Πέμπτη, 9 Ιουνίου 2011

Συμβολικές νοηματοδοτήσεις και πραγματικό (ένα σχόλιο του Γιάννη Τζανάκου)

Θα ήθελα να περιοριστώ καταρχήν στην συσχέτιση της συμβολικής πραγμάτωσης του Λόγου με την λεγόμενη κοινωνική η "λαϊκή" συνείδηση, χωρίς να θέλω να αποδώσω σε καμμία περίπτωση μιαν υπερβολική σημασία στην παγίωση του συμβολικού πεδίου. Όμως η αποδοχή της σημασίας του σταθερού συμβολιστικού "σημαίνειν" δεν μπορεί παρά να μας οδηγεί σε μιά έστω παροδική αποδοχή της καθοριστικής σημασίας αυτού του σημαίνειν. Ακόμα κι αν έπειτα θελήσουμε να ανάγουμε ξανά αυτή την "λειτουργία" στο ιστορικό της υπόστρωμα, όπως αυτό εννοείται ως ρευστό και συνεχώς αναδημιουργικό "πράττειν" αυτής της "λειτουργίας", θα διαπιστώσουμε πως είναι αδύνατο να ξεφύγουμε εύκολα απο την οντολογική μας καθήλωση στην σταθερότητα των σημειακών καθορισμών. 

Καμία άσκηση σημειολογικής ρευστότητας, ούτε τα αναγκαία στα φιλοσοφικά και "αφηγηματικά" εργαστήρια παιχνίδια απο-πραγμοποίησης του σταθερού σημαίνειν, δεν μπορεί να αναιρέσει την σταθερή, και μάλλον ευκρινή όσον αφορά την ''λογική'' της, αναφορικότητα των σημείων σε σχέση με ιστορικά--ανθρώπινα--νοήματα. Η χρήση των συμβόλων συνοδεύεται πάντα βέβαια με ενός είδους πραγμοποίηση, όσο δε άτομα, κοινωνικές ομάδες, τάξεις, πολιτικά κινήματα κ.α συνδέονται με τον δηλωτικό συμβολισμό τους, τόσο αναπτύσσονται μαγικοθρησκευτικές νοητικές σχέσεις, φετιχοποιήσεις. Εννοείται πως τα προτάγματα της ελευθερίας και της αλληλεγγύης όλων των ανθρώπων πρέπει να σημαίνονται με σημεία που αναδεικνύουν την ενότητα του ανθρώπινου γένους ακόμα και μέσα στην ιδιαίτερη στόχευσή τους (σφυροδρέπανο=εργασία στην βιομηχανική και αγροτική μορφή της) αλλά φυσικά πρέπει και να αντιμετωπίζονται απο τους μεθεκτές τους ως σύμβολα, ως δημιουργημένα-κατασκευασμένα εν τέλει σημεία κατάδειξης νοήματος, στόχων, αξιών ιδεών, και όχι ως αυταξίες με δική τους αυτόνομη ζωή. 

Από την άλλη, και εδώ έρχομαι σε ένα καθοριστικό σημείο τα σύμβολα είναι σημεία ενός ανταγωνιστικού πεδίου. Όσο δεν αντιμετωπίζονται ως σημεία εντός ενός ιστορικού κοινωνικού ανταγωνισμού, και όσο θεωρούνται απλά αναφορικά σημεία ενός "αυτάρκους" υποκειμένου, ούτε ερμηνεύονται ορθά, ούτε γίνονται αντικείμενο πραγματικής κριτικής ή έλλογης απόρριψης. Η υπέρβαση του κόκκινου και κοκκινόμαυρου συμβολισμού από τα νεοαριστερά και νεοαναρχικά κινήματα της ύστερης νεωτερικότητας, είναι από αυτή τη σκοπιά θεμιτή αν με θάρρος δηλώνεται η υπέρβαση του αταξικού και διεθνικού "ρόλου" τους στην ιστορία. Επίσης η αποτίμηση της ιστορίας του υπαρκτού ή "ανύπαρκτου" σοσιαλισμού μπορεί να διακαιολογήσει μιαν υπέρβαση της "μέθεξης" σε αυτό το συγκεκριμένο συμβολικό πεδίο. Μπορεί δηλαδή απλά κανείς να θεωρήσει πως α) ο αταξικός διεθνικός στόχος δεν υφίσταται πλέον και β) η αποτυχία του υπαρκτού είναι τόσο σημαντική που κάθε προσπάθεια ανανοηματοδότησης των κομμουνιστικών και αναρχικών συμβόλων θα πέσει στο κενό.

Όμως όπως είπα πρέπει κανείς να μην ξεχνά την ανταγωνιστική και εξίσου νοηματοδοτική ''αφήγηση" της αστικής τάξης και των ιδεολογικά ηγεμονευόμενων απ'αυτήν λαικών μαζών. Η αστική ιδεολογία αντιμετωπίζει ακόμα και τώρα τον κομμουνισμό ως έναν θεμελιακό ιστορικό αντίπαλο. Η επίθεση στα σύμβολά του και τις αφηγηματικές τους αναφορές, δεν είναι απλά μια παρελκυστική και παραπλανητική δράση. Το ξεθεμελίωμα της κομμουνιστικής συμβολικής είναι μια ενεργός πραγματικότητα της αστικής ιδεολογίας και προπαγάνδας. Όταν λοιπόν η νεοαριστερά απέχει, έχοντας κάθε δικαίωμα να το κάνει, απο αυτόν τον συμβολιστικό "τόπο", αν δεν φροντίζει να διακρίνεται ριζικά απο την αστική "απάρνησή" του συμμετέχει και στις ιδεολογικές και σημασιακές σημάνσεις της αστικής ιδεολογίας. Αυτό μπορεί να σηματοδοτεί ή μια ελαφρή συμμετοχή στις αστικές σηματοδοτήσεις: ''δεν είμαστε κομμουνιστές ούτε θέλουμε να συ-μετέχουμε με αυτούς σε όποια συμβολικο-πρακτική άρα και πρακτική σύμπραξη (π.χ σε πορεία) και αν το κάνουμε αυτό αναγκαζόμεθα" ή, πιο σκληρά: "οι κομμουνιστές, αλλά και οι αναρχικοί μετέχουν της ολοκληρωτικής ιδεολογίας μαζί με τους φασίστες, εμείς ως δημοκράτες τους βάζουμε στο ίδιο ιστορικό πεδίο (σακκί θα έλεγα εγώ) και πιο ενεργά αποκλείουμε την όποια συσχέτιση μαζί τους, ακόμα κι αν είναι δυνατή, αν μάλιστα αυτό το πράττουν οι άλλοι--οι μάζες, το κίνημα--τόσο το καλύτερο"....Διαλέξτε και πάρετε..

Η αποτίμηση της ήττας της αριστεράς, αν αυτή θεωρηθεί από την σκοπιά του αταξικού σκοπού, μπορεί να γίνει απο μια σχετικά παράδοξη σκοπιά αν κανείς σκεφτεί τις διαστάσεις εκείνες του "πραγματικού", διαστάσεις που συνήθως αντιμετωπίζονται ως μη καθοριστικές ακόμα και απο αυτούς που τις ερευνούν ως αντικείμενα της "επιστημονικής" τους δραστηριότητας. Δεν θα ήθελα να παραμείνω άλλο στην "συμβολιστική" διάσταση, αλλά να ζητήσω τελικά απο όποιον αισθάνεται πως ακόμα θεραπεύει την προοπτική μιας κοινωνίας χωρίς τάξεις και κράτος, να αναλογιστεί για την σημασία μιας σειράς απο αθώες ενέργειες-αποφάνσεις-σημάνσεις της καθημερινής ζωής του "πολίτη". Προσπερνάμε στην ζωή μας μερικές φορές σημεία που φέρνουν οι "άλλοι'' μπροστά μας, ή αντιμετωπίζουμε τις αντίπαλες ιδέες, ως αυτά τα σημεία ή οι ιδέες να μην είχαν μια συγκεκριμένη "λειτουργία" που υπερβαίνει το άμεσα λογικό ή πολεμικό (ως επιχείρημα) χαρακτήρα. Ο Λόγος αναδύεται πολλές φορές ως ήδη κατασκευασμένος ή διαμορφωμένος έτσι ώστε να μην ''χωρά" ανακατασκευές, και μείς όντας λογικοί όπως θα έπρεπε, ως συνεχιστές της ένδοξης παράδοσης του Διαφωτισμού, τρέχουμε να ανακαλύψουμε οπές εκεί που δεν υπάρχουν και δυνατότητες εκεί που πλέον βασιλεύει το συντελεσμένο. 

Ακόμα κι αν προσπεράσουμε ωστόσο επιτυχώς την συμβολική και συντελεσμένη απόφανση του "αντιπάλου συνομιλητή", θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν ο τόπος που μας παραχωρεί είναι ο κύριος τόπος της ζωής του ή μιά αποθήκη που στοιβάζει άχρηστα πράγματα, διατηρώντας τα ωστόσο, όπως ένας φοβικός με την πυρηνική καταστροφή διατηρεί κονσέρβες για παν ενδεχόμενο. Δεν αποκλείω ο λεγόμενος πολίτης η λαός να ενεργοποιήσει την ώρα της καταστροφής, αν έλθει, όταν έλθει, τις καβάντζες του από το υπόγειο, δεν αποκλείω να ξεσκονίσει τα σκουριασμένα όπλα και να θελήσει να τα χρησιμοποιήσει, όμως δεν θα ήθελα όταν με τοποθετεί σε αυτό το υγρό υπόγειο, έστω για λίγο, να μην ξέρω πως είμαι εκεί..

Δεν υπάρχουν σχόλια: