Δευτέρα, 13 Ιουνίου 2011

Παρατηρήσεις για την χρονικότητα και την πολιτική

Διάβασα χθες τα εξής νεότερα από τις ΗΠΑ στην Ελευθεροτυπία:
Οι ΗΠΑ και ομοσπονδιακό προϋπολογισμό έχουν και νόμισμα που στηρίζεται σε κοινή πολιτική εξουσία.
Αυτά όμως από μόνα τους δεν είναι αρκετά για να αποσοβήσουν μια πιθανή χρεοκοπία, ούτε για να τιθασεύσουν την πολύ υψηλή ανεργία που άρχισε και πάλι να σηκώνει κεφάλι.
Τον Μάιο η ανεργία στις ΗΠΑ αυξήθηκε στο 9,1% από 9% που ήταν τον Απρίλιο. Παρά τις υποσχέσεις για «αλλαγή», δεν έχουν αλλάξει και πολλά από τότε που ανέλαβε πρόεδρος ο Ομπάμα, κληρονομώντας μια ανεργία 7,8% από τον προκάτοχό του Τζορτζ Μπους. Η επιδείνωση μάλιστα της οικονομικής κατάστασης θα δυσχεράνει τις πιθανότητες επανεκλογής του στις προεδρικές εκλογές του 2012.
Τον Μάιο δημιουργήθηκαν 54.000 θέσεις εργασίας, πολύ λιγότερες από τις 165.000 που ανέμεναν οι οικονομολόγοι.  [...]
Την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα τεράστιο δημόσιο χρέος 14,3 τρισ. δολαρίων και αν μέχρι τις 2 Αυγούστου η κυβέρνηση και το ελεγχόμενο από τους Ρεπουμπλικάνους Κογκρέσο δεν συμφωνήσουν για αύξηση του ανώτατου ορίου δανεισμού, υπάρχει κίνδυνος να κηρυχτεί στάση πληρωμών.
Στο παιχνίδι μπήκε μάλιστα και ο γνωστός οίκος αξιολόγησης Moody's, ο οποίος απείλησε να υποβαθμίσει την υψηλή αξιολόγηση ΑΑΑ των ΗΠΑ, αν δεν ληφθεί σύντομα απόφαση για αύξηση του ανώτατου δανεισμού.
Θυμήθηκα, αρχικά, την επιμονή με την οποία οι κωμικές περσόνες των φιλελεύθερων οικονομολόγων του buzz κράδαιναν κάποια παροδική και ελάχιστη ανάκαμψη ως αναντίρρητη απόδειξη του ότι η κρίση τέλειωσε στην μεγαλύτερη εδραιωμένη καπιταλιστική οικονομία του κόσμου. Tough luck, guys!

Θυμήθηκα όμως μετά κάτι αρκετά σοβαρότερο, δηλαδή την χρονική διάρκεια μακρών κρίσεων ύφεσης. Η λεγόμενη "μακροχρόνια ύφεση" κράτησε τυπικά από το 1873 έως το 1879, αλλά ακολουθήθηκε από την ύφεση του 1893-96. Το 1914 ακολούθησε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, και μετά τη λήξη του, η οικονομία πήρε τα πάνω της, μέχρι που τα "roaring twenties" κατέρρευσαν με πάταγο το 1929. Η "μεγάλη ύφεση" απλώνεται από το 29 ως τα μέσα του 30 ή και το τέλος του Δεύτερου Παγκόσμιου. Απ' το 1873 ως το 1945, τρεις φάσεις ύφεσης, δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, και δραματικές συνέπειες για το επίπεδο ζωής του πληθυσμού σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

Σκέφτηκα κατόπιν ότι μετά από ένα χρόνο εφαρμογής του μνημονίου, η ελληνική κοινωνία είναι σμπαράλια, ότι η απελπισία, ο φόβος, ο πανικός, η οργή, η σύγχυση, η κοινωνική υστερία, δείχνουν να χτυπούν ταβάνι. Φαίνεται πως τα αποτελέσματα πια είναι πολύ πιο ραγδαία, σαν μιας μορφής πολύ επιθετικού καρκίνου που σμπαραλιάζει τα όργανα σε εβδομάδες.

Τι γίνεται σε έναν ήδη ημιθανή οργανισμό όπως αυτός της Ελλάδας αν η παγκόσμια κρίση διαρκέσει άλλα ας πούμε εφτά ή οχτώ χρόνια; Ας πούμε ότι αυτό είναι ένα μετριοπαθώς απαισιόδοξο ή μετριοπαθώς αισιόδοξο σενάριο, όπως προτιμά ο καθένας να το πει. Πού θα βρίσκεται ο κοινωνικός ιστός, η βία, το πολιτειακό καθεστώς, οι νόμοι, το 2019 όταν οι αλλαγές που ήρθαν σε περίπου 18 μήνες φαίνονται αυτή τη στιγμή αδιανόητα κατακλυσμικές;

Και απ' την άλλη, μιλάμε καν για ύφεση με 7-8 χρόνια ακόμα ζωής; Θυμήθηκα ένα από τα πρώτα, αν όχι το πρώτο κείμενο που ανέβασα εδώ για την κρίση, την μετάφραση του "Για το στάσιμο κράτος" του Gopal Balakrishnan, που άρχισα να ανεβάζω εδώ στις 18 του Οκτώβρη του 2009. Να σταχυολογήσω ορισμένα αποσπάσματα που αφορούν τη διάγνωση του με τι έχουμε να κάνουμε -- διάγνωση που θεώρησα από την πρώτη στιγμή σαφώς πιο αξιόπιστη από οτιδήποτε είχα διαβάσει στον ελληνικό και διεθνή αστικό τύπο:
[...]
Η καθοριστική, επεκτατική ορμή του καπιταλισμού (M-C-M) [5] εξαρτάται από ένα αχανές σύνολο επικουρικών και εν μέρει αυτόνομων υποδομών και δυναμικών. Υπ’ αυτή την άποψη, η σύγχρονη δυσμενής κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει ο καπιταλιστικός πολιτισμός δεν είναι απλώς ζήτημα της συσσωρευτικής δομής της οικονομικής αποτελμάτωσης. Θα ισχυριστώ ότι η αναδυόμενη τάση προς την κοσμική επιβράδυνση έχει επιδεινωθεί —“επικαθοριστεί”— από αυξανόμενα προβλήματα δημογραφικής ανισομέρειας, οικολογικής επιδείνωσης, πολιτικο-ιδεολογικής απονομιμοποίησης και γεωπολιτικής δυσπροσαρμοστικότητας.
[...]
Μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τις τελευταίες τρεις δεκαετίες του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού ως μια παρατεταμένη, αποτυχημένη προσπάθεια να υπερκεραστεί η παγκόσμια οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1970. Ο Robert Brenner ισχυρίζεται ότι η βασική πηγή της σημερινής κρίσης είναι η μειωμένη ζωτικότητα των αναπτυγμένων οικονομιών για ολόκληρη την περίοδο που ακολουθεί. Η σταδιακή αυτή επιβράδυνση είναι το αποτέλεσμα μακροπρόθεσμης κάμψης του ποσοστού απόδοσης για τις επενδύσεις κεφαλαίου.
[...]
Αν και πολλοί έχουν εκφέρει την αντίρρηση ότι η εικόνα αυτή της οικονομικής απόδοσης του αναπτυγμένου καπιταλιστικού κόσμου είναι υπερβολικά αρνητική, η οικουμενική αύξηση του χρέους θα έπρεπε να εκληφθεί ως απόδειξη, εκ πρώτης όψεως, του ότι υπήρξε πράγματι επιβράδυνση. Δεν υπάρχει άλλη εξήγηση για το γιατί συνέβει.
[...]
Οι κατασκευαστικοί τομείς των κυρίαρχων εξαγωγικών οικονομιών του κόσμου –της Κίνας, της Ιαπωνίας και της Γερμανίας—εξαρτιόταν από την συσσώρευση του χρέους και των σπεκουλαδόρικων επενδύσεων όσο και ο επενδυτικός και κτηματικός τομέας των χρεωμένων χωρών. Ο λόγος είναι ότι καθώς βυθίστηκε το εισόδημα από επενδύσεις σε εργοστάσια και εξοπλισμό, το επίπεδο της συνολικής ζήτησης εξαρτιόταν ολοένα και περισσότερο από την μετατροπή των αποταμιεύσεων σε ανατοκιζόμενο χρέος, το οποίο, κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες μπορεί να αυξηθεί πέρα από κάθε συνάρτηση με την εισροή εισόδων που στο τέλος το στηρίζουν. Το χρέος είναι η ρίζα των μυριάδων μορφών των τελικά αβάσιμων αιτημάτων για πλούτο.
[...]
Φυσικά, η νεοφιλελεύθερη εποχή έχει ξαναγίνει μάρτυρας γιγαντιαίων εξαγορών χρεών: από την αρχή της δεκαετίας του 80, τέτοιου είδους εκκαθαριστικές επιχειρήσεις λειτούργησαν ως ουσιωδώς βασικές συνθήκες επανέναρξης της δυναμικής του μπουμ και της φούσκας. Αλλά σε αντίθεση με προηγούμενα τοπικά επεισόδια νεοφιλελεύθερης κατάρρευσης, αυτό εδώ λαμβάνει χώρα σε μια πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, και καμμία εξαγορά χρεών δεν μπορεί ρεαλιστικά να συγκρατήσει την παγκόσμια οικονομία από την είσοδο σε μια νέα εποχή παγκόσμιας ύφεσης ή σε μια παρατεταμένη περίοδο σταθεροποίησης αργών ρυθμών ανάπτυξης, ή ίσως και σε ένα νέο συνδυασμό των δύο.
[...]
Η σύγχρονη κρίση αποκαλύπτει μια σειρά ανοίκειων χαρακτηριστικών τα οποία πηγάζουν από την ανικανότητα των αναπτυγμένων καπιταλιστικών κοινωνιών να αντέξουν το κόστος μιας νέας κοινωνικο-τεχνικής υποδομής, και να υπερκεράσουν το υπάρχον πλέγμα σταθερού κεφαλαίου. Το τελευταίο παγιώνει αυτή τη στιγμή ένα εξηντάχρονο σύμπλεγμα από παραγωγικές δυνάμεις στον πυρήνα της παγκόσμιας οικονομίας. Το δομικό αδιέξοδο το οποίο έχει δημιουργήσει δεν έχει γίνει πλήρως κατανοητό, και αυτό οδηγεί σε δυσκολίες σε ό,τι αφορά την ιστορικοποίηση των τελευταίων 25 ετών του καπιταλισμού.
[...]
Για να κατανοήσουμε την μετέπειτα τροχιά της καπιταλιστικής κοινωνίας, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι αυτό το μεγάλο άλμα προς τα εμπρός, αυτό που ο Ernest Mandel αποκάλεσε την τρίτη τεχνολογική επανάσταση, δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Ακόμα και ο πιο ταπεινόφρονα αντιληπτός “μετα-φορντισμός” απέτυχε να εξαπολύσει μια παραγωγική επανάσταση η οποία να μειώνει το κόστος και να απελευθερώνει εισόδημα για πολυεπίπεδη κεφαλαιοκρατική επέκταση.
Αντί για κάτι τέτοιο, η τελευταία φάση του καπιταλισμού πήρε την ψευδομορφή της ανάπτυξης κυρίως μέσα από τον καταναλωτισμό των πιστωτικών καρτών και των περιουσιακών στοιχείων-φούσκα.
[...]
Η διαδικασία αυτής της μετακίνησης της τεχνολογικά λιγότερο αναπτυγμένης βιομηχανικής παραγωγής σε χαμηλόμισθες περιοχές ξεδιπλώθηκε διαφορετικά από ό,τι έγινε στις κλασικές επεκτατικές φάσεις του καπιταλιστικού συστήματος. Αν και η Κίνα αναπτύχθηκε ραγδαία σε αυτές τις κατευθύνσεις, η παγκόσμια οικονομία ως σύνολο αναπτύχθηκε με υπερβολική βραδύτητα και υπερβολικά δυσανάλογα για να είναι βιώσιμη έστω και αυτή η μετακίνηση. Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ, και γενικότερα η δύση, θα αποδεχτούν τελικά έναν διευρυμένο ρόλο για την Κίνα σε κάποιο αναδυόμενο καθεστώς ασταθούς διαχείρισης κρίσεων, δεν πρόκειται για την έναρξη μιας νέας, "κινεζοκεντρικής" φάσης συσσώρευσης.
[...]
Ο κατασκευαστικός τομέας χαμηλής τεχνολογίας έχει πιθανότητες να κρατήσει την ανάπτυξη της Κίνας σε εντυπωσιακά επίπεδα, αλλά δεν μπορεί να αποτελέσει τη βάση μιας νέας παγκόσμιας φάσης συσσώρευσης.
[...]
Αν ο κόσμος κινούνταν πράγματι προς μια νέα φάση σφριγηλής καπιταλιστικής συσσώρευσης, η Κίνα θα ήταν ένα από τα βασικά της επίκεντρα. Υπάρχουν όμως λόγοι για να πιστέψουμε ότι καθώς η κάμψη εντείνεται ταυτόχρονα στην Ιαπωνία, τις ΗΠΑ, και σε μεγάλο κομμάτι της Ευρώπης, η Κίνα θα μπορέσει όχι μόνο να αποφύγει να βυθιστεί μαζί τους, αλλά και να αναπτυχθεί αρκετά γρήγορα ώστε να ανοιχθούν ευκαιρίες για την ανάρρωσή τους μέσω εξαγωγών σ' αυτή; Ακόμα και με τους μεγαλύτερους υπολογισμούς του μεγέθους της, ακόμα και αν υποθέσουμε ότι ο όλο και περισσότερο βασισμένος στις εξαγωγές ρυθμός ανάπτυξής της δεν θα πέσει απότομα, η οικονομία της Κίνας παραείναι μικρή για να αντέξει το βάρος. Η δύση θα συνεχίσει να παρακμάζει χωρίς να δώσει το έναυσμα για την ανάδυση της άπω ανατολής—και πολύ λιγότερο, της Βραζιλίας, της Ρωσίας ή της Ινδίας.
[...]
Αυτό που προκύπτει είναι ότι κάποια εξωτερικά κοινωνικά έξοδα αυξάνονται μακροπρόθεσμα και δεν μπορούν να αντισταθμιστούν με αυξήσεις παραγωγικότητας σε άλλα κομμάτια της οικονομίας. Ο αναπτυγμένος καπιταλισμός θα έπαιρνε νέο δάνειο ζωής αν έβρισκε τρόπο να χαμηλώσει σημαντικά το κόστος της υγείας, της παιδείας και της φροντίδας για τους ηλικιωμένους χωρίς να μειώσει δραστικά το επίπεδο και την ποιότητα των παροχών. Αλλά οι επαναστάσεις στην παραγωγικότητα οι οποίες μείωσαν τον αγροτικό πληθυσμό σε μονοψήφια ποσοστά, και οι οποίες κάνουν το ίδιο τώρα με την βιομηχανική εργατική δύναμη —με το αντιστάθμισμα βέβαια της μεταφοράς της παραγωγής σε φτηνότερες ζώνες εργασίας— δεν είναι πιθανό να επαναληφθούν για μεγάλα τμήματα αυτού που ονομάζεται οικονομία των υπηρεσιών.
[...]
έως το 2050, 22% του παγκόσμιου πληθυσμού θα είναι πάνω από 60 χρονών. Για την Ασία, το ποσοστό θα είναι 24%. Ο πυρήνας της μετά το 1970 κρίσης της συγκυρίας είναι ένα ανεπίλυτο πρόβλημα υπερπαραγωγικότητας και πτωτικών αποδόσεων, το οποίο οδηγεί σε επιβράδυνση της ανάπτυξης, που με τη σειρά της θεραπεύεται και ταυτόχρονα επιδεινώνεται από την αντισταθμιστική συσσώρευση χρέους. Η εγγενώς αργή ανάπτυξη της παραγωγικότητας του τομέα υπηρεσιών επιδεινώνει περισσότερο το πρόβλημα της ζήτησης, ενισχύοντας άλλες τάσεις σ’ αυτή την κατεύθυνση. Η κρίση της συγκυρίας του νεοφιλελευθερισμού έχει διαπλακεί με την εποχική-δομική κρίση της μετάβασης σε μια αναπτυξιακά αργή μεταβιομηχανική οικονομία του τομέα υπηρεσιών –στην γηρασμένη, γκρίζα κοινωνία την οποία ανέλυσε ο Robin Blackburn.
Αυτά είναι τα κυριότερα διαγνωστικά κομμάτια του κειμένου. Κατόπιν, ο Balakrishnan αναλογιζόταν τις διαθέσιμες "λύσεις" που έχει το σύστημα για την κοινωνικά καταστροφική δυσλειτουργία του:
Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι η απο-νομιμοποίηση του νεοφιλελευθερισμού θα μας επέστρεφε σε έναν προγενέστερο κεϋνσανισμό, αλλά κάτι τέτοιο δεν είναι πιθανό. Ο νεοφιλελευθερισμός δεν ήταν απλά μια αναχώρηση “ανάστροφης πορείας” από τα τριάντα χρόνια κεντρικά διαχειριζόμενου μεταπολεμικού καπιταλισμού, αλλά και μια συνέχισή του με άλλα μέσα. Αυτό σημαίνει ότι αυτό που ίσως φτάνει στο τέλος του είναι ολόκληρη η μετά το 1945 περίοδος του καπιταλισμού, κατά την οποία οι κυβερνήσεις ισχυρίστηκαν ότι διαθέτουν την ικανότητα να εξομαλύνουν τους κύκλους της αγοράς και τις περιόδους κάμψης μέσα από τη δημιουργία ζήτησης. Αν τα τελευταία τράντα χρόνια νεοφιλελευθερισμού υπήρξαν μάρτυρες μιας γιγαντιαίας κατά μέσο όρο εξάπλωσης του ιδιωτικού και δημόσιου χρέους που λειτούργησε ως αντιστάθμισμα της επίμονα αργής ανάπτυξης στην πραγματική οικονομία, είναι ικανές οι κυβερνήσεις να τονώσουν ρεαλιστικά τις οικονομίες τώρα, αναλαμβάνοντας περισσότερα χρέη μέσω δημόσιων εξόδων; Ο κεϋνσανισμός της δεκαετίας του 30 ήταν θεραπεία για οικονομίες που είχαν ήδη φτάσει στον πάτο, όχι μέσο που απέτρεπε χρεωμένες οικονομίες απ’ την περικοπή των χρεών τους.
Ο Κεϋνσιανισμός δεν έχει πολλές πιθανότητες να μας σώσει λοιπόν. Η στροφή στην πράσινη οικονομία μήπως;
Η ελπίδα ότι η παρούσα κρίση θα μπορούσε να διευκολύνει μια μετάβαση προς τον πράσινο καπιταλισμό είναι πιθανόν το ίδιο αβάσιμη. Ενώ η ίδια η στασιμότητα μπορεί να επιβραδύνει σημαντικά την συνεχιζόμενη, ξέφρενη επιδείνωση του φυσικού περιβάλλοντος, η μετάβαση σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας και στην πράσινη τεχνολογία είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υποβαθμιστεί από την μείωση στις τιμές των καυσίμων που θα προκληθεί από μια παρατεταμένη κάμψη της αγοράς. Φυσικά, οι δημόσιες δεσμεύσεις των ισχυρών κρατών μπορούν να μετατοπιστούν στην κατεύθυνση των εναλλακτικών πηγών ενέργειας ή της πράσινης τεχνολογίας ώστε να ξεπεραστούν τέτοια αντι-κίνητρα, εφόσον αναδυθεί μια πολιτική έλλογα προσανατολισμένη προς το μακροπρόθεσμο. Όμως προς το παρόν φαίνεται απίθανο μια τέτοια πολιτική να μπορεί επίσης να τιθασευθεί από το στενά εννοούμενο εγχείρημα της αναστήλωσης του καπιταλισμού. Η κλίμακα λαϊκής υποστήριξης για επαρκώς διορθωτικά μέτρα θα ξεπερνούσε αυτά τα όρια και έτσι θα τύγχανε πολύ σθεναρής αντίστασης, εκτός αν η ραγδαία επιδείνωση εξέθετε πληθυσμούς με κοινωνική σημασία σε καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης.
Ούτε. Οπότε;
Με δεδομένη την έλλειψη θάρρους τους, οι τωρινές προσπάθειες να στηριχτεί ένα παραπαίον κατεστημένο με τεράστια πακέτα τόνωσης είναι πιθανόν να έχουν τη μοίρα των προσπαθειών των κυβερνήσεων της πρώιμης φάσης της μεγάλης ύφεσης να κάνουν το ίδιο πράγμα μέσα από μέτρα αυστηρότητας. Η “λύση” στο συγκυριακό πρόβλημα της οικονομικής κατάρρευσης μπορεί να είναι η παρατεταμένη και δυσβάσταχτη απουσία δράσης σε συνδυασμό με μια εποχική μετατόπιση προς το στάσιμο κράτος. Η πρώτη διαδικασία ίσως να έχει ήδη αρχίσει· η δεύτερη μπορεί να είναι το εγχείρημα μιας ολόκληρης γενιάς.
Και τι σημαίνει αυτό πολιτικά για το άμεσο μέλλον; Πώς μπορεί να αντισταθεί κανείς, και υπάρχουν κίνδυνοι που πρέπει να λάβουμε υπόψη; Μπορεί να μας βοηθήσει η υπάρχουσα αριστερά;
Η διάβρωση των παλαιότερων παραδόσεων συλλογικής αντίδρασης καθιστά τις προβλέψεις ριψοκίνδυνες. Η αρχικά τοπικού χαρακτήρα αντίθεση με αυτές τις διαδικασίες θα είναι “ταξική” με πολύ διαφορετικές μορφές, επηρεάζοντας την μορφή των κοινωνικών δομών οι οποίες θα αναδυθούν από την σύγχρονη οπισθοχώρηση του καπιταλισμού. Τα αποτελέσματα αυτών των αγώνων θα εξαρτηθούν πιθανόν από τον βαθμό στον οποίο η κρατική εξουσία μπορεί να ενισχύσει στοιχειωδώς την ιδιοκτησία και τα προνόμια όπως θα έκανε και σε μια παλιότερη εποχή ταξικών συγκρούσεων.
[...]
Με κάποιες αξιόλογες εξαιρέσεις, δεν υπάρχουν σήμερα ευρείας κλίμακας αριστερά κόματα και κινήματα τα οποία να θέτουν σε εφαρμογή ή και να απαιτούν ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις. Όμως, παρά τα πλούσια αποθέματά τους σε αδράνεια και παθητικότητα, οι αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες μάλλον αδυνατούν να αντέξουν την ένταση της σκληραγώγησης την οποία θα τους επιβάλλει μια πραγματική ύφεση με τον τρόπο που οι ίδιες κοινωνίες ανταπεξήλθαν στη δεκαετία του 30, και με τον τρόπο με τον οποίο οι φτωχότερες κοινωνίες κάνουν ακόμα στις μέρες μας.
Τζίφος. Πάμε προς τον φασισμό λοιπόν; Κατά κάποιο τρόπο, όχι ακριβώς όμως όπως τον έζησαν οι παλιότεροι:
Η σύγκριση με την δεκαετία του 30 εγείρει αναπόφευκτα το ερώτημα του αν είναι εφικτό για την αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες να κινηθούν στην κατεύθυνση μιας πολιτικής ανάλογης του φασισμού. Είναι μικρή η πιθανότητα να απειληθεί ο εκλογισμός που σάρωσε τον πλανήτη μετά το 1989 από μια τέτοια κατεύθυνση, αν και δίχως αμφιβολία, οι διάφορες ασθενείς καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης θα αφθονήσουν.Είναι απίθανο να επιβληθούν παλιότερες, δεξιόστροφες μορφές αυθεντίας και πειθαρχίας σε ένα δήμο αποτελούμενο από εργαζόμενους στον κλάδο των υπηρεσιών και από καταναλωτές, με ανοσία σε περισσότερο έμμεσες μορφές εξουσίας, αλλά και αλλεργικό ως προς την παραδοσιακή εξουσία.
Τότε; Ένας ακόμα παγκόσμιος πόλεμος μήπως;
Οι κλασικές ενδο-ιμπεριαλιστικές συγκρούσεις, οι οποίες διευκόλυναν δια της βίας την ανανέωση του συστήματος στη βάση νέων συνόρων επέκτασης, δεν είναι πλέον συμβατές με την συντήρηση του συστήματος. Κινούμενη στην αντίθετη κατεύθυνση, η κλίμακα της οικονομικής κρίσης την οποία θα αντιμετωπίσουν όλα τα κράτη μπορεί να τα εξαναγκάσει τελικά να περικόψουν τις αμυντικές δαπάνες, ίσως και σε ευρεία κλίμακα.
Οπότε, τι;
Εισερχόμαστε σε μια περίοδο αγώνων με ασαφή αποτελέσματα, μεταξύ ενός εξασθενημένου καπιταλισμού και διασκορπισμένων κέντρων αντίστασης, μέσα σε απονομιμοποιημένες και χρεωκοπημένες πολιτικές τάξεις πραγμάτων. Το τέλος της ιστορίας μπορεί να σκεφτούμε ότι αρχίζει εκεί όπου κανένα εγχείρημα παγκόσμιας εμβέλειας δεν έχει αφεθεί όρθιο, και ένα νέο είδος “απουσίας του κόσμου” και απώλειας πορείας αρχίζει. 
Αυτό, λέει ο Balakrishnan το φθινόπωρο του 2009, είναι το σημείο στο οποίο βρισκόμαστε. Η απουσία του κόσμου και η απώλεια πορείας. Η έκλειψη κάθε μέλλοντος. Προφανώς, είναι μια ανάλυση που ασπάζομαι και για την οποία δεν έχω ως τώρα δει --ούτε οικονομικά, ούτε πολιτικά, ούτε πολιτισμικά-- ούτε μια πειστική αντένδειξη. Η χρονικότητα λοιπόν πάνω στην οποία προσπαθώ να σκεφτώ διαφέρει πολύ από αυτή της εγχώριας αριστεράς, της οποίας ο χρονικός ορίζοντας εξαντλείται σε ένα ηρωϊκό γιούργια ενάντια σε ανεμόμυλους (λέγε με κοινοβούλιο, βουλευτές, κυβέρνηση, και ναι, ακόμα και μνημόνιο, μιας και όσο αφόρητα επώδυνο και αν είναι δεν είναι τίποτε παρά μια σταγόνα σε έναν τεράστιο μαύρο ωκεανό).

Σκέφτηκα ότι για να παίζω με πολύ ανοιχτά χαρτιά, θα έπρεπε να εξηγηθώ ακόμα σαφέστερα και σφαιρικότερα για το γιατί μιλώ για την ανάγκη αμυντικής αριστερής πολιτικής και γιατί δεν πιστεύω ότι τούτη είναι η συγκυρία της "εφόδου στον ουρανό" -- εκτός και αν μιλάμε για κάποια νοητική εμπειρία με τη βοήθεια παραισθησιογόνων. Για μένα αντίθετα, αν υπάρχει κάτι κατεπείγον στους νέους προλετάριους, αυτό είναι η καλλιέργεια μιας κινέζικης υπομονής, της υπομονής ανθρώπων που πρέπει να αρχίσουν να θεωρούν λίγο-πολύ δεδομένο ότι είναι αρκετά πιθανόν να μην ξαναδούν ποτέ άσπρη μέρα, και που πρέπει να αρχίσουν να ξανασκέφτονται τα πάντα από το εφαλτήριο της απόλυτης έλλειψης ελπίδας για το μέλλον. Με ενδιαφέρει με άλλα λόγια η ανάπτυξη ενός στωϊκισμού ικανού να συντηρήσει τον φορέα του ψυχικά και πνευματικά ζωντανό, ώστε όταν και αν παραστεί ποτέ η ευκαιρία, να μπορέσει να τον οδηγήσει πολύ γρήγορα στην απόλυτη και ανελέητη συλλογική αποφασιστικότητα. Με ενδιαφέρει ο κομμουνισμός όχι της δευτέρας παρουσίας, αλλά της μέρας μετά την τελεσίδικη ανακοίνωση ότι δεν υπάρχει δευτέρα παρουσία, ότι όλα τα σενάρια σωτηρίας ήταν ένα ψέμμα -- της μέρας που και ο τελευταίος άνθρωπος στη Δύση θα έχει πάψει να ελπίζει σε οτιδήποτε. Δεν είναι ακριβώς ελκυστικό το πακέτο, το ξέρω.

10 σχόλια:

Αντωνης είπε...

Αποκατάσταση σχολίων thread:

Tolis:

Μπορω να πω οτι αν και θεωρω τον εαυτο μου πολυ κυνικο και αρνητικο και τις περισσοτερες φορες συμφωνω με αυτα που γραφεις εχεις εναν υπερβολικα απαισιοδοξο τονο...!

Αντωνης είπε...

RDAntonis:

Δεν νομίζω ότι το θέμα είναι ο τόνος.

Το θέμα είναι το περιεχόμενο. Και εννοώ την βάση εκκίνησής μου όλο αυτόν τον καιρό, που είναι αυτό το κείμενο του Balakrishnan.

Και που δεν βλέπω να έχει διαψευστεί ως τώρα στο ελάχιστο, σε κανένα σημείο.

Εσύ;

Αντωνης είπε...

Tolis:

Αντιθετως...συμφωνω απολυτα...Ομως το θεμα ειναι αυτο που νομιζω οτι βγαινει απο αυτη την καταθλιψη στο κειμενο σου.Ο κοσμος εχει φτασει σε ενα σημειο που σιγα σιγα αντιλαμβανεται οτι τα πραγματα δεν πανε καλα και οτι πλεον δεν υπαρχει η προοπτικη και γενικα η δυνατοτητα να καλυτερυσουν.Το θεμα ειναι οι μαζες που θα ειναι στο δρομο τι θα κανουν και το με ποιο στοχο θα πανε.Απο τη μια βλεπεις αναλυσεις αριστερων (καζακης και λοιποι για ΕΛΕ) και απο την αλλη το ακριβως αντιθετο με τη σπιθα που απο τη μια θα αποπροσανατολισουν τον κοσμο και απο την αλλη θα γινει κατι πολυ χειροτερο.Σιγουρα ειμαστε σε μια ιστορικη περιοδο και σε μια χωρα οπου ,οπως λεει ο φιλος μας ο μπαντιου, οι αντιθεσεις του καπιταλισμου εκρυγνυνται σε πολυ μεγαλυτερο επιπεδο οποτε το τι θα γινει αυτη η αγανακτιση ειναι μαλλον αβεβαιο...Μπορει στις πλατιες οπως λες να υπαρχει πολυς μικροαστισμος αλλα νομιζω οτι με αυτα που ερχονται και αυτοι καποτε θα αντιληφθουν οτι κατι δεν παει καλα με αυτον τον καπιταλισμο και κατι "αλλο" πρεπει να κανουμε...btw εναν πολυς καλος παραλιρισμος απο τον celin http://celinathens.blogspot.com/2011/06/blog-post_10.html

Αντωνης είπε...

RDAntonis:

Ναι, μόνο που το "άλλο" δεν προκύπτει από την βούληση και δεν είναι εγκεφαλικό δημιούργημα, αλλά είναι πράξη σε συνάρτηση αναγκαστική με τα όρια κάθε συγκυρίας.

Οι αντιφάσεις είναι φυσικά εκρηκτικές, νομίζω όμως ότι έχουμε ακόμα δρόμο, στον οποίο θα είναι ακόμα εκρηκτικότερες.

Πίσω από την όλη τοποθέτηση του συγκεκριμένου κειμένου βρίσκεται ένα άλυτο ιστορικό πρόβλημα:

Καμία κοινωνία δεν πήγε προς τον κομμουνισμό ξεκινώντας από τον καπιταλισμό ως βάση εκκίνησης.

Και για μια σειρά λόγων, δεν πιστεύω ότι μπορεί ποτέ να γίνει κάτι τέτοιο.

Δεν πιστεύω ότι ο καπιταλισμός έχει κανένα μηχανισμό εξόδου με την έννοια της "μετάβασης." Ούτε βέβαια πιστεύω ότι οι Έλληνες και οι Ευρωπαίοι επιθυμούν να βγουν από αυτόν. Δεν είναι ο σοσιαλισμός αυτό το οποίο αναζητούν αυτή τη στιγμή, αλλά ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΑ, δεν είναι και ΤΙΠΟΤΕ ΑΛΛΟ.

Ο καπιταλισμός, βλέπεις, δεν έχει πολλές αρνήσεις (δηλ. εναλλακτικές), τις εγκολπώνει όλες. Έχει ΜΟΝΟ ΜΙΑ καθορισμένη άρνηση ως σύστημα, και αυτό ακόμα παίζεται αν ακολουθήσουμε αυτούς που θεωρούν την ΕΣΣΔ κρατικό καπιταλισμό.

Ελπίζω να γίνομαι κατανοητός.

Αντωνης είπε...

Tolis:

Σιγουρα...το "αλλο" το θετω αναγκαστικα σαν δομη εκτος καπιταλισμου...σιγουρα τη συγκεκριμενη περιοδο ο κοσμος νομιζω οτι ψαχνεται.Δεν εχει ακομα κατανοησει το μεγεθος της κρισης και ακομα πιστευει οτι μπορει να περασει με καποιο μαγικο τροπο ωστε να κρατησει τα κεκτημενα του.Ομως αν θελω να φανω τοσο πεσιμιστης οσο εσυθα ελεγα οτι η μονη κριση ιστορικα που μπορει να συγκριθει με αυτη που διανυουμε ειναι του '29 και η υφεση της κρατησε 10 (ΔΕΚΑ) χρονια!Και ο καπιταλισμος δεν την περασε ουτε με τα κευνσιανα μοντελα ουτε με το new deal αλλα με τον WWII.Οποτε νομιζω οτι αυτα που γινονται τωρα ειναι απλα η αρχη.Το αν θα γινει μια στροφη στο σοσιαλισμο(οχι τον ροζ βεβαια,την σοσιαλδημοκρατια) αυτο ειναι ενα μεγαλο στοιχημα και οχι θεωριτικο αλλα πρακτικο για το συνολο της αριστερας.Μην ξεχναμε οτι ο ναζισμος ηρθε ως αδυναμια των αριστερων δυναμεων στη βα'ι'μαρη και ως κατι πανω απο ιδεολογιες και κομματα...(κατι μου θυμιζει...)

Αντωνης είπε...

RDAntonis:

Τόλη,

Στο πιο πάνω, ο Balakrishnan εκθέτει ορισμένους λόγους για τους οποίους μια φουλ επιστροφή στο 30 δεν είναι εφικτή. Υπάρχουν και άλλοι λόγοι, κατά τη δική μου άποψη.

Αυτό δεν αναιρεί τις δυνατότητες, τοπικά (σε κάποιες πιο αδυνατισμένες κοινωνίες δηλαδή) για στροφή στον αυταρχισμό και την θεμελίωση κατάστασης εξαίρεσης, ασθενούς, όπως λέει ο Gopal, αλλά και σχετικά ισχυρής, θα έλεγα εγώ. Αυτό πιστεύω ότι είναι ένα πολύ ισχυρό σενάριο για τις χώρες της νότιας Μεσογείου που ανέφερες, και όχι μόνο. Η σχετική οικονομική ισχύς της αστικής τάξης, το "λίπος" της, καθώς και το βάθος των αστικών παραδόσεων πιστεύω ότι θα παίξουν ρόλο στην σχετική ένταση φασιστοειδών (και όχι φασιστικών με την ιστορική έννοια του όρου) καταστάσεων.

Για την Ελλάδα, έχω πει ότι μου φαίνεται αρκετά εφικτό το σενάριο "Ιταλία δεκαετίας 1970" με εκτεταμένη διαφθορά, συνάψεις σχέσεων κράτους-επενδυτικής μαφίας, και κυβερνήσεις έξι μηνών. Και ίσως ακροαριστερή τρομοκρατία.Γιατί απλά δυσκολεύομαι να φανταστώ πηγές κοινωνικής νομιμοποίησης για μακροχρόνιες κυβερνήσεις, και επειδή οι βραχύβιες κυβερνήσεις βασισμένες σε καιροσκοπικές συνεργασίες είναι ό,τι πρέπει για αρπαχτές;-)

Αντωνης είπε...

Uturunco:

Ζητώντας, πάλι συγνώμη για τα πολλά λόγια και όσο πιο κωδικοποιημένα μπορώ: Το ερώτημα Αντώνη είναι αν μπορούμε να διαχωρίσουμε την άμυνα από την «έφοδο στον ουρανό». Ίσως να μην έχουμε πια την «πολυτέλεια» να περισώσουμε την ελπίδα αναμένοντας καλύτερες εποχές. Μπορεί το δίλημμα σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα να έχει τεθεί πιεστικά και αυτό είναι ανεξάρτητο από το αν, μετρώντας τις πιθανότητες, στοιχιματίζαμε υπέρ της βαρβαρότητας. Ίσως να μην υπάρχει χρόνος.
Είναι λάθος, πιστεύω, η άποψη που θέλει τον καπιταλισμό να βρίσκεται σε κρίση τα τελευταία τριάντα χρόνια. Η κρίση δεν ήρθε ως αποτέλεσμα χρόνιας στασιμότητας αλλά ανάπτυξης. Κάποιοι/ες στην Αριστερά έχουν την τάση να μπερδεύουν –πιθανόν λόγω της γοητείας που ασκεί ο κεϋνσιανισμός- την κρίση με την (έστω σχετική) χειροτέρευση του μισθού και των συνθηκών εργασίας της εργατικής τάξης. Αυτό είναι μόνο εν μέρει αληθές. Αναμφίβολα όταν το συνολικό κεφάλαιο μπαίνει σε κρίση το αυτό συμβαίνει και με το μεταβλητό του μέρος. Το αντίστροφο όμως δεν ισχύει αναγκαστικά. Το συνολικό κεφάλαιο μπορεί να αναπτύσσεται ακόμα κι όταν οι μισθοί –για κάθε εργάτη ξεχωριστά- μειώνονται. Στα χρόνια του νεοφιλελεύθερισμού η σχέση κεφάλαιο επεκτάθηκε. Ούτε στάσιμη έμεινε ούτε, πολύ περισσότερο, μειώθηκε. Σήμερα υπάρχουν πιο πολλοί μισθωτοί από ότι πριν τριάντα χρόνια, υπήρξε σαφής τεχνολογική πρόοδος, εμπορευματοποίηση και εκμηχάνιση μιας σειράς διαδικασιών.
Οι κεϋνσιανοί ψάχνουν την κρίση στην μείωση του μεριδίου της εργασίας στο συνολικό προϊόν, στην διασάλευση της αναλογίας μεταξύ παραγωγικότητας και μισθών (που καλύφθηκε με δάνεια). Αν αποκατασταθούν οι αναλογίες μισθών και παραγωγικότητας της εργασίας, αν το κράτος ξανααποκτήσει τα οικονομικά εργαλεία ρύθμισης των ανισσοροποιών μεταξύ των κλάδων της παραγωγής, στις οποίες αναπόφευκτα οδηγεί η ελεύθερη αγορά, αν, με μια λέξη ανατραπεί ο νεοφιλελευθερισμός, τότε δεν θα έχουμε κρίσεις ή αν παρελπίδα προκύψουν θα είναι σχετικά ήπιες. Το μόνο πρόβλημα που υπάρχει είναι ο πολιτικός και ιδεολογικός συσχετισμός, που αυτή τη στιγμή είναι δυσμενής για την εργασία.
Αυτό δεν ισχύει. Αν σήμερα δεν είναι δυνατή η επιστροφή στον κεϋνσιανισμό, τούτο δεν οφείλεται στην «συγκυρία» αλλά στο ότι ο κεϋνσιανισμός «εκπλήρωσε το ιστορικό του καθήκον», δηλαδή το άνοιγμα νέων σφαιρών για το κεφάλαιο. Ο κεϋνσιανισμός ήταν «εσωτερικός» ιμπεριαλισμός, «αποικισμός του βιόκοσμου». Αρκεί να σκεφτεί κανείς/μια την απόσταση ανάμεσα στον δημόσιο υπάλληλο της εποχής του (κλασικού) φιλελευθερισμού με τον δημόσιο υπάλληλο της εποχής του κεϋνσιανισμού και θα δει τον ωρομίσθιο, τον ενοικιαζόμενο και «το μπλοκάκι» να ξεπροβάλλει ως το αναγκαίο αποτέλεσμα.
Πράγματι, ο νεοφιλελευθερισμός ήταν η συνέχεια και όχι η ανατροπή του κεϋνσιανισμού. Έφερε την μισθωτή σχέση όχι μόνο σε κάθε γωνιά του πλανήτη, όχι μόνο στις στοιχειώδεις διαδικασίες παραγωγής και αναπαραγωγής (ακόμα και βιολογικής πχ πόσο η γένηση ενός παιδιού είναι σήμερα ξέχωρη από την βιομηχανία της υγείας;) αλλά εκχρημάτισε και τον χρόνο. Το ίδιο το μέλλον έγινε αντικείμενο αγοραπωλησίας στα χρηματιστήρια.
Ο πόλεμος, έχει ήδη αρχίσει, αλλά επειδή δεν υπάρχει «έξω» είναι αναγκαστικά εμφύλιος.

Αντωνης είπε...

Oolon Colluphid:

Μπορεί να διαβαστεί και ως:
Γιατί δεν υποστηρίζω το κίνημα των "αγανακτισμένων" The preview

Αντωνης είπε...

RDAntonis (@Uturunco):

Ο πόλεμος, έχει ήδη αρχίσει, αλλά επειδή δεν υπάρχει «έξω» είναι αναγκαστικά εμφύλιος.

Σπουδαία διατύπωση αυτή. Σπουδαία.

Αντωνης είπε...

RDAntonis (@Oolon Colluphid):

Ναι, βέβαια.