Πέμπτη, 4 Αυγούστου 2011

G.W.F Hegel-Από την επιστήμη της Λογικής Ι

Το μόνο που είναι απαραίτητο για την επίτευξη της επιστημονικής προόδου --και είναι βασικό να προσπαθήσουμε να αποκτήσουμε αυτή την απλή αντίληψη-- είναι η αναγνώριση της λογικής αρχής ότι το αρνητικό είναι σχεδόν εξίσου θετικό, ή ότι αυτό που είναι εσωτερικά αντιφατικό δεν διαλύεται σε μια μηδαμινότητα, σε αφηρημένη ανυπαρξία, αλλά ουσιαστικά, αναλύεται μόνον στην άρνηση του συγκεκριμένου του περιεχομένου· με άλλα λόγια, ότι μια τέτοια άρνηση δεν είναι κάθε μία ή η οποιαδήποτε άρνηση, αλλά η άρνηση ενός συγκεκριμένου θέματος το οποίο αναλύεται· και συνεπώς είναι μια συγκεκριμένη άρνηση, και άρα το αποτέλεσμα ουσιαστικά περιέχει αυτό από το οποίο πηγάζει· το οποίο, αυστηρά ιδωμένο, αποτελεί ταυτολογία, διότι αλλιώς θα ήταν αμεσότητα και όχι αποτέλεσμα. Επειδή το αποτέλεσμα, η άρνηση, είναι συγκεκριμένη άρνηση, έχει περιεχόμενο. Είναι μια νέα Έννοια, αλλά υψηλότερη και πλουσιότερη από την προηγούμενή της· διότι είναι πλουσιότερη λόγω της άρνησης ή αντίθεσης προς την προηγούμενη, και άρα την περιέχει, αλλά και κάτι παραπάνω· και είναι η ενότητα του εαυτού της και του αντιθέτου της. Με αυτόν τον τρόπο πρέπει να διαμορφωθεί το σύστημα των Εννοιών--και θα πρέπει να ολοκληρωθεί σε έναν καθαρά διαρκή δρόμο στον οποίο δεν θα εισάγεται τίποτε το εξωγενές. 

Δεν μπορώ να προσποιηθώ ότι η μέθοδος που ακολουθώ σε αυτό το σύστημα της Λογικής --ή μάλλον η μέθοδος που αυτό το ίδιο το σύστημα ακολουθεί-- δεν επιδέχεται μεγαλύτερη ολοκλήρωση, ή αρκετή επεξεργασία σε λεπτομέρειες. Αλλά την ίδια στιγμή γνωρίζω ότι είναι η μόνη αληθινή μέθοδος. Αυτό είναι αυταπόδεικτο  απλώς και μόνο από το γεγονός ότι δεν είναι κάτι που μπορεί να διαχωριστεί από το αντικείμενο και περιεχόμενό της· διότι είναι η εσωτερικότητα του περιεχομένου, η διαλεκτική που αυτό φέρει μέσα στον εαυτό του, που αποτελεί το εφαλτήριο της προόδου της.

[...]

Αυτό το οποίο επιτρέπει στην Έννοια να εξελιχθεί είναι το προαναφερθέν αρνητικό το οποίο περιέχει. Αυτό είναι που αποτελεί το γνήσιο διαλεκτικό στοιχείο. Η διαλεκτική, με τον τρόπο αυτό, αποκτά μια εντελώς διαφορετική σημασία από αυτήν που είχε όταν εννοούνταν ως ένα ξεχωριστό τμήμα της λογικής και όταν οι στόχοι και η οπτική της είχαν, θα μπορούσε κανείς να πει, εντελώς παρεξηγηθεί. Ακόμα και η πλατωνική διαλεκτική, στον ίδιο τον Παρμενίδη και αλλού ακόμα πιο ξεκάθαρα, στοχεύει, από τη μία, μόνο στην κατάργηση και διάψευση περιορισμένων θέσεων μέσα από τις ίδιες, και, από την άλλη, έχει ως αποτέλεσμα απλώς το τίποτε. Η διαλεκτική εννοείται συνήθως ως μια εξωγενής, αρνητική δραστηριότητα η οποία δεν αφορά το ίδιο το θέμα, έχοντας ως βάση της την απλή υποθετική ιδέα, ως μια υποκειμενική φαγούρα για την ανατροπή και καταστροφή αυτού που είναι σταθερό και ουσιώδες, ή  τουλάχιστον ως κάτι που δεν έχει ως αποτέλεσμα τίποτε άλλο από την απαξία του αντικειμένου που εξετάζεται διαλεκτικά. 

Ο Καντ είχε ψηλότερη εκτίμηση για τη διαλεκτική --και αυτό είναι ανάμεσα στις μεγαλύτερες αρετές του-- διότι την απελευθέρωσε από την φαινομενική αυθαιρεσία την οποία έχει όταν εξετάζεται από την οπτική της καθημερινής σκέψης, και έδειξε ότι είναι μια απαραίτητη λειτουργία της λογικής. Επειδή η διαλεκτική είχει ιδωθεί ως απλώς η τέχνη της εξαπάτησης και της παραγωγής ψευδαισθήσεων, η υπόθεση που έγινε από τότε ήταν ότι είναι μόνο ένα απατηλό παιχνίδι, και ότι όλη της η δύναμη βασίζεται απλώς στην απόκρυψη της λαθροχειρίας, και ότι τα αποτελέσματά της αποκτώνται μόνο στα κρυφά και αποτελούν υποκειμενική ψευδαίσθηση. Είναι αλήθεια ότι οι αναλύσεις του Καντ για τις αντινομίες του Καθαρού Λόγου δεν αξίζουν και μεγάλο έπαινο όταν εξεταστούν εκ του σύνεγγυς, όπως θα εξεταστούν στην διάρκεια αυτού εδώ του έργου. Αλλά η γενική ιδέα στην οποία βάσισε τις αναλύσεις του και την οποία δικαίωσε, είναι η αντικειμενικότητα της ψευδαίσθησης και η αναγκαιότητα της αντίφασης που προσιδιάζει στην φύση των καθορισμών της σκέψης: κυρίως, βέβαια, με τη σημασία ότι αυτοί οι καθορισμοί εφαρμόζονται από τον Λόγο στα ίδια τα πράγματα. Αλλά η φύση τους είναι ακριβώς αυτό που είναι στον Λόγο και σε σχέση με αυτό που είναι ενδογενές ή καθεαυτόν. Το αποτέλεσμα αυτό, ιδωμένο απ' τη θετική του σκοπιά, δεν είναι τίποτε άλλο από την εσωτερική αρνητικότητα των καθορισμών ως πνεύμα της αυτο-κίνησής τους, ως αρχή όλης της φυσικής και πνευματικής ζωής. Αλλά αν δεν γίνει καμιά πρόοδος πέρα από την αφηρημένη αρνητική όψη της διαλεκτικής, το αποτέλεσμα είναι μόνον το γνωστό, ότι ο Λόγος είναι ανήμπορος να γνωρίσει το ατέρμονο· πρόκειται για ένα παράξενο αποτέλεσμα μιας και --εφόσον το ατέρμονο είναι το Έλλογο-- μάς βεβαιώνει ότι ο Λόγος είναι ανήμπορος να γνωρίζει το Έλλογο.

Στη διαλεκτική λοιπόν, όπως γίνεται αντιληπτή εδώ, δηλαδή, στην σύλληψη των αντιθέτων στην ενότητά τους, ή του θετικού και του αρνητικού, συνίσταται η θεωρησιακή σκέψη.

3 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Ολόκληρο το βιβλίο εδώ:
http://bit.ly/qrn4oA
(σε αρχείο .djvu)
Ενα βιβλίο απαραίτητο για την εμπέδωση του έργου του Μαρξ. Ειδικά για εκείνα τα σημεία όπου ο Χέγκελ αρνείται (χωρίς να το καταλαβαίνει;) τον αντικειμενικό ιδεαλισμό του!

Ανώνυμος είπε...

Και αυτό -από τον Λένιν- ως βοήθεια:
http://www.marxistbooks.gr/filotetr-a.htm
http://vivlio2ebook.blogspot.com/2011/04/29.html

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.