Πέμπτη, 14 Απριλίου 2011

"Αμπελοφιλοσοφίες"

Δεν έχω ιδέα από ποιες ακριβώς περιστάσεις εμπνεύστηκε ο ανώνυμος δημιουργός της την σύνθετη λέξη "αμπελοφιλοσοφία", είναι όμως σίγουρα μια από τις αγαπημένες λέξεις της κουλτούρας των σύγχρονων Ελλήνων. Είναι επίσης μια απαξιωτική λέξη, η οποία σαρκάζει την τάση κάποιου να σπαταλάει τον χρόνο του για ανούσιες ή επουσιώδεις θεωρίες, χωρίς να σκέφτεται σοβαρά και συγκεκριμένα, και χωρίς να λαμβάνει υπόψη το πεδίο της πρακτικής και των πρακτικών αναγκών. Υπό αρκετά πρίσματα, η "αμπελοφιλοσοφία" αντικατοπτρίζει έναν ευρύτερο αντιδιανοουμενισμό στην ελληνική κουλτούρα, μια καχυποψία για τη ζωή του νου, καχυποψία η οποία είναι εν μέρει δικαιολογημένη από τα πράγματα --και πιο συγκεκριμένα από την συχνά απογοητευτική συνεισφορά των διανοουμένων στην αντιμετώπιση πρακτικών δυσκολιών-- και εν μέρει στρεβλωτική και άδικη.

Διαβάζοντας σήμερα την κα Παπαρήγα περί "αμπελοφιλοσοφίας" της ρητορικής για "ενότητα της Αριστεράς" μου ήρθε στο μυαλό μια πρόσφατη απορία, η οποία δεν αφορά τόσο το θέμα της αριστερής ενότητας όσο το δίπολο θεωρίας και πράξης που εμπλέκεται, νομίζω εμφανώς, στην ίδια τη λέξη αμπελοφιλοσοφία.

Ποια είναι η απορία;

Σκεφτόμουν ότι είναι αδιαμφισβήτητο για την μεταπολιτευτική Ελλάδα, ότι από πρακτικές αριστερές "απαντήσεις" στα κοινωνικά ζητήματα άλλο τίποτα. Μιλάμε για μια χώρα όπου σε αυτά τα 35 περίπου χρόνια ιδρύθηκαν, διαλύθηκαν και ξανα-ιδρύθηκαν αριστερά κόμματα και οργανώσεις κάθε τύπου: λενινιστικού, τροτσκιστικού, μαοϊκού, τριτοδρομικού, οικολογικού, ανανεωτικο-κομμουνιστικού, ευρωκομμουνιστικού, σοσιαλδημοκρατικού· ενώ δεν έλλειψαν επίσης, στις περιπτώσεις που τα παραδοσιακά μέσα της πειθούς απαξιώθηκαν, οργανώσεις ακροαριστερής τρομοκρατίας κάθε λογής. 

Όλες αυτές οι οργανώσεις και τα κόμματα είχαν μέλη και αρχηγούς. Απασχόλησαν κόσμο, αρκετές φορές κόσμο που δόθηκε με πάθος, ταυτίστηκε, έφαγε χρόνο.

Στην ίδια περίοδο, όταν προσπαθώ να σκεφτώ έναν διεθνούς βεληνεκούς  θεωρητικό της αριστεράς που να είναι ελληνικής καταγωγής, δεν μπορώ να σκεφτώ ούτε έναν. Ο Πουλαντζάς, που είναι σίγουρα τέτοιος, αυτοκτόνησε το 1979, και καθώς γεννήθηκε το 1936, δεν είναι "παιδί της μεταπολίτευσης" -- κάθε άλλο. Ο Καστοριάδης γεννήθηκε αρκετά πιο πριν, το 1922, και διαμορφώθηκε από τις συνθήκες του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου και του Εμφύλιου. Και βέβαια, την όποια δουλειά έκαναν, την έκαναν εκτός Ελλάδας. Ακόμα και σήμερα, εκτός Ελλάδας κινούνται και εργάζονται όσοι έχουν καταφέρει να χτίσουν ένα όνομα ως θεωρητικοί της αριστεράς -- αν και σε καμία περίπτωση, νομίζω, δεν είναι όνομα με το συγκριτικό βάρος των δύο προαναφερθέντων.

Οπότε, αν δεχτούμε το δίπολο θεωρία-πράξη που ενέχεται στην απαξιωτική αναφορά στην "αμπελοφιλοσοφία", από πράξη η αριστερά της μεταπολίτευσης είχε μπόλικη. Τά δωσε όλα σε όλους τους τομείς που αφορούν την κομματική και κινηματική πρακτική. Στη θεωρία είναι που δυσκολεύομαι πάρα πολύ να καταλάβω τι ακριβώς συνεισέφερε όταν σήμερα συχνά διαπιστώνω, ακόμα και στους εμπειρότερους και μεγαλύτερους σε ηλικία, μια για  μένα ακατανόητη έλλειψη φιλομάθειας και φιλοπεριέργειας σε ό,τι υπερβαίνει αυτό που ήδη θεωρούν πως ξέρουν. Αναρωτιέμαι λοιπόν αν οι αναφορές στην "αμπελοφιλοσοφία" δεν λειτουργούν κάπως αποπροσανατολιστικά σε ό,τι αφορά την φύση του προβλήματος. Και μιλώ για πρόβλημα όχι γιατί θά πρεπε σώνει και καλά όλη αυτή η πρακτική κινητοποίηση να μεταφράζεται και σε κάτι άξιο λόγου στο θεωρητικό επίπεδο, αλλά επειδή στο ίδιο το επίπεδο της πολιτικής πράξης κατέληξε σε τέτοιο αδιέξοδο ώστε σήμερα να μην γνωρίζει κανείς καν από πού να αρχίσει σε ό,τι αφορά την υπόθεση όχι απλώς της "ενότητας" της αριστεράς, αλλά και, αρκετά βασικότερα, των προσανατολισμών, προϋποθέσεων και προτεραιοτήτων της.

Μήπως λοιπόν αντί για κόψιμο της κακής συνήθειας του αμπελοφιλοσοφείν αυτό που πραγματικά χρειαζόμασταν --και δεν είχαμε-- ήταν λίγος περισσότερος σεβασμός για την αναγκαιότητα του να κάνουμε και κάτι άλλο εκτός απ' το να τρέχουμε σε συνελεύσεις, συλλαλητήρια, δράσεις και διαδηλώσεις εδώ και 35 χρόνια; Δεν λέω ότι αυτό ήταν κακό. Αλλά χωρίς διαλεκτική διάδραση με τον θεωρητικό κάματο, με την ανθεκτική στο εφήμερο διαύγαση ερωτημάτων για το πού βρισκόμαστε, τι είναι αναγκαίο και τι είναι εφικτό, μπορούν οι πρακτικοί προσανατολισμοί να αξίζουν το όνομα πράξη;

Δεν υπάρχουν σχόλια: