Δευτέρα, 1 Αυγούστου 2011

Η επικαιρότητα του Alain Badiou (Ανιχνεύσεις)


Ανιχνεύσεις: Η επικαιρότητα του Αλαίν Μπαντιού (5/7/2011) from Αντίφωνο (antifono.gr) on Vimeo.


via Απειρ8

35 σχόλια:

Αντωνης είπε...

Χρήσιμη και εύληπτη εισαγωγή στους βασικούς άξονες της σκέψης του Μπαντιού για την πολιτική και την οικονομία.

CaRiNa είπε...

σ'ευχαριστώ...

Uturunco είπε...

Δηλαδή ο Μπαντιού θεωρεί πως ο καπιταλισμός "στο βάθος" είναι μια "φιλοσοφία της ζωής", μια "θεώρηση του ανθρώπου" που μας καθηλώνει σε "παιδιάστικες επιθυμίες" και "παιδιάστικους φόβους"; Αυτό μπορεί να είναι φιλοσοφία και μάλιστα έξοχη -αν και δεν την βρηκα τόσο "εύληπτη", όμως αυτό είναι πρόβλημά μου- ιστορικός υλισμός δεν είναι ακόμα κι αν αποτελούνταν εξολοκλήρου από εδάφια του Μαρξ.

Ανώνυμος είπε...

http://thessaloniki.platypus1917.org/?p=133

Αντωνης είπε...

@Uturunco: Δεν είναι ιστορικός υλιστής ο Μπαντιού.

Αντωνης είπε...

@CaRiNa:

Εγώ ευχαριστώ.

Αντωνης είπε...

@Uturunco:

Να προσθέσω επίσης ότι όλη η συζήτηση έχει ένα θέμα, και το θέμα είναι "τι σημαίνει να ζει κανείς σήμερα." Το θέμα είναι καθαρά φιλοσοφικό και θέτει μια σειρά παραμέτρους και όρια στη συζήτηση.

Και επίσης ότι για μένα ο Μπαντιού ήταν όαση μέσα στα γνωστά και λαθροχειρικά λιβανιστήρια στην άμεση δημοκρατία των πλατειών.

Uturunco είπε...

κατανοητό πλήρως. εξάλλου κάποιος/α, πχ ο Μπαντιού, μπορεί να είναι κομμουνιστής όντας φιλόσοφος και όχι ιστορικός υλιστής.

Ονειρμός είπε...

Ύστερα από εκπομπές-ύμνους της αμεσοδημοκρατίας στις ''Ανιχνεύσεις'', όπου κύριοι ομιλητές ήταν ο Γιανναράς, ο Αλιβιζάτος και ο Δημητρόπουλος (οι δύο τελευταίοι εξ επαγγέλματος συνταγματολάγνοι καθηγητές μου και άκρως συστημικοί), επιτέλους ακούστηκε μια προβληματική όχι για την ''ανάδυση νέων θεσμών'' απλώς, αλλά για τον καπιταλισμό. Όσα εισέπραξα εκ των ομιλητών, ήταν μοναχά από τον κ.Βεργέτη. Παραφωνία στην συνέντευξη του Μπαντιού ο Βέλτσος(!). Ήταν πολύ σύντομη και μεστή νοημάτων η συνέντευξη, πραγματικά πολύ ενδιαφέρουσα. Αναρωτιέμαι για τις επιρροές του Μπαντιού από Guy Debord. Όχι μόνο περί του ''θεάματος'', αλλά και σχετικά με τις απόψεις για τον λενινισμό και την ΕΣΣΔ, την γραφειοκρατία κτλ. Επίσης η σχολή της Φρανκφούρτης πολύ εύγλωττα είχε περιγράψει την διαδικασία κατά την οποία το ατομικό ανάγεται σε έναν γενικό τύπο με εξάλειψη των ιδιαιτεροτήτων των ατόμων, αυτό που ο Μπαντιού περιγράφει ως μιμητισμό. Το ψέμα του καθεαυτό ατομικού, ''αυθόρμητου'', κτλ, καταφαίνεται στις συμπτώσεις των καταναλωτικών συμπεριφορών όλων αυτών των δήθεν αυτόβουλων και ανεξάρτητων ατόμων, οι οποίες γίνονται αντικείμενο μαζικής πρόγνωσης και σχεδιασμένης ποδηγέτησης από τους πολυεθνικούς ομίλους. Όντας μοναδικές, ατομικές συμπεριφορές δεν θα ήταν επιδεκτικές καμίας ετερόνομης χάραξης παραγωγικής και επενδυτικής στρατηγικής.
Η αναφορά και η απουσία κριτικής στο ''πλήθος'', σαν μεγάλη παρέκβαση, μας επανέφερε στα περί αμεσοδημοκρατίας. Όλοι συμφώνησαν ότι η έννοια του ''πλήθους'' περιγράφει την σημερινή πραγματικότητα. Η εγκυρότητά του όμως ως περιγραφής, δεν μας λέει τίποτα για το αν περιγράφει ένα δυναμικό εντός του συστήματος, ή ένα δυναμικό στα όρια αυτού, που μπορεί να αποτελέσει δύναμη ανατροπής.
Την πλέον αρνητική εντύπωση μου έκανε η σπουδή όλων να πετάξουν στον κάλαθο των αχρήστων την σοβιετική εμπειρία. Σαν από φόβο μην παρεξηγηθούν, χωρίς καμία περιοδολόγησή της, χωρίς καμία προτροπή προς τους τηλεθεατές να ασχοληθούν οι ίδιοι, να ανακαλύψουν θετικές πτυχές, προαπεικάσματα ενός μέλλοντος χωρίς τουλάχιστον αναρχία στην παραγωγή, με μια τουλάχιστον επισήμως προλεταριακή, συλλογική θεώρηση του ''τί σημαίνει ζωή''. Κατά την γνώμη μου, περιμένοντας απλώς τα συμβάντα του μέλλοντος, χωρίς αναφορές στην Οκτωβριανή Επανάσταση που σήκωσε την σημαία με το σφυροδρέπανο και διακήρυξε την απαλλοτρίωση των απαλλοτριωτών, δεν πάμε πουθενά.
Και η ''απόσταση από το Κράτος'', μένει να συγκεκριμενοποιηθεί.

Αντωνης είπε...

@Ονειρμός: Συμφωνώ με όλα όσα λες. Μέχρι τελείας. Για Μπαντιού και Ντεμπόρ είχαμε κάνει μια (μάλλον συγκρουσιακή) συζήτηση στου Ράκου Κουρελάριου, σε ποστ για τον Μπαντιού.

Uturunco είπε...

όχι, ρε σύντροφοι, για σταθείτε. Τι να την κάνουμε μια θεωρία ή μια έννοια που δεν περιγράφει "έγκυρα" την πραγματικότητα; Αν μη τι άλλο σκεφτείτε πως ο μαρξισμός ήθελε να είναι "επιστήμη" κι όχι άλλη μια ιδεολογία του τι καλά που θα μασταν αν είμασταν όλοι αδελφωμένοι.

Αντωνης είπε...

όχι άλλη μια ιδεολογία του τι καλά που θα μασταν αν είμασταν όλοι αδελφωμένοι.

Ποιος το λέει αυτό;!

Γράκχος Μπαμπέφ είπε...

δεν ήθελε να είναι επιστήμη -πόσω μάλλον η άθλια, φούλ θετικιστική σημερινή-.
φιλοσοφία είναι ο μαρξισμός, που διεκδικεί την επιστημονικότητα.

Uturunco είπε...

Αντώνη, "ποιός το λέει αυτό;" κάθε κομμουνιστικό σύστημα.
Γράκχε, μπορεί να έχεις δίκιο και ο μαρξισμός να είναι μια "φιλοσοφία". Το πρόβλημα είναι πως οι θεμελιωτές του Ιστορικού Υλισμού, που όπως και να το κάνεις κάτι θα ξέρανε τόσο για τις απόψεις τους όσο και για την φιλοσοφία, το αρνούνταν επιμόνως. Υποθέτω είχαν τους λόγους τους. Καθένας/μια μας μπορεί να κρίνει αν πέτυχαν να συγκροτήσουν μια "επιστήμη" ή όχι. Για το αν ήταν "φιλόσοφοι" όμως μάλλον πρέπει να ακούσουμε (διαβάσουμε) τους ίδιους.

Uturunco είπε...

Παρ' όλα αυτά -και ανεξάρτητα από το τι είναι ή δεν είναι ο μαρξισμός ή ποιόν θεωρεί ο/η καθένας/μας ως "τελικό σκοπό"- θέλουμε μια θεωρία που να περιγράφει έγκυρα -όσο και αν είναι δυνατό να επιτευχθεί κάτι τέτοιο- την πραγματικότητα. όχι;

Ονειρμός είπε...

Το πρόβλημα με τους κλασικούς είναι ότι ποτέ δεν ξεκαθάρισαν την γνωσιοθεωρία του μαρξισμού, τις επιστημολογικές του προυποθέσεις, την μεθοδολογία του. Τόσο για την μαρξιστική ''φιλοσοφία'' όσο και για την μαρξιστική ''επιστήμη'', υπάρχουν επιχειρήματα περί του αντιθέτου. Ούτε ο όρος θεωρητική πρακτική μας καλύπτει καθώς προέκυψε στον Αλτουσέρ από την ριζική αντιπαράθεση ιδεολογίας-επιστήμης. Για την σύμφυση ιδεολογίας/αξιών και επιστημονικότητας, καθώς και για μια προτεινόμενη λύση του προβλήματος, δείτε εδώ: http://194.177.192.14/index.php?lang=&op=record&type=cid&q=isMemberOf-cid:69&page=1&pid=iid:3437

Αντωνης είπε...

Αντώνη, "ποιός το λέει αυτό;" κάθε κομμουνιστικό σύστημα.

Το τι καλα που θα ήμασταν αν ήμασταν όλοι αδελφωμένοι;

Δεν σε καταλαβαίνω.

Uturunco είπε...

Μα, ναι. Μια χαρά κατάλαβες. Κάθε κομμουνιστής/στρια -είτε αυτοχαρακτηρίζεται "οπαδός" του "επιστημονικού σοσιαλισμού", είτε του "ουτοπικού σοσιαλισμού", είτε του "αναρχισμού", είτε της "θεολογίας της απελευθέρωσης", είτε κάποιας άλλης "φιλοσοφίας", "ηθικής αντίληψης", "ιδεολογίας" ή ό,τι- θεωρεί πως ο χωρισμός της κοινωνίας σε τάξεις και η ταξική καταπίεση πρέπει να καταργηθεί και όλοι οι άνθρωποι να είναι ίσοι. Υποτίθεται τώρα, πως εκεί που όλες οι άλλες αντιλήψεις, θεωρίες κτλ, έθεταν ως αρχή τους αυτό ως ένα "δέον", μια ιδέα για το πως θα πρεπε να ναι ο κόσμος, ο "επιστημονικός σοσιαλισμός", ο "ιστορικός υλισμός", ξεκινούσε -ή εν πάση περιπτώσει αυτό ήθελε- από το πως "είναι" ο κόσμος, πως εξελίσσεται, ποιές οι τάσεις του κλπ. Εξού και ήθελε να είναι "έγκυρη περιγραφή" της πραγματικότητας και όχι φιλοσοφία για το πραγματικό νόημα της ζωής.

Αντωνης είπε...

@Uturunco:

Δεν θα περιέγραφα "τον χωρισμό της κοινωνίας σε τάξεις", την "ταξική καταπίεση", και το πρόταγμα ότι "πρέπει να καταργηθεί και όλοι οι άνθρωποι να είναι ίσοι" ως "τι καλά που θα τανε αν ήμασταν όλοι αδελφωμένοι."Εξού και η αδυναμία μου να καταλάβω σε τι αναφέρεσαι. Θα περιοριστώ στο να σου ζητήσω να σκεφτείς τι χάνεται στην μετάφραση ανάμεσα στους όρους "ισότητα" και "αδελφοσύνη": πρώτα από όλα, ο εμπειρισμός του δεύτερου όρου είναι στρεβλωτικού χαρακτήρα όταν χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο του θεωρητισμού του πρώτου· με απλά λόγια, κανείς δεν μας διαβεβαιώνει ότι τα αδέλφια έχουν σχέσεις ισότητας μεταξύ τους (πολλές φορές, δεν έχουν καν σχέσεις φιλίας). Δεύτερον, η ισότητα μεταξύ ανθρώπων δεν τους εντάσσει, ούτε θα έπρεπε να τους εντάσσει, σε κάποιου είδους προσομείωση "οικογένειας". Είμαι κάθετα ενάντιος στην αναγωγή της πολιτικής κοινωνίας πίσω στην οικογενειακή δομή. Όταν γίνονται τέτοιες αναγωγές, δεν αργεί η ώρα που προκύπτει ο "μεγάλος αδελφός" ή ο "πατερούλης."

Πράγμα το οποίο μάς φέρνει στον "επιστημονικό σοσιαλισμό" τον οποίο αντιπαραθέτεις σε υποτιθέμενα αφελέστερες μορφές αμφισβήτησης της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων. Όμως ο "επιστημονικός σοσιαλισμός" έχει προ πολλού αποδείξει την δική του αφέλεια ως ιδεολόγημα, μια αφέλεια επικίνδυνη στον βαθμό που συρρικνώνει την πολιτική σε απλή επαγωγή από "αδιάσειστα αντικειμενικά δεδομένα", δηλαδή σε απλή "διαχείριση των πραγμάτων", αποτελώντας έτσι τον προάγγελο όχι του επαναστατικού σοσιαλισμού αλλά του νεοφιλελευθερισμού. Η σύνδεση του "επιστημονικού σοσιαλισμού" με τον θετικισμό του 19ου αιώνα (και με τα παρελκόμενα της τελεολογίας και του ντετερμινισμού) και με τον σταλινισμό του 20ου τον αναδεικνύει ως τελεσίδικα αδιέξοδο και ατελέσφορο. Αυτή ήταν άλλωστε η προσφορά στην μαρξιστική αριστερά των "Θέσεων για τη φιλοσοφία της ιστορίας" του Μπένγιαμιν ή των "Ψευδαισθήσεων της Προόδου" του Σορέλ, αλλά και της σκέψης κάποιου Β.Ι. Λένιν, του οποίου το Κράτος και Επανάσταση αποτελεί, μεταξύ άλλων, αγκάθι στο πλευρό κάθε απόπειρας "επιστημονικοποίησης" του σοσιαλισμού, δηλαδή κάθε προσπάθειας εξάλειψης του παράγοντα του πολιτικού από την μαρξιστική σκέψη.

Ονειρμός είπε...

Όμως, Αντώνη, η περιγραφή τάσεων, δυναμικών και μιας κάποιας τροχιάς του ''κοινωνικού είναι'' δεν συνιστά μια αρκετά αντικειμενικοποιημένη διαδικασία ώστε αυτή να μπορεί να αποτελέσει πρόσφορο αντικείμενο μελέτης μιας ''επιστήμης''; Όπως για παράδειγμα, η ''νομοτέλεια'' σε μια μη-τελολογική της ανάγνωση αποτελεί πιθανοκρατική και όχι μηχανιστική οντική αιτιότητα. Ο Αντόρνο στην Αρνητική Διαλεκτική, σε ένα σημείο περίπου λέει ότι δεν υπάρχει ευθεία γραμμή που συνδέει το παρελθόν με τον κομμουνισμό, αλλά υπάρχει ευθεία γραμμή που συνδέει την πρώτη ταξική κοινωνία με τα όπλα μαζικής καταστροφής. Αυτή είναι μια νομοτελής τροχιά που θα μπορούσε να εκτραπεί με μια αλληλοαναίρεση των τάξεων κ.α, κάτι αρκετά απίθανο σε εκείνες τις ιστορικές φάσεις. Caetibus paribus υπάρχει η πιο εύκολα υλοποιήσιμη δυνατότητα. Με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ ήταν δυνατόν να προγνωσθεί μια ολοένα και μεγαλύτερη υπαγωγή της ανθρωπότητας στο κεφάλαιο, με όλα τα επακόλουθα στον ατομισμό, στον τρόπο ζωής, στην αστικοποίηση, στην εκτατική και εντατική ανάπτυξη του καπιταλισμού. Υπάρχουν πολλά παρεμφερή παραδείγματα. Και είναι κρίσιμη μια τέτοια κουβέντα για τον μαρξισμό, την ''νομοτέλεια'', κ.ο.κ. Αν η κοινωνική εξέλιξη δεν είναι εντελώς απροσδιόριστη (σχετικισμός, γεγονοτολογική ιστορική θεώρηση), ποιές είναι οι εναλλακτικές μας;

Αντωνης είπε...

"Ο Αντόρνο στην Αρνητική Διαλεκτική, σε ένα σημείο περίπου λέει ότι δεν υπάρχει ευθεία γραμμή που συνδέει το παρελθόν με τον κομμουνισμό, αλλά υπάρχει ευθεία γραμμή που συνδέει την πρώτη ταξική κοινωνία με τα όπλα μαζικής καταστροφής."

H αρνητική νομοτέλεια που προέβαλλε ο Αντόρνο είχε ως στόχο ακριβώς την αμφισβήτηση του θετικιστικού στοιχείου στον μαρξισμό, και του ιδεολογήματος της "προόδου" που σημάδεψε κυρίως τη σκέψη της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας.

Δεν είμαι σίγουρος για το πρόβλημα που θέτεις. Η μελέτη της πολιτικής οικονομίας έχει φυσικά αντικειμενικές διαστάσεις, για αυτό και έχει και προγνωστική δύναμη. Αλλά ο μαρξισμός δεν είναι απλώς πολιτική οικονομία, και κάθρ προσπάθεια να εντοπιστεί "αντικειμενικότητα" στη μελέτη της πολιτικής επέφερε στρεβλώσεις, από τον κοινωνιολογισμό ως την γραφειοκρατική καθυπόταξη της πολιτικής θεωρίας στην δήθεν αντικειμενική ιστορική διαλεκτική.

Uturunco είπε...

Αντώνη,
1. χρησιμοποίησα έναν όρο ("αδελφοσύνη") παραπέμποτας σε μια παράδοση της αριστεράς -σε όλες τις γνωστές σε μένα εκδοχές της- όπου ο κομμουνισμός σχετίζεται άμεσα με την ουσιαστική πραγμάτωση των "ιδανικών" της Γαλλικής Επανάστασης τα οποία, όπως η παράδοση αυτή ισχυρίζεται, η αστική τάξη, όχι μόνο πρόδωσε αλλά μετέτρεψε στο αντίθετό τους περιορίζοντάς τα στην "τυπική" τους μορφή και χρησιμοποιώντας τα ως "ιδεολογικό πέπλο".
Νόμιζα πως θα εκληφθεί έτσι. Όταν για παράδειγμα σε μια διαδήλωση που απαρτίζεται από άτομα διαφορετικών ιδεολογικοπολιτικών μεταξύ τους προσανατολισμών ακούω το σύνθημα "ξένοι εργάτες αδέρφια μας", εγώ δεν το καταλαβαίνω ως "ζήτω ο μεγάλος αδελφός". Ήθελα λοιπόν έναν όρο που να χρησιμοποιείται λίγο-πολύ ως "κοινός τόπος". Δεν ήθελα τον όρο "φιλία" που θα μπορούσε να παραπέμπει στον Σμιτ και να δημιουργήσει ακόμα μεγαλύτερες παρεξηγήσεις.
Καλά κάνεις βέβαια και ασκείς κριτική τόσο σε μένα όσο και στον όρο. Συνέχισε σ' αυτήν την κατεύθυνση. Να σου "εξομολογηθώ", δε, πως δεν είμαι μακριά από το "πνεύμα" της κριτικής σου. Είναι και ο λόγος που "απεχθάνομαι" τον Σορέλ και κάθε παραλλαγή "ρομαντικού σοσιαλισμού" που παραπέμπει σε μια "οργανική κοινότητα". Πιστεύω πως συγγενεύει επικίνδυνα με τον εθνικισμό, τον "σοσιαλισμό σε μια και μόνο χώρα" κλπ. Διατηρώ και πολλές επιφυλάξεις για τον μυστικισμό του Μπενγιαμιν.
2. Νομίζω πως επίσης με παρεξήγησες -πράγμα για το οποίο σίγουρα φταίω εγώ- όταν μου αποδίδεις πως χαρακτηρίζω τους/ις μη μαρξιστές/στριες ως "αφελείς". Ίσα-ίσα λέω πως ο Μπερνστάιν, ο Ρόκερ, ο Καστοριάδης, ο Λακλάου, η Μουφ και άλλοι/ες πριν, παράλληλα και μετά από αυτούς, ήξεραν πολύ-καλά τι λέγανε, όταν κατηγορούσαν τον ιστορικό υλισμό ότι δεν λάμβανε υπόψη του τον "ιδεολογικό", τον "ηθικό", τον αξιακό", τον "πολιτικό" κλπ. παράγοντα, αλλά τον θεωρούσε "παράγωγο", "εξαρτημένο", "απλή αντανάκλαση". Καθόλου όμως "αφελείς" δεν ήταν και άνθρωποι σαν τον Μέρινγκ ή την Λούξεμπουργκ. Επίσης ήξεραν τι υπερασπίζονταν. Ενδέχεται λοιπόν, όντως, ο ιστορικός υλισμός και η αξίωσή του για "επιστημονικότητα" να οδηγεί στον σταλινισμό, (αν και οι "οπαδοί" του ιστορικού υλισμού θα έλεγαν πως οι θεωρίες δεν οδηγούν κάπου, αλλά "οδηγούνται"). Τότε όμως είναι έτσι κι όχι αλλιώς. Δεν νομίζω ότι πρέπει και αρμόζει με κοπτο-ραπτική να κατασκευάσουμε μια θεωρία στην οποία ο Μαρξ και ο Ένγκελς θα υπάρχουν μόνο ως εικονίσματα.
3. Στο ζήτημα του "νεοφιλελευθερισμού" μάλλον διαφωνούμε. Δεν βλέπω ως "υπεύθυνο" τον "θετικισμό" ή όποια άλλη θεωρία, αλλά τον καπιταλισμό, ο οποίος δεν είναι μια φιλοσοφική στάση -μια "φιλοσοφία ζωής" για να αναφερθώ στην αρχική κριτική μου στον Μπαντιού- για την διαχείρηση των πραγμάτων αλλά μια πολύ πραγματική και "απτή" σχέση κυριαρχίας ανθρώπων πάνω σε άλλους ανθρώπους διαμεσολαβημένη από πράγματα.
4. Είναι αλήθεια πως δεν είμαι "λενινιστής". Ως εκ τούτου δεν έχω να πω κάτι υπέρ του. Θα υπενθυμίσω όμως πως ο Λένιν -που συχνά σήμερα εμφανίζεται ως εισηγητής της "αυτονομίας του πολιτικού" ήταν πολύ πιο προσεκτικός -καθότι, κατά τη γνώμη μου, ήθελε να παραμείνει μαρξιστής-ώστε να μιλά πχ για τον ιμπεριαλισμό ως ένα οικονομικό "στάδιο" του καπιταλισμού στην βάση "αντικειμενικών" εξελίξεων και όχι ως μια "πολιτική", ως μια "άποψη" κάποιων χρηματιστικών κύκλων ή μια "λάθος" απάντηση στο ερώτημα "τι σημαίνει να ζει κανείς".
5. Τέλος, συγνώμη για την μακρυγορία, αλλά ειλικρινά με εξέπληξε ότι αποδόθηκε μομφή σε μία έννοια επειδή "περιγράφει έγκυρα" την πραγματικότητα. Θεωρώ την έγκυρη περιγραφή προσόν.

Ονειρμός είπε...

Το παράδειγμα του Αντόρνο το ανέφερα σχετικά με την προγνωστική ικανότητα (εφικτή στο παράδειγμά του), και όχι σε σχέση με την ιδέα της προόδου, με την οποία βέβαια είμαι αντίθετος. Αφού η διάνοιξη δυνατοτήτων καλύτερου κοινωνικού μεταβολισμού συνοδεύεται από την υλοποίηση των αστικών εκμεταλλευτικών σχέσεων παραγωγής, δεν βαίνουμε προς την πρόοδο, αλλά με τις υπάρχουσες σχέσεις παραγωγής, προς την καταστροφή. Όμως παράλληλα, και αντιφατικά, τίθεται και θα τίθεται όλο και πιο έντονα το δίλημμα, αλληλοκαταστροφή των τάξεων ή κομμουνισμός. Πάντως, αν όχι πρόοδος (με την θετική ηθικά σημασία), η παραπάνω εντεινόμενη επιτακτικότητα του διλήμματος και η διακτίνωση των οικονομικών και άρα των κοινωνικών σχέσεων σε όλη την οικουμένη συνιστά μάλλον προώθηση της ΥΠΟΘΕΣΗΣ μιας ενοποιημένης αταξικής κοινωνίας. Αν αυτό είναι λάθος (που δεν το αποκλείω), θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τους λογαριασμούς με απόψεις των κλασικών όπως ότι το ζήτημα του κομμουνισμού τέθηκε με την ανάπτυξη του καπιταλισμού κτλ.
Έχεις δίκιο ότι ο μαρξισμός δεν είναι πολιτική οικονομία. Αλλά διατυπώνει την θέση ότι η οικονομική διάσταση είναι η πιο καθοριστική πλευρά της κοινωνικής ολότητας, γίγνεσθαι, συστήματος (ακόμη ανοιχτό το ζήτημα...). Για αυτό διαθέτει προγνωστική ικανότητα όχι μόνο για την οικονομία. Η πρόγνωση πάντα είναι αντιφατική. Ξέρουμε ότι θα έρχονται κρίσεις, ξέρουμε τις πέντε-εξι νοητές στρατηγικές ανακατανομής του πλούτου, ξέρουμε ότι διαζευκτικά ο καπιταλισμός είτε ελλειμματικά θα αναδιαρθρώνεται με την πολιτικοοικονομική επικράτηση των διάφορων μοντέλων του (νεοφιλελευθερισμός κτλ, αμφίβολος από εδώ και έπειτα ο κευνσιανισμός), είτε θα τίθεται το ζήτημα υπέρβασής του. Ξέρουμε ότι όσο ριζώνει τόσο θα ριζώνει και ο ατομισμός, τόσο θα μυστικοποιείται το δίπολο μέσων-σκοπών με προδιατεταγμένους στόχους, τόσο θα απο-αγροτοποιείται που θα έλεγε και ο Ι.Τζανάκος το σώμα κτλ. Νομίζω πως δεν έχουμε να διαλέξουμε ανάμεσα σε αιτιοκρατία ή απροσδιοριστία, αλλά στο τί είναι επιδεκτικό πρόγνωσης κατά προσέγγιση, ξεκινώντας από την πολιτική οικονομία και προχωρώντας στις κοινωνικές προεκτάσεις, στις ιδεολογικές προεκβολές των διαφόρων τάσεων κτλ. Πάντως, πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό ζήτημα στο οποίο αρκετό καιρό αναζητώ μια ικανοποιητική απάντηση.

Αντωνης είπε...

@Uturunco:

"Είναι και ο λόγος που "απεχθάνομαι" τον Σορέλ και κάθε παραλλαγή "ρομαντικού σοσιαλισμού" που παραπέμπει σε μια "οργανική κοινότητα""

Βρίσκω αυτή την αντίληψη του Σορέλ αβάσιμη. Ο Σορέλ έχει ρητώς εκφραστεί κατά του σωβινισμού και του μιλιταρισμού, η δε αντίληψή του για τον μύθο δεν έχει τίποτε κοινό με την "οργανική"-νομιμοποιητική αντίληψη του μύθου στον Σμιτ. Φοβούμαι ότι υπάρχει τεράστια παρανόηση πολύ βασικών διαστάσεων του έργου του.

"Διατηρώ και πολλές επιφυλάξεις για τον μυστικισμό του Μπενγιαμιν."

Παρομοίως, θεωρώ την κατηγοριοποίηση του Μπένγιαμιν ως "μυστικιστή" άνευ ερμηνευτικής αξίας, στην περίπτωσή του γιατί πολύ απλά δεν εξηγεί απολύτως τίποτε απτό για το έργο του. Ο "μυστικισμός", σε ό,τι αφορά τον Μπένγιαμιν τουλάχιστο, μια ψευδο-έννοια με την οποία απαλασσόμαστε από το δύσκολο έργο της ερμηνευτικής.

"Νομίζω πως επίσης με παρεξήγησες -πράγμα για το οποίο σίγουρα φταίω εγώ- όταν μου αποδίδεις πως χαρακτηρίζω τους/ις μη μαρξιστές/στριες ως "αφελείς""

Δεν γνωρίζω να σου έχω ποτέ αποδώσει κάτι τέτοιο, είτε γραπτώς είτε στο μυαλό μου.

"Ενδέχεται λοιπόν, όντως, ο ιστορικός υλισμός και η αξίωσή του για "επιστημονικότητα" να οδηγεί στον σταλινισμό, (αν και οι "οπαδοί" του ιστορικού υλισμού θα έλεγαν πως οι θεωρίες δεν οδηγούν κάπου, αλλά "οδηγούνται"). Τότε όμως είναι έτσι κι όχι αλλιώς. Δεν νομίζω ότι πρέπει και αρμόζει με κοπτο-ραπτική να κατασκευάσουμε μια θεωρία στην οποία ο Μαρξ και ο Ένγκελς θα υπάρχουν μόνο ως εικονίσματα."

Θεωρώ το σενάριο της νομοτέλειας στον Μαρξ (την ιδέα ότι ο καπιταλισμός οδηγεί ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΑ στην υπερκέρασή του από τον σοσιαλισμό) ίσως το πιο αδύνατο σημείο του έργου του συνολικά, και ως κάτι που ποτέ δεν επηρέασε κανένα σε μια γόνιμη κατεύθυνση. Αντίθετα, έκανε τεράστια ζημιά στην σκέψη που ακολούθησε τον Μαρξ. Θεωρώ επίσης την απόπειρα του Έγκελς να αντιδιαστείλει τον "επιστημονικό" στον "ουτοπικό" σοσιαλισμό και να εδραιώσει την ιδέα του σοσιαλισμού στα πλαίσια του θετικισμού του 19ου αιώνα αδιέξοδη και ουσιαστικά αντιδιαλεκτική.

Αντωνης είπε...

Συνέχεια:

"Δεν βλέπω ως "υπεύθυνο" τον "θετικισμό" ή όποια άλλη θεωρία, αλλά τον καπιταλισμό, ο οποίος δεν είναι μια φιλοσοφική στάση -μια "φιλοσοφία ζωής" για να αναφερθώ στην αρχική κριτική μου στον Μπαντιού- για την διαχείρηση των πραγμάτων αλλά μια πολύ πραγματική και "απτή" σχέση κυριαρχίας ανθρώπων πάνω σε άλλους ανθρώπους διαμεσολαβημένη από πράγματα."

Δική μου θέση είναι ότι η τοποθέτησή σου υποτιμά δραστικά την εννοιακή αυτονομία του νεοφιλελευθερισμού, αλλά και την ουσιαστική σύγκλιση του νεοφιλελευθερισμού με σημαντικές πλευρές του "κρατικού καπιταλισμού". Περισσότερα στα κείμενα Dardot-Laval και την αρχή του κειμένου Balakrishnan σ' αυτό το ιστολόγιο.

Είναι αλήθεια πως δεν είμαι "λενινιστής". Ως εκ τούτου δεν έχω να πω κάτι υπέρ του. Θα υπενθυμίσω όμως πως ο Λένιν -που συχνά σήμερα εμφανίζεται ως εισηγητής της "αυτονομίας του πολιτικού" ήταν πολύ πιο προσεκτικός -καθότι, κατά τη γνώμη μου, ήθελε να παραμείνει μαρξιστής-ώστε να μιλά πχ για τον ιμπεριαλισμό ως ένα οικονομικό "στάδιο" του καπιταλισμού στην βάση "αντικειμενικών" εξελίξεων και όχι ως μια "πολιτική", ως μια "άποψη" κάποιων χρηματιστικών κύκλων ή μια "λάθος" απάντηση στο ερώτημα "τι σημαίνει να ζει κανείς".

Το ότι δεν είσαι λενινιστής είναι πιθανώς υπεύθυνο για αρκετές από τις διαφωνίες μας, ωστόσο ποτέ δεν θα περιέγραφα, ούτε βέβαια και περιέγραψα, τον Λένιν ως στοχαστή της "αυτονομίας του πολιτικού." Τούτη η περιγραφή θα ταίριαζε σε διανοητές όπως ο Καστοριάδης, ο Λακλάου και η Μουφ -- με τους οποίους έχω ασυμφιλίωτες διαφορές, και τους οποίους τείνω να κατατάσσω σε αντιπάλους. Όχι λοιπόν, δεν βλέπω τον Λένιν με τέτοιους όρους, αλλά ως κάποιον ο οποίος δεν ήταν πρόθυμος να καθυποτάξει τον πολιτικό καθορισμό στον καθαρό οικονομισμό ή σε μια αφηρημένη "φιλοσοφία της ιστορίας."

"Τέλος, συγνώμη για την μακρυγορία, αλλά ειλικρινά με εξέπληξε ότι αποδόθηκε μομφή σε μία έννοια επειδή "περιγράφει έγκυρα" την πραγματικότητα. Θεωρώ την έγκυρη περιγραφή προσόν."

Δεν ξέρω σε τι από όσα είπα αναφέρεσαι, αν θες διευκρινίζεις.

Αντωνης είπε...

@Oνειρμός: "Η πρόγνωση πάντα είναι αντιφατική. "

Φυσικά και είναι, εφόσον είναι επίσης ανοιχτή στον διαλεκτικό χαρακτήρα της ιστορίας και όχι μονοδιάστατος θετικισμός. Αλλά αν η πρόγνωση είναι αντιφατική στον βαθμό που παραμένει πιστή στον διαλεκτικό χαρακτήρα της ιστορίας, είναι επίσης κάτι άλλο από "πρόγνωση" με την καθημερινή έννοια του όρου. Για μένα, αυτό είναι ένα από τα πράγματα που "λυτρώνει" τον Μαρξ από τον αραχνιασμένο και ολικά ξεπερασμένο ντετερμινιστικό επιστημονισμό του 19ου αιώνα και τον κάνει έναν μόνιμα επίκαιρο στοχαστή. Το αυτό ισχύει για τον Λένιν.

Ονειρμός είπε...

@Αντώνης

Ή διαφορετικά, η γνώση άρα και η πρόγνωση δεν έχει για τον μαρξισμό ή δεν πρέπει να έχει το θετικιστικό περιεχόμενο των κλασικών, προδιαλεκτικών θεωρήσεων και προγνώσεων. Δηλαδή για μένα, η πρόγνωση με την καθημερινή έννοια του όρου είναι προδιαλεκτική,ενώ η πρόγνωση τάσεων για την οποία μιλάμε, είναι εύλογα, εφόσον είναι διαλεκτική, αντιφατική, και όντως πρόγνωση. Εφόσον είναι δυνατόν να συρρικνωθεί ο διάβας τον οποίο παίρνει η ιστορία σε δυο αντιφατικές διαδρομές που αντιστοιχούν στις ανταγωνιστικές τάξεις (πχ κομμουνισμός ή σπαραγμός της ανθρωπότητας), πρόγνωση θα ήταν ότι όντως θα τεθεί η διάζευξη, σε ποιά πεδία θα τεθεί και ποιοί είναι αναγκαίοι όροι της, ποιές οι τάσεις διαμόρφωσης της φυσιογνωμίας των αντιπάλων μέχρι τότε κτλ, και όχι μια θετικιστική πρόγνωση-προφητεία που θα ισοδυναμούσε με το πού τελικά θα κάτσει η μπίλια.

Uturunco είπε...

1. Για τον Σορέλ και τον Μπένγιαμιν: άλήθεια η ερμηνευτική είναι δύσκολη και, όπως έχω εξηγήσει επανειλημένα εγώ δεν έχω τα φόντα να ανταπεξέλθω στις δυσκολίες της. Σίγουρα πάντως δεν τα άκουσες πρώτη φορά από μένα. Και εφόσον με διαβεβαιώνεις ό,τι το όποιο θέμα έχει λυθεί και απλώς εγώ το αγνοώ και καθώς η άγνοια δεν είναι επιχείρημα δεν μπορώ παρά να δεχτώ ό,τι λες και να σιωπήσω.
2."αντιπαραθέτεις σε υποτιθέμενα αφελέστερες μορφές αμφισβήτησης της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων". Δεν σε αδικώ πάντως, αφού όντως η αρχική μου διατύπωση μπορούσε να εκληφθεί "ειρωνικά" καίτοι εγώ κυριολεκτούσα.
3. Δεν είπα πως δεν έχεις δικαίωμα να αμφισβητείς το "νομοτελιακό" στοιχείο στον Μαρξ. Είπα πως χωρίς αυτό δεν υφίσταται μαρξισμός, "ιστορικός υλισμός". Ο Μαρξ μπορεί είτε να είχε δίκιο, μπορεί να είχε άδικο, μπορεί σε κάτι να είχε δίκιο και σε κάτι άδικο. Αυτό που είπα είναι πως αν αφαιρέσουμε την "νομοτέλεια" από τον μαρξισμό δεν είναι πια μαρξισμός, όπως κι αν αφαιρέσουμε το Πνεύμα από την σκέψη του Χέγκελ δεν είναι πια εγελιανισμός ή τις Ιδέες από τον Πλάτωνα δεν είναι πια πλατωνισμός.
4. Χαίρομαι για ό,τι συμφωνούμε. Επίσης και για ό,τι διαφωνούμε.
5. πχ. "Όλοι συμφώνησαν ότι η έννοια του ''πλήθους'' περιγράφει την σημερινή πραγματικότητα. Η εγκυρότητά του όμως ως περιγραφής, δεν μας λέει τίποτα για το αν περιγράφει ένα δυναμικό εντός του συστήματος, ή ένα δυναμικό στα όρια αυτού, που μπορεί να αποτελέσει δύναμη ανατροπής". Δεν το είπες βέβαια εσύ αλλά συμφώνησες. Κι εγώ είπα πως πριν απ' όλα μια έννοια ή μια θεωρία πρέπει να περιγράφει έγκυρα την πραγματικότητα και πως αυτό ήθελε -έστω αποτυχημένα- να κάνει ο ιστορικός υλισμός. Τίποτα παραπάνω, τίποτα λιγότερο.

Simos είπε...

Αντώνη

θα μπορούσες να προτείνεις κάποια επιπλέον κείμενα (άρθρα ή βιβλία) στην κατεύθυνση των Dardot-Laval;

Ευχαριστώ προκαταβολικά.

Ονειρμός είπε...

@Uturunco

Ως προς το πέμπτο από τα σημεία σου σε σχέση με κάτι που έγραψα: μια έννοια πρέπει να περιγράφει έγκυρα την πραγματικότητα, αλλά αν πχ μιλάμε για την έννοια ''επαναστατικό υποκείμενο'', αυτή οφείλει να τεκμηριώνει όχι μόνο μια υπαρκτή κίνηση, αλλά και το ότι αυτή η τάση μπορεί να συγκροτεί όντως ένα ''επαναστατικό'' υποκείμενο, δηλαδή να πρόκειται για μια τάση που κινείται ''στα όρια'' του συστήματος (και το όριο που συνειδητοποιείται το έχουμε ήδη νοητικά υπερβεί). Επομένως αυτό σχολίασα, ότι όλοι οι ομιλητές είπαν για το ''πλήθος'' ότι αντανακλά την πραγματικότητα, αλλά δεν διευκρίνισαν αν θεωρούν αυτήν την τάση πράγματι το νέο επαναστατικό υποκείμενο, ή απλώς ένα υπαρκτό μεν ετερογενές σύνολο, ανίκανο δε για την ανατροπή. Επομένως η έννοια του ''πλήθους'' ως νέου επαναστατικού υποκειμένου δεν μάθαμε, με βάση αυτήν την εκπομπή, αν είναι ''έγκυρη'' ή όχι. Η προβαλλόμενη έννοια δεν είναι ''το πλήθος'' αλλά ''το πλήθος ως νέο επαναστατικό υποκείμενο'', και αυτό είναι ακόμη ζήτημα τεκμηρίωσης.

Αντωνης είπε...

@Simos: Βλ. εδώ: http://radicaldesire.blogspot.com/2011/03/blog-post_11.html

Uturunco είπε...

Αυτό, Ονειρμέ, δεν θα μπορούσε να μας το πει μια τηλεοπτική εκπομπή αλλά (μα ας μην ξανανοίξουμε την συζήτηση) η πραγματική κίνηση. Το πολύ πολύ θα μαθαίναμε τι γνώμη έχουν επ αυτού οι συμμετέχοντες στην εκπομπή. Ακόμα κι αν μέναμε σε αυστηρά θεωρητικό επίπεδο σε τίποτα δεν θα μας διαφώτιζε αν μαθαίναμε πως ο χ συμφωνεί με τους εισηγητές της έννοιας του πλήθους οι οποίοι το θεωρούν "επαναστατικό υποκείμενο" ενώ ο ψ όχι. Εξάλλου ούτε και αν είναι υπέρ ή κατά της φιλοσοφίας του Μπαντιού μάθαμε καίτοι ήταν το αντικείμενο της εκπομπής. Και καλά έκαναν! Στο βαθμό μάλιστα που κατάλαβα τις τοποθετήσεις τους, θεωρώ προς τιμή τους που αντιστάθηκαν στην επιμονή του παρουσιαστή να τους εμφανίσει ως προπαγανδιστές της δικής του άποψης. Τέλος, παρότι χρησιμοποίησα τα λόγια σου ως παράδειγμα, μια και μου ζητήθηκε, δεν απευθυνόμουν αυστηρά προσωπικά σε σένα, αλλά σε ένα "κλίμα". Τα δικά σου λόγια τα είχα πρόχειρα μπροστά μου. Και άλλες φορές έχω διαβάσει εδώ πως η έννοια του "πλήθους" έχει μόνο περιγραφική αξία και άρα δεν μας λέει τίποτα. Και γι αυτό αντέδρασα μια και μου φάνηκε ως επαναλαμβανόμενη θέση και όχι ως μια έκφραση εν τη ρύμη του λόγου. Προσωπικά, προτιμώ μια έννοια με περιγραφική αξία κι ας μη λέει τίποτα παραπέρα, από μια έννοια που λέει πολλά παραπέρα αλλά δεν περιγράφει τίποτα.

Ονειρμός είπε...

Είναι μάλλον άκαρπη η κουβέντα επ'αυτού. Έτσι όπως αντιδιαστέλλεις μια έννοια που περιγράφει και μια άλλη που φανφαρολογεί αλλά δεν περιγράφει, η απάντηση είναι εύκολη. Απλά μια έννοια που αφορά ένα επαναστατικό υποκείμενο πρέπει να είναι παραπάνω από περιγραφική, και αυτό ρητά νομίζω θα έπρεπε να τεθεί από τους ομιλητές για να γονιμοποιήσουν και την σκέψη των τηλεθεατών, αν όχι δώσουν μια ιδέα για την προσωπική τους τοποθέτηση. Μίλησαν ώρα για το πλήθος και δεν μας είπαν σχεδόν τίποτα. Κατά τα άλλα δεν υπάρχει κάτι να συμφωνήσουμε ή να διαφωνήσουμε.

Simos είπε...

Ευχαριστώ Αντώνη!

Αντωνης είπε...

@Simos: Μια σημαντική πηγή που ξέχασα να αναφέρω: Φουκώ, The Birth of Biopolitics, Διαλέξεις στο Κολέζ ντε Φρανς 1978-79.