Πέμπτη, 28 Απριλίου 2011

Starbucks, ή, το πρόωρο τέλος της ιστορίας

Στο Starbucks--σε όποιο Starbucks και να πας, παγκόσμια--, το ρολόι είναι παγωμένο στο σημείο αποκορύφωσης της φιλελεύθερης ουτοπίας πριν την κρίση του 2007. Η μουσική είναι πάντοτε τζαζ ή φολκ -- μια μουσική που προβάλλει αναδρομικά ως το  ιδανικό σάουντρακ για νωχελικούς αναγνώστες που αναζητούν ένα πολιτισμένο περιβάλλον για τις ατομικές τους αναζητήσεις. Υπάρχουν πάντα χρήστες λάπτοπ, τούς οποίους περιβάλλει, σχεδόν αναπόφευκτα, μια σχετική αύρα νεφελώδους εργατικότητας, σε αντίθεση με τους λούμπεν χρήστες των νετ καφέ, χωμένους στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τα chat room και τα ποδοσφαιρικά sites.

Η επίπλωση έχει μια συγκρατημένη --και συνάμα βιομηχανικά τυποποιημένη-- ζεστασιά, σε αντίθεση με το επιθετικό κιτς των περισσότερων συνηθισμένων καφετεριών που βρίσκει κανείς στα κέντρα ελληνικών πόλεων. Στυλιστικά, το Starbucks πουλάει έναν ιδιότυπο "μεταμοντέρνο κλασικισμό". Τα διατιθέμενα αγαθά του, από την άλλη, εκπροσωπούν ένα είδος φαντασμαγορικού παντρέματος Ευρώπης και Αμερικής --biscotti, croissant, και espresso machiato από τη μία, cheesecake, muffins και carrot cake απ' την άλλη-- στο οποίο η Αμερική επιστρέφει στην Ευρώπη την εικόνα που προκύπτει από την αμερικανική μετάφραση της δεύτερης σε "image" και όχημα "πρεστίζ" για την γενιά των yappies. Το υποσυνείδητο ή κατεσταλμένο αυτού του ιδιότυπου πλέγματος ναρκισισμών (όπου η Ευρώπη αγοράζει από την Αμερική την ίδια την εικόνα της ως αμερικανοποιημένου συμβολικού εμπορεύματος) είναι οι ετικέτες "Made in China" κάτω από τα φλυντζάνια ή τα θερμός, και φυσικά, οι τριτοκοσμικές ζώνες παραγωγής του καφέ. Τα μοτίβα και οι εικονογραφήσεις των προϊόντων παραπέμπουν σε ένα αέναο fifties cool ή ένα μίγμα new age και καλοπροαίρετου χιπισμού. Κάπου στον χώρο δηλώνεται κάποιου είδους φιλανθρωπική πρωτοβουλία: τα Starbucks νοιάζονται -- με τον τρόπο που νοιάζεται ο Στιγκ, ο Μπόνο, κλπ, και για τα ίδια, πάνω-κάτω, πράγματα.

Στο Starbucks, εν ολίγοις, βρίσκει κανείς την πρακτική, εμπορευματική μετάφραση του "ιδανικού εγώ" του πρώτου κόσμου πριν την οικονομική κατάρρευση: πρόκειται για έναν κόσμο στον οποίο η ενσυνείδητα πολεμοχαρής νοοτροπία του κυρίαρχου υποχωρεί, αφήνοντας την θέση της σε μια νεφελώδους ηθικής πραότητα ή ατμόσφαιρα θετικής σκέψης, και συνάμα, σε μια διάθεση απόσυρσης από την θορυβώδη συγκρουσιακότητα της ανταγωνιστικής πολιτικής κοινωνίας: σε ένα είδος χαμηλόφωνα glamorous μοναστισμού. Οι "κοσμοϊστορικές" δυνάμεις της πραγματικής δυτικής ιστορίας --οι ΗΠΑ, η Γαλλία, η Αγγλία-- αποκόπτονται από την βίαια τους υλικότητα για να αναμειχθούν ως υλικά σε γλυκερά και καταπραϋντικά χαρμάνια. Οι πολιτισμικές αντιστάσεις που ανακαλεί χλιαρά στην μνήμη η μαύρη μουσική του 50 και το φολκ του 60 (ή της σύγχρονης αναβίωσής του) ξαναπακετάρονται ως μορφές εξιλέωσης της καταναλωτικής ενοχής. Και ο θόρυβος του δρόμου, οι ζητιάνοι και οι παρείσακτοι αποσιωπούνται αποτελεσματικά, αφήνοντας τους θαμώνες σε μια ημι-μελαγχολική, ημι-ηδονική κατάσταση μετα-ιστορικότητας δίχως τέλος, και εις τους αιώνες των αιώνων, αμήν.

Στην Ελλάδα του 2011, το όλο σκηνικό μοιάζει με ένα από εκείνα τα λίγο κιτς, λίγο νοσταλγικά τοπία σε κρυστάλλινες σφαίρες όπου κινούνται αθόρυβα άψυχες φιγούρες καθώς πέφτει ένα ψεύτικο και ανώδυνο χιόνι. Στο Starbucks, είναι εφικτή η αρχαιολογία του πρόσφατου, αλλά συνάμα τόσο  πια απομακρυσμένου παρελθόντος της Δύσης: αντικρίζεις μια αεροστεγή καψούλα όπου φυλάσσεται ανέπαφο αυτό που οι δυτικές κοινωνίες θεώρησαν και βίωσαν ως τελειοποίησή τους, εξύψωσή τους από τα αδιέξοδα της ιδεολογίας και τον ορυμαγδό της ιστορίας· ακούς την αποτρόπαια καθησυχασμένη μουσική μιας ορχήστρας σε μοιραίο κρουαζιερόπλοιο, λίγο πριν την σύγκρουση με το παγόβουνο.

I'll have the coffee to go, please.

Δεν υπάρχουν σχόλια: