Σάββατο, 18 Ιουνίου 2011

Fredric Jameson-Αναπαριστώντας το Κεφάλαιο ΙΙΙ

Το δικό μου συναίσθημα σήμερα είναι μάλλον διαφορετικό, όπως αρμόζει στην γνώση μας για το σύστημα: διότι στην πραγματικότητα υπάρχει η αίσθηση ότι και οι δύο οπτικές [έμφαση στο σύστημα/μοιρολατρία-έμφαση στο περιθώριο δράσης/βολονταρισμός] είναι σωστές, και ότι η παγκοσμιοποίηση έχει φέρει μία κατάσταση όπου το σύστημα είναι πιο γιγαντιαίο και στην πραγματικότητα υπεράνθρωπο από ποτέ, κάτι άτρωτο σε κάθε συλλήψιμη μορφή ατομικής αντίστασης· και όμως, πρόκειται για μια κατάσταση στην οποία την ίδια στιμή, από το Σιάτλ και μετά [...] υπάρχει απροσδόκητη κίνηση και ανακύπτουν τρωτά σημεία που μοιάζουν καθημερινά να αναστατώνουν ένα σύστημα το οποίο βρίσκεται ήδη στο μέσο μιας μοναδικής οικονομικής κρίσης. Με άλλα λόγια, δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο ότι βρισκόμαστε σε μια κατάσταση τεράστιας συστημικής σταθερότητας, χωρίς κανένα περιθώριο για δράση. Όμως η ίδια η πολλαπλότητα τέτοιων δράσεων [...] αποκαλύπτει μια πολλαπλότητα οπτικών για το σύστημα ως τέτοιο και άρα και μια γενική σύγχυση σχετικά με το τι πραγματκά είναι, και με το τι μορφή θα έπρεπε να πάρει η αντίσταση σ' αυτό. Πράγματι, η ίδια η έννοια της αντίστασης δηλώνει μια γενικά αντι-δραστική [reactive] στάση, μια στάση που δεν έχει κανένα στρατηγικό στόχο, πόσο μάλλον κάποιον που να είναι κοινός ανάμεσα σ' αυτά τα κινήματα.

Αυτή είναι η κατάσταση στην οποία μοιάζει χρήσιμο να προσφέρουμε μια ανάγνωση του Κεφαλαίου η οποία να επιμένει στην αδήριτη ανάδειξη της συστημικής φύσης του ίδιου του καπιταλισμού--δηλαδή, η οποία να επανεγκαθιστά τα πλεονεκτήματα μιας ολοκληρωσιακής [totalizing] ανάλυσης αυτού του συστήματος (χρησιμοποιώ τις έννοιες ολότητα και σύστημα εδώ ως ταυτόσημες). Μας έχουν βέβαια ενθαρρύνει έντονα να σκεφτόμαστε με όρους ανοιχτών και κλειστών συστημάτων, τα οποία κατόπιν αξιολογούνται ως καλά και κακά συστήματα: έτσι, ο καπιταλισμός είναι ένα ανοιχτό και άρα καλό σύστημα, αυτό της αγοράς· ο καπιταλισμός είναι ένα κλειστό σύστημα, με όλες τις γραφειοκρατικές επιπλοκές που εμπεριέχει αυτή η περίκλειση. Η παράδοξη, και θα μπορούσαμε ακόμα και να πούμε διαλεκτική, καινοτομία της ανάλυσης του Μαρξ είναι ότι στο Κεφάλαιο το "σύστημα" χαρακτηρίζεται ως σύγκλιση αντιθέτων, και ότι είναι ο ανοιχτός χαρακτήρας του συστήματος του κεφαλαίου που αποδεικνύεται τελικά κλειστός. Με άλλα λόγια, αυτό το οποίο είναι ανοιχτό στον καπιταλισμό είναι η δυναμική επέκτασής του (μέσω της συσσώρευσης, της απαλλοτρίωσης, του ιμπεριαλισμού). Αλλά η δυναμική αυτή είναι επίσης κατάρα και αναγκαιότητα:  το σύστημα δεν μπορεί να μην επεκτείνεται. Αν μείνει σταθερό, λιμνάζει και πεθαίνει. Πρέπει να συνεχίσει να απορροφά οτιδήποτε βρίσκει στον διάβα του, να ενσωματώνει όλα όσα ήταν ως τα τώρα εκτός του. Έτσι, μέσω ενός χιαστού σχήματος το οποίο έχει καταστεί διαλεκτικό, όλα τα κακά που χαρακτηρίζουν το κλειστό έχουν μετατεθεί στο ανοιχτό, ενώ το αντίθετο δεν είναι απαραίτητα εξίσου αληθές. Ο καπιταλισμός λοιπόν είναι αυτό το οποίο ορισμένες φορές αποκαλείται διαβολική μηχανή, ένα αεικίνητο [perpetuum mobile] ή ένα αφύσικο θαύμα, του οποίου τα πλεονεκτήματα αποκαλύπτονται ως ό,τι πιο αφόρητο πάνω του.

Αυτό είναι το σημείο στο οποίο πρέπει να αξιολογήσουμε την πολιτική αξία μιας τέτοιας κατασκευής [όπως αυτή του Κεφαλαίου]. Σε μια περίοδο σαν τη δική μας, εν τη απουσία εναλλακτικών, η αντίδραση ακόμα και των επικριτών του συστήματος στην κρίση του και τις αδικίες του είναι απλώς να το επιδιορθώσουν και άρα να το αναμορφώσουν. Το μάθημα ότι ο καπιταλισμός είναι ένα ολικό σύστημα, όμως, έχει ως στόχο να δείξει ότι ο καπιταλισμός δεν μπορεί να αναμορφωθεί, και ότι οι επισκευές του, που έχουν ως αρχικό στόχο να παρατείνουν την ύπαρξή του, καταλήγουν αναγκαστικά να τον ενδυναμώνουν και να τον επεκτείνουν. Αυτό λοιπόν είναι ένα επιχείρημα ενάντια σε ό,τι ονομαζόταν παλαιότερα σοσιαλδημοκρατία, και το οποίο σήμερα περισσότερο παρά ποτέ στο παρελθόν, καταφάσκει στην δυνατότητα της αναμόρφωσης του καπιταλισμού. Ή μάλλον, με ένα είδους αρνητικής επίδειξης, συμμορφώνεται με την πεποίθηση ότι κανένα άλλο σύστημα δεν είναι εφικτό και ότι συνεπώς το μόνο που απομένει είναι η επιμέρους απάλυνση των αδικιών και ανισοτήτων του.

Η δύναμη όμως και το δημιουργικό κλέος του Κεφαλαίου βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός πως δείχνει ότι οι "αδικίες και ανισότητες" είναι δομικά ταυτόσημες με το ολικό σύστημα ως τέτοιο, και ότι δεν μπορούν ποτέ να αναμορφωθούν. Σε ένα σύστημα στο οποίο το οικονομικό και το πολιτικό έχουν συγχωνευθεί, τακτικές όπως της κυβερνητικής ρύθμισης είναι απλώς λεκτικές κατασκευές και ιδεολογική ρητορική, εφόσον η λειτουργία και ο σκοπός τους είναι εξ ορισμού να βοηθήσουν το σύστημα να λειτουργήσει καλύτερα. Το επιχείρημα υπέρ της ρύθμισης [της αγοράς] είναι επιχείρημα για την πιο επαρκή διαχείριση του ίδιου του οικονομικού συστήματος, ώστε να αποφευχθεί ή να καθυστερήσει περισσότερο η κατάρρευσή του. Όπως έλεγε παλαιότερα ο Stanley Aronowitz, το καθήκον της σοσιαλδημοκρατίας, σε αντίθεση με τα διάφορα φραξιονιστικά κόμματα, είναι να λάβει υπόψη της τα πραγματικά συμφέροντα του καπιταλισμού και να συντηρήσει την γενική του λειτουργία.

29 σχόλια:

Αντωνης είπε...

Αποκατάσταση σχολίων:

Ονειρμός:

H ''ολοκληρωσιακή'' ανάλυση του καπιταλισμού είναι η μόνη πραγματική ανάλυση. Όμως η ''ιδεατή'' διαλεκτική ανάλυση της αυτοαναπαραγόμενης κεφαλαιοκρατικής ολότητας θα μπορούσε να συντελεστεί μόνο αν το ίδιο το αντικείμενο μελέτης είχε αναπτύξει τις λογικές σχέσεις που θα το συγκροτούσαν ως τέτοια. Η λογική πλοκή θα αναπτύσσεται και θα φαίνεται σε καθαρότερη μορφή όσο προχωράει αυτή η ολοποιητική διαδικασία. Υπό μία έννοια λοιπόν, μια προσπάθεια επανεγγραφής του ''Κεφαλαίου'' στο σήμερα είναι πολύ δυσκολότερη από ότι θα είναι πχ σε 50 χρόνια. Γιατί όσο πολυπλοκότερος γίνεται ο οργανισμός, αυξάνεται μεν, μικροσκοπικά, ο πλούτος του ειδικού, από την άλλη πλευρά, μια πολυδαίδαλη αλλά συνεκτικότερη πραγματικότητα επιτρέπει στις έννοιες να την αντανακλούν πιστότερα. Τον καιρό αυτό, βρισκόμαστε σε ένα κομβικό σημείο όπου μπορεί οι κεφαλαιοκρατικές ολοκληρώσεις, πχ Ε.Ε (που θα προσδώσουν την λογική συνοχή που προανέφερα), να προχωρήσουν, ή όχι. Και σαν μια δεύτερη δυνατότητα, μπορεί εξεγερσιακές καταστάσεις να δημιουργήσουν μια διπολική κατάσταση σε σχέση με τις ''μητροπόλεις'', που πάλι θα προσφέρεται για μια πιο ξεκάθαρη ανάλυση των αντιθέσεων. Αυτήν την στιγμή νομίζω, τα παραπάνω δείχνουν πως βρισκόμαστε στην μεταβατική φάση ''ενδιάμεσων'' μορφών. Η πολυπλοκότητα του παγκοσμιοποιούμενου καπιταλισμού, που τείνει αλλά ποτέ δεν θα γίνει εντελής οργανισμός, καθιστά και την παραμικρή επιπλοκή κρίση του συστήματος, όπως ακριβώς μία ελάχιστη βλάβη σε έναν σύνδεσμο ενός ηλεκτρονικού συστήματος θα το παρέλυε με δυσανάλογο τρόπο. Αυτό όμως είναι ακριβώς εκείνο που προσδίδει στους αδύναμους κρίκους της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας την καταστροφική δύναμη που δεν είχαν την εποχή των πρώτων σοσιαλιστικών επαναστάσεων, όπου οι κεφαλαιοκρατικοί συνασπισμοί είχαν μια μεγαλύτερη σχετική αυτοτέλεια από ό,τι σήμερα. Έτσι λοιπόν, η μικρή Ψωροκώσταινα απειλεί το ευρώ.

Αντωνης είπε...

RDAntonis:

"Η πολυπλοκότητα του παγκοσμιοποιούμενου καπιταλισμού, που τείνει αλλά ποτέ δεν θα γίνει εντελής οργανισμός, καθιστά και την παραμικρή επιπλοκή κρίση του συστήματος, όπως ακριβώς μία ελάχιστη βλάβη σε έναν σύνδεσμο ενός ηλεκτρονικού συστήματος θα το παρέλυε με δυσανάλογο τρόπο. "

Όχι πάντα και ανεξαρτήτως συνθηκών αλλά συγκεκριμένα σε συνθήκες στασιμότητας και ύφεσης. Γιατί η άλλη όψη της παγκοσμιοποίησης, αυτή που είδαμε στην προηγούμενη περίοδο συνίσταται στο ακριβώς αντίθετο, δηλαδή στην επαρκέστατη διάλυση τοπικών αντιστάσεων ή δυσκολιών μέσω μιας σειράς "χωρικών διορθώσεων" (spatial fixes).

Κατά τα άλλα, συμφωνώ, πολύ μεστό σχόλιο.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός:

Ναι, πράγματι, την συνθήκη αυτήν την προυπέθεσα στο μυαλό μου, καθώς βρισκόμαστε σε μια τέτοια περίοδο.
Παρεμπιπτόντως, χρήσιμη θα ήταν η πρόσβαση στο βιβλίο του Μεσάρος, Bejond Capital, έργο ολόκληρης ζωής (ανέβασες και κάτι από το λεξικό του).
Δεν είναι το κατάλληλο post, για αυτό ρώτησα στο ''εγκώμια του κομμουνισμού''. Πού θα παρέπεμπες για μια μαρξιστική ανάλυση της ΕΣΣΔ που θα σε έβρισκε περισσότερο σύμφωνο?(κυρίαρχα σε σχέση με τον τρόπο παραγωγής και όχι με την Ιστορία του ΚΚΣΕ)

Αντωνης είπε...

Aggelos Messaris (@Ονειρμός):

Ο Αντώνης μάλλον θα σε κατατοπίσει καλύτερα αλλά τσέκαρε και αυτό για αυτό που ρωτάς: http://www.ardin.gr/node/479

Αντωνης είπε...

RDAntonis (@Ονειρμός):

Δυστυχώς, δεν γνωρίζω αναλύσεις για το θέμα που να μην είναι είτε καθεστωτικά εγκώμια είτε αντικαθεστωτικές πολεμικές από διάφορες σκοπιές. Ανέβασε λινκ σε δύο κείμενα ο Διεθνιστής, ίσως τα βρεις χρήσιμα.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@Aggelos Messaris):

Nαι το συγκεκριμένο το έχω υπόψη μου, γνωρίζοντας σε γενικές γραμμές τις απόψεις του Παπαιωάννου. Η αλήθεια είναι ότι θα πρέπει πρώτα να το διαβάσω ολόκληρο (και όχι απλά αποσπάσματα), για να έχω άποψη. Έχω πρόβλημα όμως, όταν διαβάζω περί ''ολοκληρωτισμού''. Όχι από κάποια δογματική διαφωνία, αλλά γιατί μεθοδολογικά, ο ολοκληρωτισμός είναι έμφαση στην μορφή και όχι στο περιεχόμενο και την ενότητά τους. Πχ ο ανατολίτικος δεσποτισμός (ασιατικός τρόπος παραγωγής), το Οθωμανικό κράτος είναι ολοκληρωτισμός, οι αυτοκρατορίες της Κίνας είναι ολοκληρωτισμός, αλλά όλοι αυτοί οι τρόποι παραγωγής και οι κοινωνίες οι ίδιες είναι πολύ διαφορετικές. Ευχαριστώ για την απάντηση πάντως. Θα το συμπεριλάβω στην μελέτη που κάνω και την προσπάθεια να καταγράψω τα πιο σημαντικά ζητήματα περί ΕΣΣΔ και τις πιο τεκμηριωμένες απόψεις μέσα από μια σειρά αναρτήσεων.

Αντωνης είπε...

RDAntonis (@Ονειρμός):

Πολύ καλή η παρατήρησή σου για ολοκληρωτισμό, ο οποίος έχει εδώ και καιρό (και ίσως εξ αρχής, με δεδομένη την ψυχροπολεμική του καταγωγή;) χάσει ως κατηγορία την αναλυτική του χρησιμότητα σε βάρος της ιδεολογικής χρηστικότητας.

Εννοείται ότι είναι ευπρόσδεκτη εδώ η όποια σχετική μελέτη. Αν έχεις ιστολόγιο, θα ήθελα τη διεύθυνση.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@RDAntonis):

www.takseis-ithikh.blogspot.com

Υπάρχει σε τρεις συνέχειες το θέμα ''η φύση της ΕΣΣΔ'' με σκοπό να συνεχιστεί. Καθότι δευτεροετής φοιτητής, πασοκάκι πριν μπω στο πρώτο έτος, ουσιαστικά δεν έχω προλάβει να ασχοληθώ με κάτι άλλο σοβαρότερα από την ΕΣΣΔ, ζήτημα όμως ολόκληρης ζωής. Προς το παρόν έχω καταλήξει σε κάτι: Πως κλειδί για την ΕΣΣΔ είναι τα Grundrisse και ειδικά το τμήμα για τους προκαπιταλιστικούς σχηματισμούς. Τμήμα το οποίο έχει αναγνωσθεί και αναλυθεί ουσιαστικά κυρίως από τον Hobsbawn, χωρίς όμως αυτός να κάνει κάποια σύνδεση με τα περί της ΕΣΣΔ (βλ. εκδόσεις Κάλβος, Προκαπιταλιστικοί Σχηματισμοί). Κατά τα άλλα, έχω ανοίξει πολλά μέτωπα, και το blog σου μου έχει δώσει τόσα ερεθίσματα, ώστε σε καιρό εξεταστικής, τρέχω και δεν φτάνω.
Προς το παρόν νομίζω πως μπορώ απλά να θέσω τα σημαντικά ζητήματα, τα οποία πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνει μια σχετική έκθεση περί της σοβιετικής εμπειρίας.

Αντωνης είπε...

RDAntonis (@Ονειρμός):

Ευχαριστώ πολύ.

Για Γκρουντρίς: Αυτό το βιβλίο το γνωρίζεις;
http://libcom.org/library/marx-beyond-marx-lessons-grundrisse-antonio-negri

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@RDAntonis):

Ναι, ως τίτλο απλά. Παλι προυπέθεσα σιωπηλά ότι δεν έχει γίνει επαρκής ανάλυση απο την εγχώρια Αριστερά, και του Hobsbawn είναι μεταφρασμένο στα ελληνικά. Οπότε θα πρέπει να ασχοληθώ και με το δοθέν. Ευχαριστώ για το link. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα σε σχέση με την ΕΣΣΔ το τμήμα που προανέφερα, και θα ήθελα δω πως το σχολιάζει ο Negri.

Αντωνης είπε...

Uturunco (@Ονειρμός, @Aggelos Messaris):

"ο ανατολίτικος δεσποτισμός (ασιατικός τρόπος παραγωγής), το Οθωμανικό κράτος είναι ολοκληρωτισμός".
Αυτό που ήθελε να περιγράψει η έννοια του ολοκληρωτισμού -όταν δεν χρησιμοποιούνταν νέτα-σκέτα με πολεμική πρόθεση- δεν ήταν ή επιβολή αλλά η "απορρόφηση της κοινωνίας από το κράτος". υποτίθεται δηλαδή πως ο ολοκληρωτισμός δεν ήταν ένας "φοροκρατικός" μηχανισμός που επιβαλλόταν πάνω στην βάση του πρωτόγονου κομμουνισμού όπως οι αρχαίες αυτοκρατορίες.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@Uturunco):

Δεν διαφωνώ και δεν λέω πως ο όρος ταυτίζει την ΕΣΣΔ με τις πρωτόγονες και άλλες κοινωνίας. Επιμένω όμως ότι η απορρόφηση της κοινωνίας από το κράτος είναι ένα φαινόμενο, έστω μια αντικειμενική φαινομενικότητα. Είναι η εμφάνιση των υλικών διεργασιών, χρήσιμη για να ανατρέξει κανείς σε βαθύτερα αίτια. Είναι η μορφή, από μια ορισμένη άποψη, που προσλαμβάνει ο κοινωνικός σχηματισμός. Το θέμα όμως είναι, ότι ο μαρξισμός κατά βάση θα χαρακτηρίσει μια κοινωνική δομή βάσει του τρόπου παραγωγής. Κρατικός καπιταλισμός ή ό,τι άλλο. Η ταξινόμηση σε ολοκληρωτικά και μη καθεστώτα, βασίζεται κυρίως σε κάποια κριτήρια, τα οποία βάζει και η Χ.Άρεντ. Επομένως δεν διαφωνώ ως προς την διαπίστωση αυτή περί ολοκληρωτισμού, αλλά όταν αυτή γίνεται το κύριο κατηγόρημα ενός κοινωνικού σχηματισμού, υποστηρίζω πως δεν αντικατοπτρίζει καθόλου κατατοπιστικά και μαρξιστικά την πραγματικότητα.

Αντωνης είπε...

Ameshaspenta:

Να κάνω μια παράθεση βιβλίων για το φαινόμενο της φύσης της ΕΣΣΔ.Το καθένα από διαφορετική ιδεολογική σκοπιά,ώστε να επιτευχθεί μια όσο το δυνατόν πληρέστερη κατανόηση του αντικειμένου

1.Η γένεση του ολοκληρωτισμού-Παπαιωάννου

2.Η γραφειοκρατική κοινωνία-Καστοριάδης

3.Ιστορία της ΕΣΣΔ-Carr

4.Ιστορία της ΕΣΣΔ-Ellenstein

5.Ένα φάντασμα πλανιέται-Μπιτσάκης

6.Ταξική θεωρία και ιστορία-Wolff

7.Ταξικοί αγώνες στην ΕΣΣΔ-Bettelheim

8.Τα άπαντα του Λένιν μετά το ΄17(και επειδή είναι πολλοί τόμοι θα πρότεινα το Για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση που περιέχει συγκεντρωμένα διάφορα κείμενα του Λένιν)

9.Το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην ΕΣΣΔ-Παυλίδης

10.Ο σχεδιασμός και η διεύθυνση της οικονομίας στον ανεπτυγμένο σοσιαλισμό-Kyrilenko

11.Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ-Stalin

12.Για τη ρώσικη επανάσταση-Louxembourg

13.Κρατικός καπιταλισμός στη Ρωσία-Kliff

14.Κριτική του σοβιετικού σχηματισμού-Κάππος

15.Η προδομένη επανάσταση-Trotsky

16.Η μετάβαση στο σοσιαλισμό-Sweezy/Bettelheim

Από εκεί και πέρα ολομέλειες ΚΚΣΕ και πολλά άλλα(θέσεις του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό,για τη φύση και το χαρακτήρα των χωρών του υπαρκτού σοσιαλισμού από ΝΑΡ,άρθρα από Θέσεις,Ουτοπία,ΚΟΜΕΠ,Μαρξιστική φωνή,ΟΚΔΕ-ΣΠΑΡΤΑΚΟΣ,Νέα προοπτική)

Η εξέταση από μαρξιστική σκοπιά των κοινωνικών σχηματισμών του ΄΄υπαρκτού σοσιαλισμού΄΄είναι έργο τεράστιας σημασίας για την κομμουνιστική Αριστερά,καθώς δεν είναι ένα θεωρητικό ζήτημα ενασχόλησης στον ελεύθερο χρόνο,αλλά επιτακτική αναγκαιότητα για την ανάπτυξη του μαρξισμού και τη διαμόρφωση του προτάγματος της κοινωνικής χειραφέτησης τον 21ο αιώνα.

Αντωνης είπε...

Uturunco (@Ονειρμός):

Ναι, κοίτα: σημείωσα το παραπάνω, όχι για να διαφωνίσω ή να συμφωνίσω αλλά απλώς για να σου υπενθυμίσω ό,τι η περί ολοκληρωτισμού συζήτηση είχε και άλλες πλευρές (στο πλαίσιο αυτό τιθόταν και η σχέση του με τον ανατολικό δεσποτισμό). Το ζήτημα δεν έμπαινε -όχι πάντα τουλάχιστον- ως ολοκληρωτικοί ή μη ολοκληρωτικοί κοινωνικοί σχηματισμοί. Συχνά έμπαινε το και ζήτημα αν ο καπιταλισμός (ή για τους μη μαρξιστές/στριες η βιομηχανική κοινωνία) οδηγεί στον ολοκληρωτισμό. Η Άρεντ για παράδειγμα έβλεπε στην βάση του ολοκληρωτισμού την μετατροπή όλων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων σε εργασία. Αξίζει ίσως να παρατηρήσει κανείς/μια πως όσοι/ες επικέντρωναν στους "κοινωνικούς σχηματισμούς" έτειναν να ερμηνεύουν τον "ολοκληρωτισμό" μάλλον "πολιτισμικά" και όχι ανάγοντάς τον σε κάποια "οικονομική βάση". πχ έλλειψη δημοκρατικής παράδοσης στην ρωσία, η χιλιόχρονη παράδοση των μανδαρίνων στην κίνα, το πρωσικό πνεύμα πειθαρχίας στην γερμανία κλπ. (Επίσης το ζήτημα του κρατικού καπιταλισμού κάθε άλλο παρά έδινε κάποια απάντηση αλλά άνοιγε μια άλλη πολύ ενδειαφέρουσα συζήτηση αφού προϋπέθετε την δυνατότητα ενός καπιταλισμού χωρίς αγορά και άρα χωρίς ανταλλακτική αξία). Επαναλαμβάνω ότι απλώς θυμίζω το πως έμπαινε -έστω από κάποιες πλευρές- το ζήτημα.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@Ameshaspenta):

Aπό τα παραπάνω δεν έχω υπόψη μου μόνο του Kyrilenko. Ωραία λίστα btw.
Nα προσθέσω το βιβλίο του Πρεομπραζένσκυ ''το πέρασμα στον σοσιαλισμό'', το εγχειρίδιο Πολιτικής Οικονομίας της σοβιετικής Ακαδημίας του 1951 (απαραίτητο για το τί άποψη είχαν οι ίδιοι οι ιθύνοντες), τα πολύ σημαντικά περί ΕΣΣΔ άρθρα του Μπατίκα της Κ.Ο.Α, (και το τελευταίο βιβλίο του αποθανόντος το οποίο θα δημοσιευτεί θα έχει να κάνει με αυτό το θέμα). Θα έλεγα από όσα παρέθεσες, ότι τα περισσότερα κόμματα στην Ελλάδα σχεδόν αντιγράφουν τον Μπετελέμ (και ο Μηλιός στα σχετικά για την ΕΣΣΔ άρθρα του στις Θέσεις με κάποιες αποκλίσεις). Κατά τα άλλα, o Woll και ο Resning στο εν λόγω έργο τους κάνουν μια ανάλυση που σηκώνει κουβέντα, ξεκινώντας από εριζόμενες αλλά ενδιαφέρουσες μεθοδολογικές προυποθέσεις (πχ ορισμός της τάξης με βάση την εξουσία διανομής του πλεονάσματος, εξέταση ΕΣΣΔ βάσει των αλληλεπιδράσεων διαφορετικών δομών παραγωγής, άρνηση ''πρωτοκαθεδρίας'' οικονομικής βάσης κ.α) Εν πάσει περιπτώσει, είναι μια ανάλυση που είναι μια κατηγορία μόνη της και το διάβασμά της το βρήκα ενδιαφέρον.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@Uturunco):

Ναι η σύνδεση με ανατολίτικο δεσποτισμό έγινε από κάποιους μελετητές, και όπως ανέφερα στα Grundrisse υπάρχει το κλειδί για το αν στέκει ή όχι. Έχω μια άποψη πάνω σε αυτό που θα ήθελε πολύ χώρο να το συζητήσουμε. Σε κάθε περίπτωση, έχοντας ''διδαχτεί'' στο πανεπιστήμιο την θεωρία περί ολοκληρωτισμών της Άρεντ (και ολίγην από Πέρυ Άντερσον αν θυμάμαι καλά). μπορώ να εγγυηθώ πως τουλάχιστον το έργο της Άρεντ διαβάζεται με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο. 10 περίπου κριτήρια (μονοκομματικό σύστημα, προπαγάνδα, κράτος=κοινωνία κτλ), τίθενται και έτσι καταλήγουμε σε έναν διπολισμό ολοκληρωτισμός ή μη. Αυτός ο επιθετικός προσδιορισμός στέκει μόνο συμπληρωματικά κατά την γνώμη μου και δεν μπορεί μια ανάλυση της ΕΣΣΔ να φέρει τον τίτλο ''ολοκληρωτισμός''. Αυτομάτως έτσι, ως μη ολοκληρωτικές κοινωνίες, νοούνται οι αστικές δημοκρατίες. Ολοκληρωτισμός πάντως από κάποιους έχει οριστεί ως η κατάλυση της σχετικής αυτοτέλειας του ατόμου και απορρόφησή του από το ''γενικό''(το οποίο στις ταξικές κοινωνίες εκφράζει το κράτος και σημαίνει την γενικευμένη αναπαραγωγή των συμφερόντων της άρχουσας τάξης και των όρων της αναπαραγωγής αυτής).

Αντωνης είπε...

Γιάννης Τζανάκος:

Το κλειδί όχι μόνο για την Σοβ.ένωση--όπως λέει ο Ονειρμός-- αλλά και για τον καπιταλισμό ως ολότητα, βρίσκεται στα Grudrisse, αφού η ιστορική τροπή των πραγμάτων τα έφερε σε σημαντικότερη θέση απο το "Κεφάλαιο". Γιατί συμβαίνει αυτό;..νομίζω γιατί η επι το φιλοσοφικότερον(σε επίπεδο φιλοσοφικής θεμελίωσης των εννοιών) και "βαθύτερον", εννοιολόγηση των καπ.σχέσεων παραγωγής επιβιώνει των μορφολογικών αναλύσεων του "Κεφαλαίου" που ορίζουν τις αστικές νεωτερικές σχέσεις τελικά στο συγκεκριμένο πλαίσιο της συγγραφής του, άρα και στις ιστορικές προσδοκίες της αριστεράς της εποχής και την συγκεκριμένη μορφή του αστικού ανταγωνισμού τότε. Ήδη ο Λένιν αίρει το "Κεφάλαιο" με τον ''Ιμπεριαλισμό", αλλά παραμένει στον ορισμό του κεφαλαιου στο πλαίσιο του "ανταγωνιστικού καπιταλισμού"..αν δούμε την αρχιτεκτονική των Γκρουντρίσε θα δούμε πως δεν υπάρχει πρόβλημα ένταξης της Σοβ.Ενωσης στον κρατικο καπιταλισμό, και όχι στον ασιατικό τρ.παραγωγής..αυτό βέβαια δεν γίνεται ευθύγραμμα. Νομίζω όμως η αντίληψη κκε, κκε εσ, συν, για την "ανατγωνιστική" φύση του καπιτ.(το κκε λιγότερο, αλλά ουσιαστικά το ίδιο) είναι και για τον "κλασικο" καπιταλισμό προβληματική, ποσο μάλλον να πιάσουν ένα κρατικο σύστημα όπως της Σοβ.Εν.

Αντωνης είπε...

Γιάννης Τζανάκος:

.Διορθ: Grundrisse

Αντωνης είπε...

Uturunco (@Ονειρμός):

λοιπόν, δεν έχω την παραμικρή ιδέα πως διδάσκεται η Άρεντ και δεν έχω πρόθεση να αμφισβητίσω αυτή τη διδασκαλία. Θυμάμαι όμως πως η Άρεντ στο βιβλίο της για τον ολοκληρωτισμό μιλά για την "αποξένωση" (σε αντιδιαστολή με την "απομόνωση") που επέρχεται όταν όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες μεταβληθούν σε εργασία, ως την βάση του ολοκληρωτισμού. εξού και δεν θεωρεί τις δυτικές κοινωνίες απρόσβλητες και βλέπει τον ολοκληρωτισμό αφενός ως προϊόν της "νεωτερικότητας" και αφετέρου ως κάτι παντελώς καινούριο δηλαδή ως κάτι που διαφέρει ουσιαστικά, παρά τις επιφανειακές ομοιότητες, από ότι μπορούσε να περιγραφεί ως αυταρχισμός, τυραννία δικτατορία κλπ. Τώρα για το θέμα της σχέσης ολοκληρωτισμού (βασικά υπαρκτού σοσιαλισμού) και ανατολικού δεσποτισμού υπάρχει το αμετάφραστο από όσο ξέρω στα ελληνικά βιβλίο του Wittfogel, Oriental Despotism.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@Γιάννης Τζανάκος):

Άραγε έχει παρατηρήσει κανείς τις (εξωτερικές) ομοιότητες που παρουσιάζουν οι προτεινόμενες ''μετακαπιταλιστικές κοινωνίες'' (πχ δημοτικισμός, αναρχοσυνδικαλισμός, σοβιετικός δρόμος κ.α), με τις μορφές που προηγούνται της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης και περιγράφονται στα Grundrisse? Εξωτερικές (το τονίζω) ομοιότητες παρουσιάζει ο δημοτικισμός με τον τρόπο παραγωγής που περιγράφει ο Μάρξ στην αρχαία Αθήνα και Ρώμη, εκδοχές αναρχοσυνδικαλισμού με την γερμανική κοινότητα που περιγράφει ο Μάρξ (οικογενειακές παραγωγικές μονάδες ανταλλάσουν εμπορεύματα), ο ασιατικός ''δεσποτισμός'', ως προς την κρατική κυριότητα και την νομή-κατοχή, με τον σοβιετικό δρόμο. Ξαναλέω εξωτερικές μόνο μορφικές ομοιότητες, είναι εντυπωσιακές. Μήπως, αν ο κομμουνισμός είναι η άρση όλων των κοινωνιών της ατομικής ιδιοκτησίας και επαναφορά του κοινοκτητικού τρόπου παραγωγής σε ανώτερο επίπεδο, τότε ο δημοτικισμός αναρχοσυνδικαλισμός κτλ είναι προεκβολές κοινωνιών ιστορικά ενδιάμεσων, που όμως θα εγκολπωθούν αν πάνε να ανακύψουν επειδή έχουμε το ιστορικό προηγούμενο του καπιταλισμού? Θέλω να πω, υπάρχει μια καθαρά λογική συνάφεια των ιστορικά προηγούμενων του καπιταλισμού τρόπων παραγωγής, και των ''μετά-καπιταλιστικών'', ιδεατά προεκβαλόμενων. Και δεν το βρίσκω τυχαίο αυτό. Εύλογο αφού μιλάμε για διαδικασία άρσης, και μάλιστα ''αναδρομικής'', όλης της ''προιστορίας'' του ανθρώπου.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@Uturunco):

Οκ, ακόμη και την αποξένωση ή τη μετατροπή όλων των ανθρωπίνων εργαστηριοτήτων σε εργασία (δεν νομίζω ότι συνέβη ποτέ αυτό ούτε στην ΕΣΣΔ), δεν τις θεωρώ επαρκείς μεθοδολογικές κατηγορίες. Όχι πως δεν έχουν ορθολογικό πυρήνα. Αλλά εδώ μιλάμε για την απόδοση του κύριου κατηγορήματος σε κάτι που δεν είχε ιστορικά προηγούμενο. Το κύριο κατηγόρημα πρέπει να υποδηλώνει μια ειδοποιό διαφορά, και μαρξιστικά με έμφαση στον τρόπο παραγωγής, ειδικότερα στις παραγωγικές σχέσεις. Αυτά βέβαια άποψή μου. Ευχαριστώ για τον τίτλο του βιβλίου που ανέφερες.

Αντωνης είπε...

Γιάννης Τζανάκος:

θα πρότεινα αν υπήρχε δυνατότητα μια ομάδα εργασίας μελέτης του "Κεφαλαίου" σε συνάρτηση με τα Grundrisse..θα έλεγα υπο την ερμηνευτική τους "ηγεμονία"..βρίσκω τις παρατηρήσεις σου ενδιαφέρουσες, έχω σκεφτεί ανάλογα, αν και με πιο σουρρελιστικό τρόπο..όλοι οι τρόποι παραγωγής σαν ενα κάπως ανώμαλο συνονθύλευμα οπου ο ένας μεταστα στον άλλον χωρίς ''λύση''..νομίζω κάπως πιο στρωτά εκεί το πάει η συζήτηση εδώ..

Αντωνης είπε...

RDAntonis:

Εξαιρετικό θρεντ συζήτησης όλο αυτό το θρεντ, χαίρομαι πάρα πολύ που τα πράγματα ήρθαν έτσι ώστε να έχω τόσο ενήμερους και διερευνητικούς νέους αναγνώστες. Μαθαίνω έτσι και εγώ πολλά.

Αντωνης είπε...

RDAntonis (@Γιάννης Τζανάκος):

Αγγλόφωνη ομάδα μελέτης (για τομ. 1): http://libcom.org/forums/theory/marxs-capital-vol-1-online-reading-group-22092008

Διαβάζοντας το Kεφάλαιο με τον Ντέιβιντ Χάρβει (διαδικτυακό σεμινάριο για τον πρώτο τόμο): http://davidharvey.org/

Μαρξιστικός όμιλος Θεσ/νίκης: http://www.omilos.tuc.gr/about/6/marksistikos-omilos-thesallonikis

Αντωνης είπε...

Ameshaspenta (@Ονειρμός):

Ευχαριστώ για τις προσθήκες,θα τα τσεκάρω όταν μπορέσω.

Κοίτα,δυστυχώς,τα πράγματα στην Αριστερά για το συγκεκριμένο θέμα είναι λίγο ως πολύ άσπρο-μαύρο.

Από τη μια το ΚΚΕ που έβαλε τη διαχωριστική γραμμή στο 20ο συνέδριο,απ΄την άλλη ο ΣΥΝ που με μια λογική πραγματισμού δεν ασχολείται με αυτά που απέτυχαν.Και οι υπόλοιποι χώροι με τις αδυναμίες τους βέβαια,όμως πιστεύω οι προαναφερθέντες είναι πραγματικά εμπόδια λόγω της αδιαλλαξίας τους που σε συνδυασμό με τη μαζικότητα τους αποτρέπουν πολύ κόσμο να στοχαστεί πιο ψύχραιμα.

Για μένα οι ως τώρα περισσότερο ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις επί του θέματος,είναι του Bettelheim και του Παυλίδη.Είναι διαφορετικές σχολές(αλτουσερική-μαοική η θεωρητική αφετηρία του πρώτου,Βαζιούλιν και Λογική της ιστορίας οι επιρροές του Παυλίδη)που καταλήγουν και σε διαφορετικά συμπεράσματα,αλλά μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για να ξεκινήσει ένας γόνιμος διάλογος στηριγμένος σε επιχειρήματα και όχι αφορισμούς

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@Γιάννης Τζανάκος):

H υπεροχή των Grundrisse αφορά όχι μόνο την θεωρητική σκοπιά, αλλά και το ίδιο το αντικείμενο μελέτης. Ενώ το Κεφάλαιο αφορά τις κεφαλαιοκρατικές σχέσεις παραγωγής, τα Grundrisse ερευνούν μια διαδικασία ιστορικουλιστική και σε μεγαλύτερο μήκος. Για αυτό ο Κάρολος στο τέλος της ζωής του (φαίνεται από τα τελευταία γράμματα του Ένγκελς), το γύρισε στην ιστορική μελέτη κοινωνιών στις Ινδίες και την Λατινική Αμερική, αφήνωντας λίγο στην άκρη την πολιτική οικονομία. Γτ είδε πως για να κατανοήσει το Κεφάλαιο και το επέκεινά του, έπρεπε να ξαναπιάσει όλη την Ιστορία. Γτ μιλάμε για άρση, συνεχώς και κουραστικά με φέρνει η κουβέντα να το λέω, όλης της προιστορίας, και όχι απλά του ΚΤΠ.

Αντωνης είπε...

Ονειρμός (@Ameshaspenta):

Συμφωνώ απολύτως μαζί σου ως προς το ποιές προσεγγίσεις διακρίνεις ως αντιπροσωπευτικότερες. Τελευταία σκέφτομαι προσπάθειες ''σύνθεσης'' των δύο οπτικών. Βασική διαφορά, από την μία μιλάμε για ολότητα, από την άλλη για δομή. Πρέπει να γίνει αυτή η δουλειά ρε παιδιά...Πολύ καλά είπε ο Γιάννης Τζανάκος, χρειαζόμαστε επανανάγνωση του Κεφαλαίου (και της ΕΣΣΔ θα έλεγα), μέσα από το πρίσμα των Grundrisse. Πρώτα από όλα εγώ προσωπικά πρέπει να διαβάσω τον 2ο και 3ο τόμο του Κεφαλαίου, καθώς έχω μείνει στον πρώτο xd. Τουλάχιστον υπάρχει ένας μπούσουλας για το τί πρέπει να γίνει. Ευκαιρία να δοκιμάσει ο καθένας στην πράξη και την ιστορία τα μεθοδολογικά του εργαλεία, ''επί του συγκεκριμένου''.

Αντωνης είπε...

Γιάννης Τζανάκος (@Ονειρμός-- για υπεροχή των Grundrisse):

Συμφωνώ, αυτό ακριβώς πιστεύω και γω..

Uturunco είπε...

Προς Ονειρμός:
Παρακαλώ. Αν ενδιαφέρεσαι το βιβλίο υπάρχει σίγουρα στην πάντειο από όπου μπορείς να το δανειστείς.