Παρασκευή, 6 Μαΐου 2011

David M. Kotz-Η τελική σύγκρουση: Τι μπορεί να προκαλέσει μια κρίση του καπιταλισμού που να απειλεί το σύστημα; (απόσπασμα)

David M. Kotz
Η τελική σύγκρουση: Τι μπορεί να προκαλέσει μια κρίση του καπιταλισμού που να απειλεί το σύστημα;
Περ. Science & Society, 74.3 (2010)
Μτφρ.: Radical Desire

Τόσο οι θεωρητικές παρατηρήσεις όσο και οι ιστορικές αποδείξεις υποστηρίζουν την άποψη ότι μια φιλελεύθερη μορφή καπιταλισμού έχει την τάση να οδηγεί τελικά σε μια σοβαρότατη δομική κρίση συσσώρευσης, ενώ η ρυθμιζόμενη μορφή του καπιταλισμού φτάνει στο τέλος της σε λιγότερο οξείες δομικές κρίσεις. Αυτό έχει αρκετές συνεπαγωγές.

Πρώτον, υπάρχει η συνεπαγωγή για την Μαρξιστική θεωρία. Η πιο πάνω ανάλυση δείχνει ότι είναι απαραίτητο να πάμε πέρα από την ανάλυση του καπιταλισμού γενικά, και πέρα από την απλή συμπλήρωση τέτοιας ανάλυσης με την ad hoc πρόσθεση συγκεκριμένων ιστορικών εξελίξεων ή κρατικών πολιτικών. Οι Μαρξιστές πρέπει να προσπαθήσουν να αναλύσουν συστηματικά τις απτές θεσμικές μορφές του καπιταλισμού οι οποίες εμφανίζονται στην ιστορία, ώστε να καθορίσουν τα χαρακτηρσιτικά και τις τάσεις τους. Φαίνεται να υπάρχει δισταγμός απέναντι σ' αυτό, ίσως εξαιτίας του φόβου ότι η επικέντωση στην συγκεκριμένη θεσμική μορφή του καπιταλισμού θα αποσπάσει την προσοχή από τα κακά του καπιταλισμού ως τέτοιου και την ανάγκη να αντικατασταθεί ολοκληρωτικά. Αυτός ο φόβος είναι αδικαιολόγητος. Για να είμαστε αποτελεσματικοί στην κατανόηση και αντιμετώπιση του καπιταλισμού, θα πρέπει να αναλύσουμε τα συγκεκριμένα θεσμικά χαρακτηριστικά του στον σημερινό χρόνο και τόπο.

Δεύτερον, η πιο πάνω ανάλυση θέτει ένα παράδοξο σε ό,τι αφορά την μετάβαση στον σοσιαλισμό. Μια μακρά περίοδος ρυθμιζόμενου καπιταλισμού έχει την τάση να ενδυναμώνει την εργατική τάξη. Η παγκόσμια ριζοσπαστική έκρηκη του ύστερου 60 ήρθε μετά από 20 χρόνια ρυθμιζόμενου καπιταλισμού. Ο ρυθμιζόμενος όμως καπιταλισμός τείνει επίσης να φέρνει καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και πιο εκτεταμένες δημόσιες υπηρεσίες, που κάνουν την επιτυχημένη πρόκληση απέναντι στον καπιταλισμό λιγότερο πιθανή. Σε αυτά τα ζητήματα η πιο πάνω ανάλυση προσθέτει το επιχείρημα ότι η κρίση συσσώρευσης του ρυθμιζόμενου καπιταλισμού που τελικά ανακύπτει τείνει να είναι σχετικά ήπια, πράγμα που μειώνει περαιτέρω την πιθανότητα μιας μετάβασης στον σοσιαλισμό.

Αντίθετα, μια μακρά περίοδος φιλελεύθερου καπιταλισμού τείνει να αποδυναμώσει την εργατική τάξη και τα ριζοσπαστικά κινήματα. Αυτό το παρατηρήσαμε στην νεοφιλελεύθερη εποχή, και μια παρόμοια τάση υπήρξε στις ΗΠΑ την δεκαετία του 20. Αν μια φιλελεύθερη μορφή καπιταλισμού τείνει στο τέλος να φέρει σοβαρότατη οικονομική κρίση, εισέρχεται σε αυτή την κρίση με την εργατική τάξη και τα ριζοσπαστικά κινήματα αδύναμα και χωρισμένα. Έτσι, η δυναμική που μπορεί να φαίνεται να υπάρχει στην σοβαρότατη οικονομική κρίση η οποία ακολουθεί μια περίοδο φιλελεύθερου καπιταλισμού συγκρούεται με το πρόβλημα ότι μπορεί να μην υπάρχει δράστης για μια τέτοια μετάβαση που να είναι έτοιμος να την επιφέρει.

Παρ' όλα αυτά, οι πιο πάνω παρατηρήσεις θα πρέπει να εξισορροπηθούν από το συμπέρασμα ότι η δομική κρίση που ακολουθεί μια φιλελεύθερη θεσμικά μορφή καπιταλισμού είναι λιγότερο πιθανό να επιλυθεί εύκολα ή γρήγορα. Αν η σημερινή κρίση συνεχιστεί για ένα διάστημα, οι αρνητικές συνέπειες του νεοφιλελευθερισμού στον βαθμό κινητοποίησης μπορεί να αντικατασταθούν από τις ριζοσπαστικοποιητικές συνθήκες μιας παρατεταμένης και σοβαρότατης οικονομικής κρίσης. Στο πρώιμο κομμάτι της Μεγάλης Ύφεσης στις ΗΠΑ, υπήρξαν κάποιες διαμαρτυρίες, αλλά η περίοδος μείζονος εργατικής και ριζοσπαστικής ανόδου ήταν το 1934-39. Αν και κάθε ιστορική αναλογία έχει πολλές ατέλειες, βρισκόμαστε τώρα στην περίοδο 1930-21 -- δηλαδή στα πρώτα ένα-δύο χρόνια της τωρινής δομικής κρίσης.

Τα ισχυρά καπιταλιστικά κράτη εμφανίζονται στο διάστημα αυτό να προσπαθούν να συνεφέρουν τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, αλλά η ανάλυση που παρουσιάσαμε εδώ δείχνει ότι δεν μπορεί να συνέλθει για ανανεωμένη συσσώρευση κεφαλαίου στην φάση αυτή. Ένας νέος καπιταλισμός που θα ρυθμίζεται κρατικά θα μπορούσε να σχηματίσει τη βάση για ανανεωμένη συσσώρευση, αλλά θα απαιτούσε μια μακρά περίοδο για να οικοδομηθεί μια τέτοια νέα μορφή καπιταλισμού. Η κρίση παρουσιάζει μια ευκαιρία, που μπορεί να κρατήσει για μερικά χρόνια, για την αριστερά, να οργανωθεί προς μια πραγματική εναλλακτική λύση απέναντι στον καπιταλισμό.

Δεν υπάρχουν σχόλια: