Πέμπτη, 3 Φεβρουαρίου 2011

Alain Badiou-Η κρίση του καπιταλισμού και η ιδέα του κομμουνισμού. Το κείμενο της ομιλίας (πρώτο μέρος)


Alain Badiou

Η κρίση του καπιταλισμού και η ιδέα του κομμουνισμού

Ομιλία στο αμφιθέατρο Μ.Α.Χ, ΕΜΠ, Αθήνα, 28/1/2011

Θα ήθελα να σας μιλήσω απόψε για τις εξεγέρσεις της νεολαίας σε όλο τον κόσμο: τις εξεγέρσεις στην Ελλάδα εδώ και δύο χρόνια, στην Τυνησία αυτήν την εποχή, στην Αίγυπτο, και σε άλλες χώρες.

Τι θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε εξέγερση;

Αποκαλώ εξέγερση την δράση μέσα στους δρόμους ανθρώπων που επιδιώκουν την ανατροπή της κυβέρνησης μέσα από σημαντικές διαδηλώσεις που συνοδεύονται ορισμένες φορές και από τη βία.

Θα ήθελα ιδιαίτερα να τονίσω τον εξαιρετικό χαρακτήρα της εξέγερσης στην Τυνησία. Ο εξαιρετικός αυτός χαρακτήρας συνίσταται στο γεγονός ότι η εξέγερση αυτή ήταν νικηφόρα. Υπήρχε ένας πρόεδρος εδώ και εικοσιτρία χρόνια, ο οποίος φαινόταν καλά εδραιωμένος, και ο οποίος ανατράπηκε από τη λαϊκή δράση. Η νίκη δεν είναι ακόμα πλήρης. Ο Μπεν Αλί ανατράπηκε, αλλά το καθεστώς Μπεν Αλί, το κράτος του Μπεν Αλί βρίσκεται ακόμα στη θέση του. Παρ’ όλα αυτά επιτεύχθηκε μια τεράστια τακτική νίκη.

Στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες, υπήρξαν μεγάλες αναταραχές, αλλά χωρίς νίκες, ούτε καν νίκες τακτικής. Μια νίκη του ενωμένου λαού κόντρα στο κράτος του, την αστυνομία του και το στρατό του είναι σπάνια νίκη. Θα πρέπει λοιπόν να χαιρετίσουμε αυτές τις νίκες, όσο περιορισμένες και αν είναι.

Για ποιο λόγο πρέπει να προχωρήσουμε σε μια ανάλυση αυτής της εξέγερσης [στην Τυνησία]; Θα μπορούσαμε να αρκεστούμε στο να πούμε “είμαστε ευχαριστημένοι και υποστηρίζουμε την νίκη σας.” Πρέπει όμως να αναλύσουμε και να στοχαστούμε την όλη κατάσταση. Μπορούμε να αισθανθούμε μια ανησυχία: πρώτον, η νίκη δεν είναι ακόμα πλήρης, και δεύτερον μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι υπερβολικά πολλοί δηλώνουν ότι είναι ευχαριστημένοι. Όσοι στον δυτικό κόσμο υποστήριζαν τον Μπεν Αλί επί εικοσιτρία χρόνια δηλώνουν σήμερα ευχαριστημένοι με την πτώση του. Αυτός είναι ήδη ένας λόγος ανησυχίας· υπάρχει ένα είδος συναινετικής ικανοποίησης γύρω από αυτή τη νίκη. Πρακτικά, η μόνη κυβέρνηση που δεν είναι ευχαριστημένη είναι η γαλλική. Όλες οι άλλες δήλωσαν ικανοποιημένες. Τελικά, είμαστε σήμερα υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε μια συναίνεση της γνώμης που μας θέλει όλους ικανοποιημένους με την πτώση του Μπεν Αλί.

Συνεπώς, έχουμε ένα λόγο να αναλύσουμε την κατάσταση και να αναρωτηθούμε για ποιο λόγο τόσοι πρώην υποστηρικτές του Μπεν Αλί υποστηρίζουν τώρα την πτώση του. Επιμένω σε ένα σημείο: όταν μια κυβέρνηση ανατρέπεται από τη λαϊκή δράση, και ιδιαίτερα από τη νεολαία τόσο των διανοουμένων όσο και των λαϊκών ανθρώπων, έχουμε ένα σπάνιο φαινόμενο. Για να βρούμε κάποιο προηγούμενο, θα πρέπει να ανατρέξουμε τριάντα χρόνια πριν, στην στιγμή της ανατροπής του Σάχη στο Ιράν, το 1979: τριάντα χρόνια στην διάρκεια των οποίων η κυρίαρχη ιδέα ήταν ότι τέτοια φαινόμενα δεν είναι πλέον εφικτά, και ότι παντού θα υπάρχει μόνο η αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Η ανατροπή μιας κυβέρνησης με λαϊκή δράση ήταν αδύνατη. Τριάντα χρόνια μετά, έχουμε μια νέα νίκη στους δρόμους.

Στην διάρκεια αυτών των τριάντα ετών, είχαμε την ιδέα του “τέλος της ιστορίας”. Το τέλος της ιστορίας δεν σήμαινε ότι δεν θα συνέβαινε τίποτε, αλλά ότι δεν θα έχουμε εφεξής κανένα πολιτικό συμβάν, εφόσον ονομάσουμε συμβάν την άμεση συλλογική δράση, μια ιστορικής σημασίας απόφαση που επιβάλλει ο λαός. Όλοι έλεγαν πως η φυσιολογική πορεία των πραγμάτων θα ήταν η οικονομία της αγοράς και η κοινοβουλευτική δημοκρατία. Αυτό ήταν το ιδανικό όλου του κόσμου. Και στο τέλος, αυτή έπρεπε να είναι η γενική υποκειμενικότητα. Ήταν το βασίλειο της ελευθερίας: της ελεύθερης οικονομίας και των ελεύθερων εκλογών. Έτσι κι αλλιώς, οι εκλογές είναι μέρος της αγοράς.

Αυτό ήταν το πραγματικό νόημα της λέξης “παγκοσμιοποίηση”. Η παγκοσμιοποίηση έχει ένα νόημα αντικειμενικό, που είναι η παγκόσμια αγορά, ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός. Έχει όμως και ένα υποκειμενικό νόημα, την ιδέα ότι δεν υπάρχει παρά μόνο μια δυνατότητα, και ότι αυτή η δυνατότητα είναι η συμμαχία ανάμεσα στην ελεύθερη οικονομία και της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Υπήρξαν πόλεμοι στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν, αγριότατοι εμφύλιοι πόλεμοι, ιδιαίτερα στα αφρικανικά κράτη, υπήρξε πολύ βίαιη καταστολή, όπως η καταστολή της Ιντιφάντα στην Παλαιστίνη, κι όμως, συνέχιζαν να λένε ότι όλα αυτά ήταν για να καταλήξουμε τελικά σε μια παγκόσμια κατάσταση στην οποία το ιδεώδες που όλοι συμμερίζονταν θα ήταν η συμμαχία της φιλελεύθερης οικονομίας και της εκλογικής δημοκρατίας.

Αυτό που ξεχωρίζει στα γεγονότα της Τυνησίας είναι ότι είναι εξωγενή ως προς αυτή την ιδέα: δεν συνδέονται με την οικονομία της αγοράς, και δεν συνδέονται επίσης ούτε με τις εκλογές. Ξαναβρίσκουν τη μορφή της άμεσης λαϊκής δράσης και αποδεικνύουν ότι αυτή η μορφή αυτή μπορεί να είναι ακόμα νικηφόρα.

Θα ήθελα να δώσω λοιπόν ένα όνομα σ’ αυτή τη συμμαχία της οικονομίας της αγοράς και της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, αυτού του συνόλου που θεωρήθηκε αξεπέραστο. Και προτείνω το όνομα “Δύση.” Αυτό το όνομα δίνει και το ίδιο στον εαυτό του άλλωστε. Υπάρχουν και άλλα ονόματα για αυτό [το σύνολο]: για παράδειγμα, “διεθνής κοινότητα” --όταν λέμε “διεθνής κοινότητα”, εννοούμε τις δυτικές δυνάμεις. Μερικές φορές ονομάζουν την δύση “πολιτισμό.” Έξω από αυτόν, οι υπόλοιποι είναι “βάρβαροι.” Γνωρίζετε την έκφραση “σύγκρουση των πολιτισμών”: σημαίνει τον πόλεμο που διεξάγει η Δύση ενάντια σε όλους τους άλλους. Με άλλα λόγια, “Δύση” είναι το όνομα της υποκειμενικά εννοούμενης παγκοσμιοποίησης: η αντίληψη ότι σήμερα μόνο μία κοσμοθεωρία είναι εφικτή και καταφατική.

Λοιπόν, το ερώτημα που θα ήθελα να σας θέσω είναι το εξής: Είμαστε σε ένα καιρό εξεγέρσεων; Και ποια είναι η σχέση ανάμεσα σ’ αυτές τις εξεγέρσεις και την κυριαρχία της Δύσης;

Δεν υπάρχουν σχόλια: