Τρίτη, 19 Ιουλίου 2011

Raffaele Simone-Το Μειλίχιο Τέρας: Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα Αριστερά (πρώτο μέρος)

Raffaele Simone
Το Μειλίχιο Τέρας: Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα Αριστερά
Μτφρ.: Μιχάλης Μητσός
Εκδόσεις Πόλις

Με το βιβλίο του Simone διαφωνώ θεμελιακά σε πάρα πολλά, κυρίως σε ό,τι αφορά την ανάγνωσή του για το παρελθόν του κομμουνισμού, την οποία θεωρώ προβλέψιμη και τετριμμένα φιλελεύθερη, καθώς και σε ό,τι αφορά την ισοπεδωτική του --και θεωρώ αβάσιμη και αλλοπρόσαλλη-- αρνητική σύγκριση των λατινοαμερικανικών σοσιαλισμών με κάποιο υποτίθεται ιστορικά καταξιωμένο μοντέλο δυτικοευρωπαϊκού σοσιαλισμού. Παρ' όλα αυτά, το βιβλίο, που κυκλοφόρησε στην μπερλουσκονική Ιταλία το 2008, περιέχει αρκετά που ακούγονται εξόχως προφητικά εν όψει των πρόσφατων τεκταινομένων σε Ελλάδα και Κύπρο, και που ελάχιστοι έθιξαν στον μεγάλο όγκο συζητήσεων και αναλύσεων που έγιναν για το φαινόμενο "αγανακτισμένοι." Ελπίζω να κριθεί εξίσου ενδιαφέρον από τους αναγνώστες.
RD (Αντώνης)

----
Κεφάλαιο 4
Η πολιτική νικήθηκε από το Zeitgeist
[...]
Διάλυση της οικουμενικής τάξης

Είναι προφανές παγκοσμίως ότι η αργατική τάξη δεν αποτελεί το πρωταρχικό σημείο αναφοράς της Αριστεράς. Οι αιτίες είναι πολλές. Οι στρατηγικές μετεγκατάστασης των βιομηχανιών, για παράδειγμα, τείνουν να δημιουργήσουν σήμερα εργατικές μάζες μόνο σε περιοχές όπου ούτε ενοχλούν ούτε κοστίζουν ακριβά. 

[...] 
Κι όμως, παρά τις αλλαγές αυτές, υπάρχουν ακόμη στις δυτικές χώρες "πραγματικοί" (δηλαδή εγχώριοι, συνδικαλισμένοι και άρα εν δυνάμει "επικίνδυνοι") εργάτες, που ο αριθμός τους δεν είναι καθόλου αμελητέος. Εκτός του ότι υπάρχουν, η ζωή τους παραμένει πολύ δύσκολη, λόγω της σκληρής δουλειάς, των κινδύνων στο επαγγελματικό τους περιβάλλον, της ανεπάρκειας των εισοδημάτων και της μείωσης των ελπίδων τους για αλλαγή, που τρέφουθν τόσο οι ίδιοι όσο και τα παιδιά τους. Και παρόλο που εξακολουθούν να υπάρχουν, να κάνουν τη ζωή ενός εργάτη και να αμείβονται με τους μισθούς ενός εργάτη, οι άνθρωποι αυτοί δεν ανήκουν πια στην Εργατική Τάξη με την ιστορική της έννοια. Έχουν συντελεστεί μεγάλες αλλαγές στο εσωτερικό τούτης της κατηγορίας, με αποτέλεσμα να έχει μεταβληθεί ο χαρακτήρας της και να έχει αλλοιωθεί η εργατική συνείδηση. Θα αναφέρω δύο τέτοιες αλλαγές, που μου φαίνονται ιδιαίτερα σημαντικές. 

Πρώτα απ' όλα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Αριστερά προσπαθεί να "κρατά κρυφή" την εργατική τάξη ή να την θέτει σε δεύτερο επίπεδο: δεν την αναφέρει ούτε στα προγράμματά της ούτε στις μεταρρυθμιστικές προτάσεις της και δεν την χρησιμοποιεί ως θεμελιώδη άξονα της πολιτικής της. Επίσης, δεν παραπέμπει σ' αυτήν η γενικότερη στάση της εργατικής τάξης (στον τομέα της κατανάλωσης, για παράδειγμα, θυμίζει μάλλον την εύπορη κοινωνική τάξη). Με λίγα λόγια, η Αριστερά έχει εγκαταλείψει τους εργάτες, τόσο ως Οικουμενική Τάξη όσο και ως σημείο αναφοράς. Για την Αριστερά, ο λαός δεν αποτελείται πια από "εργαζόμενους" (ιδιαίτερα αν αποτελούν αντικείμενο καταπίεσης και εκμετάλλευσης), αλλά απλώς από "χρήστες", "καταναλωτές", ή "πελάτες." Όταν όλα πάνε καλά, μιλά για "πολίτες", αν και αυτή η ονομασία δεν χρησιμοποιείται πολύ συχνά. Τα συμφέροντα των εργατών και εκείνων που αποκαλούνταν παλιά "εργαζόμενοι" έχουν μετακινηθεί με ευκολία από τα κόμματα στα συνδικάτα, που έχουν ασφαλώς ένα πολιτικό βάρος, αλλά δεν συνιστούν κεντρικό σημείο αναφοράς. 

Κοντολογίς, η Αριστερά έμαθε την αμφιλεγόμενη τέχνη που έγκειται στο να είναι με το μέρος του λαού αγνοώντας τα προβλήματά του και, κυρίως, αποφεύγοντας να τον αναφέρει.

Πού οφείλεται αυτή η αποσιώπηση;  Ίσως η τάξη την οποία η Αριστερά θα έπρεπε κατεξοχήν να εκπροσωπεί δεν είναι πλέον "ευπαρουσίαστη" στη σημερινή κοινωνία και, κατά συνέπεια, κανείς δεν θέλει πια να την επικαλεστεί, πόσο μάλλον να ταυτιστεί μαζί της. Μπορούμε, μεταξύ σοβαρού και αστείου, να κάνουμε ένα απλό τεστ, θέτοντας το εξής ερώτημα: ένας εργάτης ή μια εργάτρια θα μπορούσαν να λάβουν μέρος σε ένα τηλεοπτικό reality show; Ή σε ένα παιχνίδι όπου ο νικητής παίρνει βραβείο; Θα μπορούσαν να εμφανιστούν στην οθόνη με την ιδιότητα του εργάτη; Το ερώτημα δεν είναι παράλογο: ένας από τους τρόπους που έχει κανείς σήμερα να φαίνεται (και άρα να υπάρχει) είναι ακριβώς να εμφανίζεται στην τηλεόραση. Το reality show και, γενικότερα, η δυνατότητα "να βγεις στην τηλεόραση", συμπεριλαμβάνονται έτσι στα πιο αποτελεσματικά κριτήρια για να προσδιοριστεί πόσο "πραγματικό" είναι ένα άτομο ή μια κατηγορία. Όποιος δεν μπορεί να εμφανιστεί στην οθόνη είναι κατά κάποιον τρόπο ανύπαρκτος. Η απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα ίσως, λοιπόν,να είναι "όχι".

Σ' ένα τέτοιο πλαίσιο, αρκεί να αναφέρεσαι καμιά φορά στην εργατική τάξη, να την επικαλείσαι πότε πότε στα μέσα ενημέρωσης, να της προσφέρεις, με λίγα λόγια, μια ανώδυνη ικανοποίηση, και ταυτόχρονα να περνάς το μήνυμα ότι αυτή η τάξη μπορεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες αλλά δεν υποφέρει κιόλας, ότι θέλει να προοδεύσει αλλά δεν είναι και άπορη, ότι πρέπει να κάνει μερικές θυσίες αλλά δεν είναι και εντελώς απελπισμένη. Να παραδέχεσαι εντέλει ότι, ναι, η εργατική τάξη υπάρχει (δεν μπορείς να κάνεις και διαφορετικά), αλλά ταυτόχρονα να αφήνεις να φανεί ότι δεν τα πάει και τόσο άσχημα. (Για να αποδείξουν ότι, σε τελική ανάλυση, ο λαός δεν τα πάει και τόσο χάλια, πολλοί χρησιμοποιούν ένα απεχθές κλισέ: "Μα τα εστιατόρια είναι πάντα γεμάτα!")

Το αποτέλεσμα αυτής της στάσης είχε σοβαρές συνέπειες: η εργατική τάξη εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά δεν διαθέτει πια πολιτική εκπροσώπηση, ούτε δημόσια εικόνα. Εξαφανίστηκε, σβήστηκε, καταργήθηκε. Και καθώς δεν φαίνονται καθόλου, οι εργάτες καταλήγουν να μη βλέπουν κι εκείνοι ποιες πολιτικές δυνάμεις θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν σοβαρά για τα συμφέροντά τους. Η τηλεόραση και τα άλλα μέσα ενημέρωσης τους κάνουν την τιμή να ασχοληθούν μαζί τους μόνο (ή σχεδόν μόνο) όταν σκοτώνεται ένας λευκός εργάτης σε μια οικοδομή, σε ένα εργοστάσιο, ή σε κάποιο άλλο φοβερό ατύχημα: διαπιστώνεται τότε ότι οι μισθοί τους είναι εξαιρετικά χαμηλοί, η ασφάλεια στους χώρους εργασίας τις περισσότερες φορές παραμελείται, και η αποτελεσματικότητα της συνδικαλιστικής δράσης είναι μηδενική. 

[...]
ποιος έχει όρεξη να ασχοληθεί με μια "ύποπτη" και διόλου "ευπαρουσίαστη" κατηγορία, όταν ο βασικός στόχος της Αριστεράς σήμερα είναι να μην προκαλεί φόβο σε κανέναν;  Η Αριστερά μοιάζει να έχει απαλλαγεί από το πρόβλημα, να το έχει απορρίψει: όχι επειδή το έχει επιλύσει, αλλά επειδή προτιμά να το αποσιωπά. Όποιος επικαλείται στα σοβαρά την πάλη των τάξεων διατρέχει τον κίνδυνο να ξυπνήσει το φάντασμα του "κομμουνισμού" και να προκαλέσει κύματα φόβου ή αντιδημοτικότητας. Ακόμα και η Σοσιαλιστικής Διεθνής δεν είναι πια μια ανήσυχη συνάθροιση λαϊκών κομμάτων. Μοιάζει μάλλον με καθωσπρέπει συνέλευση μεσοαστικών κομμάτων που είναι αφοσιωμένα στην ανταλλαγή απόψεων.

4 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

"επιθυμία για απόλυτη ισότητα, μίσος για το χρήμα και την ιδιοκτησία, έχθρα για την διαχειριστική πολιτική, αγάπη για το οικουμενικά αληθές. "(RD)
είναι ένας ορισμός δικός σου για την αριστερά που έχω κρατήσει. Δεν μπορώ λοιπόν να καταλάβω (ή μάλλον μπορώ) τι εννοεί λέγοντας αριστερά ο Simone. Ίσως αυτό που είπε πρόσφατα o Νίκι Βέντολα: δεν θα αποκαλούμαστε σύντροφοι αλλά "φίλοι".
μάλλον εκτός θέματος,
λ.κ

Ονειρμός είπε...

Εντυπωσιακά επίκαιρο. Γραμμένο πριν 3 χρόνια, και δεν έχει καμία σημασία. Αυτή η απεικόνιση της πραγματικότητας έρχεται από το παρελθόν και θα διατηρήσει την επικαιρότητά της στο ορατό μέλλον. Αναρωτιέμαι αν η υβριδική εργατική τάξη που αντιστοιχεί σε υβριδικές πολιτικές οντότητες(δηλαδή δεν αντιστοιχεί),είναι μια ''αναγκαία φαινομενικότητα'' ως προς τον ασαφή χαρακτήρα της, ή αν είναι αιτία της η έλλειψη μιας εμβάθυνσης από πλευράς του υποκειμενικού παράγοντας. Και επειδή μάλλον συντρέχουν και τα δύο, ποιό είναι το κυρίαρχο? Το ερώτημα μετασχηματισμένο, θα μπορούσε να είναι: είναι κάθε δομική κρίση του καπιταλισμού επαναστατική ''ευκαιρία'', ή όχι? Γιατί μόνο αν έχει δημιουργηθεί στην παραγωγή-αντικειμενικά-το υποκείμενο των μελλοντικών σοσιαλιστικών επαναστάσεων, η καθεαυτό εργατική τάξη των επόμενων εγχειρημάτων, μόνο τότε οι εξεγέρσεις που έρχονται μπορούν να τραπούν σε σοσιαλιστικές επαναστάσεις. Μήπως αυτό θα ήταν οικονομισμός, αυτή δηλαδή η εμμονή στο υποκείμενο της εργασίας και η ''ωριμότητά'' σε σχέση με τις δομικές αναπροσαρμογές στην παραγωγή? Ή μήπως όχι?

Αντωνης είπε...

@λ.κ: Το βασικό ιστορικό ανάφορο του Σιμόνε σε ό,τι αφορά την "Αριστερά" είναι βέβαια η Ιταλική αριστερά στην εποχή του Μπερλουσκονισμού. Όπως έγραψα στην εισαγωγή μου, υπάρχουν πολλά και θεμελιώδη με τα οποία διαφωνώ κάθετα μαζί του, αλλά τα αποσπάσματα που προτίθεμαι να δημοσιεύσω νομίζω ότι έχουν μια βασική διαγνωστική αξία για το σήμερα στην Ελλάδα και στην Κύπρο.

Αντωνης είπε...

@Ονειρμός: Στην ανάλυση του Σιμόνε είναι ο μηντιακός επικαθορισμός και το ζήτημα της αναπαράστασης-της-τάξης-προς-τον-εαυτό-της που κυριαρχεί, και είναι αυτό που βρίσκω πολύ σημαντική --και ελλίπουσα στις ελληνικές συζητήσεις για τις πλατείες-- διάσταση της συγκρότησης του φερόμενου ως αριστερού πολιτικού υποκειμένου σήμερα.