Δευτέρα, 11 Απριλίου 2011

Georges Sorel-Στοχασμοί για τη βία (έβδομο μέρος)

ΙΙ

Είδαμε ότι η ιδέα της συνδικαλιστικής γενικής απεργίας περιέχει μέσα της όλο τον προλεταριακό σοσιαλισμό· δεν βρίσκουμε απλώς όλα τα πραγματικά του στοιχεία εκεί, αλλά βλέπουμε ότι είναι επίσης ομαδοποιημένα με τον ίδιο τρόπο όπως στους κοινωνικούς αγώνες, και οι κινήσεις τους είναι αυτές ακριβώς που αρμόζουν στη φύση τους. Θα ήταν αντίθετα αδύνατο να βρούμε οποιαδήποτε εικόνα που θα μπορούσε εξίσου τέλεια να αναπαραστήσει τον σοσιαλισμό των πολιτικών. Όμως, η μετατροπή της πολιτικής γενικής απεργίας στον κεντρικό άξονα της τακτικής των σοσιαλιστών εκείνων που είναι ταυτόχρονα επαναστάτες και κοινοβουλευτικοί επιτρέπει το να αντλήσουμε μια ακριβή αντίληψη για το τι τούς χωρίζει από τους συνδικαλιστές.

Α). Βλέπουμε άμεσα ότι η πολιτική γενική απεργία δεν προϋποθέτει την επικέντρωση του ταξικού αγώνα στο πεδίο μάχης όπου το προλεταριάτιο επιτίθεται στη μπουρζουαζία --η διαίρεση της κοινωνίας σε δύο ανταγωνιστικούς στρατούς εξαφανίζεται-- διότι αυτού του είδους η εξέγερση είναι εφικτή με οποιουδήποτε είδους κοινωνική δομή. Στο παρελθόν, πολλές επαναστάσεις ήταν αποτελέσματα συμμαχιών μεταξύ δυσαρεστημένων ομάδων. Οι σοσιαλιστές συγγραφείς έχουν συχνά υποδείξει ότι οι φτωχότερες τάξεις έχουν ουκ ολίγες φορές επιτρέψει στον εαυτό τους να σφαγιαστούν χωρίς σκοπό, εκτός από το να δώσουν την ισχύ σε νέους αρχηγούς οι οποίοι είχαν πολύ έξυπνα καταφέρει να χρησιμοποιήσουν για δικούς τους σκοπούς την παροδική δυσαρέσκεια του λαού ενάντια στην προηγούμενη εξουσία.

[...]

Β. -1). Περαιτέρω, δεν θα ήταν πλέον αληθές ότι περιέχεται η όλη οργάνωση του προλεταριάτου μέσα στον επαναστατικό συνδικαλισμό. Εφόσον η συνδικαλιστική γενική απεργία δεν θα ήταν πλέον ολόκληρη η επανάσταση, θα οργανώνονταν πλάι στα συνδικάτα και άλλες οργανώσεις. Εφόσον η απεργία θα ήταν απλώς μια λεπτομέρεια που θα συνταίριαζε έξυπνα με πολλά ακόμα περιστατικά που πρέπει να ενεργοποιηθούν την κατάλληλη στιγμή, τα συνδικάτα θα έπρεπε να περιμένουν τις διαταγές πολιτικών επιτροπών, ή τουλάχιστον να συνεργαστούν με πλήρη συμφωνία με τις επιτροπές που εκπροσωπούν την ανώτερη ευφυία του σοσιαλιστικού κινήματος.

[...]

Β.-2) Αν η συνδικαλιστική γενική απεργία συνδέεται με την ιδέα μιας εποχής μεγάλης οικονομικής προόδου, η πολιτική γενική απεργία εξυπακούει, αντί για αυτό, μια εποχή παρακμής. Η εμπειρία δείχνει ότι οι τάξεις που βρίσκονται στην κατηφόρα μαγεύονται ευκολότερα από τις σφαλερές παροτρύνσεις των πολιτικών από ότι οι τάξεις που βρίσκονται σε πορεία ανόδου, έτσι ώστε να φαίνεται να υπάρχει στενή σχέση ανάμεσα στην πολιτική αντιληπτικότητα των ανθρώπων και τις συνθήκες υπό τις οποίες ζουν. Οι πλούσιες τάξεις μπορεί συχνά να δράσουν απερίσκεπτα, διότι έχουν υπερβολικά πολύ εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τους, να δουν το μέλλον με υπερβολική σιγουριά και να παρασυρθούν προσωρινά από την φερνήρη επιθυμία για δόξα. Οι τάξεις που αδυνατίζουν είναι συνηθισμένο να βάζουν την εμπιστοσύνη τους σε ανθρώπους που τούς υπόσχονται προστασία από το Κράτος, χωρίς ποτέ να προσπαθούν να καταλάβουν πώς θα μπορούσε η προστασία αυτή να εναρμονιστεί με τα αντιφατικά τους συμφέροντα. Μπαίνουν πρόθυμα σε οποιαδήποτε συμμαχία δημιουργείται με σκοπό την πίεση στην κυβέρνηση για εκχωρήσεις. Θαυμάζουν έντονα τους τσαρλατάνους που μιλούν με αυτοπεποίθηση. Ο σοσιαλισμός πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικός αν δεν θέλει να πέσει στο επίπεδο αυτού που ο Έγκελς αποκάλεσε πομπώδη αντισημιτισμό, και οι συμβουλές του Έγκελς για το θέμα αυτό δεν έχουν πάντοτε ακολουθηθεί.

Η πολιτική γενική απεργία προϋποθέτει ότι εντελώς διαφορετικές κοινωνικές ομάδες θα έχουν την ίδια πίστη στην μαγική δύναμη του Κράτους. Η πίστη αυτή δεν λείπει ποτέ ανάμεσα σε ομάδες που βρίσκονται σε παρακμή και η ύπαρξή της επιτρέπει στους μπαρουφολόγους να αναπαραστούν τους εαυτούς τους ως ικανούς να πετύχουν τα πάντα. Η πολιτική γενική απεργία θα βοηθούνταν πολύ από την ηλιθιότητα των φιλανθρώπων. Και η ηλιθιότητα αυτή είναι πάντα αποτέλεσμα του εκφυλισμού των πλούσιων τάξεων. Οι πιθανότητες επιτυχίας της θα ενισχύονταν από το γεγονός ότι θα είχε να αντιμετωπίσει δειλούς και αποθαρρυμένους καπιταλιστές. 

Β. -3) Κάτω από τέτοιες συνθήκες δεν θα ήταν πλέον εφικτό να αγνοηθούν τα σχέδια για το μέλλον της κοινωνίας. Τα σχέδια αυτά, τα οποία ο Μαρξισμός γελοιοποιεί και τα οποία η συνδικαλιστική γενική απεργία αγνοεί, θα γινόντουσαν βασικά στοιχεία του νέου συστήματος. Η πολιτική γενική απεργία δεν θα μπορούσε να προκηρυχθεί πριν γίνει γνωστό με απόλυτη βεβαιότητα ότι το πλαίσιο για την μελλοντική οργάνωση είναι έτοιμο.

[...]

Υπάρχουν πολλοί νεαροί δικηγόροι χωρίς προοπτικές καριέρας που έχουν γεμίσει τεράστια σημειωματάρια με τα λεπτομερή τους εγχειρήματα κοινωνικής οργάνωσης. [...] [για τους υποστηρικτές της πολιτικής γενικής απεργίας] η επανάσταση εξαρτάται πολύ λιγότερο από τις συνθήκες που είχε κατά νου ο Μαρξ από ότι από τις προσπάθειες άγνωστων ευφυιών.

Γ. Έχω ήδη επιστήσει την προσοχή στην τρομακτική φύση της επανάστασης όπως την αντιλαμβάνεται ο Μαρξ και οι συνδικαλιστές, και έχω πει ότι είναι πολύ σημαντικό να διατηρηθεί ο χαρακτήρας του απόλυτου και ανεπίστρεπτου μετασχηματισμού, διότι συνεισφέρει έντονα στο να δώσει στον σοσιαλισμό την υψηλή παιδευτική του αξία. Η βαθιά σοβαρή εργασία που γίνεται από το προλεταριάτο δεν θα μπορούσε να ιδωθεί με καμία έγκριση από τους βολεψάκηδες ακολούθους των πολιτικών μας. Οι τελευταίοι επιθυμούν να καθησυχάσουν τη μπουρζουαζία και υπόσχονται να μην επιτρέψουν στον λαό να παραδοθεί εντελώς στα αναρχικά του ένστικτα. Εξηγούν στη μπουρζουαζία ότι δεν ονειρεύονται καν να καταστείλουν τον μεγάλο κρατικό μηχανισμό, αλλά ότι ως σοφοί σοσιαλιστές επιθυμούν δύο πράγματα: να αποκτήσουν έλεγχο πάνω σ' αυτή τη μηχανή ώστε να βελτιώσουν τη λειτουργία της και να την κάνουν να λειτουργεί ώστε να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των φίλων τους όσο γίνεται, και να βεβαιωθούν για την σταθερότητα της διακυβέρνησης, η οποία και θα είναι πολύ ευνοϊκή για τους επιχειρηματίες. [...] Οι σοσιαλιστές χρηματιστές δεν έχουν διαβάσει Τοκβίλ, αλλά κατανοούν ενστικτωδώς ότι η συντήρηση ενός έντονα συγκεντρωτικού, πολύ αυταρχικού και πολύ δημοκρατικού Κράτους τους προσφέρει τεράστια μέσα και τους προστατεύει από την προλεταριακή επανάσταση. Οι μετασχηματισμοί που οι φίλοι τους, οι κοινοβουλευτικοί σοσιαλιστές, θα υλοποιήσουν, θα πρέπει πάντα να είναι πολύ περιορισμένου εύρους και θα είναι πάντοτε εφικτό, χάρη στο Κράτος, να διορθωθεί κάθε απρέπεια που τυχόν προκύψει.

Η γενική απεργία των συνδικαλιστών διώχνει από τον σοσιαλισμό κάθε χρηματιστή που ψάχνει επενδύσεις· η πολιτική απεργία μάλλον τούς ευχαριστεί, διότι θα γινόταν υπό συνθήκες ευνοϊκές για την ισχύ των πολιτικών -- και κατ' επέκταση των εργασιών των οικονομικών τους συμμάχων.

Ο Μαρξ προϋποθέτει, όπως ακριβώς κάνουν οι σοσιαλιστές, ότι η επανάσταση θα είναι απόλυτη και ανεπίστρεπτη, γιατί θα τοποθετήσει τις παραγωγικές δυνάμεις στα χέρια ελεύθερων ανθρώπων, δηλαδή ανθρώπων που μπορούν να διοικήσουν το εργοτάξιο που δημιούργησε ο καπιταλισμός χωρίς να χρειάζονται αφεντικά. Αυτή η αντίληψη δεν θα βόλευε καθόλου τους χρηματιστές και τους πολιτικούς τούς οποίους υποστηρίζουν, διότι και οι δυο τους κάνουν μόνο για το ευγενές επάγγελμα του αφεντικού. Συνεπώς, οι συγγραφείς όλων των μελετών περί μετριοπαθούς σοσιαλισμού αναγκάζονται να δεχτούν ότι ο τελευταίος προϋποθέτει τη διαίρεση της κοινωνίας σε δύο ομάδες: η πρώτη αποτελείται από μια ελίτ που οργανώνεται ως πολιτικό κόμμα, το οποίο υιοθετεί την αποστολή του σκέπτεσθαι για τις απερίσκεπτες μάζες και το οποίο φαντάζεται ότι  εφόσον επιτρέπει στις μάζες να απολαμβάνουν τα αποτελέσματα της ανώτερής του φώτισης, έχει κάνει κάτι αξιοθαύμαστο. Η δεύτερη ομάδα είναι το συνολικό σώμα των παραγωγών. Η πολιτική ελίτ δεν έχει άλλο επάγγελμα από αυτό της χρήσης του νου της, και βρίσκει ότι είναι αυστηρά συνεπές με τις αρχές της εμμενούς δικαιοσύνης (της οποίας είναι ο αποκλειστικός νομέας) να δουλεύει το προλεταριάτο για να την ταϊζει και να της προσφέρει τα μέσα για μια ύπαρξη που δεν μοιάζει και πολύ με του ασκητή.

Η διαίρεση αυτή είναι τόσο πρόδηλη που δεν γίνεται γενικά καμία απόπειρα να αποκρυφθεί: οι αξιωματούχοι του σοσιαλισμού μιλούν διαρκώς για το κόμμα ως οργανισμό που έχει δική του ζωή. Στην Διεθνή Σοσιαλιστική Σύνοδο του 1900, το κόμμα προειδοποιήθηκε να μην ακολουθήσει πολιτική που θα μπορούσε να το χωρίσει υπερβολικά από το προλεταριάτο· θα πρέπει να εμπνέει τις μάζες με αυτοπεποίθηση αν επιθυμεί να έχει την στήριξή τους τη μέρα της μεγάλης μάχης. Η μεγάλη κριτική που έκανε ο Μαρξ στους αντιπάλους του στην Συμμαχία ήταν αυτός ακριβώς ο διαχωρισμός των αρχηγών και των ακολούθων, ο οποίος είχε σαν αποτέλεσμα την επανεγκατάσταση του κράτους, και ο οποίος σήμερα είναι τόσο έντονος στη Γερμανία και αλλού.

Δεν υπάρχουν σχόλια: