Τετάρτη, 18 Μαΐου 2011

Ο αφορισμός της ημέρας

Μετά την έναρξη του ψυχρού πολέμου, επικράτησε στην Δύση μια συγκεκριμένη σχηματοποίηση του τριγώνου των πολιτειακών συστημάτων που κυριάρχησαν στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα: στην κορυφή ήταν η αστική δημοκρατία, ενώ οι άλλες δύο πλευρές του τριγώνου, ο φασισμός και ο κομμουνισμός, μπορούσαν να γίνουν αντιληπτές ως "δεξιές" και "αριστερές" παραμορφώσεις της, μορφές παρέκκλισης από την μετριοπάθεια και ισορροπία που την χαρακτηρίζει. Η αποκάλυψη των εκτεταμένων εγκλημάτων του σταλινικού καθεστώτος κατά των πολιτών του παγίωσε αυτή την αντίληψη περαιτέρω, φέρνοντας στην εικόνα την επιπρόσθετη όψη της σύγκλισης των άκρων: κομμουνισμός και φασισμός ήταν δύο όψεις του ίδιου νομίσματος --εξίσου ολοκληρωτικά και δολοφονικά καθεστώτα-- και η μοναδική ετερογενής και εναλλακτική λύση ήταν η αναζωογόνηση του παλαιότερου από τα καθεστώτα, της δημοκρατίας. 

Όμως αυτό το σχήμα, απόλυτα ικανοποιητικό σε θεωρητικό και αφηρημένο επίπεδο, δεν εδραιώνεται ιστορικά: ο φασισμός ξεπήδησε από δημοκρατικά καθεστώτα, και ο κύριος πολιτικο-στρατιωτικός του αντίπαλος, έστω και μετά από παλινδρομήσεις, ήταν ένα κομμουνιστικό καθεστώς. Επιπρόσθετα, ο φασισμός ήταν σφόδρα αντικομμουνιστικός σε κατεύθυνση, ενώ και ο κομμουνισμός ανέπτυξε, ιδιαίτερα στις δυτικές χώρες, μια εντονότατη αντιφασιστική συνείδηση και δράση. 

Γιατί λοιπόν να είναι λογικότερο να ασπαστεί κανείς, ακόμη και σήμερα, το πρώτο σχήμα και να μην αναλογιστεί την πιθανότητα ενός δεύτερου: δημοκρατία και φασισμός είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, καταδικασμένες να εναλάσσονται περιοδικά, όταν μια σφοδρή οικονομική κρίση αποσυνθέτει τις θεσμικές εγγυήσεις της πρώτης και ενισχύει την ξενοφοβία και τον εθνικισμό, ενώ ο κομμουνισμός ήταν, με την μορφή τουλάχιστον του λενινιστικού κράτους, μια απόπειρα διαφυγής από τον εγκλεισμό από αυτό το ιστορικό δίπολο ως καταστατικό της πολιτικής στην νεωτερική εποχή. 

Σύμφωνα με αυτό το σχήμα (το οποίο εκφράζει με μεγάλη σαφήνεια ο Μπρεχτ), κομμουνιστής είναι ακριβώς αυτός που δεν είναι ούτε δημοκράτης ούτε φασίστας, ή αλλιώς, αυτός του οποίου ο αντιδημοκρατισμός είναι επίσης αντιφασισμός. Εν τη απουσία αντίληψης αυτής της εναλλακτικής ιστορικής αντίληψης πολιτειακών συσχετισμών, αυτοί που έχουν παραδώσει την αριστερά στο δημοκρατικό ιδεώδες είναι καταδικασμένοι την μία εβδομάδα να λοιδωρούν τον κομμουνιστή ως αντιδημοκράτη (όταν, για παράδειγμα, αρνείται να αποκηρύξει την επαναστατική βία) και την επόμενη να τον χειροκροτούν ως αντιφασίστα (όταν, για παράδειγμα, υψώνει το ανάστημά του ενάντια στον ρατσισμό), χωρίς να μπορούν να συνειδητοποιήσουν ότι ο ίδιος δεν αντιλαμβάνεται καμία απολύτως αντίφαση ανάμεσα σε αυτά τα δύο πράγματα.

Δεν υπάρχουν σχόλια: