Τετάρτη, 6 Απριλίου 2011

Georges Sorel-Στοχασμοί για τη βία (τρίτο μέρος)

[...] Είδαμε ότι η γενική απεργία πρέπει να εξετάζεται ως ένα αδιαίρετο όλον· συνεπώς, καμία λεπτομέρεια σχετικά με τρόπους και μέσα δεν θα προσφέρει την παραμικρή βοήθεια προς την κατανόηση του σοσιαλισμού. Θα έπρεπε μάλλον να προσθέσουμε ότι υπάρχει πάντοτε ένας κίνδυνος απώλειας ενός κομματιού της κατανόησης αυτής εάν γίνει προσπάθεια να διαιρεθεί αυτό το όλον σε μέρη.

[...]

οι βασικές αρχές του Μαρξισμού μπορούν να γίνουν τέλεια κατανοητές μόνο με τη βοήθεια της εικόνας της γενικής απεργίας και, από την άλλη πλευρά, η πλήρης σημασία αυτής της εικόνας, μπορούμε να εικάσουμε, είναι προφανής μόνο σε αυτούς που έχουν βαθιά γνώση της Μαρξιστικής σκέψης.

Α. Πρώτα από όλα, θα μιλήσω για τον ταξικό αγώνα, ο οποίος είναι το σημείο εκκίνησης για κάθε σοσιαλιστική σκέψη και ο οποίος έχει τόσο μεγάλη ανάγκη διαύγασης, καθώς οι σοφιστές έχουν προσπαθήσει να δημιουργήσουν ψευδείς εντυπώσεις για αυτόν.

1) Ο Μαρξ μιλά για την κοινωνία ωσάν αυτή να χωριζόταν σε δύο ουσιαστικά ανταγωνιστικές ομάδες· η παρατήρηση όμως, συχνά λέγεται, δεν δικαιολογεί αυτή την θέση περί διχοτόμησης, και είναι αλήθεια ότι είναι απαραίτητη μια προσπάθεια της θέλησης για να την δούμε να επιβεβαιώνεται στα φαινόμενα της καθημερινής ζωής.

Η οργάνωση ενός καπιταλιστικού εργοταξίου μας προσφέρει μια πρώτη προσέγγιση, και η πληρωμή με το κομμάτι παίζει έναν βασικό ρόλο στην διαμόρφωση της ταξικής ιδέας. Στην πραγματικότητα, καθιστά σαφή την αντιπαλότητα συμφερόντων σχετικά με τις τιμές των εμπορευμάτων: οι εργάτες νιώθουν ότι βρίσκονται κάτω από την εξουσία των εργοδοτών με τον ίδιο τρόπο που οι χωρικοί νιώθουν ότι βρίσκονται υπό την εξουσία των εμπόρων και των τοκογλύφων στις πόλεις· η ιστορία δείχνει ότι καμία αντίθεση δεν έχει εσωτερικευτεί βαθύτερα από αυτή την δεύτερη· από τότε που υπάρχει πολιτισμός, η πόλη και η επαρχία έχουν αποτελέσει αμοιβαία εχθρικά στρατόπεδα. Η πληρωμή με το κομμάτι δείχνει επίσης ότι στον κόσμο των μισθωτών υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που μοιάζει τρόπον τινά με τους λιανοπώλες, μιας και έχει την αυτοπεποίθηση του εργοδότη και δεν ανήκει στον κόσμο του προλεταριάτου.

Η απεργία ρίχνει ένα νέο φως σε όλα τούτα. Χωρίζει τα συμφέροντα και τους διαφορετικούς τρόπους σκέψης των δύο ομάδων μισθωτών πολύ καλύτερα από ότι κάνουν οι καθημερινές περιστάσεις της ζωής. Γίνεται έτσι ξεκάθαρο ότι η ομάδα με εμπειρία στη διοίκηση έχει μια φυσική τάση να γίνεται μια μικρή αριστοκρατία· για τούς ανθρώπους αυτούς, ο Κρατικός σοσιαλισμός θα ήταν συμφέρων διότι θα ανέβαιναν στην κοινωνική ιεραρχία.

Όμως όλες αυτές οι αντιθέσεις γίνονται εκπληκτικά ξεκάθαρες όταν οι συγκρούσεις μεγενθύνονται στην κλίμακα της γενικής απεργίας. Τότε όλα τα κομμάτια της οικονομικο-νομικής δομής, στο σημείο που η δεύτερη γίνεται αντιληπτή από την οπτική γωνία της ταξικής πάλης, φτάνουν στο αποκορύφωμα της τελειότητάς τους. Η κοινωνία χωρίζεται ξεκάθαρα στα δύο, και μόνο στα δύο, στο πεδίο της μάχης. Καμία φιλοσοφική εξήγηση των γεγονότων που παρατηρούνται στα πρακτικά ζητήματα δεν θα μπορούσε να προσφέρει τόσο έντονο φως όσο κάνει η εξαιρετικά απλή εικόνα που η επίκληση της γενικής απεργίας βάζει μπροστά στα μάτια μας.

2. Θα ήταν αδύνατον να αντιληφθούμε την εξαφάνιση της καπιταλιστικής κυριαρχίας χωρίς να υποθέσουμε ένα φλογερό αίσθημα εξέγερσης, πάντοτε παρόν στην ψυχή του εργάτη. Αλλά η εμπειρία μας δείχνει ότι πολύ συχνά, οι εξεγέρσεις μιας μέρας απέχουν πόρρω από το να έχουν έναν πραγματικά συγκεκριμένο σοσιαλιστικό χαρακτήρα. Συχνά, τα πιο βίαια ξεσπάσματα εξαρτήθηκαν από πάθη τα οποία θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν μέσα στον αστικό κόσμο. Πολλοί επαναστάτες έχει διαπιστωθεί ότι εγκαταλείπουν την παλιά τους αδιαλλαξία όταν βρίσκονται στο δρόμο για τα πλούτη. - Δεν είναι μόνο ζητήματα υλιστικού είδους που δημιουργούν αυτές τις συχνές και σκανδαλώδεις μεταστροφές· η ματαιοδοξία, πολύ περισσότερο από ότι το χρήμα, είναι η μεγάλη κινητήριος δύναμη στο πέρασμα του επαναστάτη στην μπουρζουαζία. - Όλα τούτα θα ήταν αμελητέας σημασίας αν ήταν απλώς ζήτημα λίγων, εξαιρετικών ατόμων. Αλλά συχνά έχει υποστηριχτεί ότι η ψυχολογία των εργαζόμενων μαζών προσαρμόζεται τόσο εύκολα στην καπιταλιστική τάξη ώστε να μπορεί ραγδαία να εξασφαλιστεί η κοινωνική ειρήνη αν οι εργοδότες από την πλευρά τους κάνουν λίγες θυσίες.

[...]
Η παρατήρηση δείχνει ότι [...] τη μέρα που τα παραμικρότερα περιστατικά της καθημερινής ζωής γίνονται συμπτώματα της κατάστασης πάλης μεταξύ των τάξεων, όταν κάθε σύγκρουση είναι ένα περιστατικό του κοινωνικού πολέμου, όταν κάθε απεργία δημιουργεί την προοπτική μιας ολικής καταστροφής, τη μέρα εκείνη δεν υπάρχει πια η πιθανότητα της κοινωνικής ειρήνης, της συμφιλίωσης με τη ρουτίνα, ή του ενθουσιασμού για φιλάνθρωπους ή επιτυχημένους εργοδότες. Η ιδέα της γενικής απεργίας έχει τέτοια κινητήρια ισχύ από πίσω που σέρνει στον επαναστατικό δρόμο κάθε τι που αγγίζει. Χάρις την ιδέα αυτή, ο σοσιαλισμός παραμένει πάντοτε νέος. Καθε απόπειρα να επαναφέρουν την κοινωνική ειρήνη φαίνεται παιδαριώδης. Οι λιποταξίες συντρόφων στις τάξεις της μπουρζουαζίας, αντί να αποθαρρύνουν τις μάζες, τις προκαλούν ακόμα περισσότερο στην εξέγερση· με μια λέξη, η γραμμή διαίρεσης δεν βρίσκεται ποτέ σε κίνδυνο να εξαφανιστεί.

3. Οι επιτυχίες των πολιτικών στις προσπάθειές τους να ασκήσουν αυτό που ονομάζουν προλεταριακή επίδραση πάνω στους αστικούς θεσμούς αποτελούν ένα πολύ μεγάλο εμπόδιο για την συντήρηση της έννοιας της ταξικής πάλης. Ο κόσμος πάντα διαιωνιζόταν στη βάση συμβιβασμών μεταξύ αντιπάλων κομμάτων και η τάξη ήταν πάντοτε παροδική. [...]

Δεν έχει δοθεί αρκετή σημασία στο γεγονός ότι πολλά είδη πολιτικής, διοικητικής και οικονομικής οργάνωσης μπορούν να προσαρμοστούν στην κυριαρχία της αστικής τάξης. Δεν πρέπει να δίνουμε πάντα μεγάλη σημασία στις βίαιες επιθέσεις κατά της μπουρζουαζίας· μπορεί να έχουν ως κίνητρο την επιθυμία να αναμορφωθεί και να τελειοποιηθεί ο καπιταλισμός.

[...]
Η γενική απεργία καταστρέφει όλες τις θεωρητικές συνέπειες κάθε εφικτής κοινωνικής πολιτικής· οι υποστηρικτές της βλέπουν ακόμη και τις πιο λαοφιλείς μεταρρυθμίσεις ως αστικές σε χαρακτήρα. Στον βαθμό που τούς αφορά, τίποτε δεν μπορεί να αδυνατίσει την βασική αντίθεση της ταξικής πάλης. Όσο πιο ορατή γίνεται η πολιτική των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, τόσο περισσότερο θα νιώσει ο σοσιαλισμός την ανάγκη να αντιμετωπίσει την εικόνα της προόδου που έχει ως στόχο αυτή η πολιτική να δημιουργήσει, με την εικόνα της πλήρους καταστροφής που τόσο τέλεια προσφέρει η γενική απεργία.*

Σημείωση:
*Πρβλ. υπογραμμισμένο με Benjamin:
α) "Θέσεις για τη φιλοσοφία της ιστορίας":
Θέση ΧΙΙΙ:
"Η σοσιαλδημοκρατική θεωρία, και πολύ περισσότερο η πρακτική της, καθορίζονταν από μια αντίληψη της προόδου, που δεν βασιζόταν στην πραγματικότητα, αλλά πρόβαλε δογματικούς ισχυρισμούς. Η πρόοδος, όπως ήταν ζωγραφισμένη στα μυαλά των σοσιαλδημοκρατών, ήταν, πρώτο, μια εξέλιξη της ίδιας της ανθρωπότητας (όχι μόνο των ικανοτήτων και των γνώσεών της). Δεύτερο, ήταν κάτι το ατέρμονο (αντίστοιχο με την αδιάκοπη τελείωση της ανθρωπότητας). Τρίτο, θεωρούνταν σαν κάτι ουσιαστικά αναπότρεπτο (σαν ένα αυτοκινούμενο που διατρέχει μια ευθεία ή σπειροειδή τροχιά). Κάθε ένα από αυτά τα κατηγορήματα είναι επίμαχο, κάθε ένα επιδεχόμενο κριτικής. Πρέπει όμως η κριτική, όταν τα ψέματα τελειώσουν, να διεισδύσει πίσω από αυτά τα κατηγορήματα και να επικεντρωθεί σε κάτι που τους είναι κοινό. Η αντίληψη της προόδου της ανθρωπότητας στην ιστορία δεν μπορεί να διαχωριστεί από την αντίληψη της εξέλιξης της μέσω ενός ομογενούς και κενού χρόνου. Μια κριτική της αντίληψης αυτής της εξέλιξης πρέπει να αποτελέσει το θεμέλιο για κάθε κριτική της αντίληψης της προόδου της ίδιας."

β) "Κόσμος και χρόνος":
"Η βασική αρχή εδώ είναι: η αυθεντική θεία δύναμη μπορεί να εκδηλωθεί μη καταστροφικά μόνο στον κόσμο που θα έρθει (τον κόσμο της εκπλήρωσης). Αλλά εκεί όπου η θεία δύναμη εισέρχεται στον κοσμικό κόσμο, ανασαίνει καταστροφή. Για αυτό σε αυτόν κόσμο δεν μπορεί να βασιστεί στην θεία δύναμη τίποτε μόνιμο και καμία μορφή οργάνωσης, πόσο μάλλον η επικυριαρχία ως ανώτατή του αρχή."

γ) "Το νόημα του χρόνου στο σύμπαν της ηθικής":
"Η καταιγίδα αυτή δεν είναι απλώς η φωνή μέσα στην οποία πνίγεται η κραυγή τρόμου αυτού που διέπραξε κακό· είναι επίσης το χέρι που εξαλείφει τα ίχνη του κακού που διαπράχθηκε, ακόμα και αν για να το πετύχει αυτό χρειαστεί πρώτα να ερειπώσει τον κόσμο."

Δεν υπάρχουν σχόλια: