Παρασκευή, 25 Μαρτίου 2011

Tariq Ali-Για τις αντιφάσεις του Μάο (τελευταίο μέρος)

Η μαοϊκή εκδοχή της σταλινικής δομής υποτίθεται πως βασιζόταν στην συλλογική λαϊκή θέληση, που είχε το ερέθισμα της επανάστασης. Αλλά πόσο μπορούν να επιβιώσουν τέτοιες δομές χωρίς διαμεσολαβήσεις—θεσμούς εκπροσώπησης μέσα από τους οποίους μπορούν να συζητηθούν και να ψηφιστούν διαφορετικές ερμηνείες της λαϊκής θέλησης; Αυτό δεν αφορά την μίμηση της Δύσης, αλλά είναι στην πραγματικότητα η πιο επαρκής και ανώδυνη μέθοδος του να κρατάς τον λαό σε επαφή με τους αρχηγούς του μέσω εκλεγμένων εκπροσώπων που είναι μόνιμα ελέγξιμοι και που μπορούν να ανακληθούν από τους εκλογείς ανά πάσα στιγμή. Αν υπήρχε τέτοιο σύστημα, ο λιμός δεν θα είχε συμβεί, και οι κλίβανοι στο πίσω μέρος της αυλής μπορεί να είχαν κατεδαφιστεί λίγο μετά την έναρξη του πειράματος. Τι μπορεί να είχε η “λαϊκή θέληση” να πει για τα βουνά από πτώματα που διακόσμησαν το επαρχιακό τοπίο μετά τον μαζικό λιμό;

Όταν συγκεντρώθηκαν τελικά οι κομματικοί αρχηγοί στην Λουσάν, στα τέλη του 1959, για να συζητήσουν την εξελισσόμενη τραγωδία, βρισκόντουσαν σε διάθεση αυτοκριτικής, του Μάο μη εξαιρουμένου. Αλλά ήταν ο παλιός του σύντροφος απ’ την Χουνάν, ο Πεγκ Ντεχουάι, ο οποίος άσκησε ευθεία κριτική στον Μάο για τις διοικητιστικές [commandist] του μεθόδους, οι οποίες είχαν απομονώσει το Κόμμα απ’ τον λαό. Για τον λόγο αυτό, ο Ντεχουάι απομακρύνθηκε από όλες του τις θέσεις και εξορίστηκε. Τον αντικατέστησε ο Λιν Μπιάο ως υπουργός άμυνας. Παρ’ όλα αυτά, μια σημαντική συνέπεια της καταστροφής—που σύντομα επιδεινώθηκε από την ρήξη Κίνας-Ρωσίας—ήταν ότι η ηγεσία του κόμματος ουσιαστικά παρέκαμψε τον Μάο. Η εκδίκησή του ήρθε το 1966 όταν, με χαρακτηριστικό ύφος, απευθύνθηκε στην νεολαία της χώρας, ζητώντας της να “βομβαρδίσει τα κεντρικά γραφεία του Κόμματος” με κριτικές, να “δημιουργήσει μεγάλη αναταραχή κάτω απ’ τους ουρανούς” έτσι ώστε να “αποκαταστήσει την τάξη.” Η Μεγάλη Προλεταριακή Πολιτισμική Επανάσταση ήταν μια εντυπωσιακή έκφανση της “μαζικής γραμμής.” Ο Μάο έγινε θεός-αυτοκράτορας του κινήματος, με τον Λιν Μπιάο πιστό υπαρχηγό του. Το Μικρό Κόκκινο Βιβλίο έγινε η αποκλειστική κατήχηση του κινήματος.

Ο βασικός στόχος ήταν η επαναδιεκδίκηση της εξουσίας—αν και η Karl δίνει επίσης σημασία στην αντι-γραφειοκρατική διάθεση που υπήρχε πίσω του, όπως και στην “απόπειρα να αδραχτεί η πολιτική—η δύναμη της κουλτούρας και του μαζικού λόγου—για λογαριασμό της επανάστασης.” Ο Μάο είχε αποποιηθεί την ευθύνη του να εξασφαλίσει μια μακροπρόθεσμη πολιτική δομή για την Κίνα και άφησε την κρίση του να υπερκεραστεί από τα πάθη, τις επείγουσες προτεραιότητες και τους θριάμβους του αγώνα για εξουσία. Στην διαδικασία, ο ίδιος και οι σύντροφοί του στέρησαν ανθρώπινη υπόσταση από τους αντιπάλους τους: οι ανώτεροι κομματικοί αξιωματούχοι, με την εξαίρεση των Ζου Ενλάι και Λιν Μπιάο, αποκηρύχθηκαν ως “τσιράκια του καπιταλισμού”· ο Λιν Σακουί έπεσε θύμα κακομεταχείρισης· ο Πεγκ Ζεν, κάποτε ισχυρός δήμαρχος του Πεκίνου, και πολλοί άλλοι, απαξιώθηκαν δημόσια μπροστά σε μεγάλα πλήθη· τον Ντεγκ Σιάο Πινγκ τον έστειλαν να επισκευάζει τρακτέρ την επαρχιακή Γιανκγσί. Παιδιά σε κατάσταση υστερίας επιτέθηκαν στους γονείς τους και τους αποκύρηξαν ως προδότες· δάσκαλοι και καθηγητές εξευτελίστηκαν, πανεπιστήμια έκλεισαν, αρχαίοι θησαυροί καταστράφηκαν δημόσια, και στο τιμόνι ήταν ο Μάο.

Τα παραδείγματα αλόγιστης στράτευσης και φανατισμού στην ΠΕ είναι υπερβολικά πολλά για να απαριθμηθούν, αλλά τα αντιφατικά της χαρακτηριστικά συνήθως αγνοούνται. Όταν πήρα συνέντευξη από κάποιους πρώην στρατιώτες της Κόκκινης Φρουράς στο Χογκ-Κογκ, περιέγραψαν το γεγονός ότι ένιωσαν απελευθερωμένοι και ότι σύντομα είχαν ξεπεράσει το Μικρό Κόκκινο Βιβλίο και είχαν διαβάσει, γράψει και κυκλοφορήσει κριτικά κείμενα που έθεταν προκλήσεις στον Μάο και που έβρισκαν τα έργα του ανεπαρκή. Αναμφίβολα, η αποστολή κατοίκων των πόλεων στην επαρχία έδωσε στη γενιά αυτή μια ιδέα για το πώς ζούσαν και εργάζονταν οι απλοί άνθρωποι εκεί. Η Karl δίνει έμφαση στο αίσθημα ανάτασης που προσέφερε αυτή η νέα κινητικότητα σε πολλές χιλιάδες νέων. Πολλές από αυτές τις διαστάσεις είχαν βαθιά απήχηση, όπως αποκαλύπτουν τα κατοπινά μυθιστορήματα και οι κινηματογραφικές ταινίες που γυρίστηκαν.

Όμως το καλοκαίρι του 1967, ο Μάο κάλεσε τον στρατό να αποκαταστήσει την τάξη, κάνοντας μεταβολή όταν είδε ότι η επαναστατική αναταραχή άρχισε να αποτελεί απειλή για το ίδιο το ΚΚΚ. Τα τελευταία χρόνια του Μάο σημαδεύτηκαν από μια σειρά γεγονότων που σηματοδοτούν μια στροφή υπέρ των εγχώριων “τσιρακιών του καπιταλισμού” και των διεθνών “χάρτινων τίγρεων”: επαναπροσέγγιση με την Ουάσινγκτον και επίσκεψη Νίξον το 1972, επιστροφή του Ντεγκ Σιάο Πινγκ—της γάτας με τις πολλές ζωές—στην πολιτική εξουσία το 1974. Τα γεγονότα αυτά έστρωσαν το δρόμο για τη μεγάλη μεταμόρφωση που θα ακολουθούσε τον θάνατο του Μάο. Η Karl ολοκληρώνει το έργο της διερευνώντας την μοίρα της κληρονομιάς του Μάο, που χαιρετίστηκε μεν στην ιδεολογία του Κόμματος, αλλά αναστράφηκε στην πολιτική και οικονομική πρακτική. Παρατηρεί ότι “μόνο με την αποκήρυξη του Μαοϊσμού και όλων όσων αντιπροσώπευε ο Μάο στάθηκε εφικτό για τους σημερινούς αρχηγούς του Κομμουνιστικού Κόμματος να διατηρήσουν τον Μάο ως το φύλο συκής της νομιμότητάς τους.” Μια από τις αρετές του βιβλίου της Karl είναι ότι επιτρέπει την σοβαρή συζήτηση για όλα αυτά τα ζητήματα. Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε ποια θα είναι η υποδοχή του στην Κίνα, όπου η επίσημη άποψη είναι ότι τα όσα κατόρθωσε ο Μάο υπερβαίνουν κατά πολύ τα λάθη του—σε αναλογία 70-30, σύμφωνα με την αναφορά της Κεντρικής Επιτροπής το 1981. Καθώς ο κινεζικός καπιταλισμός προχωρά, δημιουργώντας όλο και μεγαλύτερα κοινωνικά και οικονομικά χάσματα, ίσως κάποιες από τις ιδέες του Μάο να μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τις εξεγερμένες μάζες καθώς αναζητούν τον τρόπο να κάνουν έφοδο στον ουρανό και πάλι.

Δεν υπάρχουν σχόλια: