Σάββατο, 9 Απριλίου 2011

Georges Sorel-Στοχασμοί για τη βία (τέταρτο μέρος)

Ας εξετάσουμε τώρα, με την βοήθεια της αντίληψης της γενικής απεργίας, ορισμένες πολύ βασικές όψεις της Μαρξιστικής επανάστασης.

1. Ο Μαρξ λέει ότι την ημέρα της επανάστασης το προλεταριάτο θα είναι πειθαρχημένο, ενωμένο και οργανωμένο από την ίδια την μηχανοποίηση της παραγωγής [...] Οι διαφορετικοί όροι που χρησιμοποιεί ο Μαρξ για να περιγράψει την προετοιμασία για την αποφασιστική μάχη δεν πρέπει να ληφθούν κυριολεκτικά ως δεδομένα για ένα προκαθορισμένο μέλλον· η περιγραφή ως όλον είναι αυτή που πρέπει να μας απασχολεί, και αν την εκλάβουμε μ' αυτόν τον τρόπο είναι ολοκάθαρη: Ο Μαρξ θέλει να καταλάβουμε ότι η όλη προετοιμασία του προλεταριάτου εξαρτάται αποκλειστικά από την οργάνωση μιας επίμονης, αυξανόμενης και παθιασμένης αντίστασης στην παρούσα κατάσταση πραγμάτων.

Η θέση αυτή έχει εξέχουσα σημασία αν θέλουμε να έχουμε μια ορθή κατανόηση του Μαρξισμού· συχνά όμως αμφισβητείται, αν όχι στην θεωρία, τουλάχιστον στην πράξη. Το προλεταριάτο, υποστηρίζεται, θα πρέπει να προετοιμαστεί για τον ρόλο που θα παίξει στο μέλλον με άλλους τρόπους από αυτούς του επαναστατικού συνδικαλισμού. Έτσι, οι υπέρμαχοι των συνεργατικών θεωρούν ότι πρέπει να δοθεί εξέχουσα θέση στην δική τους συγκεκριμένη συνταγή μέσα στο εγχείρημα της χειραφέτησης. Οι δημοκράτες λένε ότι είναι ουσιώδες να καταργηθούν όλες οι προκαταλήψεις που πηγάζουν από την παλιά επιρροή του Καθολικισμού, κλπ. Πολλοί επαναστάτες πιστεύουν ότι, όσο χρήσιμος και αν είναι ο συνδικαλισμός, δεν είναι ο ίδιος αρκετός για να οργανώσει μια κοινωνία που χρειάζεται μια νέα φιλοσοφία, ένα νέο κώδικα νόμων, κλπ. Καθώς ο καταμερισμός εργασίας είναι ένας βασικός νόμος του κόσμου, οι σοσιαλιστές δεν θα πρέπει να ντρέπονται να απευθυνθούν σε ειδικούς στη φιλοσοφία και την νομική, εκ των οποίων δεν υπάρχει ποτέ έλειμμα. [...] Αυτή η επέκταση του σοσιαλισμού είναι αντίθετη με την Μαρξιστική θεωρία καθώς και την αντίληψη για την γενική απεργία. Αλλά είναι ξεκάθαρο ότι η γενική απεργία απευθύνεται στον νου με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από κάθε άλλη φόρμουλα.

2. Έχω επισημάνει τον κίνδυνο για το μέλλον του πολιτισμού που παρουσιάζουν οι επαναστάσεις που λαμβάνουν χώρα σε μια εποχή οικονομικής παρακμής. Δεν μοιάζουν όλοι οι Μαρξιστές να έχουν ξεκαθαρίσει την αντίληψή τους για την σκέψη του Μαρξ πάνω σ' αυτό το θέμα. Ο Μαρξ πίστευε ότι πριν την μεγάλη καταστροφή θα προηγούνταν μια τεράστια οικονομική κρίση, αλλά οι κρίσεις που είχε στο μυαλό του ο Μαρξ δεν πρέπει να συγχέονται με την οικονομική παρακμή. Οι κρίσεις τού φαινόντουσαν αποτελέσματα υπερβολικού ρίσκου στα εγχειρήματα της παραγωγής, τα οποία [εγχειρήματα] δημιουργούν παραγωγικές δυνάμεις που είναι εκτός αναλογίας σε σχέση με τα ρυθμιστικά μέσα τα οποία θέτει σε λειτουργία αυτόματα ο καπιταλισμός. Τέτοιου είδους εγχειρήματα προϋποθέτουν ότι το μέλλον μοιάζει ευνοϊκό για τις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις, και ότι η αντίληψη της οικονομικής προόδου κυριαρχεί απόλυτα στην περίοδο αυτή. Για να μπορέσουν να ενωθούν με το προλεταριάτο οι κατώτερες μεσαίες τάξεις, που μπορούν ακόμα να βρίσκουν σχετικά ανεκτές συνθήκες διαβίωσης κάτω απ' το καπιταλιστικό καθεστώς, είναι βασικό να μπορούν να οραματιστούν το μέλλον της παραγωγής ως κάτι που λάμπει με ελπίδες, όπως φαινόταν κάποτε η κατάκτηση της Αμερικής στους άγγλους χωρικούς που άφηναν την γηραιά Ευρώπη για να βουτήξουν σε μια περιπετειώδη ζωή.

Η γενική απεργία οδηγεί στα ίδια συμπεράσματα. Οι εργάτες έχουν συνηθίσει να βλέπουν τις εξεγέρσεις τους κόντρα στους περιορισμούς που επιβάλλει ο καπιταλισμός να πετυχαίνουν κατά την διάρκεια περιόδων ευμάρειας. Έτσι, μπορεί να ειπωθεί ότι άπαξ και ταυτίσεις την επανάσταση με τη γενική απεργία, γίνεται αδύνατον να θεωρήσεις ότι μπορεί να επέλθει ένας ουσιώδης μετασχηματισμός του κόσμου σε περίοδο οικονομικής παρακμής. Οι εργάτες έχουν εξίσου έντονη συναίσθηση ότι οι αγρότες και οι τεχνίτες δεν θα ενωθούν μαζί τους εκτός και αν το μέλλον εμφανίζεται τόσο ευοίωνο ώστε η βιομηχανία να μπορεί να καλυτερεύσει τη μοίρα όχι απλώς των παραγωγών, αλλά όλων.

Είναι πολύ σημαντικό να δίνουμε πάντοτε έμφαση στον μεγάλο βαθμό ευμάρειας που πρέπει να έχει η βιομηχανία για να παραμένει εφικτή η πραγμάτωση του σοσιαλισμού. Διότι η εμπειρία μάς δείχνει ότι είναι δια της προσπάθειας να σταματηθεί η πρόοδος του καπιταλισμού και να διατηρηθούν οι μορφές ύπαρξης των τάξεων που βρίσκονται σε παρακμή που οι προφήτες της κοινωνικής ειρήνης προσπαθούν να εξασφαλίσουν την λαϊκή αποδοχή. Οι συνδέσεις ανάμεσα στην επανάσταση και την διαρκή και ραγδαία πρόοδο της βιομηχανίας θα πρέπει να δειχθούν με δραματικό τρόπο.

3. Δεν μπορούμε να υπερτονίσουμε το γεγονός ότι ο Μαρξισμός καταδικάζει κάθε υπόθεση για το μέλλον που παράγουν οι Ουτοπιστές. Ο καθηγητής Μπρεντάνο διηγείται ότι το 1869 ο Μαρξ έγραψε στον φίλο του Μπίζλι (που είχε δημοσιεύσει ένα άρθρο για το μέλλον της εργατικής τάξης), λέγοντάς του ότι ως τότε τον έβλεπε ως τον μοναδικό άγγλο επαναστάτη, και ότι εφεξής θα τον βλέπει ως αντιδραστικό -- διότι, είπε, "όποιος γράφει προγράμματα για το μέλλον είναι αντιδραστικός". Ο Μαρξ θεωρούσε ότι το προλεταριάτο δεν έχει ανάγκη μαθημάτων από τους μορφωμένους εφευρέτες λύσεων για τα κοινωνικά προβλήματα, αλλά χρειαζόταν απλώς να αναλάβει δράση εκεί που σταματούσε να δρα ο καπιταλισμός. Δεν υπήρχε ανάγκη για προγράμματα του μέλλοντος. Τα προγράμματα είχαν ήδη δουλευτεί στα εργοτάξια. Η ιδέα μιας τεχνολογικής συνέχειας κυριαρχεί σε ολόκληρη την Μαρξιστική θέση.

Η εμπειρία που κερδίζεται από τις απεργίες μάς οδηγεί σε μια αντίληψη ταυτόσημη με αυτή του Μαρξ. Οι εργάτες που αφήνουν κάτω τα εργαλεία τους δεν πηγαίνουν στους εργοδότες με σχέδια για καλύτερη οργάνωση της εργασίας, και δεν τους προσφέρουν βοήθεια στην διαχείριση της δουλειάς τους. Με λίγα λόγια, δεν έχουν θέση οι ουτοπίες στις οικονομικές συγκρούσεις. Ο Ζορές και οι φίλοι του γνωρίζουν καλά πως αυτό είναι πολύ ισχυρό επιχείρημα κόντρα στις δικές τους ιδέες για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να πραγματωθεί ο σοσιαλισμός. Ακόμα και τώρα, θα ήθελαν να δουν σπαράγματα βιομηχανικών προγραμμάτων --τα οποία να παράγουν καταρτισμένοι κοινωνιολόγοι και να αποδέχονται οι εργάτες-- να εισάγονται στις διαπραγματεύσεις εν όψει απεργίας. Θα ήθελαν να δουν την δημιουργία αυτού που ονομάζουν βιομηχανικό κοινοβουλευτισμό, ο οποίος, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον πολιτικό κοινοβουλευτισμό, θα υπονοούσε χειραγωγήσιμες μάζες και δημαγωγούς, που τούς δείχνουν τον δρόμο. Αυτό θα ήταν το στάδιο εκμάθησης του ψευδο-σοσιαλισμού τους και θα μπορούσε να αρχίσει άμεσα.

Με την γενική απεργία, όλες αυτές οι ωραίες ιδέες εξαφανίζονται. Η επανάσταση εμφανίζεται ως απλή και καθαρή εξέγερση, και δεν κρατιέται θέση ούτε για κοινωνιολόγους, ούτε για ανθρώπους της μόδας που προτιμούν τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, ούτε για διανοούμενους που έχουν υιοθετήσει το επάγγελμα του να σκέφτονται για το προλεταριάτο.

Δεν υπάρχουν σχόλια: