Πέμπτη, 26 Μαΐου 2011

Για τις ιδεολογικές συνεπαγωγές του ισπανικού μοντέλου: Ένα σχόλιο του Smirnoff (και τέσσερις δικές μου σημειώσεις)

O νεοφιλελεύθερος [σημ. Τηλέμαχος Χορμοβίτης] κάνει αρκετές εύστοχες παρατηρήσεις, ανεξάρτητα από τη στόχευση του. Η συζήτηση που γίνεται στην Ελλάδα και στην ευρύτερη αριστερά για το κίνημα στην Ισπανία πολύ λίγο αφορά την Ισπανία και πολύ περισσότερο τα εδώ τεκταινόμενα. Αυτοί που υπερπροβάλλουν το κίνημα της Puerta del Sol δεν το κάνουν ειδησεογραφικά, για να ενημερώσουν σφαιρικά για τις εκεί κινητοποιήσεις αλλά για να παρέμβουν στον εγχώριο πολιτικό ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου πρέπει να επικεντρώσουμε στην επιτελεστική διάσταση αυτής της προβολής (του κινήματος της Ισπανίας) και αυτήν αφορά περισσότερο η κριτική που γίνεται και σε αυτό το thread και όχι βέβαια κάποια διάθεση επίπληξης των ανθρώπων που διαδηλώνουν στις ισπανικές πλατείες.

Τι κομίζει λοιπόν αυτή η υπερπροβολή των ισπανικών διαδηλώσεων* στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση και εντός της αριστεράς; Μία σειρά πράγματα. Το πρώτο αφορά το στοιχείο της επιτυχίας μίας πολιτικής κινητοποίησης που σηματοδοτεί η μαζικότητα της. Έτσι από τη μία έχουμε τις μαζικές και με διάρκεια κινητοποιήσεις εκεί σε αντίστοιξη με το υποτονικό και ψοφοδεές κλίμα στην Ελλάδα. Το γεγονός βέβαια πως την Ελλάδα τον τελευταίο χρόνο έγιναν 9 γενικές απεργίες και διαδηλώσεις που κυμαίνονταν από 100 μέχρι 50 και 30 χιλιάδες, ενώ στην τελευταία η αστυνομική καταστολή παραλίγο να κοστίσει τη ζωή ενός ανθρώπου, δεν προσμετράται στη σύγκριση. Επικεντρώνοντας έτσι στην απουσία αντίδρασης στην Ελλάδα (παραπλάνηση)** δεν χρειάζεται να εστιάσουμε στο γιατί όλες αυτές οι μαζικές κινητοποιήσεις δεν κατάφεραν να ανακόψουν την εξελισσόμενη επίθεση. Αυτό θα ήταν πραγματικά επικίνδυνο...

Από τη στιγμή λοιπόν που καταφέραμε να στρέψουμε το ενδιαφέρον στην "επιτυχία" των ισπανικών διαδηλώσεων σε αντιπαράθεση με την ελληνική αποτυχία, τώρα καλούμαστε να εξετάσουμε σε τι συνίσταται αυτή η επιτυχία των Ισπανών και άρα η αποτυχία των Ελλήνων. 

Σε δύο πράγματα: 

Το ένα αφορά αυτό που φαίνεται και προβάλλεται ως πολιτικός λόγος των διαδηλώσεων. Ένα μίγμα επίκλησης σε μία αφηρημένη δημοκρατία, αντιπολιτικής, ηθικολογίας, καταγγελίας γενικά των τραπεζιτών, επίκλησης σε ανθρώπινα δικαιώματα κ.ο.κ. Ένα, με λίγα λόγια, μεταπολιτικό κείμενο, το οποίο όμως εμφανίζεται από τους εγχώριους "λάτρεις" του ισπανικού κινήματος, ως το νέο κομμουνιστικό μανιφέστο που αντιπαραβάλλεται με τον "ξύλινο" λόγο της ελληνικής αριστεράς ή ένα μέρος της τουλάχιστον. Ως ξύλινος λόγος βέβαια αναγνωρίζονται όλες οι αναφορές στον ταξικό- αντιλαϊκό χαρακτήρα των εφαρμοσμένων πολιτικών, του κράτους, της ΕΕ και γενικά ότιδήποτε εστιάζει σε έννοιες όπως ταξικοί ανταγωνισμοί, πολιτική εξουσία, εκμετάλλευση κλπ κλπ. 

Το δεύτερο σχετίζεται με τις μορφές δράσης του ισπανικού κινήματος: ειρηνικές- μη βίαιες καταλήψεις πλατειών που δεν διαταράσσουν την ομαλή λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας.*** Σε αντιπαράθεση πάντα με τις βίαιες, κοστοβόρες κινητοποιήσεις στην Ελλάδα, όπως απεργίες, διαδηλώσεις που συγκρούονται με την αστυνομία, κλείσιμο δρόμων, καταλήψεις κυβερνητικών κτιρίων. Οι τελευταίες εκτός από οικονομικά και κοινωνικά επιζήμιες είναι και αναποτελεσματικές διότι φοβίζουν και στέλνουν τον κόσμο σπίτι του.

Αυτά είναι λιοπόν τα βασικά στοιχεία της πολιτικής παρέμβασης ορισμένων από τους εγχώριους υμνητές της Puerta del Sol και πρέπει να ληφθούν υπόψιν από εκείνο το τμήμα της αριστεράς που με περισσή αφέλεια δυστυχώς ετοιμάζεται να πηδήξει στο βαγόνι του ενθουσιασμού για τις ισπανικές κινητοποιήσεις και φαντασιώνεται την μεταφορά του παραδείγματος στη Ελλάδα. Αυτό που γίνεται προσπάθεια να μεταφερθεί στην Ελλάδα δεν είναι η αναζωογόνηση του κινήματος διαμέσου της έμπνευσης και του παραδειγματισμού από τη Μαδρίτη, αλλά η επίσημη συνθηκολόγηση του.

Τέλος, για να μην παρεξηγηθώ, τα παραπάνω αφορούν την εισαγωγή του σημαίνοντος "ισπανικές κινητοποιήσεις" στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση και όχι την πραγματικότητα αυτών των κινητοποιήσεων και τη σημασία τους για την ισπανική κοινωνία...****

Σημειώσεις (Αντώνης)
*Σχόλια στο ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας: "Τα ΜΑΤ καιροφυλακτούσαν; Αλήθεια, πως και μία τέτοια διαμαρτυρία δεν ενοχλεί τόσο (το αντίθετο θα έλεγα) τα ΜΜΕ;" [...] "Όχι μόνον δεν στενοχώρησαν τα ΜΜΕ οι συγκεντρώσεις, αλλά προβάλλονταν για πολύ ώρα και πανοραμικά (ΕΤ3), με έκδηλη τη χαρά του παρουσιαστή και με σχόλια του τύπου «δεν υπήρχαν κόμματα» «δεν υπήρχαν βουλευτές»…. Και ούτε ένας κάδος δεν πήρε φωτιά αυτή τη φορά! Απάνω που ήμουν έτοιμος να κάνω κριτική στο ΚΚΕ…σκέφτηκα, τι χρείαν έχομε μαρτύρων; Πόσα όπλα έχει αυτό το σύστημα… Εμπρός λοιπόν, "μακριά από τα κόμματα μη βρεις μπελά (κυρ Παντελή). Λευκό και αποχή. Όλοι ίδιοι είναι…."

** Θυμίζω στον αναγνώστη την παραπλανητική φύση της "πληροφορίας" που κυκλοφόρησε από ιστολόγια, ραδιόφωνα, twitter, κλπ, περί της ύπαρξης δήθεν συνθήματος των Ισπανών "μην φωνάζετε, θα ξυπνήσετε τους Έλληνες". Το ανύπαρκτο σύνθημα χρησιμοποιήθηκε, προφανώς με επιτυχία, για να τονώσει τον εθνικό "εγωισμό" αρκετά ώστε να ωθήσει τον κόσμο στην μίμηση της ισπανικής πρωτοβουλίας. Έτσι, η πρωτοβουλία εισαγωγής της ήδη μηντιακά διαμεσολαβημένης Del Sol συντονίστηκε μέσω ηλεκτρονικών media, προωθήθηκε μέσω hoax που μεταδόθηκε σαν επιδημία στα ηλεκτρονικά media, και έτυχε ασύμμετρα θετικής υποδοχής από τα τηλεοπτικά, "καθεστωτικά" media.

***Από το ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας: "Ενδεικτικό του κλίματος που επικράτησε στη συγκέντρωση είναι ότι όλα τα καταστήματα γύρω από το Σύνταγμα παρέμειναν ανοιχτά με τους καταστηματάρχες να δηλώνουν ότι είναι η πρώτη φορά που πραγματοποιείται διαδήλωση και δεν αποφάσισαν να κατεβάσουν ρολά. Το μετρό του Συντάγματος λειτούργησε κανονικά."

**** Θα πρέπει να προστεθεί ότι αν και οι συγκεντρώσεις στην Puerta del Sol προέβαλλαν τον υπερκομματικό και μεταπολιτικό τους χαρακτήρα, έγιναν ωστόσο προεκλογικά, και με συνέπειες αναπόφευκτα εκλογικής φύσης. Θα πρέπει επίσης να προστεθεί ότι υπάρχει χαώδης πολιτική διαφορά ανάμεσα σε μια πρωτοβουλία που υπερκεράζει θετικά τις προϋπάρχουσες ιδεολογικές διαιρέσεις (ενώνοντας ανθρώπους κάτω από ένα πολιτικό πρόταγμα που ανακύπτει υπό νέες συνθήκες και ζυμώσεις), και σε πρωτοβουλίες όπως αυτές σε Ισπανία και Ελλάδα, οι οποίες προτείνουν την υπερκέραση των ιδεολογικών διαιρέσεων αφαιρώντας κάθε ρητό πολιτικό πρόταγμα. Η χαρακτηριστική ανικανότητα τμήματος της ελληνικής αριστεράς να διακρίνει ανάμεσα στις κινητοποιήσεις της Αιγύπτου και αυτές της Ισπανίας --κινητοποιήσεις που αντιπροσωπεύουν αντίστοιχα ενσαρκώσεις των δύο αυτών τύπων καταφατικής υπερκέρασης και ψευδο-υπερκέρασης μέσω παροδικής κένωσης του πολιτικού στοιχείου, έχει οδηγήσει σε σημαντικές παρανοήσεις.

Από την άλλη, παρατηρούμε επίσης μια ανικανότητα ανάγνωσης των βασικών στοιχείων της πολιτικής του χώρου, μια τάση απο-ιστορικοποίησης και ομοιογενοποίησης ξεκάθαρα διακριτών πολιτικο-χωρικών πρακτικών.  Αρκεί να επισημάνουμε ότι κομμάτι της καινοτομίας των αιγυπτιακών κινητοποιήσεων ήταν η μαζική και διαρκής κατάληψη δημόσιων χώρων που ερχόταν ως τέτοια σε αντίθεση με την καθημερινότητα σε μια μουσουλμανική κοινωνία, όπου τέτοια φαινόμενα καταργούν την παραδοσιακή καχυποψία για τον μη θρησκευτικού χαρακτήρα συναγελασμό σε δημόσιο χώρο και την αντίστοιχη υπερτόνιση της ιδιωτικής, οικογενειακής ζωής. Κάθε επισκέπτης της Μαδρίτης, αντίστροφα, γνωρίζει ότι η Puerta del Sol πλημμυρίζεται καθημερινά και μεταμεσονύχτια από Ισπανούς και τουρίστες που διασκεδάζουν ως το πρωί. Το θέαμα μιας πλημμυρισμένης από διαδηλωτές --συμπεριλαμβανομένων γυναικών-- νυχτερινής Ταχρίρ ήταν συνεπώς δραστικά καινοφανές για το πολιτικο-χωρικό habitus του Αιγύπτιου, και κόμιζε την ιδέα ότι κάτι όντως καινούργιο είχε συμβεί· είναι δύσκολο, από την άλλη, να θεωρήσει κανείς ότι οι ειρηνικές και σε εθιμοτυπικά "alternative" κλίμα ισπανικές κινητοποιήσεις στην Del Sol παρήγαγαν μια ανάλογα καινοφανή εικόνα για το παγίως εξωστρεφές habitus του μέσου σύγχρονου Μαδριλένου (για την έννοια του habitus παραπέμπω στην εργασία του μαρξιστή κοινωνιολόγου και ανθρωπολόγου Pierre Bourdieu). Ακόμα και στην περίπτωση των φοιτητικών κινητοποιήσεων στην Αγγλία, βραχύβιες και αποτυχημένες καθώς ήταν, είχαμε ένα καινοφανές στοιχείο το οποίο έλειπε ολότελα από την Μαδρίτη: την ασυνήθιστη εικόνα της εξεγερσιακής στράτευσης των νέων σε μια χώρα με την μακρότερη αστικο-κοινοβουλευτική παράδοση στον κόσμο, και με παροιμιώδες έλειμμα προϊστορίας βίαιων πολιτικών συγκρούσεων.

Μπορεί να συμβεί κάτι πραγματικά σημαντικό υπό τέτοιες προϋποθέσεις; Δύσκολο, αλλά όχι απίθανο. Η πολιτική θεωρία δεν προβλέπει το μέλλον, κάνει όμως ρεαλιστικές διαπιστώσεις για το τι στο παρόν έχει προοπτική να έχει μέλλον. Και η διαπίστωση εδώ είναι απλή: για να συμβεί κάτι σε πολιτικό επίπεδο θα πρέπει να συμβεί κάτι στις ίδιες τις ιδεολογικές προϋποθέσεις του "κινήματος" που να αναγκάσει το ψευδο-σημαίνον του απολίτικου "οικουμενικού" να μεταμορφωθεί σε καταφατική, απτή σε περιεχόμενο, πολιτικά σημαίνουσα μορφή υπερκέρασης εδραιωμένων διαφορών. Αν όντως συμβεί κάτι τέτοιο, το "κίνημα" θα έχει αποδειχθεί η χρήσιμη μαγιά ενός κινήματος εκτός εισαγωγικών. Εκεί εντοπίζεται το πραγματικά απρόβλεπτο στοιχείο αυτή τη στιγμή. Αλλά τίποτε δεν θα συμβεί αυτόματα, ή απλώς "αυθόρμητα" (ο "αυθορμητισμός" είναι μια ούτως ή άλλως προβληματική εννοιακή κατηγορία σε κάθε περίσταση, περιλαμβανομένης της τωρινής). Τα συμβάντα δεν προκύπτουν απ' το πουθενά, αν και εκ των υστέρων τίποτε δεν φαίνεται να μας έχει προετοιμάσει για την έκρηξή τους.

Δεν υπάρχουν σχόλια: