Δευτέρα, 27 Ιουνίου 2011

Alain Badiou-Για τον Immanuel Kant

Ο Καντ είναι ο ένας συγγραφέας με τον οποίο αδυνατώ να νιώσω οποιαδήποτε συγγένεια. Τα πάντα επάνω του με σπρώχνουν στην απελπισία, και πάνω από όλα ο νομικισμός του--πάντα ρωτάει Quid juris; ή "δεν έχεις περάσει το όριο";--που συνδυάζονται, όπως στις σημερινές ΗΠΑ, με μια θρησκοληψία που είναι ακόμα πιο καταθλιπτική εξαιτίας του γεγονότος ότι είναι τόσο πανταχού παρούσα όσο και ασαφής. Οι κριτικοί μηχανισμοί που εγκατέστησε έχουν επί μακρόν δηλητηριάσει τη φιλοσοφία, δίνοντας όμως μεγάλη τροφή στην Ακαδημία, η οποία δεν αγαπά τίποτε περισσότερο απ' το να κάνει νταντά τους υπερβολικά φιλόδοξους--κάτι για το οποίο η προσταγή "δεν έχεις το δικαίωμα!" είναι ένα διαρκές πλεονέκτημα. Ο Καντ είναι ο εφευρέτης της ολέθριας θεματικής της "περατότητάς" μας. Η μουτρωμένη και δασκαλίστικη διακήρυξη ότι δεν έχουμε γνώση αυτού ή εκείνου προοικονομεί πάντα κάπαια σκοτεινή υποταγή στον Αφέντη του Άγνωστου, τον Θεό των θρησκειών ή τα υποκατάστατά του: Το Είναι, το Νόημα, τη Ζωή...Το να καταστήσει ανέφικτες όλες τις λαμπερές υποσχέσεις του Πλάτωνα, αυτό ήταν το καθήκον του εμμονικού απ' το Κένισγκσμπεργκ, του πρώτου μας καθηγητή.

Παρ' όλα αυτά, άπαξ και θέσει κάποιο συγκεκριμένο ερώτημα, είσαι χωρίς εξαίρεση υποχρεωμένος, εάν σε απασχολεί το ζήτημα, να περάσεις από αυτόν. Η επιμονή του--σαν μιας αράχνης των κατηγοριών--είναι τόσο μεγάλη, η οριοθέτησή του των εννοιών τόσο συνεπής, η πεποίθηση του τόσο βίαια--αν και μέτρια--ώστε είτε σου αρέσει είτε όχι, να πρέπει να περάσεις απ' τη δοκιμασία του.

Έτσι κατανοώ την αλήθεια των στοχασμών της Monique David-Ménard για τις κυριολεκτικά ψυχωτικές απαρχές του καντιανισμού (La folie dans la raison pure, Παρίσι, 1990). Είμαι πεπεισμένος ότι το όλο κριτικό εγχείρημα έχει φτιαχτεί ως προστασία για το σύμπτωμα-πειρασμό που παρουσιάζει ο οραματιστής Σβέντεμποργκ, ή για τις "ασθένειες του μυαλού" όπως το θέτει ο Καντ.

Ο Καντ είναι ένας παράδοξος φιλόσοφος του οποίου οι προθέσεις απωθούν, το ύφος αποκαρδιώνει, οι θεσμικές και ιδεολογικές συνεπαγωγές προκαλούν φρίκη, αλλά απ' τον οποίο παρ' όλα αυτά αναδύεται ένα είδος μαυσωλειακού μεγαλείου, σαν αυτό ενός μεγάλου Φύλακα, που το βλέμμα του δεν μπορείς να αποφύγεις, και για τον οποίο τρέμεις ότι θα σε παγιδεύσει μέσα στην "απόδειξη" της θεωρησιακής σου ενοχής, της μεταφυσικής σου τρέλας. Για αυτό και εγκρίνω το γεγονός ότι ο Λακάν συνταίριαξε τον Καντ με τον Σαντ (βλ. "Ο Καντ με τον Σαντ", Écrits). Ο Σαντ είναι ένας κοπιώδης και εμμονικός συγγραφέας, ο οποίος είναι ικανός να μετατρέψει τον αιματοβαμένο ερωτισμό σε τετριμμένο νεοκλασικισμό και τις σεξουαλικές στάσεις σε αποτυχημένα ακροβατικά κόλπα. Κι όμως παραμένει εκεί, κοιτάζοντας, εποπτεύοντας. Είναι ο θλιβερός πρίγκηπας της ακολασίας, της οποίας τον υποχρεωτικό και σκοτεινό χαρακτήρα δεν κουράζεται ποτέ να αποκαλύπτει.

Δίνω εδώ τα σέβη μου στον φιλοσοφικό σαδισμό του Καντ. Μάταια προσπαθώ να αντλήσω από αυτόν τον μουρμούρη εποπτεύοντα, που πάντα σε απειλεί με κράτηση στη σχολική αίθουσα για τιμωρία,  την άδεια στο πλατωνίζειν, δηλαδή, σε ό,τι αφορά την κριτική φυλακή (ω, αιώνια "όρια" της Λογικής!) το πάσο εξόδου που σε σώζει.

Λογικές των κόσμων, Σημειώσεις, σχόλια και περιστασιακές παρατηρήσεις, σ. 535-36.
Μτφρ.: Radical Desire

32 σχόλια:

rakis είπε...

Δεν ξέρω αν έχεις διαβάσει της Μ. Ρήγου, "Ο Μπαντιού με τον Καντ" όπου τους παραλληλίζει. Θα ήθελα τη γνώμη σου.

Αντωνης είπε...

Πήρα το βιβλίο της, το οποίο δεν έχω ακόμη διαβάσει.

Είχαμε αρκετές φορές συζητήσει εδώ για το χάσμα ανάμεσα σε Μπαντιού και Καντ, παρά την περί του αντιθέτου επιμονή αρκετών εν Ελλάδι κριτικών του Μπαντιού. Και βέβαια αναφέρεται στο θέμα το "Ο Μπαντιού χωρίς τον Ζίζεκ" του Μποστίλς.

Για μένα, οι συγκρίσεις Μπαντιού και Καντ είναι αφενός προχειρολογικές και εκλεκιστικές και αφετέρου μάλλον διαστροφικές, με δεδομένη την πρόδηλη (όπως φαίνεται επάνω) απέχθεια του πρώτου για τον δεύτερο.

Εμπειρικά μπορώ να σου πω ότι εγώ που λατρεύω τον Μπαντιού, απεχθανόμουν πάντοτε τον Καντ. Όταν λοιπόν διάβασα το πιο πάνω, ανάσανα με ανακούφιση. Ένιωσα ότι κάποιος καταλάβαινε τους ακριβείς λόγους αυτής της απέχθειας.

rakis είπε...

Ναι καταλαβαίνω. Και γω είμαι κριτικός απέναντι στον Καντ, όσο δύναμαι να τον ξέρω. Πάντως, υπάρχει άρθρο της για Μπαντιού και Καντ μερικών σελίδων στο "αλήθεια". Αν θες στο στέλνω.

Αντωνης είπε...

Αν είναι το τεύχος 4-5, το έχω. Αν όχι, στειλ' το.

rakis είπε...

Στο 6 είναι όπου έχει και αφιέρωμα στον Μπαντιού και τον Λακάν.
Θα το σκανάρω αν είναι και στο στέλνω

Αντωνης είπε...

Α, βγήκε το 6. Είναι το ειδικό τεύχος για Μπαντιού, σωστά; Ναι, αν θες στείλε το, ευχαριστώ.

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Ζωης είπε...

Στο βιβλίο του Badiou "Η πολιτική καιη λογική του Συμβάντος" (μτφρ. Δ.Βεργετη, Τ.Μπετζελος, Πατάκης)υπάρχει ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο, κομβικό νομίζω για την ανάπτυξη της όλου επιχειρήματος του (νομίζω, χωρίς να είμαι ειδικός, ότι το εν λόγω δοκίμιο λειτουργεί ως η καλυτερη εισαγωγή για το περίφημπ "Ειναι και Συμβαν". Το κεφάλαιο τιτλοφορείται "Αναιρεση του Ιδεαλισμού". Ο Badiou οικειοποιείται πλήρως το καντιανό επιχείρημα της αδυναμιας των ιδεών του Λογου,με τα λόγια του Γάλλου Φιλοσόφου "να επενεργήσουν στον τόπο της παράστασης αν τίποτα δεν έχει παρουσιαστεί". Η ένσταση αυτή θεωρείται καθόλα έγκυρη ως προκαταβολική άρνηση της δυνατότητας της εγελιανής διαλεκτικής. Ο Βadiou επιδιώκει μία επαναθεμελίωση της διαλεκτικής, η οποια όμως ειναι ασύμβατή με την εννοια της αναπαράστασης - εκπροσώπησης και ωσ εκ τούτου απορρίπτει εξ ολοκλήρου την εγελιανή διαλεκτική. Ως προδρόμους της διαλεκτικής που προτείνει επιλέγει τους Πασκάλ,Ρουσσώ, Μαλλαρμέ και Λακάν.Η οικειοπήηση ενός από τα κεντρικά συμπεράσματα της καντιανής φιλοσοφίας είναι καθοριστική για την ανάπτυξη του φιλοσοφικού στοχασμού του και ίσως δεν του επιτρέπει να εμφανίζεται ωσ σφόδρα αντικαντιανός φιλόσοφος. (Νομίζω ότι ο Ζίκεκ στο Μίλησε κανείς για Ολοκληρωτισμό επισημαίνει την εκλεκτική συγγένεια μεταξύ των "γαλλων μεταμοντέρνων" και του καντιανού κριτικισμού. Πιθανώσ ο υστερος Βadiou, ο πιο "πλατωνικός", ο υπέρμαχος της Ιδεας του Κομμουνισμού, να διαφοροποιείται από τον κριτικό στοχαστή της δεκαετίας του 80 που καλοσωρίζει την έλευση της ολοσχερούς κρίσης του Μαρξισμού- λενινισμού. Θα περιμένω κάποιο σχόλιο στην παραπάνω προσεγγισή μου.
ΥΓ. Δεν γνωρίζω σχετικά με κάποια τοποθέτηση του Badiou για τα κινήματα των πλατειών σε Ελλάδα, Ισπανία κλπ. Πιστεύω ότι η δική του προσέγγιση για τον τόπο εμφάνισης της κομμουνιστικής ιδέας πιο ενδιαφέρουσας και πιο κοντά σε αυά που συμβαίνουν απί τις αναλύσεις περί πλήθους των Χαρντ-Νεγκρι κλπ. Εξακολουθώ ωσόσο να συμφωνώ με το αξίωμά του της δεκαετίας του 80 για τι λαικό- εργατικό χαρακτήρα της εμφάνισης του συμβάντος. Υπ' αυτή την έννοια έχει ενδιαφέρον η συγκριση Ελλάδας και Αργεντινής του 2001, η οποία βέβαια είναι ωρίς να γίνει, (φιλοσοφικά εδώ έχει δίκιο ο Χέγκελ), από τη σκοπιά των δρώντων υποκειμένων όμως δίκιο έχει ο Καντ (η δράση προυποθετει μια κρίση που βασίζεται σε μία έννοια πίστης, κανέις δεν είναι παντογνώστης). Ανάμεσα στους δύο ευτυχώσ στέκει ο Μαρξ αλλά δυστυχώς δεν ξέρω ποιος στα αλήθεια μπορεί να μιλάει(και να δρα) στο ονομά του.

rakis είπε...

Γιάννη,

Εκτιμώ πως κερδίζουμε περισσότερα αν δούμε το εν ως φορέα εξατομίκευσης, ακολουθώντας Λακάν-Μπαντιού, παρά ως φορέα ενοποίησης. Πχ αποδεσμευόμαστε από την αποδοχή της αιτιακής αναγκαιότητας και τις δεσμευτικές επιπτώσεις της.
Αλλά γράψε κάποιο ποστ και τα λέμε. Τεράστιο θέμα.

Αντωνης είπε...

@Ζώης: Υπάρχει ένα σημείωμα για την επαναπροσέγγιση με Χέγκελ στην Λογική των κόσμων. Η ίδια η υιοθέτηση του όρου "υλιστική διαλεκτική" αποτελεί στροφή μιας κάποιας σημασίας απ την έντονα αντιδιαλεκτική στάση παλαιότερων κειμένων, νομίζω.

Συμφωνώ ότι σε σύγκριση με το Peut-on penser la politique στα μέσα του 80, το πιο πρόσφατο έργο διακρίνεται από μεγαλύτερη διστακτικότητα ως προς την συζήτηση της "καταστροφής" του μαρξισμού, αν και δεν την αναιρεί. Πρόκειται μάλλον για διαφορά έμφασης.

rakis είπε...

Το έστειλα.

Αντωνης είπε...

Θενκς, ελήφθη.

Socrates είπε...

Ρε παιδιά, ο Καντ του παραθέματος είναι ο Καντ των εγχειριδίων και μάλιστα των πιο ρηχών.
Ο τρόπος που χαράσσεται στον Καντ το όριο μόνο "μουτρωμένος και δασκαλίστικος" δεν είναι. Η κριτική δεν υψώνει ένα απαγορευτικό, ένα ώς-εδώ-και-μη-παρέκει. Αντίθετα παρακολουθεί(με υπέροχη ειρωνεία) πώς η αναγκαία απαίτηση για το απόλυτο οδηγεί αναπόφευκτα σε παραλογισμούς και αντινομίες και τότε διαπιστώνει πως έχουμε ήδη περάσει το όριο. Εδώ πάτησε βέβαια ο Χέγκελ και μεθερμήνευσε την αντινομία ως έκφραση του απολύτου.
Και ποιά "σκοτεινή υποταγή στον Αφέντη του Άγνωστου"; Όλο το θέμα με αυτή την οριοθέτηση είναι ότι στα σκοτάδια ο Λόγος αναφέρεται μονάχα στον εαυτό του (γι' αυτό πέφτει σε παραλογισμούς) και άρα όμως δικαιούται και να προσανατολίζεται με βάση μόνο τον εαυτό του και καμία τάχαμου θέαση των όντως όντων της οποιασδήποτε κοπής.
Γι' αυτή τη μείξη πλατωνισμού και αριστερισμού αλα Μπαντιού, γι' αυτή τη χειρονομία "να μη μιλάω; όχι, εγώ θα πω", θα άξιζε ίσως να γραφτεί ένα κείμενο "Περί ενός λούμπεν τόνου που πρόσφατα υψώθηκε στη φιλοσοφία".

Eriugena είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Mάριος Ιακώβ είπε...

θα πρότεινα να διαβαστεί, συμπληρωματικά προς τον Badiou και ίσως αντιθετικά, η Transcritique του Kojin Karatani...

Αντωνης είπε...

Προφανώς, δεν πρόκειται περί ακαδημαϊκής πραγματείας αλλά περί ρητά υποκειμενικού ξεκα(ν)τινιάσματος σε μια υποσημείωση.

Δεν βλέπω, παρ' όλα αυτά, απολύτως τίποτε σε όσα γράφεις που να ανατρέπει τους ισχυρισμούς Μπαντιού. Αυτό που λες είναι ότι καλά κάνει ο Καντ και προειδοποιεί για την περατότητα του Λόγου, ακριβώς δηλαδή αυτό για τον οποίο τον κατηγορεί ο Μπαντιού.

Ακριβέστερο και σωστότερο λοιπόν θα ήταν να πεις ότι εσύ θεωρείς αρετές αυτά που ο Μπαντιού θεωρεί διαστροφές (κα, λογικά, διαστροφές όσα αυτός θεωρεί αρετές).

Για σοβαρότερη συζήτηση για την καντιανή επιστημολογία, παραπέμπω στα αποσπάσματα που μετέφρασα απ' το βιβλίο του Ray Brassier, και πιθανώς, στο μέλλον, σε απόσπασματα απ' το Μετά την περατότητα του μαθητή του Μπαντιού Quentin Meillasoux.

Αντωνης είπε...

@Μάριος Ιακώβ: Υπάρχει ολοκληρωμένη μετάφραση του "Επανάσταση και επανάληψη" του Karatani στο ιστολόγιο, ελπίζω στο μέλλον να έχω το χρόνο να ανεβάσω μερικά αποσπάσματα απ' το Transcritique.

Αντωνης είπε...

Για Brassier εδώ: http://radicaldesire.blogspot.com/search/label/Brassier

Ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί.

Socrates είπε...

@Αντώνης:
"Αυτό που λες είναι ότι καλά κάνει ο Καντ και προειδοποιεί για την περατότητα του Λόγου, ακριβώς δηλαδή αυτό για τον οποίο τον κατηγορεί ο Μπαντιού."
Μόνο αυτό δεν λέω και απορώ πού το είδες.
Λέω ότι ο Καντ που τραβάει τα όρια ωραία και καλά και είναι όλα τακτοποιημένα και ο Λόγος περατός και συνεσταλμένος, είναι ο Καντ των (ρηχών, ακαδημαϊκών) εγχειριδίων.
Ο Λόγος συγκροτείται για τον Καντ ως περατός μόνο ζητώντας το απόλυτο και πέφτοντας στην αντινομία, μέσα από αυτό το σισσύφειο πέρα-δώθε.
Ο Καντ που χτυπάει ο Μπαντιού είναι μια καρικατούρα, οπότε το "ξεκα(ν)τίνιασμα" (καλό) δεν έχει καν πλάκα. Αν βγάλεις όλο το πάθος του απολύτου, δεν βλέπεις καν το φοβερό βάρος που έχει το νομικίστικο στον Καντ. Χτυπάς μια χαζή σκιά και όχι αυτή την κεντρική στιγμή της αστικής σκέψης.
Τέλος, πρέπει να πω ότι ο τόνος της απάντησής σου είναι φρικτά "δασκαλίστικος".

@Eriugena:
Το νεο- που κοτσάρεις πάντα μπροστά από το καντιανό είναι μήπως για να μου δώσεις δίκιο ότι άλλο ο Καντ και άλλο αυτές οι καρικατούρες;

7 είπε...

Πάντως θα συμφωνήσω ότι ο Καντ του παραθέματος είναι μάλλον "σχολικός". Και να προσθέσω ότι ο Καντ δεν οδηγεί στη σοσιαλδημοκρατία.

Όσο για την ουσία του ζητήματος προφανώς δεν μπορεί να θιγεί σε κουβέντα. Πάντως σχετικά με την περατότητα δεν είναι δα και κανένα σκιάχτρο. Μεταφράζει το γεγονός ότι ο ανθρώπινος Λόγος δεν μπορεί να έχει επιστημονικά βέβαιη γνώση εάν δεν αναφέρεται σε μία δυνατή εμπειρία. Και αυτό αφορά την θεωρητική χρήση του. Γιατί στο πρακτικό πεδίο τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Αντωνης είπε...

@Socrates: Πάλι τα ίδια. Δεν πρόκειται να συννενοηθούμε.


Ευτυχώς που δεν σου αρέσει ο τρόπος μου και απαλάσσομαι από περαιτέρω συζήτηση μαζί σου.

Αντωνης είπε...

@7: Δεν έχει καμία σχέση με "σχολικότητα" το εδάφιο.

Εκτός και αν ο Νίτσε, που είναι γεμάτος τέτοια εδάφια, είναι επίσης "σχολικός."

Ανώνυμος είπε...

Έχει και ο Φρειδερίκος τις "σχολικές" στιγμές του. Όσο για τον υποτιθέμενο νομικισμό του Quid juris?
δεν είναι παρά αναδιατύπωση του "λόγον διδόναι", τουτέστιν φιλοσοφία tout court.

Αντωνης είπε...

Το "λόγον διδόναι" είναι ΜΙΑ αντίληψη για το τι είναι η φιλοσοφία.

Οι "σχολικές στιγμές" του Νίτσε αξίζουν περισσότερα, συχνά, από ολόκληρες πραγματείες άλλων.

Αλλά περί ορέξεως ουδείς λόγος. Έχω ήδη παραπέμψει στον (μεταφραστή του Badiou) Brassier, οπότε όποιος θέλει να μιλήσουμε για καντιανή επιστημολογία είναι ευπρόσδεκτος στα αντίστοιχα κείμενα.

Ανώνυμος είπε...

Ισως το "λόγον διδόναι" να είναι μία από τις περί φιλοσοφίας αντιλήψεις. Πάντως είναι η σωκρατική-πλατωνική (και όχι μόνο). Και αν η φιλοσοφία δεν περιορίζεται στο "λόγον διδόναι", χωρίς αυτό δεν αποτελεί παρά canaillerie.

Αντωνης είπε...

Μόνο που υπάρχει χαώδης διαφορά ανάμεσα στο τι συνεπάγεται το "λόγον διδόναι" ανάμεσα στην πλατωνική μεταφυσική και τον Καντιανό ρυθμιστικό νομικισμό.

Τώρα, είναι κάτι που ο Μπαντιού λέει ρητά ότι ο Καντ δεν μπορεί να παρακαμφθεί ή να αγνοηθεί, και συμφωνώ απόλυτα με αυτό.

Το αν πρέπει να υιοθετηθεί όμως ως το μοντέλο του σε τι μπορεί να ελπίζει η φιλοσοφία, αυτό είναι πολύ διαφορετικό θέμα.

Ανώνυμος είπε...

Θεωρώ την αναγωγή της καντιανής φιλοσοφίας στον νομικισμό παρανόηση εφάμιλλη της αναγωγής του Νίτσε στον ναζισμό, με τη διαφορά ότι η πρώτη φαντάζει αυτονόητη. Αλλά αυτά προφανώς δεν επιλύονται ιντερνετικώς. Απλώς στο όλο ζήτημα θα έβαζα, όπως συνιστούσε κι ο Νίτσε άλλωστε, ένα "ίσως".

Socrates είπε...

Μα το θέμα είναι ποιός Καντ να μην αγνοηθεί. Αν βγάλεις ότι όλο του το πρόγραμμα είναι η επαναθεμελίωση της μεταφυσικής, ότι η φύση του Λόγου ζητά το απόλυτο, ότι "δεν χρειάζονται φρουροί και διατάγματα" για τον περιορισμό κλπ. και κρατήσεις τον επιστημολόγο των εγχειριδίων, δεν τον έχεις αγνοήσει και παρακάμψει;

Αν δικαιούμαι να μιλάω, οικοδεσπότη. Προφανώς έχεις το καρπούζι και το μαχαίρι.

ΥΓ: Οι νομικές μεταφορές για τη γνώση στον Καντ (όχι μόνο quid juris, αλλά και "τίτλοι ιδιοκτησίας" κ.α.) είναι ωραίο θέμα, αλλά φυσικά δεν ξεμπερδεύει κανείς με το να πει "νομικισμός".

rakis είπε...

Αντώνη,
Μιας και αναφέρθηκες στον Meillasoux, μπορείς να μου πεις πώς θα απέδιδες στα ελληνικά τον όρο correlationism ;

Αντωνης είπε...

"Correlationalism": σχεσιασμός
"correlation": συσχετισμός

Έχω ήδη αποδώσει τους όρους έτσι στις μεταφράσεις Brassier.

rakis είπε...

Άλλο corellationalism και άλλο correlationism ;

Αντωνης είπε...

Δικό μου τυπογραφικό λόγο βιασύνης. "Correlationism" εννοούσα.