Κυριακή, 6 Φεβρουαρίου 2011

Alain Badiou-Η κρίση του καπιταλισμού και η ιδέα του κομμουνισμού. Το κείμενο της ομιλίας (τελευταίο μέρος)

Θυμίζουμε για άλλη μια φορά ότι η Δύση δεν είναι απλώς άλλη μια γεωγραφική περιοχή του κόσμου, αλλά ένα ιδεολογικό σύστημα: οικονομία της αγοράς συν κοινοβουλευτική πολιτική. Δηλαδή, είναι ο κόσμος τον οποίο θέλουν να επιβάλλουν παγκόσμια.

Πώς να αξιολογήσουμε τις εξεγέρσεις από αυτή την άποψη; Δεν είναι το κίνημα από μόνο του αυτό που έχει σημασία, εφόσον αυτή τη στιγμή το κίνημα αυτό είναι μια αρνητική δύναμη, μια κριτική δύναμη, και όχι μια δύναμη με πλήρεις προτάσεις. Θα πρέπει να αναζητήσουμε στο κίνημα κάτι άλλο από το κίνημα, την ίδια στιγμή που θα υποστηρίζουμε πλήρως το κίνημα. Αυτό που θα μπορούσε να μας βοηθήσει σαν οδηγός είναι όχι μόνο το τι κάνουν οι άνθρωποι αλλά και το τι λένε. Θα έλεγα μάλιστα ότι στην παρούσα συγκυρία αυτά που λένε οι άνθρωποι είναι σημαντικότερα από αυτά που κάνουν. Γιατί εκεί [σε όσα λέγονται] είναι που μπορούμε να εντοπίσουμε τα πρώτα στοιχεία μιας καταφατικής σκέψης.

Θα αναφερθώ σε δύο παραδείγματα, και τα δύο από την Τυνησία: το πρώτο παράδειγμα αφορά το όταν έγινε η μεγάλη πορεία των Τυνήσιων από το κέντρο της χώρας προς την πρωτεύουσα. Το κέντρο της χώρας ήταν η πηγή του κινήματος και οργανώθηκε μια πορεία προς την Τύνιδα. Αυτό ήταν μια κρίσιμη στιγμή. Σ’ αυτή την πορεία προς την πρωτεύουσα, ένας νεαρός είπε το εξής—κάθε λέξη μετράει: “εμείς, τα παιδιά των εργατών και των αγροτών, είμαστε πιο δυνατοί απ’ τους εγκληματίες.” Εδώ έχουμε το θεμελιώδες ζήτημα του γιου και της κόρης, του νέου. Έχουμε επίσης την θεμελιακή υπενθύμιση του λαϊκού χαρακτήρα [του κινήματος]—αγρότες και εργάτες. Έχουμε τον χαρακτηρισμό του κράτους ως εγκληματικού, όχι απλά ως δεσποτικού ή διεφθαρμένου. Τέλος, έχουμε την πεποίθηση της δημιουργίας μιας δύναμης. Μια τέτοια πρόταση δεν είναι εσωτερική ως προς την Δύση. Δεν είναι κάτι που μας μιλά απλώς για ελευθερία, για αντιπροσωπευτική δημοκρατία, για ευημερία, για οικονομία της αγοράς. Είναι κάτι που επιθυμεί την δυνατότητα μια νέας πολιτικής δύναμης που θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στις πραγματικές ιστορικές συνθήκες: μια θεμελιακή, ενεργητική ενότητα μεταξύ των διαφορετικών συστατικών της νεολαίας και των διαφορετικών στοιχείων του εργαζόμενου πληθυσμού.

Κατόπιν, θα παραθέσω ένα δεύτερο παράδειγμα, πολύ συγκινητικό. Ένας νέος έλεγε: “εγώ, σήμερα, 27 Ιανουαρίου του 2011, παίρνω στα χέρια μου τις υποθέσεις της χώρας μου.” Είναι μια θεσπέσια πρόταση γιατί έχει μια θεατρική ποίηση, αλλά είναι επίσης εμβριθής. Γιατί [ο νέος] δεν απαιτεί να του δοθεί κάτι, δεν λέει “κάντε ελεύθερες εκλογές!” “δώστε μου κάποιον άλλο στην κυβέρνηση εκτός από τον Μπεν Αλί!”, “κάντε αυξήσεις στους μισθούς!” Όχι, λέει αντιθέτως ότι “εγώ, αυτή τη στιγμή, αυτό που κάνω είναι να πάρω στα χέρια μου όλες τις υποθέσεις της χώρας μου.” Νομίζω ότι όταν προσπαθούμε να αναγνώσουμε τι συμβαίνει, όταν πάμε να δούμε τι συμβαίνει, όταν συζητάμε με τους ανθρώπους για το τι γίνεται, πρέπει να συγκρατούμε τέτοιου είδους πράγματα. Είναι αυτά τα πράγματα που πρέπει να γίνουν αφετηρία για τη σκέψη. Με άλλα λόγια, πρέπει πάντα να σκεφτόμαστε με αφετηρία ό,τι δεν μπορεί να συρρικνωθεί στη Δύση.

Αυτό, θα ήθελα να σας πω σήμερα, είναι το κύριο μάθημα των εξεγέρσεων: η ιστορική τους κατάσταση, η αμφισημία τους, και η μέθοδος με την οποία μπορούν να υπηρετήσουν την παγκόσμια σκέψη για την πολιτική. Αλλά υπάρχει και ένα γενικότερο μάθημα, το οποίο μπορεί να διαλευκάνει τον δικό μας ενθουσιασμό όταν συμβαίνουν νικηφόρες εξεγέρσεις. Το μάθημα είναι ότι αυτό που φαίνεται πολύ στέρεο μπορεί να καταρρεύσει ξαφνικά. Όπως ξέρετε, χρειάζεται θάρρος. Η περίοδος, ακριβώς επειδή είναι μεταβατική, είναι δύσκολη. Έχουμε πολλές αποτυχίες. Η αλαζονεία των κυρίαρχων είναι μεγάλη. Οι απογοητεύσεις είναι συνηθισμένες. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει κάτι σημαντικό που μας δίνει θάρρος: το να διαπιστώνουμε ότι ακόμα και από άποψη τακτικής υπάρχουν νίκες. Και ότι κάτι που φαινόταν γερά εδραιωμένο, πολύ στέρεο, μπορεί πραγματικά να καταρρεύσει. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, σε λίγες μάλλον μέρες, ο Μπεν Αλί, που ήταν πολύ ισχυρός, ο αναμφισβήτητος άρχων της Τυνησίας, το αγαπημένο παιδί της Δύσης, ανατράπηκε. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να σκεφτόμαστε διαρκώς: η ισχύς την οποί αντιμετωπίζουμε πρέπει διαρκώς να φανταζόμαστε και να σκεφτόμαστε ότι είναι ίσως επίσης εύθραυστη. Το γεγονός είναι ότι η δική τους δύναμη είναι ουσιαστικά η δική μας αδυναμία. Κάθε ενίσχυση της δικής μας ικανότητας για δράση μπορεί πράγματι να αντιπροσωπεύει για τους αντιπάλους μας ένα σημαντικό κίνδυνο. Κάθε δράση που είναι εφικτή στο πολιτικό πεδίο είναι χρήσιμη. Αναζητούν διαρκώς να μας φοβίσουν, παρουσιάζοντάς μας το δυτικό σύστημα ως μια ισχύ που πρακτικά δεν έχει όρια. Όχι, δεν είναι έτσι. Ακόμα και απλές εξεγέρσεις είναι ικανές να εδραιώσουν την μεγάλη αδυναμία που κρύβει ο εχθρός μας. Και αυτό είναι ίσως μια μεγάλη πηγή θάρρους.

Και νομίζω πως θα κλείσω με ένα ποίημα, του μεγάλου δραματουργού και συγγραφέα της κομμουνιστικής περιόδου, του Μπέρτολτ Μπρεχτ. Θα το διαβάσω στα γαλλικά και μετά αυτός [Σάββας Μιχαήλ] θα το διαβάσει στα ελληνικά [στη μετάφραση της Νάντιας Βαλαβάνη]. Το ποίημα λέγεται “Εγκώμιο της διαλεκτικής”:

Το άδικο προχωρά σήμερα με βήμα όλο σιγουριά.
Οι καταπιεστές προετοιμάζονται για δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Η βία εξασφαλίζει: Όπως ακριβώς είναι, έτσι θα μείνει.
Καμιά φωνή δεν αντηχεί έξω από τη φωνή των κυρίαρχων
Και στις αγορές λέει η εκμετάλλευση αδιάντροπα: Τώρα
εγώ πρώτη ξεκινάω.

Μα κι απ’ τους καταπιεσμένους λένε πολλοί τώρα:
Αυτό που θέλουμε, ποτέ δεν πρόκειται να γίνει

Όποιος ακόμα ζει, δε λέει: Ποτέ!
Το σίγουρο δεν είναι σίγουρο.
Όπως ακριβώς είναι, έτσι δε μένει.
Όταν πουν ό,τι είχανε οι κυρίαρχοι να πούνε
Θα μιλήσουνε οι κυριαρχούμενοι.
Ποιος τολμάει να πει: Ποτέ;
Ποιος φταίει, σαν η καταπίεση παραμένει; Εμείς.
Ποιος θα φταίει σαν η καταπίεση συντριβεί; Εμείς πάλι.
Όποιος γονατισμένος είναι, όρθιος να σηκωθεί!
Όποιος χαμένος είναι, να παλέψει!
Όποιος την κατάστασή του έχει αναγνωρίσει, πώς να εμποδιστεί;
Γιατί οι νικημένοι του σήμερα είναι οι νικητές του αύριο
Και το Ποτέ γίνεται: Σήμερα ακόμα!

Και θα ήθελα να κλείσω με μια φράση: θα βγούμε μια μέρα από τη Δύση; Σε κάθε περίπτωση, δεν θα πούμε “ποτέ!”

Δεν υπάρχουν σχόλια: