Πέμπτη, 30 Ιουνίου 2011

Carl Schmitt-Από την έννοια του πολιτικού


Ο φιλελευθερισμός έχει αλλάξει κάθε πολιτική αντίληψη με έναν παράξενο και συστηματικό τρόπο. Όπως κάθε άλλο σημαντικό ανθρώπινο κίνημα, και ο φιλελευθερισμός, ως ιστορική δύναμη, απέτυχε να αποφύγει το πολιτικό. Οι ουδετερότητές του και οι απο-πολιτικοποιήσεις του (της εκπαίδευσης, της οικονομίας, κλπ), έχουν βέβαια πολιτική σημασία. Οι φιλελεύθεροι κάθε χώρας έχουν εμπλακεί στην πολιτική όπως τα άλλα κόμματα και έχουν συγκλίνει με τους πιο διαφορετικούς τρόπους με μη φιλελεύθερα στοιχεία και ιδέες. Υπάρχουν εθνικιστές φιλελεύθεροι,κοινωνικοί φιλελεύθεροι, ελεύθεροι συντηρητικοί, φιλελεύθεροι Καθολικοί, και λοιπά. Πιο συγκεκριμένα, έχουν συνδεθεί με πολύ αντιφιλελεύθερα, ουσιωδώς πολιτικά, και ακόμα και δημοκρατικά κινήματα που οδηγούν στο ολοκληρωτικό κράτος. Αλλά το ερώτημα είναι αν μπορεί να εξαχθεί μια συγκεκριμένη πολιτική ιδέα από την καθαρή έννοια του ατομικιστικού φιλελευθερισμού. Αυτό πρέπει να το απορρίψουμε.

Η άρνηση του πολιτικού, που είναι εγγενής σε κάθε συνεπή ατομικισμό, οδηγεί αναπόφευκτα σε μια πολιτική πρακτική έλλειψης εμπιστοσύνης σε κάθε αντιλήψιμη πολιτική δύναμη και μορφή του κράτους και της κυβέρνησης, αλλά δεν παράγει ποτέ μόνη της τη δική της καταφατική θεωρία για το κράτος, την κυβέρνηση και την πολιτική. Κατά συνέπεια [...] υπάρχει μια φιλελεύθερη πολιτική για το εμπόριο, την εκκλησία, και την εκπαίδευση, αλλά δεν υπάρχει καμία φιλελεύθερη πολιτική, μόνο μια φιλελεύθερη κριτική της πολιτικής. Η συστηματική θεωρία του φιλελευθερισμού αφορά σχεδόν αποκλειστικά τον εσωτερικό αγώνα ενάντια στη δύναμη του κράτους. Για να προστατέψει την ατομική ελευθερία και την ιδιωτική περιουσία, ο φιελελευθερισμός παρέχει μια σειρά μεθόδων για την παρεμπόδιση της εξουσίας του κράτους και της κυβέρνησης. Κάνει το κράτος συμβιβασμό και τους θεσμούς του σύστημα εξαερισμού και επιπλέον εξισορροπεί την μοναρχία κόντρα στην δημοκρατία και αντίστροφα. Σε κρίσιμους καιρούς--συγκεκριμένα το 1848--αυτό οδήγησε σε τέτοια αντιφατική στάση που όλοι οι καλοί παρατηρητές, όπως ο Λόρενζ φον Στάιν, ο Καρλ Μαρξ, ο Φρήντριχ Τζούλιους Σταλ και ο Ντονόσο Κορτέζ απελπίστηκαν στην προσπάθειά τους να βρουν κάποια πολιτική αρχή ή μια διανοητικά συνεπή ιδέα.

Με έναν πολύ συστηματικό τρόπο η φιλελεύθερη σκέψη αποφεύγει ή αγνοεί το κράτος και την πολιτική και προχωρά αντίθετα σε μια τυπική και επαναλαμβανόμενη αντίθεση μεταξύ δύο ετερογενών σφαιρών, δηλαδή της ηθικής και της οικονομίας, του πνεύματος και του εμπορίου, της εκπαίδευσης και της ιδιοκτησίας. Η κριτική έλλειψη εμπιστοσύνης στο κράτος και την πολιτική εξηγείται εύκολοα από τις αρχές του terminus a quo και terminus ad quem. Σε περίπτωση ανάγκης, η πολιτική οντότητα πρέπει να απαιτήσει την θυσία της ζωής. Μια τέτοια απαίτηση δεν είναι κατά κανέναν τρόπο νόμιμη για τον ατομικισμό της φιλελεύθερης σκέψης. Κανένας συνεπής ατομικισμός δεν εμπιστεύεται κανέναν άλλο από το ίδιο το άτομο για το δικαίωμα να ρισκάρει την φυσική ζωή του ατόμου. Ένας ατομικισμός στον οποίο κάποιος άλλος, εκτός του ελεύθερου ατόμου, μπορεί να αποφασίσει για την ουσία και την διάσταση της ελευθερίας του, θα ήταν απλώς κενός λόγος. Για το άτομο ως τέτοιο, δεν υπάρχει εχθρός με τον οποίο πρέπει να μπει σε αγώνα ζωής και θανάτου εάν ο ίδιος προσωπικά δεν επιθυμεί να το κάνει. Το να τον εξαναγκάσεις να αγωνιστεί ενάντια στη θέλησή του είναι, απ' την οπτική γωνία του ατόμου-ιδιώτη, έλλειψη ελευθερίας και καταστολή. Όλο το φιλελεύθερο πάθος στρέφεται ενάντια στην καταστολή και την έλλειψη ελευθερίας. Κάθε παραβίαση ορίων, κάθε απειλή για την ατομική ελευθερία και την ιδιωτική περιουσία και τον ελεύθερο ανταγωνισμό ονομάζεται καταστολή και είναι αυτή καθεαυτή κάτι κακό. Αυτό που ο φιλελευθερισμός συνεχίζει να δέχεται από το κράτος, την κυβέρνηση και την πολιτική περιορίζεται στην εγγύηση των προϋποθέσεων για την ελευθερία και την εξάλειψη των παραβιάσεών της.

Φθάνουμε έτσι σε μια ευρεία γκάμα απο-στρατικοποιημένων και απο-πολιτικοποιημένων εννοιών. [...] η πολιτική έννοια της μάχης στην φιλελεύθερη σκέψη γίνεται ανταγωνισμός στη σφαίρα της οικονομίας και συζήτηση στη σφαίρα της διανόησης. Αντί για μια ξεκάθαρη διάκριση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές καταστάσεις, αυτή του πολέμου και αυτή της ειρήνης, εμφανίζεται η δυναμική του ατέλειωτου ανταγωνισμού και της ατέλειωτης συζήτησης. [...] Ο πολιτικά ενωμένος λαός γίνεται, απ' τη μία, ένα κοινό με πολιτισμικά ενδιαφέροντα, και από την άλλη εν μέρει ένα ζήτημα για τη βιομηχανία και εν μέρει μια μάζα καταναλωτών.
Carl Schmitt, Η έννοια του πολιτικού, 1932
Μτφρ.: Radical Desire

Δεν υπάρχουν σχόλια: