Παρασκευή, 1 Ιουλίου 2011

"Το τέλος των ψευδαισθήσεων"

Από την απαρχή της κρίσης στην Ελλάδα, "το τέλος των ψευδαισθήσεων" έχει ανακηρυχθεί από πολλούς (και πολύ φοβούμαι ότι δεν εξαιρούμαι των πολλών), και με διάφορες περιστασιακές αφορμές. Για να αποδειχθεί, βέβαια, λίγο μετά, ότι ήταν το ίδιο, ως φράση και ως γνωμάτευση, μία ακόμα ψευδαίσθηση. Στην πραγματικότητα, πολλά έχουν τελειώσει στο επίπεδο της υλικής πραγματικότητας, οι ψευδαισθήσεις όμως μοιάζουν αντί να σώζονται να αυγατίζουν. Για να φτάσουμε με τη θηλειά του Μεσοπρόθεσμου να μας σπάζει το σβέρκο για να αρχίσει δειλά-δειλά ένα κομμάτι της κοινωνίας που είχε παρασυρθεί σε μια αλλόκοτη και παράδοξη αισιοδοξία να διαπιστώνει πως είχε πάλι ψευδαισθήσεις.

Ίσως θα ήταν φρονιμότερο εφεξής να πάψουμε να μιλούμε για "τέλος των ψευδαισθήσεων." Ίσως θα ήταν φρονιμότερο να αρχίσουμε να λέμε πως ουσιαστικά, οι ψευδαισθήσεις δεν τελειώνουν· και πως στην τελική ανάλυση, το μόνο που έχει σημασία είναι αν μας κάνουν άμεσα κακό ή αν έχουν κάποιες δυνατότητες να μας βοηθήσουν να ανταπεξέλθουμε με θάρρος και με δύναμη την δοκιμασία του πραγματικού, το οποίο κανένας μας δεν έχει τον τρόπο να αντιμετωπίσει μόνος χωρίς να γλυστρίσει στην ψύχωση και έτσι --παραδόξως-- στην απώλεια επαφής με την πραγματικότητα. 

Ίσως θα ήταν επίσης φρονιμότερο να προασπιστούμε μια αντίληψη της πολιτικής ωριμότητας σύμφωνα με την οποία κάθε πραγματικό βήμα μπροστά αποκαλύπτει ψευδαισθήσεις εκεί που πριν δεν φαινόταν καμία αντί να ενισχύει τις βεβαιότητες. Ίσως να πρέπει να δεχτούμε ότι οι άνθρωποι είναι ικανοί να αντιμετωπίσουν μόνο ένα αυστηρά πεπερασμένο σύνολο ψευδαισθήσεων τη φορά. Και ίσως η κουλτούρα μας --βασισμένη στην αυτο-αντίληψή μας ως αξιοζήλευτα πραγματιστών αετομάτηδων, ανθρώπων που "ξέρουν πολύ καλά τι πραγματικά συμβαίνει" με το τάδε ή δείνα θέμα, και που διακρίνουν αλάθητα τη βρώμικη αλήθεια πίσω απ' τις ανόητες εξιδανικεύσεις αυτών που βρίσκονται εκτός της κουλτούρας μας-- να είναι το μεγαλύτερο εμπόδιό μας σ' αυτή την πορεία, η μεγαλύτερη πηγή ψευδαισθήσεων ("πώς σφάλλουν αυτοί που δεν εξαπατώνται;", ρώταγε παλαιότερα ο Λακάν). 

Στην πράξη, δεν είμαστε αυτό που έχουμε πείσει τον εαυτό μας ότι είμαστε θεωρητικά: ο ευφυέστερος λαός από καταβολής ιστορίας. Στην πραγματικότητα, είμαστε αυτός που, αντιμέτωπος με την κρίση, την έχει πατήσει  σαν άμαθος αρχάριος περισσότερο από κάθε άλλο λαό παγκόσμια αυτή τη στιγμή. Και σε χρόνο ρεκόρ. Αυτό είναι ένα χρήσιμο δεδομένο. Ας αρχίσουμε να διαπραγματευόμαστε με τις ψευδαισθήσεις μας από αυτό. Και ας πούμε "τέλος" στην ψευδαίσθηση ότι τα πάντα σ' αυτόν τον κόσμο εξαρτώνται από την νοητική απεμπλοκή από τις ψευδαισθήσεις, την αφηρημένη "επαναστατική φώτιση". Η δύναμη, θα έλεγε ο τελευταίος στωϊκός φιλόσοφος, είναι επίσης μια ψευδαίσθηση. Αλλά ακόμα και έτσι, δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς δύναμη, ούτε μπορείς να κλείσεις τα μάτια στο γεγονός ότι κάποιοι καθίστανται έμπρακτα και οδυνηρά πιο αδύναμοι από τους άλλους. Αυτό θα ήταν μια ακόμη ψευδαίσθηση, αλλά πολύ πιο επικίνδυνη από την πρώτη: δεν υπάρχει τρόπος για τον δούλο να γίνει ελεύθερος χωρίς πρώτα να ζήσει στην αβάσταχτη συνείδηση της δουλείας του, και η παρηγοριά του εφικτού μιας αφηρημένης, εγκεφαλικής ελευθερίας, μιας ελευθερίας βασισμένης μόνο στην ευφυία και την οξεία αντίληψη αιχμαλωτίζει σφιχτότερα και απ' τις ανθεκτικότερες αλυσίδες.

Δεν υπάρχουν σχόλια: