Δευτέρα, 16 Μαΐου 2011

Droit de seigneur

Νομίζω πως ένα από τα βασικά παράδοξα που μπορούσε να παρατηρήσει κάποιος στις χθεσινές αντιδράσεις στα αναπάντεχα νέα για την σύλληψη του Ντομινίκ Στρος-Καν μετά από απόπειρα βιασμού καθαρίστριας στο ξενοδοχείο όπου διέμενε ήταν η διαδοχή της αρχικής έκπληξης μπροστά στο γκροτέσκο και αλλόκοτο (η είδηση φαινόταν με πρώτη ματιά να είναι κάποιου είδους ετεροχρονισμένο Πρωταπριλιάτικο αστείο) από μια κυνική αίσθηση του αναμενόμενου και του ουσιαστικά προαναγγελθέντος: τι πιο συμβολικά αρμόζον για τον διευθυντή ενός πανίσχυρου οργανισμού που έχει ταυτιστεί με την συντεταγμένη επίθεση στα εργασιακά δικαιώματα από το να επιτίθεται σεξουαλικά σε μια εργαζόμενη; 

Όμως η έκπληξη που δεν είναι έκπληξη, η αντίδραση σε κάτι ως πράγμα που είναι αφενός αναπάντεχο και αφετέρου αναμενόμενο, είναι εφικτή μόνο εφόσον αυτό που εμπλέκεται είναι η συγχρονικότητα δύο διαφορετικών τάσεων ερμηνευτικού προσανατολισμού, που με την σειρά τους αντανακλούν δύο ασύμβατες τάξεις ιστορικής και ιδεολογικής νοηματοδότησης που φτάνουν να τείνουν να συγκλίνουν.

Η έκπληξη για το αναπάντεχο πηγάζει από τον "επίσημα" παραδεκτό ιστορικό και ιδεολογικό προσανατολισμό στην αστική νεωτερικότητα. Αυτό που αναμένεται να κυριαρχεί στις διάφορες δράσεις και πρακτικές ανθρώπων όπως ο Στρος-Καν είναι η λειτουργική και ψυχική διαφάνεια της εξουσίας, ο βασικά έλλογος χαρακτήρας της. Σύμφωνα με αυτή την θεσμοποιημένη και παραδεκτή οπτική, είναι απόλυτα κατανοητό να υπάρχει κάποιος ισχυρός άνδρας με ανεξέλεγκτες σεξουαλικές επιθυμίες, αλλά ένας τέτοιος άνδρας υποτίθεται πως έχει και τα οικονομικά μέσα να τις ικανοποιεί διακριτικά, με τρόπο ο οποίος δεν θα διακυβεύει τα έλλογα συμφέροντα και τις φιλοδοξίες του. Αυτό που προκαλεί έκπληξη δεν είναι ο έκλυτος χαρακτήρας του διευθυντή του ΔΝΤ, αλλά το παντελώς απερίσκεπτο της πράξης της επίθεσης, λίγο πριν από την αναχώρηση για το επόμενο επαγγελματικό ραντεβού, στην πρώτη, ουσιαστικά, τυχούσα.  Οι ισχυροί και φτασμένοι τεχνοκράτες δεν αναμένεται να ενεργούν όπως ο τελευταίος άθλια κακογραμμένος χαρακτήρας σε πορνοταινία. 

Από την άλλη, η έλλειψη έκπληξης, η κυνική συναίσθηση ότι αυτό που συνέβει ήταν ουσιαστικά προδιαγεγραμμένο και αναμενόμενο, πηγάζει από ένα αρχαιότερο, και από ό,τι φαίνεται όχι εντελώς ξεχασμένο συλλογικό αντακλαστικό που αναπτύχθηκε στην μακρά περίοδο της φεουδαρχίας. Υπό το πρίσμα αυτού του δεύτερου --ανεπίσημου και ουσιαστικά ανομολόγητου-- αντανακλαστικού, ο διευθυντής του ΔΝΤ δεν είναι παρά η σύγχρονη ενσάρκωση των καρδιναλίων και των αριστοκρατών του Ντε Σαντ -- ανθρώπων χωρίς νόμο άλλο από τον νόμο της αχαλίνωτης επιθυμίας τους, ανθρώπων των οποίων τις ορέξεις δεν υπάρχει κανένα δικαιϊκό ή ηθικό πλαίσιο για να συγκρατήσει: το φάντασμα της απόλυτης εξουσίας που δεν υπακούει σε νόμους αλλά είναι ο νόμος, έξω από το συντεταγμένο δίκαιο, χωρίς αναστολές, χωρίς την παραμικρή μέριμνα για έλλογη αυτοσυγκράτηση, ουσιαστικά επιδειξιομανούς στην αχαλίνωτη έπαρσή της ως εξουσία. Αυτό που συμβαίνει με τον Στρος-Καν, διαισθάνεται αυτή η δεύτερη, βαθιά ασυνείδητη οπτική, δεν είναι παρά η επιμονή της έλλειψης συναίσθησης ορίων που χαρακτηρίζει στην πραγματικότητα κάθε απόλυτη εξουσία· το διαβόητο droit de seigneur, το δικαίωμα του άρχοντα και κυρίαρχου πάνω σε κάθε γυναικείο σώμα που προέρχεται από την ασήμαντη μάζα των κοινών και πληβείων, εξακολουθεί να υφίσταται ως αισχρό υπόλειμμα της αστικής νομιμότητας. Η φεουδαρχική αυθαιρεσία --ή ακριβέστερα, το λαϊκό φάντασμα του φεουδαρχισμού ως εποχής της αχαλίνωτης αυθαιρεσίας της εξουσίας-- υπέχει ουσιαστικά τη θέση του πολιτικού ασυνειδήτου της ύστερης αστικής κοινωνίας.

Ο ιστορικός εφιάλτης της φεουδαλικής απολυταρχίας δεν τέλειωσε: αυτή είναι η άρρητη όσο και απόλυτα σκανδαλώδης επίγνωση στην οποία βασίζεται η απουσία έκπληξης με το σκάνδαλο Στρος-Καν. Και κατ' επέκταση, και αυτή είναι η συμπληρωματική επίγνωση με την οποία το περιστατικό μας φέρνει αντιμέτωπους για άλλη μια φορά, η αστική επανάσταση προσλαμβάνεται ως κάτι που έχει ήδη κάνει τον ιστορικό κύκλο του επιστρέφοντας την κοινωνία εκεί από όπου άρχισε, σ' αυτό το οποίο κλήθηκε να θάψει δια παντός στο σκοτεινό ντουλάπι της ιστορίας: στην διαρκή κατάσταση εξαίρεσης που νομιμοποιεί το έκνομο της αχαλίνωτης εξουσίας στα μάτια των φορέων της, καθιστώντας τον καθένα υποψήφιο θύμα τής χωρίς όρια αυθαιρεσίας της.

Δεν υπάρχουν σχόλια: