Τετάρτη, 6 Απριλίου 2011

Georges Sorel-Στοχασμοί για τη βία (δεύτερο μέρος)

[...] Η επιθυμία να κατασκευάσουμε υποθέσεις για την φύση των αγώνων του μέλλοντος και για τα μέσα της νίκης επί του καπιταλισμού σύμφωνα με το μοντέλο που προσφέρουν οι ιστορικές αφηγήσεις αποτελεί επιστροφή στις παλιές μεθόδους των ουτοπιστών. Δεν υπάρχει μια μέθοδος δια της οποίας το μέλλον να μπορεί να προβλεφθεί επιστημονικά, ούτε μια [μέθοδος] που να μάς επιτρέπει να συζητήσουμε για το αν μια υπόθεση για αυτό είναι καλύτερη από μια άλλη.[...]

Κι όμως δεν μπορούμε να δράσουμε χωρίς να αφήσουμε στην άκρη το παρόν, χωρίς να αναλογιστούμε το μέλλον, το οποίο μοιάζει πάντοτε καταδικασμένο να ξεφεύγει από την λογική μας. Η εμπειρία δείχνει ότι η πλαισίωση του μέλλοντος σε κάποιο ακαθόριστο χρόνο μπορεί, όταν επιτευχθεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο, να είναι πολύ αποτελεσματική και να παρουσιάσει λίγα εμπόδια· αυτό συμβαίνει όταν το ζήτημα είναι οι μύθοι, όπου και βρίσκονται όλες οι ισχυρότερες τάσεις ενός λαού, ενός κόμματος ή μιας τάξης -- τάσεις οι οποίες επαναλαμβάνονται στον νου με την επιμονή ενστίκτων σε όλες τις περιστάσεις της ζωής, και οι οποίες δίνουν την όψη της ολοκληρωμένης πραγματικότητας στις ελπίδες για άμεση δράση στις οποίες βασίζεται η αναμόρφωση της θέλησης. 

[...]

Οι πρώτοι Χριστιανοί ανέμεναν την επιστροφή του Ιησού και την ολική καταστροφή του ειδωλολατρικού κόσμου, μαζί με την ίδρυση του βασιλείου των αγίων, στο τέλος της πρώτης [τους] γενιάς. Η καταστροφή αυτή δεν ήρθε, αλλά η χρισιτανική σκέψη άντλησε τόσο μεγάλα οφέλη από τον αποκαλυπτικό μύθο ώστε κάποιοι σύγχρονοι μελετητές να θεωρούν ότι όλη η διδασκαλία του Χριστού αναφέρεται αποκλειστικά σε αυτό και μόνο το σημείο. [...] Μπορούμε πρόθυμα να παραδεχτούμε ότι οι πραγματικές εξελίξεις της Επανάστασης δεν έμοιαζαν με κανέναν τρόπο με τις μαγευτικές εικόνες που δημιούργησαν τον ενθουσιασμό των πρώτων της ακολούθων· αλλά χωρίς τέτοιες εικόνες θα είχε επικρατήσει η Επανάσταση; [...]- Στην δική μας εποχή, ο Ματσίνι επεδίωξε κάτι που οι σοφοί των ημερών του αποκάλεσαν τρελή χίμαιρα· αλλά δεν μπορούμε να αρνούμαστε πια το γεγονός ότι χωρίς τον Ματσίνι η Ιταλία δεν θα είχε γίνει ποτέ σημαντική δύναμη, και ότι [ο ίδιος] έκανε περισσότερα για την ιταλική ενοποίηση από ότι ο Καβούρ και όλοι οι πολιτικοί της σχολής του.

Η γνώση του τι περιέχουν οι μύθοι από άποψη λεπτομερειών που θα σχηματίσουν πραγματικά την ιστορία του μέλλοντος είναι λοιπόν μικρής σημασίας· δεν είναι [οι μύθοι] αστρολογικοί καζαμίες. Είναι μάλιστα εφικτό να μην περιέχουν τίποτε που να πραγματοποιηθεί -- όπως έγινε και με την καταστροφή που ανέμεναν οι πρώτοι Χριστιανοί. 

[...]

Οι μύθοι πρέπει να κρίνονται ως μέσα δράσης πάνω στο παρόν. Κάθε συζήτηση για την μέθοδο εφαρμογής τους ως μελλοντική ιστορία είναι χωρίς νόημα. Είναι ο μύθος ως σύνολο που έχει σημασία, και αυτός μόνο: τα μέρη του έχουν ενδιαφέρον μόνο στον βαθμό που τονίζουν τη βασική ιδέα. Δεν εξυπηρετείται κανένας χρήσιμος σκοπός, συνεπώς, με το να διατυπώνουμε επιχειρήματα για τα περιστατικά που μπορεί να συμβούν στην διάρκεια του κοινωνικού πολέμου, και για τις κρίσιμες συγκρούσεις που μπορεί να δώσουν την νίκη στο προλεταριάτο· ακόμα και αν υποθέσουμε ότι οι επαναστάτες ήταν πλήρως και εντελώς εκτός πραγματικότητας όταν δημιουργούσαν την φανταστική εικόνα της γενικής απεργίας, παρ' όλα αυτά η εικόνα αυτή μπορεί να έχει υπάρξει, στη διάρκεια της προετοιμασίας για επανάσταση, ένα σημαντικό συστατικό ισχύος εφόσον αγκάλιαζε όλες τις ελπίδες του σοσιαλισμού και εφόσον έδινε σε όλο το σώμα της επαναστατικής σκέψης μια ακρίβεια και μια ακαμψία που δεν θα μπορούσε να της δώσει καμία άλλη μέθοδος σκέψης.

Για να αξιολογήσουμε λοιπόν την σημασία της ιδέας της γενικής απεργίας, πρέπει να εγκαταλείψουμε όλες τις μεθόδους συζήτησης που βρίσκονται σε χρήση ανάμεσα στους πολιτικούς, του κοινωνιολόγους ή αυτούς που υποτίθεται ότι ασχολούνται με την πρακτική επιστήμη. Όλα όσα προσπαθούν να εδραιώσουν οι αντίπαλοι της ιδέας αυτής μπορούν να τους εκχωρηθούν χωρίς αυτό να μειώνει στο παραμικρό την αξία της θέσης που νομίζουν ότι διέψευσαν. Μικρή σημασία έχει το αν η γενική απεργία είναι εν μέρει πραγματική ή απλώς παράγωγο της λαϊκής φαντασίας. Το μόνο που είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε είναι αν η γενική απεργία εμπεριέχει όλα όσα αναμένει από το επαναστατικό προλεταριάτο το σοσιαλιστικό δόγμα. 

Για να επιλύσουμε το ερώτημα αυτό, δεν είμαστε πια αναγκασμένοι να επιχειρηματολογούμε εμβριθώς για το μέλλον. Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να παραδινόμαστε σε υψηλόφρονους στοχασμούς περί φιλοσοφίας, ιστορίας ή οικονομίας. Δεν βρίσκομαστε στον χώρο των ιδεολογιών, αλλά μπορούμε να παραμείνουμε στον χώρο των παρατηρήσιμων γεγονότων. Πρέπει να εξετάσουμε ανθρώπους που παίρνουν πολύ ενεργό μέρος στο πραγματικό επαναστατικό κίνημα μέσα στο προλεταριάτο, που δεν φιλοδοξούν να ανέβουν στο επίπεδο της μπουρζουαζίας, και που το μυαλό τους δεν κυριαρχείται από προκαταλήψεις περί κοινωνικής ενσωμάτωσης. Αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να γελιούνται για έναν ατέρμονο αριθμό πολιτικών, οικονομικών και ηθικών ζητημάτων: αλλά η μαρτυρία τους είναι καθοριστική, κυρίαρχη και αδιάψευστη όταν το ζητούμενο είναι το να ξέρεις ποιες είναι οι ιδέες που συγκινούν περισσότερο αυτούς και τους συντρόφους τους, ποιες τους φαίνονται ελκυστικές γιατί εμφανίζονται ως ταυτόσημες με τις αντιλήψεις τους για τον σοσιαλισμό, και χάρη σε ποιες φαίνεται να συναπαρτίζει μια αδιαίρετη ενότητα η λογική τους, οι ελπίδες τους και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται συγκεκριμένα γεγονότα.

Χάρη σ' αυτούς τους ανθρώπους γνωρίζουμε ότι η γενική απεργία είναι όντως αυτό που είπα: ο μύθος στον οποίο συνίσταται ολοκληρωτικά ο σοσιαλισμός, δηλαδή μια σειρά εικόνων οι οποίες έχουν την ικανότητα να φέρουν στον νου ενστικτωδώς όλα τα συναισθήματα που ανταποκρίνονται στις διαφορετικές εκφάνσεις του πολέμου που διεξάγει ο σοσιαλισμός ενάντια στην σύγχρονη κοινωνία. Οι απεργίες έχουν ξυπνήσει στο προλεταριάτο τα πιο ευγενή, τα πιο βαθιά, και τα πιο συγκινητικά συναισθήματα που έχει. Η γενική απεργία τα ομαδοποιεί όλα σε μια συντονισμένη εικόνα και, φέρνοντάς τα μαζί, δίνει στο κάθε ένα την μέγιστη έντασή του· ανακαλώντας την επίπονη μνήμη τους [των προλεταρίων] για συγκεκριμένες συγκρούσεις, χρωματίζει όλες τις λεπτομέρειες της σύνθεσης που παρουσιάζεται στην συνείδησή τους με μια έντονη ζωτικότητα. Έτσι αντλούμε μια διαίσθηση του σοσιαλισμού που η γλώσσα δεν μπορεί να δώσει με τέλεια καθαρότητα -- και την αντλούμε ως σύνολο, ως κάτι που γίνεται αντιληπτό ταυτόχρονα. 

[...]
Αν [οι σοσιαλιστές πολιτικοί μας] εναντιώνονται στην γενική απεργία είναι επειδή αναγνωρίζουν, στην διάρκεια των περιοδειών προπαγάνδας τους, ότι η ιδέα της γενικής απεργίας είναι τόσο καλά προσαρμοσμένη στην ψυχή της εργατικής τάξης που υπάρχει η πιθανότητα να κυριαρχήσει σ' αυτή με τον πιο απόλυτο τρόπο, και να μην αφήσει χώρο για τις επιθυμίες που μπορούν να ικανοποιήσουν οι κοινοβουλευτικοί. Αντιλαμβάνονται ότι η ιδέα αυτή είναι τόσο αποτελεσματική ως κινητήρια δύναμη που, άπαξ και μπει στο μυαλό του λαού, αυτός δεν μπορεί πια να ελεγχθεί από ηγέτες και έτσι ότι η δύναμη των αντιπροσώπων του θα καταλήξει στο μηδέν. Με λίγα λόγια, νιώθουν, με τρόπο ασαφή, ότι όλο το σοσιαλιστικό κίνημα μπορεί εύκολα να απορροφηθεί απ' την γενική απεργία, πράγμα που θα καθιστούσε άχρηστους όλους τους συμβιβασμούς ανάμεσα σε πολιτικές ομάδες εν όψει των οποίων χτίζεται το κοινοβουλευτικό καθεστώς.

Η αντίθεση των επίσημων σοσιαλιστών λοιπόν μας προσφέρει την επιβεβαίωση της πρώτης μας διερεύνησης περί της σημασίας της γενικής απεργίας.

[Τέλος πρώτου μέρους του κεφαλαίου]

Δεν υπάρχουν σχόλια: