Τρίτη, 16 Αυγούστου 2011

Εμπειρία

Ένας από τους δυνητικούς ορισμούς της ύστερης νεωτερικότητας είναι: “η εποχή στην οποία καθίσταται αδύνατη η εμπειρία.” Η αδυνατότητα αυτή δηλώνεται στο επίπεδο της γλώσσας μέσα από την υποχρεωτική λίγο-πολύ πληθυντικοποίηση της λέξης. Το μετανεωτερικό υποκείμενο έχει “εμπειρίες”: πραγμοποιημένα, αποσπασματικά υποκατάστατα της χαμένης δυνατότητας για εμπειρία. Η γλώσσα που μόλις χρησιμοποιήσαμε είναι ήδη δηλωτική των διαφορών ανάμεσα στις δύο έννοιες: οι “εμπειρίες” είναι κτήματα, πράγματα τα οποία ο άνθρωπος της ύστερης νεωτερικότητας αναζητά να αποκτήσει, και τα οποία η κοινωνία του διαθέτει σε λίγο-πολύ καθολικά εμπορευματοποιημένη μορφή: η “εμπειρία” ενός ηλιοβασιλέματος στο Αιγαίο είναι προϊόν που πουλιέται από ταξιδιωτικά γραφεία· η “εμπειρία” της ανάβασης ενός βουνού, ενός ελεύθερου άλματος, μιας σεξουαλικής συνεύρεσης, ενός ερημικού νησιού, μιας διονυσιακής κατάστασης μέθης στο μέσο μιας ροκ συναυλίας — όλα αυτά είναι “εμπειρίες” που εξασφαλίζονται έμμεσα ή άμμεσα με την καταβολή ενός ποσού, που μπορούν να προγραμματιστούν, που απαντώνται λίγο ως πολύ ως αποτελέσματα ενσυνείδητου σχεδιασμού.

Οι “εμπειρίες” αυτές είναι χωρίς εξαίρεση συνώνυμες της έκθεσης του υποκειμένου σε μια κατάσταση έντασης ή επίτασης: αγωνίας, έκστασης, μέθης, γαλήνης, απομόνωσης, συλλογικού παροξυσμού, κλπ. Είναι επίσης εξ ορισμού αναγώγιμες στην αναπαράσταση, στην οποία ανήκουν τόσο περισσότερο όσο πιο φωναχτά δηλώνουν την άφατη και μη κοινωνήσιμή τους φύση: στην λεκτική αναπαράσταση, την αφήγηση, την φωτογράφηση, τη βιντεοσκόπηση, κλπ. Οι “εμπειρίες” υπάρχουν για να αναπαρίστανται, και αυτό ισχύει σε τέτοιο βαθμό ώστε να αναρωτιέται κανείς αν προηγούνται καν της αναπαράστασης ή αν η αναπαράσταση —το τι έχει ήδη δει ή ακούσει κάποιος από τις “εμπειρίες” άλλων— προηγείται της “εμπειρίας”. Αυτή όμως η εξάρτηση των “εμπειριών” από την αναπαράσταση —από τις αναπαραστάσεις που δημιουργούν την επιθυμία για μια συγκεκριμένη “εμπειρία”, από τις αναπαραστάσεις στις οποίες ανάγεται εκ των υστέρων, έστω και επιμένοντας στην μη αναπαραστατική αναγωγιμότητά της, μια “εμπειρία”— είναι ακριβώς ό,τι η ύστερη νεωτερικότητα απωθεί και ξορκίζει στο όνομα του “αδιαμεσολάβητου” της “εμπειρίας.”

Το αδιαμεσολάβητο δεν είναι απλώς μια διάσταση της μετανεωτερικής εμπειρίας· την καθορίζει εκ βάθρων ως τέτοια: η εμπειρία νοείται ως “αυθεντική” ή “γνήσια”, περνάει το τεστ μιας μόνιμα καχύποπτης συνείδησης, μόνο στον βαθμό που παρουσιάζεται όχι τόσο ως αδιαμεσολάβητη αλλά ως συνώνυμη της έκρηξης του αδιαμεσολάβητου ως τέτοιου. Εάν ένα τουριστικό θέρετρο που διαφημίζεται για την παρθένα φύση του καταστεί υπερβολικά δημοφιλές, ο τουρίστας αναζητά να φωτογραφίσει ένα πιο “παρθένο” και “απάτητο” τοπίο· αν η ελεύθερη πτώση από ένα ψηλό σημείο έχει καταστεί προβλέψιμη υπόθεση, δεν θα αργήσει η ώρα που θα αναζητηθεί μια πιο επικίνδυνη και ακραία εκδοχή της· εάν η επίσκεψη σε πορνείο έχει καταστεί ένας προβλέψιμος τρόπος σεξουαλικής εκτόνωσης, ενισχύεται η αγορά για μια πορνεία που εκτείνεται έξω από την καθιερωμένη “ζώνη χαλαρών ηθών” σε μια πόλη και εμπλέκει γυναίκες ή άντρες που δεν είναι ανοικτά ταυτοποιήσιμη/ες ως πόρνες· εάν η συμμετοχή σε μια διαδήλωση μοιάζει να έχει καταστεί λίγο-πολύ προβλέψιμη ως προς την κατάληξή της, αναζητάται η συμμετοχή σε μια μορφή κινητοποίησης που να μην φαίνεται να έχει ιστορικό προηγούμενο: η αχόρταγη αναζήτηση του καινοφανούς στην μετανεωτερική εμπειρία είναι στην ουσία αναζήτηση της αίσθησης του αδιαμεσολάβητου, δηλαδή σύμπτωμα μιας συνείδησης σε μόνιμη κατάσταση κακοπιστίας ως προς τον εαυτό της.

Η εμπειρία ως ενική έννοια, από την άλλη πλευρά, αποτελεί πρώτα από όλα μια ολότητα και όχι μια σειριακή κατασκευή από αποκτήματα: δεν μπορεί να αναλυθεί στα επιμέρους της, και ο αδιάσπαστος, μη αναλύσιμος χαρακτήρας της είναι το θεμελιώδες της χαρακτηριστικό. Μη επιδεχόμενη ανάλυσης σε επιμέρους κομμάτια, η εμπειρία είναι επίσης μη αναγώγιμη στην αναπαράσταση: με τον πιο συνοπτικό διαθέσιμο τρόπο θα μπορούσε κανείς να πει ότι αν οι “εμπειρίες” είναι κάτι για το οποίο μιλά κανείς, η εμπειρία είναι κάτι που μιλά μέσα από κάποιον. Γιατί η εμπειρία ως ολότητα, ως οργανικό πλέγμα, δεν στέκεται απέναντι από το υποκείμενο ως αντικείμενό του, ως πράγμα το οποίο να μπορεί κάποιος να περιγράψει ή για το οποίο μπορεί να μιλήσει αφηγηματικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εμπειρία ανήκει στην σφαίρα του άφατου, αυτού που δεν μπορεί να προσεγγιστεί από τη γλώσσα. Αντίθετα, η πραγματική εμπειρία δεν εμφανίζεται ποτέ στην συνείδηση με μυστικιστικό μανδύα· είναι, θα μπορούσε να πει κανείς, μια θεμελιακά εκκοσμικευμένη κατηγορία, μια κατηγορία που ανήκει εξ ορισμού σ’ αυτόν τον κόσμο. Η εμπειρία λοιπόν δεν είναι κάτι το οποίο ανθίσταται στη γλώσσα ως τέτοια· είναι κάτι που ανθίσταται στην θέση του αντικειμένου της γλώσσας γιατί αποτελεί ήδη ενσωματωμένο μέρος του υποκειμένου που μιλά για κάτι ή που αναπαριστά κάτι. Η εμπειρία αναπαρίσταται λοιπόν, αλλά μόνο στον βαθμό στον οποίο είναι η ίδια που αναπαριστά, η ίδια η οποία εργάζεται μέσα στο υποκείμενο όταν αυτό αναζητά να βρει τις λέξεις ή τα χρώματα ή τους ήχους για να μιλήσει για κάτι, για να δώσει μορφή σε κάτι. Και επειδή η εμπειρία δεν υφίσταται ποτέ ως απλό αντικείμενο της αναπαράστασης, οποιασδήποτε μορφής και αν είναι αυτή, δεν μπορεί επίσης να τύχει μίμησης. Η εμπειρία είναι ενική όχι απλώς επειδή αποτελεί μια ολότητα που δεν μπορεί να ξανα-αναλυθεί σε επιμέρους κομμάτια αλλά επίσης επειδή δεν μπορεί να αναπαραχθεί, να τύχει μίμησης, και συνεπώς, να εμπορευματοποιηθεί και να διατεθεί ως οποιοδήποτε άλλο προϊόν. Εάν αυτό το οποίο χαρακτηρίζει τις “εμπειρίες” είναι η προβολή των επιθυμιών του υποκειμένου πάνω στον κόσμο, αυτό που συνιστά την εμπειρία είναι η ενστάλαξη του κόσμου μέσα στο υποκείμενο.

Ενστάλαξη: μια ορισμένη συμπύκνωση του κόσμου, ή ακριβέστερα του είναι μέσα στον κόσμο, η οποία περιλούζει το υποκείμενο αργά και αδιόρατα, χωρίς να γίνεται αντιληπτή. Η εμπειρία δεν είναι κάτι το οποίο κάποιος συνειδητοποιεί ότι αποκτά τη στιγμή που το αποκτά: αντίθετα, κάθε δυνατότητα κάποιου να απομονώσει μια δεδομένη στιγμή της ζωής του ως εμπειρία σηματοδοτεί την χαρακτηριστικά πραγμοποιημένη κατάσταση στην οποία κάνουν την εμφάνισή τους οι σαφώς πιο τετριμμένες και διαθέσιμες στην δική μας εποχή “εμπειρίες”.

Αλλά η απουσία πραγμοποιημένου χαρακτήρα δεν κάνει την αυθεντική εμπειρία να φαντάζει αθώα από διαμεσολαβήσεις. Στην πραγματικότητα, η αυθεντική εμπειρία δεν είναι απλώς διαμεσολαβημένη, αλλά συνίσταται την έκθεση του υποκειμένου στον διαμεσολαβημένο χαρακτήρα της ύπαρξής του. Αλλά τι εννοούμε με τον όρο διαμεσολάβηση όταν μιλούμε για εμπειρία και όχι για “εμπειρίες”; Δεν εννοούμε την αναγωγιμότητα της εμπειρίας σε ένα πλέγμα αναπαραστάσεων, λίγο ως πολύ μηντιακών σε χαρακτήρα, λίγο ως πολύ εμπορευματοποιημένων. Εννοούμε την διαμεσολάβηση του εδώ και τώρα της εμπειρίας, του εδώ και τώρα όπου η εμπειρία συμβαίνει ή λαμβάνει χώρα, από άλλους χρόνους και άλλους τόπους. Η αυθεντική εμπειρία είναι πάντα εμπειρία σύνδεσης με κάτι που δεν είναι εδώ και δεν είναι τώρα: με τους προγόνους —του εμπειρικού ατόμου ως τέτοιου αλλά και ως μέλους του απρόσωπου είδους—, με το δικό τους βλέμμα και τη δική τους διαθετικότητα ως προς τον κόσμο, με τις δικές τους υποκειμενικές εντάσεις, την δική τους έκσταση, την δική τους συστολή απέναντι στον κόσμο· με τον ξένο, τον άγνωστο, τον άνθρωπο που δεν γνωρίζω, αλλά και με το άλλο μου ως είδος, με το ζώο, με την πέτρα, με το δέντρο.

Για τον λόγο αυτό, η εμπειρία μπορεί να συλληφθεί μόνο με όρους μιας διπλής και αντιφατικής κίνησης: είναι αυτό που με ατομικοποιεί, αυτό που με κάνει να συναισθάνομαι το  το ότι είμαι εδώ και τώρα μέσα στον κόσμο, αλλά είναι ταυτόχρονα αυτό που με αφαιρεί από το εδώ και τώρα, που με αφανίζει και με διαλύει μέσα στο ατέρμονο πλέγμα των σχέσεων που αποτελούν τον κόσμο, στην κρυφή κοινωνία των ζωντανών και των νεκρών, στη σιωπηλή λιτανεία των ειδών, στον χρόνο πριν την γέννησή μου και μετά τον θάνατό μου, στα μάτια και τις λέξεις του άλλου.

11 σχόλια:

Ονειρμός είπε...

Πολύ ωραίο κείμενο, για μια πολύ σημαντική ''κατηγορία''. Δεν ξέρω αν έχεις παρακινηθεί,μεταξύ άλλων, από την προτροπή του Benjamin, νομίζω, να μελετηθεί η έννοια της εμπειρίας, η οποία θεωρείται από όλους αυτονόητη και δεδομένη.
Μαζί με το κείμενό σου για το ''αυθόρμητο'' και την ιδεολογία του, είναι οι απαντήσεις που θα έδινα σε πολλούς φίλους μου, που κάνουν κάτι ''για την εμπειρία''(πληρώνοντας αδρά), ενεργούν ''αυθόρμητα'' κυνηγώντας εκρήξεις του αδιαμεσολάβητου, ή ας πούμε παρεμφερώς, πηγαίνουν ένα ταξίδι για το ταξίδι και όχι για την ''Ιθάκη''.
''...αυτό που συνιστά την εμπειρία είναι η ενστάλαξη του κόσμου μέσα στο υποκείμενο''. Αυτή σου η φράση μου θύμισε έναν λόγο για την Τέχνη, που επίσης κυνηγάει την αισθητηριακή εμπειρία. Πάλι θα αναφερθώ στον Γ.Χειμωνά, που θεωρεί πως ενώ με τις επιστήμες, την φιλοσοφία κτλ ο άνθρωπος θέλησε να εννοήσει τον κόσμο, ''το τρομακτικό αίτημα που θέτει η τέχνη είναι, να εννοηθεί ο άνθρωπος από τον κόσμο''. Ο κόσμος φυσικά δεν έχει νου για να εννοήσει, αλλά η φράση αυτή περιγράφει ότι ο άνθρωπος, βιώνοντας την εμπειρία, εν-σωματώνεται στην ροή του κόσμου (σαν η άλλη όψη της αντίθετης κίνησης, της συμπύκνωσής του κόσμου στο σώμα του), νιώθει οργανικό μέρος του, αισθάνεται το ρούφηγμα από αυτόν.

Αντωνης είπε...

@Ονειρμός: Ευχαριστώ. Πράγματι παρακινήθηκα από το κείμενο του Μπένγιαμιν, το πρόταγμα του οποίου με απασχολούσε εδώ και μερικά χρόνια.

Eriugena είπε...

Οι προυποθέσεις της εμπειρίας συγκροτούν την υπερβατολογικότητα σε διάκριση προς την υπερβατικότητα..Απο τη μιά η πιο σκληρή πειθάρχηση της βίωσης, απο την άλλη η "φιλοσοφία" της "ριζικής εμπειρίας"..δεν ξέρω τελικά αν είναι δυνατόν να υπερβούμε το δίπολο φυλακή χωρίς την επιστροφή στον διαμεσολαβημένο υπερβατισμό, και όχι μόνο τον διαμεσολαβημένο Λόγο της κάθε νεωτερικότητας..υπο αυτή την έννοια ίσως η συμβολή του Μπένγιαμιν είναι πρός μια τέτοια κατεύθυνση..έπεται συνέχεια, όσον αφορά αυτή την αντιυπερβατική υπερβατικότητα που διαφεύγει των περικλείσεών της σε υλιστική φόρμα..δε ξέρω αν είναι δυνατόν να συμφωνήσουμε στα περιθώρια του κεντρικού κορμού, και εκεί είναι ίσως το ζουμί..κατά τα άλλα-τον κορμό- συμφωνώ με την εδώ διαμεσολάβηση της "εμπειρίας"...αν και η "εμπειρία" και η "βιωματική εμπειρία" έχουν πρόβλημα ως σχετιζόμενες έννοιες..

Αντωνης είπε...

@Eriugena:

Χαιρετώ φίλε Γιάννη. Θα μπορούσες να διευκρινίσεις πώς διακρίνεις την υπερβατολογικότητα από την υπερβατικότητα και πώς συσχετίζεις τη διάκριση αυτή με το κείμενο;

Επίσης, φαίνεται να διακρίνεις "εμπειρία" και "βιωματική εμπειρία" αν και τις κρίνεις σχετιζόμενες έννοιες. Μπορείς να διευκρινίσεις και αυτή τη διάκριση;

Ευχαριστώ.

Eriugena είπε...

Αγαπητέ Αντώνη
Κατ'αρχήν χαίρομαι για την "εγκαθίδρυση" στο ιστολόγιό σου της κανονικής-ανθρώπινης βραδύτητας.
Ήδη υπάρχει ένας εξανθρωπισμός όλων μας. Εντάξει, να μην γυρίσουμε στην επιστολογραφία, αλλά και αυτη η αστραπιαία επικοινωνία μας είχε καταβάλει.
Στο προκείμενο: η διάκριση έχει να κάνει με την κλασική διάκριση υπερβατολογικού-υπερβατικού που ίδρυσε στην κυριολεξία ο Καντ. Ο Καντ θέλοντας να χτίσει ένα σύστημα του Λόγου που να θεμελιώνεται και όχι μόνο να ενσωματώνει την "εμπειριστική" φιλοσοφία, ειδικά του Χιούμ, αλλά φυσικά να διατηρεί την καθολικότητα του Λόγου, εδραιώνει την έννοια "Υπερβατολογικότητα" για να σημάνει το σύστημα των όρων της (αντιληπτικής) εμπειρίας, όπου οι όροι είναι εννοιακοί(αν και όχι μόνο, αφου υπάρχει το ζήτημα των "νόθων" όρων των "καθαρών εποπτειών", αλλά μη σκοτίζεσαι θα αναρτήσω τις θαμμένες μου σημειώσεις επι του θέματος, με κάποια βασική τεκμηρίωση), αλλά το περιεχόμενο είναι εμπειρικό-αντιληπτικό. Αυτό σημαίνει μια πειθάρχηση και ταυτόχρονα ανάδειξη της εμπειρικής "βάσης", επιστημολογικής βάσεως,αλλά και οντολογικών προσανατολισμών..Η "εμπειρία" ορίζεται έτσι παρεπιπτόντως και για να πειθαρχηθεί η τότε επίκαιρη ρωμαντική εκτροπή της χιουμιανής ριζικής εμπειρίας σε μυστικιστική κατεύθυνση κριτικής του Λόγου...εκεί έρχεται και το δικό σου κείμενο..όχι ότι συγχεέις τις δύο εμπειρίες, αλλά θα μπορούσες να τα διευκρινίσεις, ασκώντας μια νέα διαλεκτική αφομοίωση όλων των οπτικών, πράγμα που σπερματικά το κάνεις αρκετά καλά..
Σου χρωστώ μια ανάρτηση επ'αυτού..

Eriugena είπε...

μεταμεσονύκτιο συμπλήρωμα: η εμπειρία ως αντικείμενο της καθολικότητας του Λόγου, όπου ο Λόγος όμως υπάρχει μόνον ως καθολική μορφή της εμπειρίας=Καντ..
Όμως αυτός είναι ο Κάντ της κκλ μόνον; όχι αν δούμε πως ακόμα και όταν ανυψώνεται πέραν της εμπειρίας στην κ.π.λ δεν υπερβαίνει τον Λόγο ως γενική μορφή..Ο δυνητικός υπερβατισμος του είναι παρα ταύτα ένας υπερβατισμός μιας αποστερημένης απο το ίδιον περιεχόμενο μορφής, μιας μορφής που έχει ήδη συγκροτηθεί απο την κκλ ως μορφή της μόνο της εμπειρίας..Προσοχή: Ο Λόγος καθορίζει την δυνάμενη να υπάρξει έλλογη εμπειρία, και όχιι την βίωση, η οποία αναφέρεται ως έννοια σε προ-καντιανές μεταφυσικές και φυσικά στον εχθρό των Καντ-χέγκελ Ρομαντισμό..Σήμερα η ένννοια εμπειρία, έχει μια μεταλλάγμένη ρομαντική new age χροιά,και αν όχι, αν είναι ριζική και διαμεσολαβημένη, όντως αυθρντική όπως την σκιαγραφείς, αυτό συμβαίνει γιατί ΟΡΘΩΝΕΤΑΙ ξανά σε έναν στιβαρό, αν και όχι αδιαμεσολάβητο απο την νεωτερικότητα, υπερβατισμό, υπερβατισμό πάντα και αντιυπερβατικο>>που οδηγεί αυτό Αντώνη; φίλε μου και γερή μύτη; σε δύο τεράστια πρόσωπα: Φ.Καφκα, Β.Μπενγιαμιν και σε έναν αινηιγματικό αντίποδα: Σ.Μπεκετ..
Καληνυχτώ, αν και θα είναι πια πρωί..

Eriugena είπε...

ακόμα πιο συγκεκριμένα: η αναζήτησή σου κινείται στα πλαίσια του διαλεκτικού ορθού Λόγου( εγελομαρξιστικού) με την πρέπουσα σύνθεση των στοιχείων, άρα και με το άνοιγμα στην αναζήτηση της εμπειρικής βίωσης, χωρίς να υποκύπτεις στην ιδεολογία της αδιαμεσολάβητης αμεσότητας-κράτα γερά!-αλλά και χωρίς να κλείνεις τη πόρτα στην "βιωματική" διάσταση..με αυτή την έννοια πάλι ακολουθείς τον δρόμο των προαναφερθέντων, οι οποιοι χαράσσουν αυτό τον δρόμο του "ακροβάτη"..
Αν αναχθούμε στη φιλοσοφική βάση, αφού ζούμε σε εποχή "σχολαστικής" (όχι μονο με τη κακή έννοια) αναβύθισης στις βάσεις ακόμα και των πηγών μας, θα πρέπει να ανακαλύψουμε τον "πρωταρχικό" διάλογο, και τον αμέσως επόμενο "πρωταρχικό διάλογο επι του πρωταρχικού διαλόγου":
Καντ-Χεγκελ vs ρομαντικών (Σελλινγκ, Τζακομπι, Χέλτερλιν-ένας μυστικός διαλεγόμενος ειδικά του Χέγκελ) και έπειτα ο μοναχικός εσωτερικός διαλογος των Μπενγιαμιν,Κάφκα, Μπεκετ..με την νεωτερικότητα στην "έκπτωτη" μορφή της..Επίκεντρο η έννοια της εμπειρίας, ως βίωσης και ορθολογικής δεδομενικότητας ταυτόχρονα..

Αντωνης είπε...

@Eriugena:

Εξ όσων γνωρίζω, η έννοια του υπερβατολογικού (transcendental) στον Καντ αφορά την κριτική στον εμπειρισμό μέσω της ανάδειξης του αναπόδραστου ορισμένων α πριόρι εννοιών ως θεμελιωδών για την γνωστική διαδικασία (ως θεμελίων της, δηλαδή).

Τώρα, προφανώς η αντίληψη της εμπειρίας στο πιο πάνω κείμενο δεν αφορά σε τίποτε το οπλοστάσιο του (αγγλικού) εμπειρισμού, το οποίο βασίζεται στην απολυτοποίηση της διάκρισης υποκειμένου-αντικειμένου βάσει της οποίας είναι εφικτή η "παρατήρηση" του κόσμου. Ο αγγλικός εμπειρισμός (Μπέικον, Χιούμ, κλπ) είναι κατά βάση η φιλοσοφική διατύπωση μιας ορμής ιδιοποίησης και απαλλοτρίωσης του κόσμου που ανταποκρίνεται στην αποικιακή δομή συναισθήματος της αγγλικής σκέψης από τον 16ο αιώνα και μετά (όχι τυχαία, ο Μπέικον εμπλέκεται ενεργά στην αποικιοκρατική ιδεολογία).

Όμως, στην δική μου αντίληψη, η κατηγορία της εμπειρίας αποσπάται επίσης από το καντιανό πλαίσιο θεώρησης, εφόσον ούτε είναι κάτι συνώνυμο του εμπειρισμού που σωστά κριτικάρει ο Γερμανός, ούτε όμως μπορεί να ενταχθεί σε μια θεώρηση κατά βάση γνωσιολογική. Στο δικό μου μυαλό, η εμπειρία είναι κατηγορία που προσιδιάζει στο είναι και όχι στο γιγνώσκειν, ή καλύτερα, κατηγορία που κάνει το γιγνώσκειν λειτουργία που αναφέρεται εξ ολοκλήρου στο είναι.

Αντωνης είπε...

@Eriugena, 12.46:

Κατανοητή τώρα πλήρως η διάκριση εμπειρίας και "βιώματος", με την οποία συμφωνώ απόλυτα. Θα μπορούσε να αντικαταστήσει κανείς την πληθυντικογενή έννοια των "εμπειριών" με την οποία αντιδιαστέλλω την εμπειρία με τη λέξη "βιώματα".

Με ενδιαφέρει πολύ η αναφορά στον Μπέκετ, τόσο λόγω αδυναμίας μου στο έργο του, όσο και λόγω της πολύ ρηξικέλευθης ανάγνωσης Μπαντιού. Βλ. ιδιαίτερα την ανάρτηση "Samuel Beckett, Πλατωνιστής."

Αντωνης είπε...

@Eriugena 7.59: Θυμίζω όμως ότι στην Επιστήμη της Λογικής ο Χέγκελ επικαλείται θετικά τον Τζάκομπι για να κριτικάρει τον Καντ. Δεν έχω μπροστά μου το βιβλίο, αλλά θα ξέρεις το σημείο στο οποίο αναφέρομαι.

Eriugena είπε...

ορθές οι παρατηρήσεις, και ενδιαφέρουσα η ιστορικοποίηση της αγγλσξνικης εμπειρικής φιλοσοφίας, μόνον να τονίσω πως η μάχη των Καντ-Χέγκελ ήταν "νικηφόρα" με ένα αιματρηρό τίμημα, την μετατροπή του Λόγου σε κενή μορφή της εμπειρίας, αν και όπως είπα ακόμα και ο Κάντ ανασυστήνει τον Λόγο στην κρ.πρ.λ και στην κριτική της κριτικής δύναμης με αγωνία να ξεφύγει απο τον φορμαλισμό της αναγωγής στην εμπειρία, ο δε εγελιανισμός είναι ίσως μια ακροβατική προσπάθεια να γίνει αυτή η (έλλογη) έξοδος σύστημα..(επιφυλάσσομαι, αμάν δουλειά!)