Σάββατο, 19 Μαρτίου 2011

Tariq Ali-Για τις αντιφάσεις του Μάο (τέταρτο μέρος)


Η ένωση της Κίνας υπήρξε το μεγάλο έπαθλο το οποίο περίμενε τους εθνικιστές και τους φίλους τους στο εξωτερικό, αλλά η ιαπωνική εισβολή του 1937 και η άγρια κατοχή που ακολούθησε είχε εκθέσει τις αδυναμίες του ορθόδοξου εθνικισμού. Το διεφθαρμένο και δοσίλογο ΕΚΚ είχε χάσει κάθε φερεγγυότητα, με τον Τσιανγκ να συγκρίνει ως γνωστόν τους Ιάπωνες του κατοχικού στρατού θετικά σε σχέση με του Κομμουνιστές: οι πρώτοι ήταν ιάσιμη ασθένεια, οι δεύτεροι ένα καρκίνωμα που έπρεπε να καταστραφεί. Μετά το 1941, οι στρατοί των Εθνικιστών άρχισαν να αιμορραγούν στρατιώτες και αξιωματικούς προς τους προελαύνοντες κομμουνιστικούς στρατούς και τους παρτιζάνους που βρισκόντουσαν κάτω από την συνδυασμένη πολιτικο-στρατιωτική ηγεσία του Μάο Τσετούγκ, του Τσου Ντε και του Πενγκ Ντεχουάι. Η στρατηγική που είχε αναπτύξει ο Μάο σε κείμενα όπως το “Για το αντάρτικο” (1937) και “Για τον παρατεταμένο πόλεμο” (1938) έδρεπε καρπούς. Από το 1946 και μετά, ο Τσιαγκ Καισέκ και ο σκληρός πυρήνας του στρατού του που είχε χάσει το ηθικό του απωθήθηκε προς Νότο, ώσπου διέφυγαν στην Ταϊβάν στα τέλη του 1949—μαζί με τα αποθέματα και αρκετούς άλλους θησαυρούς της χώρας που είχαν λεηλατήσει από μουσεία και από τα κελάρια της Απαγορευμένης Πόλης. Μετά από δύο δεκαετίες στην επαρχία, οι Κομμουνιστές επέστρεψαν στις πόλεις, για να χαιρετιστούν ως απελευθερωτές από τεράστια πλήθη στο Πεκίνο, στην Σαγκάη και στην Καντόνα.

Όπως παρατηρεί η Karl, η χώρα που κληρονόμησε το ΚΚΚ είχε πρώτα υποστεί τον όλεθρο από τους Ιάπωνες και μετά από τον εμφύλιο: το εμπόριο είχε καταστραφεί, το εθνικό νόμισμα ήταν πλέον μηδενικής αξίας, και είχε αρχίσει να ριζώνει μια ανταλλακτική οικονομία. “Τμήματα της αστικής ιντελιγκέντσια και οι τεχνολογικά καταρτισμένες ελίτ είχαν διαφύγει μαζί με το ΕΚΚ, αφήνοντας τις πόλεις χωρίς διοίκηση και τα διάφορα ινστιτούτα χωρίς διαχείριση.” Η σήψη και η ήττα της παλιάς τάξης είχαν αφήσει πίσω τους μια ερειπωμένη επαρχία, και υπήρχε τεράστια ανεργία τις πόλεις. Τα καθήκοντα τα οποία αντιμετώπιζαν ο Μάο και οι σύντροφοί του ήταν τεράστια. Καμία θεωρία, όσο εκλεπτυσμένη και αν είναι, δεν μπορεί να προσφέρει λύσεις για να αντιμετωπιστεί μια τέτοια κρίση. Ο κομματικός στρατός που είχε χτιστεί από τον Μάο και τον κύκλο του έπαιξε τέραστιο ρόλο στην αποκατάσταση μιας τύποις έστω τάξης κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950. Η βοήθεια από αλλού ήταν περιορισμένη: η ίδια η ΕΣΣΔ ήταν ερείπιο, αν και βοήθεια καθώς και τεχνικοί στάλθηκαν, έστω με το ζόρι, μετά την πρώτη επίσκεψη του Μάο στη Μόσχα το 1949-50.

Στην Γουάσινγκτον ο Τρούμαν, και αργότερα, οι αδελφοί Νταλς, είχαν άκριτα πιστέψει ότι η νίκη του Μάο είχε ενδυναμώσει τον κομμουνιστικό μονόλιθο και ότι εφεξής η Κίνα δεν θα ήταν τίποτε άλλο από σατραπεία του Στάλιν. Αλλά πριν συνειδητοποιήσουν το σφάλμα τους, ο στρατηγός Μακάρθουρ κινήθηκε ώστε να αποτρέψει τους κορεάτες Κομμουνιστές από το να καταλάβουν την εξουσία σε ολόκληρη τη χερσόννησο, που είχε απελευθερωθεί από την ιαπωνική αποικιακή κατοχή το 1945. Οι Κομμουνιστές οπισθοχώρησαν στον Βορρά, και χιλιάδες πολιτών σφαγιάστηκαν στο μεταξύ. Όταν άρχισε ευρείας κλίμακας πόλεμος το 1950, οι κινέζοι ηγέτες κινήθηκαν για να συνδράμουν τους πολιορκημένους ΒορειοΚορεάτες. Η βοήθειά τους ήταν αποφασιστικής σημασίας. Υπό την ηγεσία του Πεγκ Ντεχουάι, ενός ευφυούς στρατηγικά στρατιωτικού, η κινεζική εκστρατευτική δύναμη απώθησε τους Αμερικανούς πίσω στον Νότο, εξασφαλίζοντας τα σύνορα της ΛΔΚ. Παρ’ όλα αυτά, παρέμειναν οι στρατιωτικές βάσεις της Νότιας Κορέας ώστε να προστατευτούν οι πελάτες, ενώ η Βόρεια Κορέα επιβίωσε, μεταλασσόμενη σιγά-σιγά σε ένα είδος σταλινικής Ρουριτανίας.

Η Karl προσφέρει αξιοθαύμαστα ευσύνοπτες αναλύσεις για τις κύριες εντάσεις και διαφωνίες που διέτρεξαν τη μαοϊστική περίοδο—την αντίθεση ανάμεσα στην γραφειοκρατία και την επανάσταση, τις διαφωνίες για τις αναπτυξιακές προοπτικές, τις σχέσεις μεταξύ Κόμματος, στρατού και μαζών. Η πολιτική σκέψη βρίσκεται πάντοτε στο κέντρο της συζήτησης. Η μαοϊστική θεωρία, στα σημεία όπου διέφερε εντελώς από την σταλινική ορθοδοξία, θα μπορούσε να συνοψιστεί ως εξής: μαζική επαναστατική συνείδηση συν μαζική δράση ισούται με χειραφέτηση και κοινωνικό μετασχηματισμό. Αντλήθηκε από την καθημερινή επαφή με τον λαό κατά τη διάρκεια του παρατεταμένου πολέμου ενάντια στην Ιαπωνία και το ΕΚΚ. Η “μαζική γραμμή” την οποία προώθησε ο Μάο πριμοδοτούσε τις “μάζες” στην διαδικασία εκλέπτυνσης και καθορισμού της θεωρίας. Το υπονόημα ότι οι οι μάζες μπορούσαν να ξεπεράσουν όλα τα εμπόδια. Αυτό ήταν αρκετό σε σχέση με τον πόλεμο—αν και ακόμα και εδώ η ήττα του ΕΚΚ θα παρέμενε αδιανόητη χωρίς την ιαπωνική εισβολή—αλλά ήταν μια τέτοια πρακτική εφικτή σε καιρό ειρήνης; Μπορεί η μαζική δράση να ξεπεράσει τα προβλήματα τα οποία τίθενται από τις κοινωνικο-οικονομικές δομές όπως είναι η ισχνότητα της βιομηχανικής βάσης; Η Karl απορρίπτει την κατηγορία του “βολονταρισμού” την οποία πολλοί κριτικοί—φιλικοί ή όχι—απευθύνουν στον Μαοϊσμό, προτιμώντας να δώσει έμφαση στον τρόπο με τον οποίο η σκέψη του Μάο “ανέστρεψε τους επικαθορισμούς” του ορθόδοξου Μαρξισμού. Αλλά εδώ το επιχείρημά της είναι πολύ αδύναμο, όπως αποκαλύπτει η μεταγενέστερη εξέλιξη της Κίνας.

Το Μεγάλο Άλμα Μπροστά που οδήγησε στον λοιμό του 1959-61 και στον θάνατο τουλάχιστον 15-20 εκατομμυρίων χωρικών ήταν χωρίς αμφιβολία το αποτέλεσμα βολονταρισμού. Μέσω της πίεσης για αυτοδιάθεση, οι αγροτικές περιοχές βιομηχανοποιήθηκαν εν μέρει με τρόπο ασυντόνιστο και άνισο, ενώ η προτροπή του Μάο να ξεπεράσουν τις ΗΠΑ και το ΗΒ στην παραγωγή ατσαλιού έφερε έναν συρμό από κλιβάνους της αυλής, οι οποίοι απέσυραν τεράστιες ποσότητες εργασίας από τα χωράφια. Οι τρομερές συνέπειες δεν ήταν ενσυνείδητες, σε αντίθεση με τους λοιμούς στην Ιρλανδία κατά την αγγλική αποικιοκρατία, ή στην Βεγγάλη· όμως αυτό δεν ήταν παρηγοριά για τις οικογένειες όσων χάθηκαν. Ο Μάο σοκαρίστηκε όταν έμαθε επιτέλους την πραγματική κλίμακα της καταστροφής, αλλά ήταν πολύ αργά για να κάνει οτιδήποτε πλέον. Πώς μπόρεσαν ο Μάο και οι συνάδελφοί του να εξαπατηθούν τόσο εύκολα από ψευδείς στατιστικές, τις οποίες έστελναν πειθήνιοι γραφειοκράτες του Κόμματος στην επαρχία για να δείξουν ότι το Μεγάλο Άλμα πήγαινε καλά; Η Karl γράφει ότι “η ρίζα του προβλήματος ήταν πως ο Μαοϊσμός είχε πάρει έναν φρικτά άσχημο δρόμο”, αλλά η διαδικασία μέσα από την οποία έγινε αυτό παραμένει ελλιπώς φωτισμένη από την ανάλυση.

Μια απ’ τις τραγωδίες του παγκόσμιου κομμουνισμού είναι ότι τα περισσότερα από τα κόμματα που δημιούργησε ενηλικιώθηκαν και έγιναν μαζικές οργανώσεις κατά τη διάρκεια του 1930 και του 1940. Μέχρι τότε, οι πρώιμες παραδόσεις της διαφωνίας και της συζήτησης μέσα στο Κόμμα των Μπολσεβίκων είχαν κατασταλεί και οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες—περιλαμβανομένου του ενενήντα τοις εκατό αυτών που υπηρέτησαν στην ΚΕ του Λένιν—είχαν εξαλειφθεί με αγριότητα. Το μοντέλο που απορρόφησαν οι νέοι Κομμουνιστές ήταν αυτό που συνάντησαν στην Μόσχα: μια κοινωνική δικτατορία του Κόμματος και της γραφειοκρατίας, που ήλεγχε όλη τη δημόσια ζωή και που τρεφόταν από θεσμοποιημένα δίκτυα καταστολής. Αυτό ήταν το σύστημα που είχε εγκατασταθεί όταν τα κόμματα αυτά ανέλαβαν την εξουσία, ή ακόμα και σε κόμματα που ήταν ενεργά σε καπιταλιστικά και αποικιακά περιβάλλοντα. Η κατάπνιξη της συζήτησης έκανε το Κόμμα και το Κράτος πιο αδύναμα. Η Karl τεκμηριώνει τέτοιες περιπτώσεις στο ΚΚΚ ακόμα και πριν αναλάβει την εξουσία, όπως είναι αυτή της Καμπάνιας Κομματικής Αποκατάστασης του 1941-42, την οποία βλέπει ως “απαρχή της λατρείας του Μάο”. Κατά την δεκαετία του 1950, υπήρξαν επανειλημμένες απόπειρες να εξαλειφθούν οι “αντεπαναστάτες”, κυρίως κατά την Αντιδεξιά Καμπάνια του 1957-58. Παρ’ όλα αυτά, η μετεπαναστατική κινεζική ηγεσία απέφυγε τις σταλινικού τύπου εκκαθαρίσεις και τις μαζικές δολοφονίες των ίδιων της των στελεχών και μελών. Όπως παρατηρεί η Karl, “σε αντίθεση με τις σταλινικές εκκαθαρίσεις, όταν και ένα χτύπημα στην πόρτα μετά τα μεσάνυχτα προανήγγειλε τηην καταστροφή, στην Μαοϊκή Κίνα τα χτυπήματα ήταν λεκτικά, στις εφημερίδες και σε πόστερ τοίχου.” Ένας λόγος για την ύπαρξη της διαφοράς αυτής ήταν ότι οι περισσότεροι δουλοπρεπείς ηγέτες που υποστήριζαν την Κομιντέρν είχαν απομακρυνθεί—και οι τελευταίοι είχαν ηττηθεί μετά από μια σύγκρουση στρατών πριν την Μεγάλη Πορεία.

Δεν υπάρχουν σχόλια: