Παρασκευή, 8 Απριλίου 2011

Εγκώμιο της απλοποίησης

Υπάρχουν τρεις διαθέσιμες προοπτικές απέναντι στην κρίση:

Η πρώτη αφορά την θεωρία και επίκεντρό της είναι το ερώτημα "τι είδους κρίση είναι;" Υπήρξε άπλετος καιρός τα τελευταία χρόνια για να κατατεθούν όλες οι απόψεις σχετικά με την φύση της κρίσης: είναι κρίση συσσώρευσης, είναι χρηματοπιστωτική, είναι συστημική, δεν είναι, είναι ιάσιμη, δεν είναι, είναι παγκόσμια, είναι τοπική, και λοιπά. Η αρμοδιότητα εδώ εμπίπτει κυρίως σ' αυτούς με μια αντίληψη και μια προπαίδεια στην πολιτική οικονομία και τις συναφείς επιστημονικές περιοχές.

Η δεύτερη αφορά την εμπειρία και το επίκεντρό της είναι το ερώτημα "τι συνέπειες έχει;" Και πάλι, υπήρξε (και θα συνεχίζει να υπάρχει) επαρκής χρόνος για να καταγραφούν εξονυχιστικά από τους δημοσιογράφους και τους οικονομικούς αναλυτές δεδομένων, που είναι και οι αρμοδιότεροι, όλες οι συνέπειες της κρίσης στην κίνηση της αγοράς, στην ανεργία, στις αυτοκτονίες, στον παραγωγικό τομέα και λοιπά.

Η τρίτη προοπτική για την κρίση αφορά αυτό το οποίο υποτίθεται ότι προκύπτει από την διαλεκτική θεωρίας και εμπειρίας, και το οποίο θα μπορούσαμε να ονομάσουμε πράξη. Το επίκεντρο εδώ είναι το ερώτημα "τι να κάνουμε;" Εδώ όμως, που οι εμπλεκόμενοι στο ερώτημα είναι όλοι ανεξαιρέτως οι πολίτες, τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά ανακόλουθα σε σύγκριση με τις πρώτες δύο προοπτικές. Εν συνόψει, η μοναδική ουσιαστική απάντηση στο ερώτημα "τι να κάνουμε;" ως τώρα υπήρξε η εξής: α) να διαβάσουμε περισσότερες θεωρίες για την φύση της κρίσης, και β) περισσότερες δημοσιογραφικές αναφορές στις επιπτώσεις της κρίσης ώστε γ) να μπορούμε να περνάμε την ώρα μας διαφωνώντας πάνω στο τι πραγματικά αποκαλύπτουν οι προοπτικές α και β.

Η υλιστική σκέψη είναι υπερβολικά πανούργα για να παρασύρεται από τέτοιου είδους αμυντικά ψυχικά τεχνάσματα. Δεν θεωρεί ότι η αύξηση του όγκου των συζητήσεων βάσει των δύο πρώτων προοπτικών συνιστά απάντηση στο ερώτημα που τίθεται από την τρίτη. Αντίθετα, θεωρεί ότι η όλο και πληθωριστικότερη παρουσία των δύο πρώτων προοπτικών γίνεται σε βάρος της τρίτης· αποτελεί τρόπο καταστολής της, αποφυγής της, και επ' αόριστο αναβολής της. Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο εξακολουθούμε να συζητούμε για τις δύο πρώτες προοπτικές, τόσο περισσότερο δηλώνουμε την αδυναμία μας να σταματήσουμε να απομακρυνόμαστε από την ίδια την ύπαρξη της τρίτης.

Σχολίασα πρόσφατα την ιδέα της απλοποίησης στον Σορέλ, επιμένοντας ότι η απλοποίηση δεν σημαίνει απλούστευση της σκέψης. Η απλοποίηση δεν είναι συνέπεια, αλλά μέσο· είναι μια στρατηγική που στόχο έχει να αναδείξει το  γεγονός ότι η φαινομενική προσκόλληση στην πολυπλοκότητα δεδομένων και ερμηνειών δεν είναι πάντοτε εχέγγυο εμβρίθειας· ότι υπό κάποιες περιστάσεις, η συσσώρευση διαστάσεων ή λεπτομερειών γύρω από ένα πρόβλημα είναι ένας πολύ καλός τρόπος του να αποφύγεις να αντιμετωπίσεις την ουσία, που παραμένει πάντοτε το πώς θα το επιλύσεις. 

Το παράδειγμα των προοπτικών για την κρίση προσφέρεται ως ενδεικτικό του γιατί το οπλοστάσιο της σκέψης χρειάζεται το όπλο της απλοποίησης. Το χρειάζεται, εν προκειμένω, επειδή το ερώτημα "τι να κάνουμε;" του οποίου η ίδια η ορατότητα προπαιτεί την συρρίκνωση της προσοχής στα πορίσματα και αντι-πορίσματα που συνεχίζουν να συσσωρεύονται γύρω από τις δύο πρώτες προοπτικές, δεν είναι το ίδιο καθόλου απλό ερώτημα. Είναι, στην πραγματικότητα, το πιο πολύπλοκο από όλα, για αυτό και είναι αυτό για το οποίο δεν ανακύπτει απάντηση. Η απλοποίηση είναι η κίνηση με την οποία αφαιρείς από ένα πρόβλημα όλα όσα καταλήγουν να παρεμποδίζουν την άμεση ενατένιση της επιμονής του, και όχι βέβαια η δια της βίας απλούστευσή του.

Δεν υπάρχουν σχόλια: