντίθετα, ως ένα είδος ακατανίκητου ενστίκτου ("τόσο βαθά ριζωμένη") ικανού να πηγαίνει κόντρα στις ενσυνείδητες πεποιθήσεις του. Αλλά τι είναι μια σχέση του ανθρώπου με την εργασία "τόσο βαθιά ριζωμένη" ώστε να υπερνικά την ενσυνείδητή του απέχθεια για το είδος της εργασίας που καλείται να επιτελέσει (ας μην ξεχνάμε ότι ο Λορέντζο, καλός Σαμαρίτης και Δίκαιος άνθρωπος, φτιάχνει τοίχους σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης· ότι η εργασία του συνίσταται στην συνεισφορά στον φονικό εγκλεισμό των συνανθρώπων του); Είναι μια τέτοια σχέση με την εργασία εξανθρωπιστική; Πρόκειται άραγε για μια σχέση που μπορεί να προσκομιστεί στα πλαίσια ενός επιχειρήματος για την δυνατότητα "επανιδιοποίησης" της εργασίας από αυτό που, μέσα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, την καθιστά απάνθρωπη; Η είναι, αντίθετα, ακριβώς ο χώρος εκδήλωσης του απάνθρωπου μέσα στον άνθρωπο, δηλαδή, εν προκειμένω, αυτού που κάνει τον άνθρωπο λιγότερο από άνθρωπο;

Κάπου εδώ είναι σημαντικό να σκεφτεί κανείς για το αν η αδυναμία ενός ανθρώπου όπως ο Λορέντζο να εργαστεί άσχημα και αντιπαραγωγικά παρά την απέχθειά του για τους εργοδότες του τον διαφοροποιεί από ένα σμάρι μέλισσες, που συνεχίζουν να κάνουν ό,τι έκαναν στην φυσική τους κατάσταση (να παράγουν μέλι) ακόμα και όταν αυτή η εργασία δεν γίνεται πια για τους δικούς τους βιολογικούς σκοπούς αλλά για να επωφεληθεί ένα άλλο είδος το οποίο τις έχει αιχμαλωτίσει, χωρίς καθόλου να μπορούν να αντιδράσουν σ' αυτή την αιχμαλωσία με μια άρνηση του "βαθιά ριζωμένου" ενστίκτου της παραγωγής μελιού· ή αν τον διαφοροποιεί από μια κότα που συνεχίζει να παράγει αυγά ακόμα και όταν αυτά αποσπώνται από κάθε συμφραζόμενο δικής της αναπαραγωγής και συνδέονται με την ανθρώπινή τους κατανάλωση· ή από ένα σκύλο που εκπαιδεύεται να επιτίθεται σε τρόφιμους στρατοπέδων συγκέντρωσης αντί σε λαγούς ή νυφίτσες, χωρίς να μπορεί να αντισταθεί στην αποτρόπαια πολιτική εκμετάλλευση του κυνηγετικού ενστίκτου του· ή από κάθε ζώο το οποίο υποχρεώνει τους επιστημονικούς του παρατηρητές συνεχίζοντας να επιτελεί εργασίες και λειτουργίες ακόμα και κάτω από συνθήκες που κάνουν αυτές τις εργασίες και λειτουργίες να χάσουν κάθε φυσικό νόημα· αν τον διαφοροποιεί, εν τέλει, από το "αυτόματο" που είναι για τον Descartes το ζώο και που δεν είναι, υποτίθεται, ο άνθρωπος.

Ο Levi δεν δίνει βέβαια καμία απάντηση· ή μάλλον είναι στον βαθμό που δεν δίνει απάντηση, στον βαθμό που αφήνει να αιωρείται αυτή η σκανδαλώδης αμφισημία για την σχέση της εργασίας με την διατήρηση ή, αντίθετα, την εξάλειψη του ανθρώπινου, που αποδεικνύει ότι γράφει λογοτεχνία και όχι απλώς ιστορική μαρτυρία. Αλλά είναι επίσης
επειδή αποφεύγει με μεγάλη επιμέλεια να  διαλέξει ανάμεσα σε μια καταφατική/παρηγορητική και μια αρνητική/σκοτεινή ερμηνεία του "παράξενου φαινομένου", που ο Levi εξερευνά αυτό που ο Μιχαήλ εύστοχα αποκαλεί "αντι-ανθρωπολογία" με τρόπο πολύ πιο διαλεκτικά στιβαρό από ότι ο κριτικός μας. Αν, με τα λόγια του Philip Roth, τα οποία παραθέτει νωρίτερα ο Μιχαήλ, ο Levi δίνει στον εαυτό του το καθήκον να περιγράψει "τους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος μπορεί να υποστεί μεταβολές, να αποσυντεθεί ή να χάσει τις χαρακτηριστικές του ιδιότητες, όπως μια ουσία η οποία μετατρέπεται στη διάρκεια χημικής αντίδρασης", το σχεδόν αλλόκοτα αποστασιοποιημένο (σε αντίθεση με το δραματικό ύφος του ίδιου του Μιχαήλ) απόσπασμα για το "παράξενο φαινόμενο" που παρουσιάζει η εργασία του ιταλού οικοδόμου αποτελεί μέρος αυτής της ανηλεούς διαδικασίας επερώτησης για το αν υπάρχει ή όχι ένας αδιάλυτος ελάχιστος ανθρώπινος παράγοντας, ένα αναπαλλοτρίωτο ελάχιστο σημείο που να προσιδιάζει στον άνθρωπο και μόνο σ' αυτόν. Στο ερώτημα αυτό το φαινόμενο της εργασίας σε συνθήκες αιχμαλωσίας δίνει μια απάντηση τρομακτικά αβέβαιη: υπό μία έννοια, είναι αυτό ακριβώς που εξανθρωπίζει τον άνθρωπο που ταυτόχρονα του στερεί την ανθρώπινη ιδιότητα, την ηθική δυνατότητα της άρνησης όσων εξαλείφουν την ελεύθερή του βούληση: η "επαγγελματική αξιοπρέπεια" είναι την ίδια στιγμή έκπτωση στην κατάσταση του ζώου· το ανεξάλειπτο της ικανοποίησης που δίνει η σωστά εκτελεσμένη εργασία είναι συνάμα σημάδι της πιο καταστροφικής αλλοτρίωσης του ανθρώπου απ' τον εαυτό του ως σκεπτόμενο ον· και η δαιμονική διαλεκτική του "Arbeit Macht Frei" αναπαράγεται στο σημείο ακριβώς που ο Μιχαήλ πανηγυρίζει το τέλος της. 

48 σχόλια:

Ονειρμός είπε...

Εγώ σε σχέση με το απόσπασμα σκέφτομαι αρχικά τα εξής: η επαγγελματική αξιοπρέπεια αφορά την εργασία ως τέτοια, ανεξάρτητα από την ανάγκη την οποία καλύπτει. Επομένως αυτή η επαγγελματική αξιοπρέπεια είναι το αισθητηριακό ισοδύναμο ενός αλλοτριωτικού φορμαλισμού και μιας θεώρησης της εργασίας εν γένει ως καθαρής κατάφασης. Ωστόσο, επανιδιοποίηση της εργασίας δίχως επανιδιοποίηση της ανάγκης, την οποία η κατανάλωση καλύπτει, είναι ανέφικτη, αφού η ροπή προς εργασία ξεκινάει με το αντίκρισμα στο αντικείμενο της έλλειψης, με το υλικό του αντικειμένου να υπάγεται στον υποκειμενικό σκοπό και να καταλήγει εκπληρωμένος σκοπός. Παραγωγή και κατανάλωση ως πλήρωση της ανάγκης υλιστικά δεν πρέπει να διαχωριστούν, ενώ διαφορίζονται. Στον καπιταλισμό η παραγωγή είναι δεσπόζουσα στιγμή (dominant moment), αλλά στον κομμουνισμό με την επιστροφή στο ποιοτικά συγκεκριμένο σκοπός είναι η απόλαυση του υλικού και πνευματικού πλούτου ως κάλυψη ανάγκης ελεύθερα οριζόμενης. Η εργασία ως τέτοια δεν μας λέει τίποτα, γιατί στο Άουσβιτς είναι καταναγκαστική εργασία, δεν κατευθύνεται από ένα υποκείμενο που συνειδητά επιλέγει την ανάγκη στην οποία θα κατευθύνει την επιθυμία του ως υποκατάστατο της συστατικής του υποκειμένου έλλειψης. Η εργασία ως καθαρή κατάφαση απογυμνώνεται από το νόημα που της δίνει το αρνητικό της, η κατανάλωση ως πλήρωση της ανάγκης, και εκείνο που στο Άουσβιτς καταναλώνεται είναι η κενή μορφή της εργασίας ως τέτοιας. Άραγε πρέπει η εργασία/παραγωγή να θεωρηθεί το αρνητικό της κατανάλωσης και η κατανάλωση το αρνητικό της εργασίας/παραγωγής? Σαν binary contradiction?

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Αντωνης είπε...

"Επομένως αυτή η επαγγελματική αξιοπρέπεια είναι το αισθητηριακό ισοδύναμο ενός αλλοτριωτικού φορμαλισμού και μιας θεώρησης της εργασίας εν γένει ως καθαρής κατάφασης."

Ακριβώς, και στο σημείο αυτό θεωρώ ότι ο Μιχαήλ βιάζεται πάρα πολύ, ισοπεδώνοντας το νόημα του αποσπάσματος στην κατεύθυνση ενός φαινομενικά αντιστασιακού αλλά στην πραγματικότητα πολύ προβληματικού από θεωρητική και πολιτική σκοπιά "ανθρωπισμού".

Αντωνης είπε...

"Η εργασία ως καθαρή κατάφαση απογυμνώνεται από το νόημα που της δίνει το αρνητικό της, η κατανάλωση ως πλήρωση της ανάγκης, και εκείνο που στο Άουσβιτς καταναλώνεται είναι η κενή μορφή της εργασίας ως τέτοιας"

Η καθαρή κατάφαση στην αυτονομία αυτού που σωστά αποκάλεσες "αλλοτριωτικό φορμαλισμό" καταλήγει να αφήσει ανέγγιχτη και χωρίς ενσυνείδητη επεξεργασία την επιμονή μιας δαιμονικής διαλεκτικής για την οποία η καθαρή κατάφαση στο ανθρώπινο ("επαγγελματική αξιοπρέπεια") είναι ταυτόχρονα καθαρή άρνηση του ανθρώπινου (άρνηση της "δεύτερης φύσης" μιας εργασίας που έχει μετατραπεί σε ένστικτο ως ελευθερία).

Κάπως έτσι θα το έθετα εγώ.

Αντωνης είπε...

@Eriugena:

"υπάρχει σε αυτή τη συνέπεια κάτι το ανατριχιαστικό"

Eichmann εν Ιερουσαλήμ: "έκανα απλώς τη δουλειά μου ως στρατιωτικός."

Το δαιμονικό διαλεκτικό αντίβαρο του ιταλού κτίστη είναι ο Ναζί που επίσης ακολούθησε το ένστικτο του να "κάνει τη δουλειά του σωστά". Όσο και αν την ίδια στιγμή βέβαια, τούς χωρίζει μια άβυσσος.

Αυτή η ταυτόχρονη σύγκλιση και δραστική απόκλιση, η σύζευξη και η διάζευξη του καλού Σαμαρίτη με τον δήμιο είναι νομίζω ό,τι τρομακτικότερο στο απόσπασμα.

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Αντωνης είπε...

@Eriugena: Φοβάμαι πως δεν κατάλαβα την ερώτησή σου. Αν θέλεις εξηγείς τι εννοείς "σε ξετρύπωσαν", "να πέσεις στον γκρεμό" και "συναισθηματικά αμελής."

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Αντωνης είπε...

Στο βιβλίο του Janusch για τον Κάφκα, αν δεν κάνω λάθος, ο νεαρός Janusch θυμάται τον Κάφκα να του λέει για την εργασία του στο κρατικό ίδρυμα ασφαλίσεων εργατικών ατυχημάτων: όταν βλέπω παράλυτους και σακαταμένους απ' τη δουλειά ανθρώπους να εκλιπαρούν για ό,τι τους ανήκει απορώ για το τι τους κρατά απ' το να γκρεμίσουν το κτήριο και όλους εμάς μαζί.

Ο Janusch θυμάται επίσης ότι ο Kafka υπέφερε ατελείωτα από το γεγονός ότι θεωρούσε ότι το "καθήκον" του να εξασφαλίζει τις δυνατόν λιγότερες αποζημιώσεις για τους εργάτες ήταν ανήθικο και είχε, στον βαθμό του εφικτού, επιδοθεί σε αρκετές παραβάσεις αυτού του "καθήκοντος."

Ελπίζω αυτό να είναι μια είδους απάντηση, δεν έχω άλλη.

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Αντωνης είπε...

Αν θέλεις θα σου το βρω. Είναι ένα ωραίο απόσπασμα.

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Αντωνης είπε...

Brod και Janouch. Επιστρέφω με τα σχετικά αποσπάσματα.

Ονειρμός είπε...

Θα ήθελα να το σχολιάσω και κάπως διαφορετικά.Μπορούμε να δούμε εδώ μια συμβατική μορφή. Η επαγγελματική αξιοπρέπεια υπονοεί την ύπαρξη κάποιας σύμβασης εργασίας. Εδώ έχουμε κάτι που μοιάζει με την ειδικότερη περίπτωση της σύμβασης έργου (το χτίσιμο). Η εντολή οδηγεί στην αναγκαστική εκτέλεση της εργασίας, αλλά η άρτια εκτέλεσή της γίνεται όχι από υπακοή, αλλά σαν ήταν ελεύθερη επιλογή. Η επιλογή όμως δεν είναι ελεύθερη, αφού η ''επαγγελματική αξιοπρέπεια'' δηλώνει ένα τόσο ηθικό όσο και επαγγελματικό καθήκον που απορρέει από μια συνημμένη συμβατική σχέση. Στα νομικά αυτήν η σύμφυρση νομικά δεσμευτικού (εδώ επαγγελματικού) και ηθικού, συνοψίζεται, όσον αφορά μια ενοχική σύμβαση, στην τήρηση της αρχής της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών. Η γενική αυτή αρχή επιβάλλει ''την ευθύτητα και την εντιμότητα'' στις συναλλαγές. Ο αιχμάλωτος έχει τόσο εσωτερικεύσει αυτήν την δεσμευτική γενική αρχή, που την εφαρμόζει σε κάθε εργασία, ακόμη και εκτός της συμβατικής σχέσης. Και μάλιστα, ευθύτητα και εντιμότητα θεωρεί την άρτια εκτέλεση της εργασίας, και όχι την τυπική διεκπεραίωσή της κατά έναν ''μέσο όρο''. Αυτή όμως η αρχή έχει εσωτερικευτεί όχι συνειδητά, αλλά μέσα στην αλλοτριωτική πρακτική των φετιχισμένων εμπορευματοχρηματικών σχέσεων, και έχει καταντήσει εξαρτημένο αντανακλαστικό. Η πραγμοποίηση αυτή φαίνεται ξεκάθαρα, στον φετιχισμό, τον καθαρό φορμαλισμό που δείχνει ο αιχμάλωτος απέναντι στην εργασία εν γένει. Συμπέρασμα: τηρουμένων των αναλογιών, ο αιχμάλωτος μοιάζει ''ελεύθερος'' επειδή δεν συνειδητοποιεί τον συγκεκριμένο χαρακτήρα της εργασίας του, σαν πραγμοποιημένος προλετάριος παγιδευμένος στον φετιχισμό, ''ελεύθερος'' σαν ασύνειδο ζώο που δρα από ένστικτο. Άλλωστε, και ο προλετάριος εντέλλεται από το ταξικό πεπρωμένο του να εκτελέσει την εργασία. Οι διαφορές βέβαια είναι μεγάλες αφού η βία στο Άουσβιτς έχει τελικά μια ''εξωοικονομικά'' βίαιη μορφή, παρόλο που όλα αυτά ξεκίνησα να τα λέω, επδ στην φράση ''επαγγελματική αξιοπρέπεια'' φαίνεται η ανάμνηση μιας οικονομικής μορφής.

Smirnoff είπε...

Αντώνη, κρίνοντας αυστηρά από το το απόσπασμα, μάλλον έχεις δίκιο στην κριτική σου στον Μιχαήλ. Ωστόσο θα μπορούσαμε, στα πλαίσια μίας διαφορετικής προσέγγισης, να διακρίνουμε μία "απελευθερωτική" διάσταση στην εργασία του Ιταλού οικοδόμου, με την έννοια της δημιουργίας. Τη δυνατότητα δηλαδή που προσφέρει η εργασία στον οικοδόμο να υλοποιήσει την τέχνη του και δημιουργήσει ένα έργο που θα είναι αποτέλεσμα της δικής του εργασίας και θα ενσωματώνει ένα τμήμα του εαυτού του.

Αυτή η δημιουργία τον καθιστά, έστω και για λίγο, "αυτόνομο" από την κυριαρχία των Γερμανών, επιτρέποντας του τη δυνατότητα μία προσωπικής έκφρασης η οποία δεν υπάγεται πλήρως στην εξουσία του δυνάστη του και της παραγωγής ενός έργου που θα ανήκει σε αυτόν, όχι βέβαια με την έννοια της ιδιοκτησίας του τοίχου, αλλά με αυτή της προσωπικής δημιουργίας του. Αυτή η διατήρηση άλλωστε του προσωπικού στοιχείου μέσα στην αλλοτριωτική μηχανική επανάληψη της καπιταλιστικής εργασίας, η αντίθεση ανάμεσα στο "doing" και στο "working" που επισημαίνει ο Χόλογουεη, δεν είναι μία από τις βασικές αντιθέσεις της καπιταλιστικής εργασίας; Και δεν είναι ακριβώς αυτή η αντίθεση που εμποδίζει το προλεταριάτο από το να γίνει ένας ακόμη παθητικός συντελεστής της καπιταλιστικής παραγωγής;

Νομίζω πως στο απόσπασμα μπορούμε να διακρίνουμε και μία άλλη αντιφαση, το γεγονός δηλαδή πως ο τρόπος με τον οποίο επιτελεί την εργασία του ο Ιταλός οικοδόμος, ξεδιπλώνοντας σε αυτή τις δημιουργικές του ικανότητες που του επιτρέπουν αν διατηρεί μία αίσθηση ανθρωπιάς και αυτονομίας, μέσα στο αλλοτριωτικό περιβάλλον της καταναγκαστικής εργασίας του στρατοπέδου, είναι και αυτός που παράγει το καλύτερο αποτέλεσμα για τους Γερμανούς εξουσιαστές του...

Ονειρμός είπε...

Διόρθωση: ''η βία στο Άουσβιτς έχει εξωοικονομική μορφή''.
Σχετικά με τα όσα είπατε, όσα έγραψε ο σύντροφος Τζανάκος τα καταλαβαίνω αρκετά χωρίς να τα έχω ζήσει, αφού ήδη έχω αρχίσει να θεωρώ ανιαρό ο,τιδήποτε δεν έχει να κάνει με τα ενδιαφέροντά μου, και έχω προδικάσει ότι είναι αδύνατο το επάγγελμά μου να με γεμίζει. Και μετά κάποιοι θεωρούσαν αμιγώς ουσιοκρατική και ιδεαλιστική την έννοια της αλλοτρίωσης!!!

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Όλα όσα λες εξυπακούονται από την ανάγνωση του Μιχαήλ, κινούνται δηλαδή στο ευρύτερο θεωρητικό πλαίσιό της. Η ανάγνωση αυτή δεν είναι λανθασμένη, αντιθέτως είναι σημαντική. Είναι όμως μονόπλευρη σε σχέση με το απόσπασμα, και αδικεί την υφολογική του και θεματική του αμφισημία. Η όλη μου κριτική έχει να κάνει με την καταστολή της δεύτερης, αντιθετικής και σκοτεινής, πλευράς του πώς μπορεί να διαβαστεί το ίδιο απόσπασμα και όχι με την απόρριψη της σημασίας της σκοπιάς απ' την οποία αντιλαμβάνεται το θέμα ο Μιχαήλ.

Αντωνης είπε...

@Ονειρμός: Έξοχη ανάλυση. Αυτή η σύμφυρση νομικού πλαισίου και εσωτερικευμένης ηθικής, μια σύμφυρση που δημιουργεί "δεύτερη φύση" η οποία ΔΕΝ είναι απλά καταπιεστική (γιατί μέσα της εκδιπλώνονται γνήσιες και ζωτικές ανθρώπινες δυνατότητες) ΟΥΤΕ όμως και χειραφετητική (γιατί οι δυνατότητες αυτές εκδιπλώνονται κάτω απ' την ηγεμονία της συμβασιακής σχέσης), είναι που πιστεύω ότι μας βοηθά ο Levi να κατανοήσουμε, υπό τις "εξαιρετικές" βέβαια συνθήκες του στρατοπέδου συγκέντρωσης.

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Ονειρμός είπε...

@Smirnoff

Είναι μια πολύ σωστή διάσταση αυτή που δίνεις, η οποία δεν σχολιάστηκε, με μια υποσημείωση: Αν στην φράση ''επαγγελματική αξιοπρέπεια'' δηλώνεται και κατά πόσο αυτονομία ή δεσμευτικότητα, και ποιό στοιχείο υπερισχύει. Κατά την γνώμη μου, η απάντηση θα κριθεί στην φράση αυτή, που υπονοεί τόσο τον εξωτερικό αναγκασμό όσο και μια ''αυτοθέσμιση''. Νομίζω πάντως πως κατά κύριο λόγο η δημιουργική πτυχή συνθλίβεται λόγω της εφαρμογής αυτής της ''γενικής αρχής'' στην παραπάνω φράση,η οποία δηλώνει μια αξιοπρέπεια σαν υποταγμένη στιγμή στην αλλοτρίωση του ''επαγγελματισμού''. Η δεύτερη αντίφαση που επισημαίνεις είναι επίσης πολύ σημαντική.

Smirnoff είπε...

Αντώνη, συμφωνώ μαζί σου και για αυτό είπα πως κρίνοντας αυστηρά από τις εκφράσεις του αποσπάσματος η δική σου ανάγνωση μπορεί να αιολογηθεί ως πιό "πιστή" στο απόσπασμα, αν υπάρχει κάτι τέτοιο.

Περισσότερο ήθελα να επικεντρώσω στο γεγονός πως ο καπιταλισμός καταφέρνει να εκτρέπει τα δημιουργικά στοιχεία της εργασίας, αυτά που εμποδίζουν την πλήρη αλλοτρίωση του προλεταριάτου και που του επιτρέπουν αν διατηρεί κάποια στοιχεία "ανθρωπιάς" και ελευθερίας, στην κατεύθυνση της μεγιστοποίησης του κέρδους. Απόδειξη αυτού του γεγονότος είναι πως το μεταφορντικό μοντέλο παραγωγής κατάφερε να ενσωματώσει σημαντικές πτυχές της κριτικής του φορντισμού, από το κίνημα του 68, στην προσπάθεια του να βελτιώσει την παραγωγικότητα της εργασίας, αναδεικνύοντας ακριβώς της σημασία του αισθήματος της ελευθερίας και της δημιουργικότητας κατά την επιτέλεση της.

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Αντωνης είπε...

@Eriugena: Η φωτό είναι νεκρού τροφίμου στρατοπέδου συγκέντρωσης και είναι παρμένη από το "Νύχτα και Ομίχλη" του Αλέν Ρεναί.(http://www.imdb.com/title/tt0048434/)

Φυσικά μπορείς να αναδημοσιεύσεις ό,τι αγαπάς.

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Συμφωνώ με την παρατήρησή σου απόλυτα. Δεν ξέρω αν χρειάζεται να προσθέσω ότι έχω μεγάλη εκτίμηση για το βιβλίο του Μιχαήλ παρά τις όποιες αντιρρήσεις μου σε αρκετά σημεία. Πρόκειται για έργο κριτικού και πολιτικού ήθους σπάνιου και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Αντωνης είπε...

@Ονειρμός: Βεβαίως και είναι σημαντική η παρατήρηση του Smirnoff για την προλεταριακή/εργατική αξιοπρέπεια, η οποία πρέπει να πω ότι δεν συζητιέται τόσο αναλυτικά από τον ίδιο τον Μιχαήλ, νομίζω όμως ότι αυτό είναι το ευρύτερο πνεύμα της ανάλυσής του.

Ονειρμός είπε...

Αντώνη θα ήθελα και εγώ να αναδημοσιεύσω αν γίνεται, μαζί με όσα σχόλια μου επιτραπούν από τους αναγνώστες σου.
Και παρεμπιπτόντως, μια μεγάλη χάρη: αν βρεις λίγο χρόνο ρίξε μια ματιά στα ''αναφερόμενα στις λειτουργίες της πιστότητας του υποκειμένου'', στο τελευταίο μου σχόλιο, το οποίο ίσως να έχεις ήδη δει.

Αντωνης είπε...

@Ονειρμός: Ω ρε τι γίνεται σήμερα. Αυτή τη στιγμή είμαι στο δικό σου μπλογκ και σου αφήνω τσιτάτο Μιχαήλ που σε ενδιαφέρει για την δική σου (έξοχη) ανάρτηση.

Ονειρμός είπε...

Και κάτι ακόμα. Η αντιπαράθεση νόμου και ηθικής, ηγεμονίας του νομικού πλαισίου και δυνατοτήτων, εξαναγκασμού και ελευθερίας-χειραφέτησης, βρίσκεται τολμώ να πω σε τρομερή αντιστοιχία με το θέμα της εγελομαρξιστικής νομοτέλειας. Ο νόμος ως φάσμα δυνατοτήτων και περιοριστικό πλαίσιο εξωτερικού εξαναγκασμού, η ηθική ως πραγμάτωση μίας εκ των δυνατοτήτων (στον Χέγκελ αναγκαστική πραγμάτωση του ''καλού'', στον Μάρξ διακύβευμα και θέμα συνειδητοποίησης της ελεύθερης επιλογής διά της γνώσης των νόμων).

Smirnoff είπε...

@Ονειρμός:έχεις δίκιο στο ότι η δημιουργική πτυχή συνθλίβεται... στην αλλοτρίωση του επαγγελματισμού. Ακόμα χειρότερα θα έλεγα, είναι αυτή που εν μέρει αναπράγει την εξουσία του κεφαλαίου, καθιστώντας την υποφερτή και κομίζωντας ένα κάποιο νόημα στους εξουσιαζόμενους. Η άποψη μου είναι πως πρέπει να επιτεθούμε σε ότιδήποτε αναπαράγει τη μισθωτή σκλαβιά εξωραϊζοντας την στα μάτια των μισθωτών. Ωστόσο αυτό δεν μπορεί να γίνει καταγγελτικά, πρέπει να λάβουμε υπόψιν πως οι άνθρωποι προσπαθούν να δηιουργήσουν νόημα ακόμη και στις πιο "παράλογες" καταστάσεις και αναζητούν απόλαυση ακόμη και στις πιο ανυπόφορες συνθήκες. Πρέπει δηλαδή να είμαστε σε θέση να ανaγνωρίσουμε πως αυτή η αδυναμία πλήρους αποικιοποίησης των εργατών από το κεφάλαιο μπορεί να αξιοποιηθεί, είτε ως πηγή αντίστασης στο κεφάλαιο, είτε ως ευκαιρία ανανέωσης και αναπαραγωγής του κεφαλαίου...

@Αντώνης: συμφωνώ για τον Μιχαήλ, δεν μπορώ όμως να μην παρατηρήσω την απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στη φιλοσοφική του δουλειά και την πολιτική του τοποθέτηση που κατά την άποψη μου αποτελεί το άκρον άωτον του αριστερισμού στην Ελλάδα.
Δυστυχώς ο σύντροφος αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας τελευταία, ας ευχηθούμε να τα ξεπεράσει.

Αντωνης είπε...

@Ονειρμός: Φυσικά μπορείς να αναδημοσιεύσεις ό.τι θες, ζήτησα και γω μόλις αναδημοσίευση του δικού σου κειμένου για Βορίδη.

Χρωστάω απαντήσεις σε αρκετά σημαντικά σχόλια που δεν απάντησα τον τελευταίο μήνα, δυστυχώς. Ελπίζω να τα προλάβω.

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Δεν ξέρω πώς θα σου φανεί αυτό που θα πω, αλλά αρκετές από τις πρακτικές πολιτικές αδυναμίες του Σάββα νομίζω ότι είναι εντοπίσιμες και στο ερευνητικό του έργο: υπάρχουν μεγάλες υπεραπλουστεύσεις σε κρίσιμα ερμηνευτικά σημεία.

Την ίδια στιγμή, ο άνθρωπος έχει ευρυμάθεια όσο λίγοι, έχει μια πραγματικά κοσμοπολίτικη παιδεία που είναι ανάσα για τη χώρα μας, και έχει μια πραγματική πίστη σε κάποιες αρχές. Ενίοτε, έχει και insights αρκετά μπροστά από την εποχή στην οποία τα διατύπωσε. Αλλά του λείπει δυστυχώς το διανοητικό stamina να καθίσει πάνω σε μια σκέψη όσο χρειάζεται και έτσι χάνει κάποια από όσα κερδίζει με το συχνά εξαιρετικό του θεωρητικό πολιτικό ένστικτο.

Αντωνης είπε...

Επίσης, δεν γνώριζα για τα προβλήματα υγείας του, λυπάμαι πολύ που το ακούω. Δεν μπορώ να σκεφτώ πολλούς στην Ελλάδα που να έχουν την δική του προσφορά στα πολιτικά γράμματα τα πρόσφατα χρόνια (μετά την μεταπολίτευση δηλαδή).

Smirnoff είπε...

@Αντώνης: μιάς και το αναφέρεις, ένας εύκολος αναγωγισμός και ένας αφελής ίσως "βολονταρισμός" υπάρχει και στην ερευνητική του δουλειά, σε ό,τι έχω διαβάσει εγώ τουλάχιστον, διαθέτει όμως αυτή την ευρυμάθεια, που αναφέρεις και σύ και το στρατευμένο πάθος, που τον κάνουν να ξεχωρίζει στην ελληνική πραγματικότητα.

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: "ένας εύκολος αναγωγισμός και ένας αφελής ίσως "βολονταρισμός""

Το είπες άψογα. Αυτό ακριβώς. Ισοπεδώνει συχνά τις διαλεκτικές εντάσεις. Στο Μορφές του μεσσιανισμού π.χ αναγάγει τον Ιουδαϊσμό σε full-fledged Μαρξισμό με ένα πνεύμα ενθουσιώδους αφέλειας που δεν δικαιολογείται για άτομο με τόσες γνώσεις.

Αλλά η ευρυμάθεια, ναι, είναι σπάνια στην Ελλάδα: ακόμα και έχοντας διαβάσει πάρα πολλά πράγματα πάνω στο θέμα του έμαθα από αυτόν ένα σωρό πράγματα. Και το στρατευμένο πάθος. Ξέρεις ότι έχεις να κάνεις με ντόμπρο και έντιμο άνθρωπο ρε παιδί μου. Αυτό εννοώ πολιτικό και κριτικό ήθος.

Smirnoff είπε...

@Αντώνης: αυτό για την ταύτιση σχεδόν του Ιουδαϊσμού με το μαρξισμό είναι πράγματι προβληματικό. Δεν μπορώ όμως να μην παρατηρήσω πως εδώ και αρκετά χρόνια υπάρχει μία στροφή και έμφαση πολλών Δυτικών μαρξιστών προς τη θεολογία, είτε την ιουδαϊκή (Λεβί πχ), έιτε τη χριστιανική (Ζίζεκ, Μπαντιού, Ίγκλετον κλπ). Μου έχει κάνει ιδιαίτερη εντύπωση αυτό το γεγονός και δεν μπορώ να μην το συνδέσω με την ήττα της αριστεράς και την αναβίωση της θρησκείας στη Δύση, τις δεκαετίες του νεοφιλελευθερισμού, αλλά και με το γενικευμένο κλιμα ισλαμοφοβίας που τείνει να αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια.

Δεν είναι δυνατόν μία σειρά μαρξιτών ή γενικότερα αντικαπιταλιστών διανοητών να επιλέγουν να "αναδείξουν" τις επαναστατικές διαστάσεις του χριστιανισμού ή του ιουδαϊσμού, την εποχή που αναπτύσσονται πανίσχυρα ακροδεξιά χριστιανικά κινήματα στη Δύση, που ο σιωνισμός τείνει να γίνει η αναμφισβήτητη ιδεολογία και ο ισλαμοφοβικός ρατσισμος μετατρέπεται στο κατεξοχήν νομιμοποιητικό εργαλείο του σύγχρονου ιμπεριαλισμού και το βασικό ηγαμονικό όπλο της Δυτικής δεξιάς και ακροδεξιάς.

Αντωνης είπε...

@Σμιρνόφ: Για την "θρησκευτικότητα" του άθεου Μπαντιού έχω μιλήσει εκτεταμένα, δυστυχώς έχει παραμορφώσει πολλά πράγματα η παρουσίαση του έργου του στον αγγλόφωνο κόσμο απ' τον Ζίζεκ, οι τάσεις του ίδιου του αγγλόφωνου χώρου προς τη θρησκεία, και αρκετή ημιμάθεια στους περί του συμβάντος τυρβάζοντες.

Ο Ίγκλτον και ο Ζίζεκ είναι όντως κομμάτια αυτού που αναλύεις.

Μόλις διάβασα τα σχόλιά σου για Λιβύη στου ΕΟΣ. Μήπως θα ήθελες να γράψεις κάτι για εδώ; Με εκφράζει πλήρως η οπτική σου και σε αυτό το θέμα.

Smirnoff είπε...

@Αντώνης:o ΕΟΣ άρχισε να κόβει σχόλια μου, όταν εξέθεταν την άποψη του. Μετά τη σύγκριση που επιχείρησε να κάνει για παράδειγμα, της Λιβύης με την ελληνική επανάσταση και την επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων στο Ναυαρίνο, του απάντησα πως ναι μεν οι Μ.Δ. έσωσαν ττην επανάσταση αλλά μετά τοποθέτησαν τον Όθωνα (και αργότερα το Γεώργιο) ως βασιλιά της χώρας, ακυρώνοντας τα πολύ δηοκρατικά συντάγματα που είχαν ψηφίσει οι επαναστάτημένοι. Τον ρώτησα αν μία παρόμοια τύχη επιθυμεί και τη Λιβύη. Δεν δημοσίευσε ποτέ όμως το σχόλιο, ακόμη και όταν του το επισήμανα. Τι ειρωνεία κάποιος που κατηγορεί την αριστερά για σταλινισμό να συμπεριφέρεται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο τον οποίο καταγγέλει...

Γαι τη Λιβύη αν ξεκλέψω κάποιο χρόνο θέλω να γράψω κάτι, έιναι πολύ σημαντικό και ιδιαέτερα divisive θέμα, ευχαριτώ πολύ για την προσφορά.

Αντωνης είπε...

Και ότι ήταν να σου πω χαρά στο κουράγιο σου που κάθεσαι και σπαταλιέσαι σε μια χαμένη υπόθεση όπως το να εξηγήσεις τα βασικά σε αφηνιασμένους μετα-αριστεριστές της εποχής της πλατείας.

Θα μεταφράσω ένα πάρα πολύ βασικό κειμενάκι που λέει πέντε πράγματα για το θέμα με μια βασική νηφαλιότητα. Το έγραψε ένας άγγλος συνταξιούχος με είκοσι χρόνια εργασία σε τράπεζες. Οτιδήποτε εκτός από μαρξιστής-λενινιστής ο άνθρωπος δηλαδή. Λέει τα ίδια βασικά πράγματα που λέει και ο Ριζοσπάστης και που δεν θέλει να ακούει ο ΕΟΣ.

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Αντωνης είπε...

@Eriugena:

1. "Τόνους αίμα που έχυσαν στον υπαρκτό για να καταπνίξουν την θρησκευτικότητα": Σε ποια στοιχεία για τη δράση του σταλινισμού αναφέρεσαι; Από πού εξήγαγες το συμπέρασμα ότι η κατάπνιξη της θρησκευτικότητας ήταν βασικός στόχος του σταλινισμού;

3. για την Λιβύη τα εξής απλά:
φυσικά και οι εξεγερμένοι είναι φιλοιμπεριαλιστές..να τους κάνουμε ντα,αφού δεν ξέχασαν όλα τα μαρξοειδή σοβιετοειδή μπααθικά αντιιμπεριαλιστικά κινήματα που εξέδραμαν να λατρέψουν τον Καντάφι.
Την επόμενη φορά θα πρέπει να διαβάσουν Μάρξ.
Για τη Συρία επίσης οι μαρξισταί το έχουν κάνει επίσης γαργάρα..

Έχει σκοτωθεί αρκετός κόσμος από τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς. Στον βωμό ποιού πράγματος σκοτώθηκε; Γιατί θα πρέπει να αποσιωπηθεί ο ξεκάθαρα φονικός και υποκριτικός χαρακτήρας του ιμπεριαλισμού στη Λιβύη; Εν ονόματι της κριτικής στον Μπααθισμό;

Αντωνης είπε...

"πως αντέχετε να διαβάζετε ριζοσπάστη;"

Τι θα έπρεπε να διαβάζουμε; Ζϊζεκ και Αυγή;

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Ονειρμός είπε...

Νομίζω εδώ είναι χρήσιμο να θυμηθούμε την άποψη του Bookchin (''ο μαρξισμός ως αστική ιδεολογία'')που υποστηρίζει ότι τελικά, όσο περισσότερο προλετάριος νιώθει ο προλετάριος (συνειδητοποιεί εαυτόν ως τέτοιον), όσο περισσότερο ενισχύεται η εργατική του συνείδηση, τόσο περισσότερο παραμένει υποδουλωμένος σε έναν εργατισμό, σε μια λατρεία της εργασίας, η οποία υπονομεύει την αυτονομία του. Εδώ ο Boockhin απολυτοποιεί την αντίθετη, σε σχέση με τον Μιχαήλ, πλευρά, θέλοντας να κάνει (και αυτός) μια εμμενή κριτική στον μαρξισμό και ειδικά στην ΕΣΣΔ, σε σχέση με την στάση προς την εργασία. Βέβαια ίσως το κάνει για να αντιρροπήσει την εργασία ως καθαρή κατάφαση, αλλά έτσι και αλλιώς ξέρουμε πως επαναστατικό υποκείμενο δεν θεωρεί την εργατική τάξη ως τέτοια. Επίσης, μια αλτουσεριανή προσέγγιση νομίζω πως θα έβλεπε καθαρά και ξάστερα την εργασία ως καθαρή άρνηση, υπαγόμενη στην καταναγκαστική σχέση που επιβάλλει το Άουσβιτς. Ο Ιταλός ως τέτοιος θα σμπαραλιαζόταν κάτω από την μπότα της σχέσης εκμετάλλευσης, και δεν θα διακρινόταν κανένα αμφίσημο και καμία αντίφαση στο παραπάνω απόσπασμα. Νομίζω ότι θα ήταν ενδιαφέρον να αναρωτηθούμε γιατί οι παραπάνω απόψεις, μολονότι απόλυτες, είναι σχετικά πιο κοντά στην δική μας άποψη τονίζοντας την αρνητική πλευρά της εργασίας στο απόσπασμα.

Smirnoff είπε...

@Eriugena: δεν κριτίκαρα γενικά τη θρησκευτικότητα των διαφόρων μαρξιστών και αντικαπιταλιστών διανοητών, αλλα την επιλογή τους να προσδίδουν "επαναστατικό" και "απελευθερωτικό" χαρκτήρα στον χριστιανισμό και τον ιουδαϊσμό ειδικά, με μία σπουδή που αγγίζει τα όρια της ουσιοκρατίας, σε ένα περιβάλλον που περιέγραψα. Ανόδου του χριστιανικού φονταμενταλισμού στη Δύση, τη μετατροπή της σιωνιστικής προπαγάνδας σε αυτονόητες αλήθειας και εξάπλωσης της ισλαμοφοβίας. Εμένα αυτό μου φαίνεται σαν υποχώρηση στις πιέσεις της εποχής και της κυρίαρχης ιδεολογίας, μία λογική του go with the flow, αντί να συγκρουστολυν με αυτό, αναλαμβάνοντας το κόστος.

όσο για τη Λιβύη, δεν έψεξα τους εξεγερμένους, αυτό που προσπάθησα να αναδείξω είναι οι συνέπειες και επιπλοκές της ιμπεριαλιστικής επέμβασης στη χώρα. Είμαι σίγουρος πως και συ ο ίδιος δεν πιστεύεις πως αυτή αποσκοπεί στην εγκαθίδρυση της δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης στη Λιβύη και πως αργά ή γρήγορα οι Λίβυοι θα ανγκαστούν να παλέψουν ενάντια στη Δύση για να διασφαλίσουν πολλά από αυτά για τα οποία εξεγέρθηκαν. Άλλωστε δεν είναι και τόσο απλά τα πράγματα όσο τα παρουσιάζει μία ορισμένη αφήγηση, με τους "μαχητές της ελευθερίας" να πολεμούν ένα στυγνό, δικτατορικό καθεστώς, ρίξε μία ματιά εδώ:
http://www.independent.co.uk/news/world/africa/rebels-settle-scores-in-libyan-capital-2344671.html

Αντωνης είπε...

"Νομίζω ότι θα ήταν ενδιαφέρον να αναρωτηθούμε γιατί οι παραπάνω απόψεις, μολονότι απόλυτες, είναι σχετικά πιο κοντά στην δική μας άποψη τονίζοντας την αρνητική πλευρά της εργασίας στο απόσπασμα."

Το Άουσβιτς δεν παύει να σηματοδοτεί μια ακραία κατάσταση εξαίρεσης, η οποία δεν μπορεί να λειτουργήσει ως βάση απροβλημάτιστων γενικεύσεων. Αυτή είναι μια σημαντική προϋπόθεση στην υπεύθυνη ανάγνωση τόσο του Levi όσο και του δικού μου κειμένου. Επειδή το Άουσβιτς αντιπροσωπεύει ένα αρνητικό άκρο, ο συσχετισμός της καταφατικής και της αρνητικής ανάγνωσης μπορεί να φαίνεται να παλαντζάρει προς τη δεύτερη. Όμως αυτός θα το θεωρούσα λάθος, για τους λόγους που εξήγησε ήδη ο Σμιρνόφ, λάθος το οποίο οδηγεί σε μια καθαρά "αντιεξουσιαστική" α λα Bookchin στρέβλωση της διαλεκτικής που διαφυλάττει ο Levi.

Το όλο πρόβλημα μπορεί επίσης να διατυπωθεί με όρους ανεπίλυτης, μέσα στο κείμενο, διαλεκτικής έντασης ανάμεσα σε μια "ανθρωπιστική" (α λα πρώιμος Μαρξ) και μια "αντι-ανθρωπιστική" (α λα Αλτουσέρ) ανάγνωση του εδαφίου.

Τέλος, θυμίζω ότι αν και το κείμενο και η κουβέντα έχουν φιλοσοφικές-θεωρητικές διαστάσεις, δεν παύει το απόσπασμα πάνω στο οποίο βασίζονται όλα να ανήκει στην λογοτεχνική και όχι την φιλοσοφική τάξη. Και αυτό έχει σημασία σε ό,τι αφορά την δεκτικότητα προς το "ανεπίλυτο" της έντασης, δηλαδή το ότι ο Levi είναι κάποιος που δεν αρνείται αλλά αντίθετα εκμεταλλεύεται το στιγμιαίο "πάγωμα" της διαλεκτικής (θυμίζω το μπενγιαμινικό dialectics at a standstill, κεντρική έννοια στο Passagenwerk).

Αντωνης είπε...

@Smirnoff: Το άρθρο του Independent είναι από τα πολλά που καταγράφουν τις κτηνωδίες της αντικανταφικής πλευράς. Οποιοσδήποτε ήθελε να ενημερωθεί για το θέμα μπορούσε να το κάνει από πάμπολλες πηγές εκτός Ελλάδας, αν έχει αλλεργία στον Φωτόπουλο ή τον Δελαστίκ.

Δεν νομίζω ότι έχει νόημα να επιχειρηματολογούμε για πράγματα που όλοι οφείλουν να γνωρίζουν. Ο όποιος χειραφετητικός χαρακτήρας της εξέγερσης στη Λιβύη, και η εξέγερση ως τέτοια χάθηκαν από τις πρώτες δύο εβδομάδες, όταν ο Καντάφι χρησιμοποίησε υπέρμετρη βία και άνοιξε τον δρόμο για την μετατροπή της σύγκρουσης σε εμφύλιο, δίνοντας την αφορμή για την ιμπεριαλιστική εισβολή. Τα έχουμε ήδη πει, δεν ξέρω γιατί πρέπει να τα ξαναλέμε.

Smirnoff είπε...

Έχεις δίκιο Αντώνη, απλά συνεχίζει να με εκπλήσει το γεγονός ότι σημαντικά τμήματα της αριστεράς δεν μπορούν να αναγνωρίσουν μία περίπλοκη και αντιφατική κατάσταση και να τοποθετηθούν ανάλογα, από μία ταξική - διεθνιστική σκοπιά. Το αποτέλεσμα είναι να έχουμε είτε απολογητικές υπέρ του Καντάφι, ως κάποιου προοδευτικού, είτε εθελοτυφλία αναφορικά με τις συνέπειες της επέμβασης των ιμπεριαλιστών. Τι αριστερά είναι αυτή που δεν μπορεί να ξεφύγει από τη μανιχαϊστική λογική του μαύρο - άσπρο;