Πέμπτη, 25 Αυγούστου 2011

Η φιλοσοφία στην εποχή των attention whores

Attention whore: Label given to any person who craves attention to such an extent that they will do anything to receive it. The type of attention (negative or positive) does not matter.
Urban dictionary

Μια απ' τις συγκινιτικές στιγμές του ντοκιμαντέρ "Ζίζεκ!" (Astra Taylor, 2005) είναι αυτή στην οποία ο ακατάπαυστα κινητικός και φλύαρος Σλοβένος εξομολογείται ότι ο μεγαλύτερος φόβος του είναι ότι δεν υπάρχει, ότι είναι ένα τίποτε, και ότι είναι αυτός ακριβώς ο φόβος που τον εξαναγκάζει να μιλά ακατάπαυστα (και θα προσθέταμε, ιδίως όταν στην πραγματικότητα δεν έχει τίποτε να πει). Το επίπεδο των πρόσφατων παρεμβάσεων του άκρως δημοφιλούς στην καθ ημάς εκτός του ΚΚΕ αριστερά Σλαβόι για τον αντισημιτισμό και τις εξεγέρσεις στην Αγγλία δείχνει ότι το ανεξέλεγκτο της ανάγκης του για την σημασία και προσοχή των άλλων έχει, αν μη τι άλλο, επιδεινωθεί· σε βάρος, μεταξύ άλλων, της στοιχειώδους αξιοπιστίας του ανέκαθεν αλλόκοτου "κρατικού κομμουνισμού" του Σλοβένου, που δείχνει να αποτελεί πλέον κάτι σαν την κενή σημασίας ιδεολογία του Kurtz στην Καρδιά του Σκότους του Τζόζεφ Κόνραντ, για τον οποίο λέγεται ότι "μπορούσε να υποβάλλει τον εαυτό του να πιστέψει σε ο,τιδήποτε" αρκεί να μπορούσε να το μετατρέψει σε αφορμή για την άσκηση της ρητορικής του δεινότητας. 

Σήμερα όμως δεν θέλω να μιλήσω για τον Σλοβένο, αλλά για έναν αρκετά νεαρότερο και αναδυόμενο ακαδημαϊκό σταρ, για τον οποίο έχει ήδη ειπωθεί ότι έχει καλές πιθανότητες να γίνει ο επόμενος Ζίζεκ, με όλη την αμφιθυμία που περιέχει ο έπαινος (;). Πρόκειται για τον Mehdi Belhaj Kacem, ή MBK κατά το για τους Γάλλους προσφιλέστερο. Ο Kacem, που είναι σήμερα μόλις 38 ετών, μεγάλωσε στην Τυνησία και ξεπερνά σχεδόν σε πολυπραγμοσύνη τον Bernard-Henri Lévy, με τον οποίο μοιάζουν να τον συνδέουν αρκετά πράγματα, περιλαμβανομένου του θελκτικού λουκ και του πρόδηλα πραγμοποιητικού ακρολεκτικού "trade-mark" (MBK o Kacem, BHL o Lévy). Ο Kacem λοιπόν, όντας αναμφισβήτητα ωραίος, έχει ήδη παίξει σε τρεις ταινίες, αλλά έχει επίσης δημοσιεύσει τρία μυθιστορήματα, και σαν να μην έφτανε αυτό, δεκαοκτώ βιβλία φιλοσοφίας και κριτικής θεωρίας, αρκετά πριν μπει καν στα σαράντα του

Είναι κοινό μυστικό στη Γαλλία ότι η μετεωρική αυτή άνοδος --η οποία δεν έχει ξεπεράσει όμως ακόμη τα γαλλικά σύνορα--, οφείλεται εν μέρει τουλάχιστον στο γεγονός ότι ο Kacem ήταν φοιτητής του Alain Badiou, όπως άλλωστε και ο Quentin Meillasoux. Στην βιβλιοκρισία του για το Πνεύμα του Μηδενισμού του Kacem, ο Alexander Galloway προτάσσει τις αντιθέσεις ανάμεσα στους δύο: Αν και έξι χρόνια μεγαλύτερος, ο Meillasoux  έχει ως τώρα δημοσιεύσει μόνο ένα βιβλίο, το Μετά την περατότητα, δεν έχει γίνει σταρ του σινεμά, έχει πολύ λιγότερες φωτογραφίες στο ίντερνετ, και διδάσκει στην École Normale Supérieur. Το Μετά την περατότητα είναι ένα βιβλίο στεγνό, αυστηρό και με μηδαμινή άμεση συνάφεια με το πολιτικό έργο του Badiou, αφορώντας κατά κύριο λόγο τον Καντ· o Galloway  εκτιμά ότι το ως τώρα έργο του δύσκολα θα κινήσει το ενδιαφέρον του παγκόσμιου ακαδημαϊκού σταρ σύστεμ. Ο Kacem, από την άλλη, γράφει πάρα πολύ γρήγορα, περιφρονεί την συμβατική ακαδημαϊκή καρριέρα, είναι πολυπράγμων, και γράφει για όλους όσους "μετρούν" σήμερα στο στερέωμα της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας: Badiou, Agamben, Heidegger, Deleuze, Lacan.

Ήρθε όμως το 2011, και ο Kacem με τα 38 του έτη, τις τρεις του ταινίες, τα τρία του μυθιστορήματα και τα δεκαοκτώ βιβλία του φιλοσοφίας, θεώρησε ότι ήρθε η ώρα να ξεμπερδεύει και με την πατρική φιγούρα, δημοσιεύοντας στον εκδοτικό οίκο Grasset ένα βιβλίο (432 σελίδων!) με τον εύγλωττο τίτλο Μετά τον Μπαντιού: Ούτε Μπαντιού ούτε Αυθέντης. Πρόκειται για μια εκτενή και --κατά τα λεγόμενα-- σαρκαστική και καυστική αποκήρυξη του μαρξισμού του Μπαντιού, υπό την φιλοσοφική επιμέλεια του οποίου εκδόθηκε, δύο μόλις χρόνια πριν, Το πνεύμα του μηδενισμού, μελέτη για τον ίδιο τον Μπαντιού και τον Τζόρτζιο Αγκάμπεν, ενώ μόλις πέρυσι ο Kacem δημοσίευσε έτερο βιβλίο για τον (πρώην) αυθέντη, με τίτλο Ιναισθητική και μίμηση: Ο Μπαντιού, ο Λακού-Λαμπάρτ και το ζήτημα της τέχνης. Στο γαλλικό amazon, όπου πωλείται το τελευταίο, πατροκτονικό πόνημα του Kacem, υπάρχει εξόχως επαινετικό σημείωμα του φιλοσοφικού υπεύθυνου της εκδοτικής σειράς, υπογεγραμμένο με τα μοιραία και εύγλωττα αρχικά: B(ernard)-H(enri) L(évy): πρόκειται βέβαια όχι μόνο για την nouveaux philosophe προενσάρκωση του Kacem στην δεκαετία του 1960, αλλά για ένα από τους βασικότερους και πιο ισχυρούς ιδεολογικούς και πολιτικούς εχθρούς του Badiou στη Γαλλία.

Με άλλα λόγια, έχοντας χτίσει την καριέρα του σε ένα βαθμό πάνω στην αυξανόμενη αίγλη του Badiou --θεωρητικού, μεταξύ άλλων, της προδοσίας και της αποστασίας ως υποκειμενικών προδιαθέσεων--, ο Kacem προέβη σε μια ολοκληρωτική πράξη προδοσίας και αποστασίας, προσχωρώντας ολοκληρωτικά στο στρατόπεδο του αντιπάλου και χαρίζοντάς του ένα πολεμικό όπλο εναντίον του φιλοσοφικού "πατέρα". Και όλα αυτά χωρίς καν το είδος των πιέσεων, ιστορικών και ψυχολογικών, υπό το βάρος των οποίων αποστάτησαν οι διανοούμενοι της αριστεράς (ο Rudolph Bahro, o Lucio Colletti, και άλλοι εκ των ουκ έστιν αριθμός) παλαιότερα. Και χωρίς βέβαια να εμπλέκεται ένα φιλοσοφικό "ξεπέρασμα" του δασκάλου, εφόσον το έργο του Kacem  ως τώρα ήταν αποκλειστικά σχολιαστικού χαρακτήρα και εφόσον ο ίδιος δεν έχει ποτέ χτίσει ένα δικό του φιλοσοφικό σύστημα (σε αντίθεση, θα πρόσθετα, με τους πολύ χαμηλότερων τόνων Meillasoux και Ray Brassier).

Κάποτε ο Χέγκελ "ξεπερνούσε" τον Καντ γράφοντας την Φαινομενολογία του Πνεύματος και την Επιστήμη της Λογικής, έργα-ογκόλιθους, στα οποία η κριτική στον Καντ αφορά κυρίως την διαφορά στην μέθοδο σκέψης και μόνο δευτερευόντως και σποραδικά κριτικές αναφορές στο έργο του υπό αμφισβήτηση "πατέρα"· σήμερα, αυτού του είδους οι δουλειές γίνονται με σατιρικά σκετς, πικάντικες κακίες και αποκηρύξεις των "μαρξιστικών-λενινιστικών εμμονών" του φιλοσοφικού προκατόχου που "δεν κατάλαβε", προσκολλημένος καθώς είναι στο αραχνιασμένο παρελθόν, ότι στην Τυνησία έγινε "επανάσταση" και όχι απλώς "εξέγερση" (κάθε ομοιότητα με μύδρους εναντίον του παρόντος ιστολογίου για την ανικανότητά του να δει το "επαναστατικό υποκείμενο" στις πλατείες είναι συμπτωματική--αλλά με την αλτουσεριανή έννοια του όρου), απογοητεύοντας έτσι αρκετά τον μαθητή του ώστε να τον "ωθήσει" να παραδοθεί με το αζημίωτο στον "ανθρωπιστικό" συρμό των Ανρί-Λεβί και των Στρως-Καν. Και έτσι, η εκπόρνευση της φιλοσοφίας, η μετατροπή της σε μιντιακή πραμάτεια, η έκπτωση του φιλοσόφου σε τηλεοπτικό talking head που διαφημίζει την κοινωνία στον εαυτό της έναντι του πενιχρού ανταλλάγματος μιας πάντα καθησυχαστικής και ουσιαστικά νομιμοποιητικής "κριτικής"--όλα όσα θέλησε να απαλείψει με μπαρόκ μεγαλοπρέπεια το έργο του Badiou-- κατήγαγαν έναν ακόμα θρίαμβο για λογαριασμό της ασημαντότητας, των ποταπών κινήτρων, της απαξίωσης της αλήθειας στο όνομα της δόξας (με τη διπλή έννοια του όρου), στο βωμό της "κοινής γνώμης", της σημασίας και της έγκρισης των άλλων.

Συμπέρασμα: ας μην πυροβολούμε τον Σλοβένο. Μπροστά στον ξεδιάντροπα αγοραίο οπορτουνισμό που υπόσχεται στο μέλλον της φιλοσοφίας ο Kacem, ο ενίοτε τοξικός φαλσταφισμός του Zizek φαντάζει σχεδόν συγκινητικά ρομαντικός. 

6 σχόλια:

rakis1 είπε...

Ζούμε λοιπόν στην εποχή και των φιλοσοφικών Καλιόστρο!

cia239 είπε...

To παράδοξο είναι που φέρνεις παραδείγματα απο τη γαλλία ενώ στα καθ' ημάς κάθε τηλεοπτικό τοκ σόου έχει τον δικό του "συγγραφέα-φιλόσοφο" που κάνει την τιμή να το επισκέπτεται άπαξ μηνιαίως-για να μας διαφωτίσει. Ενδιαμέσως περνά και απο μια πρωινή εκπομπή και αρθρογραφεί και σε καμμιά εφημερίδα (συνήθως τυχαίνει η ιδιοκτησία να είναι η ίδια)

Smirnoff είπε...

Αντώνη, αν και η ανάρτηση δεν αφορά το Ζίζεκ, ενώ συμφωνώ με το σχόλιο σου περι συνεχούς αναζήτησης της προσοχής και της φήμης από το Σλοβένο, που τον οδηγούν σε όλο και πιο εκκεντρικές έως εξαιρετικά προβληματικές τοποθετήσεις ( δες για παράδειγμα τα σχόλια του για το πογκρόμ εναντίων μίας οικογένειας τσιγκάνων στη Σλοβενία), το συγκεκριμένο άρθρο που χρησιμοποειέις ως πηγή από μία ομιλία του Ζίζεκ στο Ισραήλ περί αντισημιτισμού, είναι μάλλον κατασκευασμένο, αφού ο συγγραφέας αποδίδει στο Ζίζεκ πράγματα που δεν είπε ή άλλα αποσπασμένα από τα συμφραζόμενα τους, δες εδώ:
http://louisproyect.wordpress.com/2011/07/20/israel-shamir-and-slavoj-zizek/

Επίσης ο συγγραφέας του εν λόγω κειμένου ρέπει έντονα προς τον αντισημιτισμό, δες εδώ:
http://en.wikipedia.org/wiki/Israel_Shamir#Views

Αντωνης είπε...

@rakis: Και μη χειρότερα.

@cia239: Γνωστά είναι αυτά, αλλά το συγκεκριμένο ήθελα να το σχολιάσω.

@Smirnoff: Thanks, θα δω το λινκ.

@ΔεμΩΝ: Δεν είσαι ευπρόσδεκτος σε αυτό το ιστολόγιο. Μην με ενοχλείς.

Ανώνυμος είπε...

Το εχω πετύχει αυτο το βιβλίο Ni Badiou ni Maitre, αν και δεν το ξεφύλισσα αφου απτον τίτλο και απο τον ογκο(πολυ μεγάλο) φαινόταν οτι ηταν τρικ( Ειναι παλιά στρατηγική των νουβο φιλοσοφς να γράφουν πολλά και ογκοδέστατα βιβλία, έτσι η όποια κριτική των γραφτών τους χάνεται σε μια θαλασσα σελίδων, και μπορουν να λένε κιόλας, Δεν εχεις μελετησει το έργο μου - Μουαχα).
Επισης να σας αναφέρω οτι στο τμήμα μου πριν 2 χρόνια ειχε ανοίξει μια θέση απο αυτοκτονία ενός καθηγητή(Francois Zourabichvili) και ο Meillasoux ήταν πρώτος στην λιστα των υποψηφίων και όλη την προηγούμενη χρονιά ημασταν όλοι σίγουροι οτι θα ήταν ο επόμενος μας καθηγητής.
Εν τέλει , ενω υποτίθεται οτι ειχε κλείσει το θέμα μέσα στο καλοκαίρι ανακοινώνεται η πρόσληψη ενός τύπου που είχε γίνει φορμε απο τον Λεβινας και ο οποιος ήταν 3ος (!) στην λιστα... ο Meillasoux ήρθε και εκανε μηνυση στο πανεπιστημιο και διαφορα, εν τελει τζιφος.. Περίεργη ιστορία, και θα ήθελα να τον γνωρισω, αν και μπορεί να γίνει εκτος πανεπισιτημιου..

Weltschmerz K. είπε...

Πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση, και ανησυχητική. Είμαι απ' αυτούς που δυσφορούσαν σε κάποια σημεία της "Κομμουνιστικής υπόθεσης" αλλά, αλίμονο, αν η εναλλακτική είναι το αντιμαρξιστικό παραλήρημα και η εύπεπτη φιλοσοφία [;] των "νουβώ"...