Δευτέρα, 25 Απριλίου 2011

Παρα-βιάζοντας τον Μπένγιαμιν


Ο Βέρνερ Χάμαχερ (Werner Hamacher) γεννήθηκε στην Γερμανία το 1948. Είναι ο κατεξοχήν γερμανός εκπρόσωπος της αποδόμησης σήμερα. Επηρεάστηκε από τον γνωστών ναζιστικών συμπαθειών Χάιντεγκερ, μετέφρασε τον διαπιστωμένα αντισημίτη και φιλοναζιστή βέλγο αρθρογράφο και μετέπειτα  αμερικανό αποδομιστή Paul de Man, και είχε σχέση φιλίας με τον ερμηνευτή του πρώτου και στενό φίλο του δεύτερου, Ζακ Ντεριντά. Δίδαξε επί σειρά ετών στο Johns Hopkins University, και είναι διευθυντής εκδόσεων της σημαντικής φιλοσοφικής και θεωρητικής σειράς του Στάνφορντ "Cultural Memory in the Present". Μαζί με το "Ισχύς του Νόμου" του Ντεριντά, το δικό του "Afformative, Strike" είναι το επιδραστικότερο δοκίμιο για το νόημα του "Για την κριτική της βίας" του Μπένγιαμιν, και αναφέρεται σε όλα σχεδόν τα δοκίμια που πραγματεύονται το τελευταίο ως ερμηνευτική αυθεντία. Η βασική γραμμή του κειμένου του Χάμαχερ είναι η ερμηνεία του δοκιμίου του Μπένγιαμιν μέσα από το πρίσμα της αποδόμησης, και πιο συγκεκριμένα, μέσα από το πρίσμα της θεωρίας των επιτελεστικών πράξεων λόγου (speech act theory). Η "γενική προλεταριακή απεργία" μεταμορφώνεται σε μια αν-επιτελεστική πράξη λόγου η οποία "δεν θέτει πλέον τίποτε και δεν αναπαριστά τίποτε." Και η βασική ρητή φιλοσοφική αναφορά για την ερμηνεία του νοήματός της στον Μπένγιαμιν είναι... ο Καντ.

Η συζήτηση των πολλαπλών παραχαράξεων και κραυγαλέων ερμηνευτικών λαθροχειριών του εντιμότατου και υπεράνω πάσης υποψίας κυρίου Χάμαχερ θα απαιτούσε ένα ξεχωριστό δοκίμιο, πράγμα που ίσως γίνει στο εγγύς μέλλον. Εδώ θα περιοριστώ στην αναφορά σε μία και μόνο. Στην σημείωση 27 του "Afformative, Strike", (σ. 133), ο Χάμαχερ παραθέτει τον Μπένγιαμιν του "Το δικαίωμα στη χρήση βίας" (1920), το οποίο ήδη μεταφράστηκε στο ιστολόγιο.

Παραθέτω λοιπόν το ακριβές απόσπασμα από τον Μπένγιαμιν που παραθέτει και ο Χάμαχερ, και αμέσως μετά την επεξήγηση του εδαφίου απ΄τον ίδιο:
"Η έκθεση αυτής της οπτικής γωνίας είναι ένας από τους στόχους της ηθικής μου φιλοσοφίας, και σ' αυτά τα συμφραζόμενα ο όρος αναρχισμός μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει μια θεωρία που αρνείται το ηθικό δικαίωμα όχι στην ίδια την βία αλλά σε κάθε ανθρώπινο θεσμό, κοινότητα, ή ατομικότητα που [...] διεκδικεί μονοπώλιο πάνω της [...] αντί να το σέβεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ως δώρο που δίνεται από μια θεία δύναμη, ως απόλυτη ισχύς" (Μπένγιαμιν, "Το δικαίωμα στη χρήση βίας")

Η αίσθηση του άβολου [uneasiness] που έχει κάποιος που διαβάζει τέτοιες διατυπώσεις δεν απαλύνεται όταν θυμηθεί ότι καταδικάζουν στιβαρά [rigorously condemn] κάθε [any] χρήση βίας από ανθρώπους, θεσμούς, ή κοινότητες ως άδικη [as unjust] και προσφέρουν [το δικαίωμα στη χρήση] βίας μόνο σε περιπτώσεις που εξαιρούνται από κάθε ανθρώπινη ή κοινωνική παρουσίαση [presentation].
Όταν λοιπόν ο Μπένγιαμιν γράφει ότι η ηθική του φιλοσοφία δεν αρνείται το ηθικό δικαίωμα στη βία ("μια θεωρία που αρνείται το ηθικό δικαίωμα όχι στην ίδια την βία"), αλλά την θεσμοποιητική εδραίωση μονοπωλίου σε αυτό το δικαίωμα ("αλλά σε κάθε ανθρώπινο θεσμό, κοινότητα, ή ατομικότητα που [...] διεκδικεί μονοπώλιο πάνω της") --δηλαδή την μετατροπή της πράξης βίας σε ηθική νόρμα, δικαίωμα, νόμο-- εννοεί ότι "καταδικάζ[ει]", και μάλιστα "στιβαρά", "κάθε χρήση βίας" ως "άδικη."

Όταν ο Μπένγιαμιν λέει όχι, εννοεί ναι. Όταν λέει ναι, εννοεί όχι. Όταν λέει "δικαίωμα στη βία" εννοεί "δικαίωμα στο ηθικό/νομικό/δικαιϊκό μονοπώλιο της βίας". Και όταν λέει ότι το πρόβλημα για την ηθική του φιλοσοφία δεν είναι η πράξη βίας καθεαυτή, εννοεί κάτι που θα άρεσε πολύ περισσότερο στο ακροατήριο του Χάμαχερ εκεί στο Hannah Arendt Memorial Colloquium στα 1989, όπου (και όταν) και πρωτοπαρουσιάστηκε το δοκίμιο: ότι πρέπει να καταδικάζουμε "τη βία από όπου και αν προέρχεται." Κι έτσι, αποδόμηση για τον κύριο Χάμαχερ σημαίνει το να κάνεις τον Μπένγιαμιν Μανδραβέλη, ώστε να κάνεις και εσύ καριέρα ως φιλελεύθερος δημοκράτης στοχαστής -- παρά το δεδηλωμένο ενδιαφέρον σου για διανοούμενους που δεν ήταν ακριβώς αντιφασίστες (τελικά, οτιδήποτε επιτρέπεται στον ανεκτικό και ανοιχτόμυαλο φιλελευθερισμό της εποχής μας, φτάνει να μην είναι κομμουνισμός!)

Καταδικάζει στιβαρά λοιπόν ο Μπένγιαμιν τη βία. Την ερμηνευτική βία που μετατρέπει τις καταφάσεις σε αρνήσεις, τις αρνήσεις σε καταφάσεις, την επιμέρους διάκριση σε ισοπεδωτική γενικολογία και την κριτική επερώτηση του φιλελεύθερου πλαισίου πολιτικών αξιών σε μια ακόμα ευκαιρία διατυμπανισμού του, κι όλα αυτά στον βωμό του προϊόντος που λέγεται "Μπένγιαμιν  κομμένος και ραμμένος για την μετακομμουνιστική, δηλαδή βασικά αντικομμουνιστική εποχή" -- αυτή την βία ποιός θα την καταδικάσει;

Δεν υπάρχουν σχόλια: