Δευτέρα, 25 Ιουλίου 2011

Ζήτημα εμπιστοσύνης

22% των Ελλήνων, λέει, εμπιστεύεται σήμερα τις τράπεζες. Διπλάσιο ποσοστό από αυτό που εμπιστεύεται τη Βουλή. Κι ας είναι οι τράπεζες ένας από τους βασικούς λόγους που εμπιστεύεται τόσο λίγο τη Βουλή. Τα κόμματα τα εμπιστεύονται λιγότερο απ' τους μισούς από αυτούς που εμπιστεύονται τη Βουλή. 5%. Κι ας είναι η Βουλή ένα όργανο το οποίο διαμορφώνεται από τα κόμματα και τους κομματικούς συσχετισμούς δύναμης. 10% περισσότεροι εμπιστεύονται, λέει, τις τράπεζες από ότι τα συνδικάτα και τα σωματεία. Ακόμα και τα ΜΜΕ, τα εμπιστεύεται, λέει, ένα 13%, που είναι έστω 1% περισσότερο από αυτό που εμπιστεύεται τους θεσμικούς φορείς του συνδικαλισμού. Αλλά το 41%, λέει, εμπιστεύεται τα κοινωνικά κινήματα. 

Τα κοινωνικά κινήματα για ποιο πράγμα όμως;  Το μεγαλύτερο, μετά τον εαυτό του, αντικείμενο της εμπιστοσύνης του "λαού" είναι τα κινήματα, αλλά, εφόσον δεν υπάρχει τίποτε άλλο που να συγκεντρώνει ικανοποιητικά ποσοστά εμπιστοσύνης (οι τράπεζες είναι τρίτες στην κατάταξη), η λογική λέει ότι τα κινήματα αυτά δεν έχουν κανένα περιεχόμενο, ή μάλλον ότι το περιεχόμενό τους είναι (αρνητικά) αυτοαναφορικό. Είναι κινήματα που εκφράζουν έναν λαό ο οποίος δεν εμπιστεύεται τίποτα παρά μόνο τον εαυτό του, τον εαυτό του ως φορέα έλλειψης εμπιστοσύνης. Έτσι, τα κοινωνικά κινήματα τα οποία συγκεντρώνουν την εμπιστοσύνη του λαού, την συγκεντρώνουν στον βαθμό που αντανακλούν την έλλειψη εμπιστοσύνης του σε οτιδήποτε εκτός από την έκφραση της έλλειψης εμπιστοσύνης που τον καθορίζει αρνητικά σαν οντότητα. 

Αυτό λέει η στατιστική, αν βεβαίως την εμπιστευτούμε (κάτι διόλου αναγκαίο). Αλλά δε λέει μόνο αυτό, γιατί υπάρχει και ένα 36% του λαού που δεν εμπιστεύεται το λαό και ένα 41% που δεν εμπιστεύεται τα κινήματα. Θα είχε μια κάποια προσθαφαιρετική λογική αν αυτά τα ποσοστά εμφανιζόντουσαν ως θετικά απέναντι σε αυτά που δεν εμπιστεύεται ο λαός και τα κινήματα που τυγχάνουν εμπιστοσύνης ως μέσα έκφρασης έλλειψης εμπιστοσύνης. Αλλά δεν συντρέχει κάτι τέτοιο. Στη μεγαλύτερή τους πλειοψηφία, αυτοί που δεν εμπιστεύονται ούτε το λαό ούτε τα κινήματα δεν εμπιστεύονται επίσης ούτε τα κόμματα, ούτε τα συνδικάτα, ούτε τις κυβερνήσεις, ούτε τη Βουλή. Το 36% που δεν εμπιστεύεται το λαό δεν μικραίνει υπό καμία περίσταση, απλά παραμένει στην θέση του και αυξάνεται κάθε φορά που μπαίνει στην εικόνα ένα άλλο αντικείμενο (μη) εμπιστοσύνης. Υπάρχει δηλαδή ένα 36% το οποίο δεν εμπιστεύεται απολύτως τίποτα, ούτε καν τον φορέα της μη εμπιστοσύνης, δηλαδή τον εαυτό του. 

Ο Μάο της "εμπιστοσύνης στο λαό" θα τα είχε βρει σκούρα απέναντι σε έναν λαό χωρίς εμπιστοσύνη, ή στην καλύτερη περίπτωση, με εμπιστοσύνη μόνο στον εαυτό του, την κινηματική έκφραση  μη εμπιστοσύνης του, και, σε τρίτη μοίρα, τις τράπεζες. Η αριστερά μας, αντίθετα, εμπιστεύτηκε ανεπιφύλακτα το μέλλον της στο ψυχικό ναρκοπέδιο που δημιούργησε η διάψευση του ονείρου ενός δίχως τέλος δυτικού καταναλωτικού παραδείσου, θεωρώντας την διάψευση συνώνυμη της αφοσίωσης σε ένα στόχο, τα πληγωμένα εγώ συνώνυμα των πολιτικών υποκειμένων, την αντίδραση στην παρεμπόδιση της κατανάλωσης συνώνυμη με την διεκδίκηση του δικαιώματος στον έλεγχο της παραγωγής.

Αλλά είναι αδύνατο να εμπιστευτεί κανείς την ανεπιφύλακτη εμπιστοσύνη στην γενικευμένη έλλειψη εμπιστοσύνης. Καλώς ή κακώς, η ιστορία δεν διαμορφώθηκε ποτέ από αυτούς που δεν πιστεύουν σε τίποτα, ούτε βέβαια από αυτούς που, έχοντας χάσει οι ίδιοι την πίστη τους, αφήνονται να πιστέψουν, με την ζέση ανάστροφα ανανηψάντων, στην πολιτική φερεγγυότητα της μη πίστης των πρώτων.

20 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Ενδιαφέρουσες εμπειρικές επισημάνσεις των ιδιαιτεροτήτων και επιμέρους κρισιακών φαινομένων της γενιάς μας. Θεωρητικά μιλώντας όμως, δεν υπάρχει τίποτα το τρομακτικό. Σίγουρα θα διάβασες, π.χ., το Leviathan. Σαν να γράφτηκε σήμερα. Γενικά γνωρίζεις τι συμβαίνει στις λεγόμενες «αναπτυγμένες» καπιταλιστικές κοινωνίες. Ξέρεις πως, π.χ., ο κύριος Πλανητάρχης εκλέγεται με 15-20% των όσων έχουν δικαίωμα ψήφου. Κλπ κλπ κλπ. Ο Μάρξ γράφει κάπου στο «Κεφάλαιο» πως η περισσότερο αναπτυγμένη καπιταλιστική κοινωνία δείχνει στην λιγότερο αναπτυγμένη το ίδιο της το μέλλον. Apropos Μάρξ: σ΄ένα γκάλοπ στις ΗΠΑ πριν από μερικές δεκαετίες, στην ερώτηση «τί σημαίνει Κάρλ Μάρξ» τέσσερεις στους δέκα αμερικάνους είχαν απαντήσει «ένα νέο είδος χάμπουργκερ.» Ωραία...

NGL

Uturunco είπε...

εγώ πάντως αυτό που καταλαβαίνω είναι ο διχασμός και όχι η γενική σύμπνοια του "λαού"

Αντωνης είπε...

@ Ανώνυμος: Θα χρειαστεί κάποιος χρόνος νομίζω για να έχουμε μια πληρέστερη εικόνα του πού βρισκόμαστε, έχω όμως την αίσθηση ότι υπάρχουν αρκετές νεότευκτες και ανησυχητικές διαστάσεις σ' αυτό. Αλλά περισσότερα για το ζήτημα μέσω αναρτήσεων από το βιβλίο του Simone.

@Uturunco: Θα έλεγα ότι, για μένα τουλάχιστον, το βασικό και κυρίαρχο "στίγμα" είναι η άρνηση χωρίς κατάφαση, η οποία καταλήγει έμμεσα να καταφάσκει σε αυτό που αρνείται με λιγότερη συγκριτικά ένταση: δηλαδή, στον ίδιο τον τρόπο παραγωγής, ο οποίος θεωρώ ότι δέχεται πολύ λιγότερη κριτική από ότι τα διάφορα αποσπασματικά επιφαινόμενά του στον πολιτικό χώρο.

NGL είπε...

@Antonis. Το πρόβλημα που αναφέρεις είναι παγκόσμιο και τέτοια μονάχα μπορεί να είναι και η λύση. Δεν έχω διαβάσει το βιβλίο του Σιμόνε. Να επισημάνω εν συντομία το εξής. Τόσο διάφορα πολιτικά κόμματα (αριστερά και «αριστερά»), όσο και διάφοροι διανοούμενοι, πάσχουν από την ίδια ασθένεια: επισύρουν και μιλούν εκ μέρους της εργατικής τάξης χωρίς να είναι σε θέση να καθορίσουν τα όρια και τις διαστρωματώσεις της με βάση τους σημερινούς τρόπους παραγωγής και ιδιοποίησης της υπεραξίας. Να το θέσω μεθοδολογικά: από την χαοτική και ανεξήγητη μάζα των άμεσα παρατηρούμενων δεδομένων, η έρευνα πρέπει να εμβαθύνει στην ουσία της κοινωνικής διαδικασίας, στην εργασία και τον τρόπο παραγωγής. Και μετά να επιστρέψει για να ερμηνεύσει (ΜΟΝΟ ΤΟΤΕ θα καταφέρει να ερμηνεύσει) τα αρχικώς «παράξενα» επιφαινόμενα της κοινωνικοπολιτικής σφαίρας: τις πολιτικές ραδιουργίες, τον καταναλωτισμό, την χειραγώγηση και την βιομηχανία συνείδησης, την απαξίωση πολιτικών θεσμών που αναφέρεις εδώ, κλπ κλπ. Εως τότε, καμία σοβαρή εναλλακτική πρόταση δεν μπορεί να αρθρωθεί. Αλλά ένα τέτοιο εγχείρημα κάθε άλλο παρά απλό είναι, ιδιαίτερα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Απόδειξη αυτού είναι το πως κανείς δεν το έχει καταφέρει, λίγοι το έχουν αποτολμήσει, ενώ πολλοί ούτε καν το συνειδητοποιούν (άρα το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να αναμασούν παλιές ιδέες και να οδηγούνται στα ίδια αδιέξοδα). Είναι όμως άκρως απαραίτητο. Να υπενθυμίσω του φαλακρού φιλαράκου μου ο οποίος που στο ερώτημα «τί να κάνουμε» απαντούσε, μεταξύ άλλων, πως «χωρίς επαναστατική θεωρία δεν μπορεί να υπάρξει επαναστατική πρακτική». Αυτό πριν από ένα αιώνα, παρακαλώ! Πόσο επικτακτική είναι αυτή η ανάγκη σήμερα;

Cheers,
NGL

sjors είπε...

υπάρχει ένας θεσμός που λείπει και δε νομίζω οτι θα ήταν άσκοπο να υπάρχει:
ο στρατός.

γενικά αυτές οι στατιστικές είναι σε δουλειά να βρισκόμαστε, αλλά αυτό θα ήθελα να το δω.

Αντωνης είπε...

@ NGL:

Γράφεις;

"από την χαοτική και ανεξήγητη μάζα των άμεσα παρατηρούμενων δεδομένων, η έρευνα πρέπει να εμβαθύνει στην ουσία της κοινωνικής διαδικασίας, στην εργασία και τον τρόπο παραγωγής. Και μετά να επιστρέψει για να ερμηνεύσει (ΜΟΝΟ ΤΟΤΕ θα καταφέρει να ερμηνεύσει) τα αρχικώς «παράξενα» επιφαινόμενα της κοινωνικοπολιτικής σφαίρας: τις πολιτικές ραδιουργίες, τον καταναλωτισμό, την χειραγώγηση και την βιομηχανία συνείδησης, την απαξίωση πολιτικών θεσμών που αναφέρεις εδώ, κλπ κλπ. Εως τότε, καμία σοβαρή εναλλακτική πρόταση δεν μπορεί να αρθρωθεί. Αλλά ένα τέτοιο εγχείρημα κάθε άλλο παρά απλό είναι, ιδιαίτερα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Απόδειξη αυτού είναι το πως κανείς δεν το έχει καταφέρει, λίγοι το έχουν αποτολμήσει, ενώ πολλοί ούτε καν το συνειδητοποιούν (άρα το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να αναμασούν παλιές ιδέες και να οδηγούνται στα ίδια αδιέξοδα)"

Είναι δύσκολο να διαφωνήσει κανείς μαζί σου ως προς το ότι η "εννοιακή χαρτογράφηση" της προλεταριακής θέσης στις σημερινές συνθήκες είναι ελλιπής, τρομακτικά δύσκολη και αποφεύγεται καν να αποτολμηθεί τις περισσότερες φορές.

Όμως έχω την αίσθηση από τον τρόπο που θέτεις το πρόβλημα ότι θεωρείς τα ταξικά δεδομένα υπεβολικά πολύ από τη σκοπιά της "αντικειμενικότητας". Έχεις μεγάλο δίκαιο στο ότι δεν γνωρίζουμε αρκετά για αυτά ώστε να μπορούμε με σιγουριά να χαρτογραφήσουμε τις δυνητικές τους ανακλάσεις στη σφαίρα της ιδεολογίας. Αλλά φαίνεται να δίνεις λιγότερη σημασία στο γεγονός ότι η σφαίρα της ιδεολογίας επικαθορίζει ενεργητικά αυτό που βιώνεται ως "ταξικά δεδομένα". Ναι, χρειαζόμαστε πολύ μεγαλύτερη εμβάθυνση στην αντίληψή μας για τον τρόπο παραγωγής και την ταξική διάρθρωση, αλλά δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι και στο παρελθόν ήταν αντιληπτό πως χωρίς την ταξική συνειδητοποίηση και την όξυνση του ταξικού αγώνα τα στοιχεία αυτά φαντάζουν απελπιστικά χαώδη και δυσερμήνευτα. Ο μαρξισμός δεν είναι κοινωνιολογία αλλά επανασταστική θεωρία, και ο στόχος του δεν είναι να ενημερώσει για την αντικειμενική σύσταση της κοινωνίας αλλά να κινητοποιήσει την πλειοψηφία της προς την απαλλοτρίωση των μέσων παραγωγής. Αυτό νομίζω πως δεν πρέπει ποτέ να το ξεχνούμε, όσο και αν δικαίως αναγνωρίζουμε ότι σε ό,τι αφορά την σημερινή ταξική και παραγωγική χαρτογράφηση αντιμετωπίζουμε σοβαρά και δυσεπίλυτα θεωρητικά προβλήματα.

Αντωνης είπε...

@sjors: Το ερώτημα του στρατού θα το έβρισκα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αν ετίθετο στην σημερινή Κύπρο.

Ανώνυμος είπε...

@ngl
Φίλε NGL, μπορεί οι Αμερικανοί να νόμιζαν ότι "Καρλ Μαρξ" είναι ένα νέο είδος χάμπουργκερ, ταυτόχρονα όμως κατά τα 2/3 τους πιστεύουν ότι το πασίγνωστο "απ' τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του" γράφτηκε ή θα μπορούσε να είχε γραφεί ή περιλαμβάνεται στο σύνταγμά τους (http://www2.law.columbia.edu/news/surveys/survey_constitution/index.shtml). Θέλω να πω, δεν έχει τόσο σημασία να γνωρίζουν ένα όνομα (που κι αν το γνωρίζουν μάλλον είναι αρνητικά φορτισμένο) όσο το να συμφωνούν με τις αρχές του. Η δημοσκόπηση αυτή δείχνει, αν μη τι άλλο, ότι ακόμα και με τους συνήθως φανατικά αντικομμουνιστές αμερικανούς, η συζήτηση άνευ προκαταλήψεων και ιδεοληψιών μπορεί να έχει απρόοπτα αποτελέσματα.

Ονειρμός είπε...

Συμφωνώ με τον φίλο ΝGL, είμαι σε γενικές γραμμές της ίδιας άποψης, και πιστεύω πως πράγματι είναι αναγκαιότητα να γραφτεί συλλογικά ένα νέο ''Κεφάλαιο''. Άλλωστε ξέρουμε ότι το σχεδίασμα του Καρόλου θα περνούσε, αν αυτός προλάβαινε, από τις σχέσεις παραγωγής στο κράτος και το ''εποικοδόμημα'', έπειτα σε υπερεθνικό κεφαλαιοκρατικό επίπεδο (σε κάποιο γράμμα του στον Ένγκελς που δεν το έχω εύκαιρο). Αλλά η μεθοδολογία έρευνας που προτείνει ο ΝGL (επιφάνεια/είναι-ουσία(τρόπος παραγωγής)-φαινόμενο-πραγματικότητα->αυτοαναπαραγόμενη έννοια), είναι η ίδια αμφισβητούμενη. Και μολονότι προς το παρόν τη συμμερίζομαι, υπάρχουν διάφορες ενστάσεις. Για αυτό και θεωρώ πολύ σημαντικό και καθόλου σχολαστικιστικισμό να ανοίξει μια κουβέντα για το ζήτημα του πώς προσεγγίζουμε μια κοινωνική δομή, το πώς αξιο-ποιούμε δεδομένα, και σε αυτήν την κατεύθυνση ήταν και η ανάρτηση περί βάσεως-εποικοδομήματος του Αντώνη. Εγώ για παράδειγμα σχετικά συγκεκριμένη άποψη(σχετικά), έχω μόνο για μια προτεινόμενη στρατηγική προσέγγισης του δικαιικού φαινομένου, στις γενικές της γραμμές.

Uturunco είπε...

Η ύπαρξη κοινωνικών τάξεων δεν είναι μια "υποκειμενική" θεώρηση, μια "αντίληψη", μια "ιδέα". Ούτε η πάλη των τάξεων είναι "πάλη ιδεών" ή "διαφωνία". Οι τάξεις και η πάλη τους είναι, στον καπιταλισμό, "αντικειμενική κατάσταση". Πρόκειται για την κυριαρχία και την πάλη μεταξύ πραγματικών ανθρώπων, "αστών" και "προλετάριων", κατόχων μέσων παραγωγής και ανθρώπων που δεν έχουν να πουλήσουν άλλο από τον εαυτό τους. Η "αστική τάξη" δεν είναι μια "γνώμη", μια "ιδεολογία", ένα "κόμμα". Είναι μια τάξη στην εξουσία. Το επαναλαμβάνω: δεν υπάρχει ταξική πάλη επειδή υπάρχει αριστερά. Αντίθετα, υπάρχει αριστερά επειδή υπάρχει ταξική πάλη. Αυτό είναι, νομίζω, και η "μεθοδολογική αρχή" του ιστορικού υλισμού.

Αντωνης είπε...

@Uturunco: Δεν ξέρω σε ποιον απευθύνεσαι, αλλά δεν είπε κανείς νομίζω ότι η ύπαρξη τάξεων είναι αντίληψη ή ιδέα. Αυτό που είπα εγώ είναι ότι δεν είναι ούτε απλό εμπειρικό δεδομένο, προσβάσιμο στη συνείδηση ανά πάσα στιγμή και κατά βούληση. Χωρίς τη διαδικασία της ταξικής συνειδητοποίησης, ο νους δεν αντιλαμβάνεται τάξεις αλλά άτομα, επαγγέλματα, και ατέρμονες γραμμές διαφοροποίησης, σύγχυσης, κλπ. Όλοι οι μεγάλοι θεωρητικοί το μαρξισμού έδωσαν έμφαση στο ότι μόνο η ενσυνείδητη ταξική πάλη "αποκρυσταλλώνει" στο μυαλό το ταξικό πεδίο και τις κατατομές του, διότι πολύ απλά πιέζει τις κοινωνικές ομάδες να αποσαφηνίσουν οι ίδιες που στέκονται.

Όσο για την τελευταία παρατήρηση, το ότι υπάρχει πάντοτε ταξική πάλη είναι αξιωματικό, δεν είναι όμως κάθε σημείο ταξικής πάλης της ίδιας έντασης, του ίδιου βαθμού συσπείρωσης, κλπ.

Uturunco είπε...

κοίτα, δεν "απευθύνομαι" σε κάποιον/α συγκεκριμένα ούτε "απαντώ" ακριβώς, αλλά "θυμίζω". Βλέπω, για παράδειγμα, τόσο σ' αυτήν όσο και σε άλλες συζητήσεις, μια υπερβολική -κατά την γνώμη μου- έμφαση στην ιδεολογία. πχ. "ποιό το κοινωνικό στίγμα;", "πόσοι/ες γνωρίζουν τον Μαρξ;","έχουν οι προλετάριοι ταξική συνείδηση;". Όλα αυτά τα ερωτήματα είναι και χρήσιμα και γόνιμα αλλά όπως θα λεγες και συ ο ιστορικός υλισμός δεν είναι κοινωνιολογία. Αντίστοιχα, προσθέτω, δεν είναι και "πολιτική". Η ταξική πάλη δεν διεξέγεται από κόμματα -έστω κι αν ενίοτε παίρνει αυτή τη μορφή- αλλά από κοινωνικές τάξεις. Ούτε διεξάγεται από τους "ταξικά συνειδητοποιημένους" -πχ από κάποιο κόμμα που αναφέρεται στην ταξική πάλη- στο επίπεδο του εποικοδομήματος αλλά στο επίπεδο της "βάσης". Είναι αντικειμενική συνθήκη ακόμα κι όταν δεν αναγνωρίζεται, ακόμα κι όταν όλοι/ες "πιστεύουν" πως δεν υπάρχουν παρά άτομα, επαγγέλματα, γνώμες και γούστα. Ή, για να το πω κάπως πιο σύντομα και "κωδικοποιημένα": κατά την γνώμη μου, δεν ισχύει πως "χωρίς επαναστατική θεωρία δεν υπάρχει επαναστατική πράξη" αλλά το ακριβώς αντίθετο. Χωρίς πράξη δεν υπάρχει θεωρία (όπου συμπεριλαμβάνονται και οι επαναστατικές τέτοιες). Δεν μας οδηγεί η ταξική συνείδηση στο να βλέπουμε τάξεις, αλλά η ύπαρξη των τάξεων στο να αποκτούμε ταξική συνείδηση.

Αντωνης είπε...

"Δεν μας οδηγεί η ταξική συνείδηση στο να βλέπουμε τάξεις, αλλά η ύπαρξη των τάξεων στο να αποκτούμε ταξική συνείδηση."

Τότε γιατί η αναμφισβήτητη σταθερή συνέχιση της ύπαρξης τάξεων στην μεταπολεμική Ευρώπη συμβάδισε με την σταθερά πτωτική τάση της ταξικής συνείδησης σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες; Μια θεώρηση όπως η παραπάνω εξυπακούει σταθερότητα στην ύπαρξη και τον βαθμό ωριμότητας ταξικής συνείδησης. Αυτό όμως δεν συμβαίνει και δεν ήταν δεδομένο για κανένα μαρξιστή.

NGL είπε...

@oneirmos
Καθώς φαντάζομαι ξέρεις, η μέθοδος που αναφέρομαι δεν είναι δική μου, είναι του Χέγκελ. Και αυτή χρησιμοποιεί ο Μαρξ στο «Κεφάλαιο». Υπάρχει σχετική διεθνής βιβλιογραφία γι’αυτό το ζήτημα.

@ανώνυμος 8.40pm
Το παράδειγμα αναφέρθηκε ως σχόλιο στο αρχικό κείμενο που μιλά για απαξίωση θεσμών, κλπ.

@Αντώνης.
Εγείρεις ενα σωρό ζητήματα, με πολλά συμφωνώ, με άλλα όχι. Δεν μπορούν να αναλυθούν εδώ, ούτε δυστυχώς έχω τον χρόνο. Εκτός άλλων, πρέπει να κατέβω Κύπρο για οικογενειακό πρόβλημα.
Αυτό που έχω υπ’όψην μου και κριτικάρω είναι ο ερασιτεχνισμός, ο χαοτικός, τυφλός εφημερισμός που διακατέχει το αριστερό κίνημα, αυτό που ο Λένιν χλεύαζε με τον όρο «кустарничество». Τώρα είναι πολύ χειρότερα τα πράματα από τότε. Η έλλειψη σήμερα θεωρίας που να είναι και εκσυγχρονισμένη και επιστημονική και επαναστατική (αυτού που πολλοί αναφέρουν ως «διαλεκτική άρση του Μαρξισμού» αλλά λίγοι αντιλαμβάνονται τι σημαίνει) κάνει α-δύ-να-τη την προοπτική αποτελεσματικής πάλης ενάντια στο στάτους κβο. (Για να μήν αναφερθώ για τα τε-ρά-στι-α προβλήματα που θα ακολουθήσουν όταν σε πρώτο πλάνο θα μπει το θετικό καθήκον της οικοδόμησης της μετακαπιταλιστικής κοινωνίας -- αυτά που είχε να αντιμετωπίσει η σοβιετική εξουσία από την αρχή ως το τέλος της.)

Τώρα, απ’όσα γράφεις, εισηγούμαι να ξανακοιτάξεις προσεκτικά αυτό που ονομάζεις «αντικειμενικότητα». Δεν υπάρχει «πολλή» και «λίγη» αντικειμενικότητα. Αυτό θα ήταν αριστερισμός. Ούτε ο Μαρξ, ούτε ο Χέγκελ αντιπαράθεταν την λογική στην ιστορική εξήγηση, ούτε και ποτέ ο Μαρξ αντιπαράθετε την ταξική προσέγγιση στην έκφραση αντικειμενικών κρίσεων ως σημείου αναφοράς. Ο Χέγκελ συχνά παρεξηγείται όταν κριτικάρει πχ την Καντιανή ηθική (ότι τάχα είναι σχετικιστής, μακιαβελικός κ.ο.κ). Το ίδιο παρεξηγείται και η Μαρξιστική ηθική που απαιτεί μεν σαφή ταξική τοποθέτηση, αλλά ποτέ δεν μετατρέπεται σε ηθικό σχετικισμό a la Hobbes, κλπ. Το ίδιο και όταν ο ερευνητής προσπαθεί να καθορίσει, όπως καλή ώρα ο Μαρξ στον καιρό του, το ποιός είναι προλετάριος. Κ.ο.κ. Άλλο πράμα είναι το ότι οι ταξικοί αγώνες ενδυναμώνουν την ταξική αυτοσυνείδηση (το ότι το προλεταριάτο γίνεται an und für sich μέσα από την ταξική πάλη) και άλλο το να περιμένει ο ερευνητής τις απεργίες για να καθορίσει ποιός είναι προλετάριος. Δεν είναι καθόλου με την «ταξική συνειδητοποίηση και την όξυνση του ταξικού αγώνα» που θα καταλάβουμε ποιός είναι προλετάριος. Credo ut intelligam δηλαδή;! Πιθανόν εδώ να εννοείς ότι υπάρχουν ιστορικές συντεταγμένες εμφάνισης και διαμόρφωσης του προλεταριάτου που έχουν να κάνουν με τον τρόπο παραγωγής;

Και κάτι τελευταίο: ο Μαρξισμός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κάτι το ολοκληρωμένο, χωρίς αντιφάσεις και ως ανεπίδεκτο εξέλιξης. Μια τέτοια προσέγγιση είναι απλά...αντιμαρξιστική.

@uturunco
Νομίζω συμφωνούμε.

Αντωνης είπε...

@GGL: Πουθενά δεν λέω οτι υπάρχει πολλή και λίγη αντικειμενικότητα. Αυτό που λέω είναι ότι κατά τη δική μου αντίληψη δίνεις υπερβολικά πολύ βάρος στο αντικειμενικό σκέλος, τη στιγμή που η διαλεκτική θεώρηση απαιτεί τη διαρκή συνύφανση του υποκειμενικού με το αντικειμενικό.

Διαφωνώ κάθετα με το ότι ο ταξικός αγώνας στην εξέλιξή του δεν είναι αυτός που καθορίζει διαλεκτικά την προλεταριακή συνειδητοποίηση, όχι βέβαια για τον κοινωνιολόγο/παρατηρητή (ξαναείπαμε ότι ο μαρξισμός δεν είναι κοινωνιολογία αλλά επαναστατική θεωρία), αλλά για τον ίδιο τον προλετάριο. Και θα σου συνιστούσα με τη σειρά μου προσεκτική ανάγνωση Λένιν και Λούκατς.

Uturunco είπε...

εξαρτάται από το τι εννοείς ως "πτώση της ταξικής συνείδησης". Το γεγονός ότι, αν καταλαβαίνω καλά σε τι αναφέρεσαι, "επέλεξαν" μαζικά το άμεσο αντί του ιστορικού συμφέροντός τους -όπως και σε άλλες περιόδους "ανάπτυξης"- δεν συνεπάγεται καθόλου έλλειψη "ταξικής συνείδησης". Γι αυτό εξάλλου, όλα τα κόμματα στην Ευρώπη μεταπολεμικά έγιναν "εργατικά", "σοσιαλιστικά", "κοινωνιστικά" και τα παλιά φιλελεύθερα κόμματα συρρικνώθηκαν. Θα μου πεις κοροϊδία. Ναι, αλλά υπήρχε λόγος που ο κάθε πολιτικός έπρεπε να εμφανίζεται ως fried of labour ή φορέας του κοινωνικού μηνύματος του χριστιανισμού.

Αντωνης είπε...

εξαρτάται από το τι εννοείς ως "πτώση της ταξικής συνείδησης". Το γεγονός ότι, αν καταλαβαίνω καλά σε τι αναφέρεσαι, "επέλεξαν" μαζικά το άμεσο αντί του ιστορικού συμφέροντός τους -όπως και σε άλλες περιόδους "ανάπτυξης"- δεν συνεπάγεται καθόλου έλλειψη "ταξικής συνείδησης".


Δεν σε κατάλαβα. Έχεις αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, εργαζόμενους --και τους έχεις εδώ και πολύ καιρό-- που δηλώνουν ότι εμπιστεύονται τις τράπεζες περισσότερο από ότι τα συνδικάτα, που βλέπουν το κοινωνικό κράτος ως ανέφικτο ή ως κάτι που τους απειλεί με ολοκληρωτισμό, που βλέπουν ακόμα και το σύστημα υγείας ως σοσιαλιστική καταπίεση (βλ. ΗΠΑ), που εναγκαλίζονται με τον δεξιό αντικρατικό λαϊκισμό κλπ κλπ. Σε καμία περίπτωση σε αυτά τα παραδείγματα δεν πρόκειται για επιδιώξεις άμεσου και όχι ιστορικού συμφέροντος. Αν εμπλέκεται άμεσο συμφέρον, είναι το άμεσο συμφέρον του κεφαλαίου και όχι των εργαζομένων. Οπότε πώς ακριβώς στέκεται αυτό που επιχειρηματολογείς;

Uturunco είπε...

Λάθος μου, εγώ δεν σε κατάλαβα και υπέθεσα πως όταν έγραφες "μεταπολεμικά" αναφερόσουνα (χοντρικά) στα χρόνια 45-75 και όχι στα πλέον πρόσφατα (χοντρικά πάλι μετά το '80)όπου τα πράγματα τίθενται κάπως διαφορετικά. Σκέψου το όμως έτσι: τι θέλει ο "προλετάριος" (και η προλετάρια); Να πάψει να είναι "προλετάριος". Κι αυτό γιατί έχει πλήρη "συνείδηση" της θέσης του κάθε φορά που είναι αναγκασμένος να ζητιανέψει μεροκάματο, να στηθεί σε μια ουρά για να περάσει από συνέντευξη στην οποία πρέπει να φροντίσει να είναι αρεστός, να ανταγωνιστεί άλλους ανθρώπους στην ίδια θέση μ' αυτόν γνωρίζοντας καλά το τι σημαίνει γι' αυτούς το να μην πιάσουν την δουλιά που παίρνει αυτός (σήμαίνει ό,τι θα σήμαινε για τον ίδιο), ότι σ' αυτήν την δουλιά ο χρόνος του δεν του ανοίκει (συχνά νιώθει έναν πόνο στο στομάχι όταν πλησιάζει η ώρα να πάει και δεν βλέπει την ώρα να φύγει), ότι βρίσκεται υπό επιτήρηση, ότι κάνει μόκο μπροστά σε καταφανείς "αδικίες" από τον φόβο της απόλυσης και μάλιστα ενίοτε ο ίδιος συμμετέχει σ' αυτές, κλπ. κλπ. Όλα αυτά τα γνωρίζει γι αυτό και θέλει να μην είναι προλετάριος. Όπως γνωρίζεις η λύση είναι ο κομμουνισμός, η κατάργηση του κεφαλαίου και άρα της μισθωτής εργασίας, του προλεταριάτου. Υπάρχει όμως και η δυνατότητα -σε ατομικό επίπεδο- άλλων λύσεων συμπεριλαμβανομένων καθαρά ψυχολογικών. Να κάνει "δικιά του δουλιά", να γίνει αυτός αφεντικό, να κερδίσει το λαχείο, να κάνει υπομονή αποδεχόμενος την "μοίρα" του, να δει τον εαυτό του ως θύμα των συναδέλφων του κλπ. Επίσης μπορεί να προσπαθήσει να βελτιώσει κάπως τους όρους εκμετάλλευσής του είτε ατομικά -πχ κάποια "ειδική σχέση" με το αφεντικό- είτε συλλογικά, με συνδικάτα και κόμματα. Το τι από όλα αυτά "επιλέγει" να κάνει το προλεταριάτο ως τάξη και ο κάθε προλετάριος ξεχωριστά εξαρτάται από μια σειρά συνθήκες. Αναλόγως αυτών σε κάποιες φάσεις -συνήθως μάλιστα- το "άμεσο" υπερισχύει του "ιστορικού" και το ατομικό του συλλογικού. Εξάλλου η μισθωτή εργασία δεν είναι μόνο εχθρός του κεφαλαίου. Είναι και τμήμα του, το μεταβλητό του μέρος. Ο ταξικός διχασμός δεν αφορά μόνο την κοινωνία αλλά και το ίδιο το προλεταριάτο που πρέπει να παλέψει ενάντια στον εαυτό του. Η συνείδηση της αθλιότητάς του όμως παραμένει γι αυτό και ο κομμουνισμός δεν είναι "ιδέα", "όραμα", "ουτοπία", "δέον".

Ονειρμός είπε...

Προς NGl:

Σου είπα ότι συμφωνώ με την μέθοδο. Και εννοείς Μάρξ-Χέγκελ και Ιλιένκοφ-Βαζιούλιν, που αποκωδικοποίησαν την μέθοδο. Είμαι της αντίληψής σου. Απλά λέω ότι η πλειοψηφία των μαρξιστικών ρευμάτων θεωρεί αυτήν την μεθοδολογία ''ουσιοκρατική'', αφού μιλά με χεγκελιανούς όρους κτλ. Και λέω ότι πρέπει να γίνει κουβέντα πάνω στην μέθοδο, εκτός των άλλων, η οποία ως τεταμένη σχέση μορφής-περιεχομένου, πρέπει επίσης να αναπτύσσεται. Για παράδειγμα, ένα ζήτημα είναι κατά πόσο η ''εργασία'' πρέπει να διαβάζεται ως χεγκελιανή''υπόσταση''στο μαρξικό έργο. Το ζήτημα σε τί συνίσταται η αυτοσύσταση του ανθρώπινου είδους. Για το τί είναι ο νόμος της αξίας σήμερα. Για την σχέση ιστορικού-λογικού. Για το τί αλλάζει στον τρόπο μελέτης και στην μεθοδολογία της παγκόσμιας (και όχι εθνικής) κεφαλαιοκρατικής ολότητας. Για το πώς όλα αυτά συνδέονται με το σημαντικό έργο ανθρώπων όπως ο Μπαντιού. Ποιά η σχέση μορφών κοινωνικής συνείδησης-ιδεολογιών. Για αυτό ενώ συμμερίζομαι την (μαρξική και χεγκελιανή) μέθοδο που θέτεις, πρέπει να την βάλουμε κάτω από μικροσκόπιο.

Ονειρμός είπε...

Έχει αναρωτηθεί κανένας και τί είναι αυτό που λέμε (ταξικό) συμφέρον? Εμένα πάντα με προβλημάτιζε ότι ο καθένας νοηματοδοτούσε το συμφέρον του διαφορετικό, και συνήθως κατά την άρχουσα ιδεολογία. Το πρόβλημα είναι, περνά πράγματι το ατομικό μέσα από το ταξικό συμφέρον, και το αντίστροφο? Νομίζω όχι αναγκαστικά. Το συμφέρον της εργατικής τάξης ειναι η ρήξη. Το συμφπέρον ενός μεμονωμένου εργάτη όχι στα σίγουρα. Μπορεί να βρίσκεται στον αδύναμο πόλο της αντίθεσης πνευματικής-χειρωνακτικής εργασίας μετα-καπιταλιστικά. Μπορεί να πεθάνει στο πόλεμο. Μπορεί να αφιερώσει όλη την ζωή του, και η επανάσταση να αποτύχει. Όλα αυτά τα λέω γιατί δύσκολα ''γειώνεται'' στον κόσμο ότι η επανάσταση, η εγκαταλειψη της καθημερινής ρουτίνας, είναι προς το συμφέρον τους. Γιατί ''συμφέρον'' μπορεί να θεωρούν να ζουν μια φτωχή ζωή αλλά χωρίς πόλεμο, χωρίς μετανάστες κτλ.