Σάββατο, 1 Ιανουαρίου 2011

Bruno Bosteels, Ο Μπαντιού χωρίς τον Ζίζεκ (όγδοο μέρος)


7.
Για τον Ζίζεκ, το κλειδί για τη λακανική διαφυγή από το αδιέξοδο του νόμου και του αισχρού του αδήλωτου είναι η έννοια της πράξης. Όπως γράφει σε μια σημαντική αυτοκριτική παρατήρηση στον καινούργιο πρόλογο του Ου γαρ οίδασι τι ποιούσι: “Το λακανικό όνομα για αυτή τη χειρονομία διακοπής του φαύλου κύκλου του υπερεγώ είναι πράξη, και η απουσία μιας ξεκάθαρης επεξεργασίας της έννοιας της πράξης στην σχέση της με τη φαντασίωση είναι ίσως η βασική αποτυχία του Το υψηλό αντικείμενο της ιδεολογίας.”[36] Θα μπορούσαμε ακόμη και να πούμε ότι ολόκληρη η πολεμική του Ζίζεκ με τον Μπαντιού φτάνει στο απώγειό της με αυτή την έννοια της πράξης, η οποία, ας προσθέσουμε παρενθετικά, εξισώνεται συχνά, χωρίς πολλά-πολλά, με την έννοια του συμβάντος στον Μπαντιού. Ο Ζίζεκ φυσικά δεν είναι ο μόνος που κάνει κάτι τέτοιο: και η Αλένκα Ζούπανσιτς μοιάζει επίσης να προτείνει στο βιβλίο της Ηθική του πραγματικού: Καντ, Λακάν ότι υπάρχει κάτι περισσότερο από μια συγγενική ομοιότητα ανάμεσα στις δύο έννοιες. Είναι λοιπόν η πράξη τελικά συνώνυμη με το συμβάν;

Στις σελίδες που απομένουν είναι προφανώς αδύνατο να προσφέρω μια συστηματική σύνοψη των μεταλλασσόμενων ορισμών της πράξης που δίνει ο Ζίζεκ στο συνολικό σώμα του έργου του. Ούτε έχω τα προσόντα για να αποπειραθώ μια λεπτομερή σύγκριση με τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η πράξη στο σεμινάριο του Λακάν για την Ψυχαναλυτική πράξη, σεμινάριο το οποίο, είναι ενδιαφέρον, διακόπηκε εξαιτίας των “συμβάντων” (ή θα πρεπε να πούμε “πράξεων”;) του Μάη του 68 στη Γαλλία. Αυτό που θέλω απλώς να προτείνω είναι ότι υπάρχουν δύο θεμελιώδεις έννοιες της πράξης που κυκλοφορούν στο τεράστιο έργο του Ζίζεκ, και ότι μόνο μία από αυτές μοιάζει να ακολουθεί αυστηρά από την λακανική χρήση της έννοιας. Υπάρχει πρώτα από όλα η έννοια της πράξης ως διάβαση της θεμελιώδους φαντασίωσης, η οποία τελικά ακολουθείται από την ταύτιση με το σύμπτωμα ως μη συμβολοποιήσιμο υπόλειμμα της διαδικασίας συμβολοποίησης, όπου η απόλαυση και το σημαίνον ταυτίζονται άμεσα. Η καθοριστική πράξη ενός υποκειμένου συνεπώς συνίσταται όχι απλώς στην ερμηνεία της επιθυμίας του μέσω της ενσωμάτωσής της στο υπάρχον συμβολικό δίκτυο, αλλά στην ανάληψη της υπόθεσης ότι τελικά το συμβολικό είναι ανύπαρκτο — συντακτικά ατελές. “Η πράξη περιλαμβάνει την αποδοχή αυτής της διπλής αδυνατότητας/ορίου: αν και το εμπειρικό μας σύμπαν είναι ατελές, τούτο δε σημαίνει ότι υπάρχει μια άλλη, ‘αληθινή’ πραγματικότητα που το συγκροτεί’, όπως άψογα δείχνει το παράδειγμα της Αντιγόνης: “Η πράξη της Αντιγόνης την τοποθετεί, τρόπον τινά, στο ex nihilo των μεσοδιαστημάτων της πραγματικότητας, αίροντας στιγμιαία τους ίδιους τους κανόνες που ορίζουν τι μετρά ως (κοινωνική) πραγματικότητα”. [37] Όμως, κυρίως στα πιο πρόσφατα έργα του Ζίζεκ, βρίσκουμε επίσης μια δεύτερη, εντελώς διαφορετική σύλληψη της πράξης ως αυτό το οποίο όχι μόνο προϋποθέτει το πραγματικό ως ανέφικτο και μαρτυρεί για αυτό αλλά και επίσης μεταμορφώνει εκ θεμελίων ολόκληρη τη συμβολική τάξη η οποία θέτει εξ αρχής τις παραμέτρους για το τι είναι εφικτό και τι ανέφικτο. Έτσι, διακρίνοντας αυτό που ονομάζει την “πράξη καθαυτή” από άλλες τροπικότητες όπως το υστερικό ξέσπασμα [acting out], το ψυχωτικό πέρασμα στην πράξη [passage à l’ acte] και η συμβολική πράξη τυπικής αυτοεπικύρωσης, ο Ζίζεκ γράφει: “Σε αντίθεση με αυτές τις τρεις τροπικότητες, η πράξη καθαυτή είναι η μόνη η οποία αναδομεί τις ίδιες τις συμβολικές συντεταγμένες της κατάστασης του δράστη: είναι μια παρέμβαση στην πορεία της οποίας μεταμορφώνεται δραστικά η ίδια η ταυτότητα του δράστη.”[38] Υπό μια έννοια, αυτή η μετατόπιση από μία σύλληψη της πράξης σε μια άλλη —μετατόπιση η οποία είναι ξεκάθαρο πως περιλαμβάνει μια οξεία αυτοκριτική εκ μέρους του συγγραφέα— συμπίπτει επίσης με μια αποφασιστική επανεπιβεβαίωση του γεγονότος ότι συμβαίνουν θαύματα: “Από το ‘αδύνατο να συμβεί’ περνάμε έτσι στο ‘το αδύνατο συμβαίνει’ —αυτό είναι το πιο δύσκολο για μας να αποδεχτούμε και όχι το δομικό εμπόδιο το οποίο αναβάλλει δια παντός την τελική επίλυση. ‘Είχαμε ξεχάσει πώς να είμαστε έτοιμοι ακόμα και για να γίνονται θαύματα.’”[39] Το ερώτημα του ποιος ή τι θα αποτελούσε παράδειγμα αυτού του τύπου θαύματος, παρόμοια με την υψηλή επίδειξη της πρώτης πράξης από την Αντιγόνη, παραμένει ωστόσο ασαφές.

Η βασική μου υπόθεση σε ό,τι αφορά αυτούς τους δύο ορισμούς της πράξης ισχυρίζεται λοιπόν ότι ενώ η πρώτη έννοια οφείλεται ξεκάθαρα στον Λακάν, η δεύτερη αποτελεί σε μεγάλο βαθμό απόπειρα ιδιοποίησης, κάτω από τον ίδιο λακανικό όρο, ό,τι κατανοεί ο Μπαντιού ως αληθινά μετασχηματιστική διαδικασία αλλαγής, δηλαδή του μόνο πράγματος που θα άξιζε να αποκαλείται συμβάν. Μου φαίνεται όμως ότι το ερώτημα του αν και πώς μπορούμε να πάμε από εδώ εκεί παραμένει ακόμα μάλλον ανοιχτό: μπορούμε να περιμένουμε να πάμε ποτέ στην πράξη ως ριζοσπαστική αλλαγή αν ξεκινήσουμε από την πράξη ως πραγματικό ή από την πράξη ως αντιμετώπιση της υπό εξάλειψη αιτίας [vanishing cause] του πραγματικού, μετά τη διάσχιση της θεμελιακής φαντασίωσης; Πιο πρόσφατα, και ωσάν για να γεμίσει το κενό ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο έννοιες, ο Ζίζεκ φαίνεται επίσης να να προτιμά όλο και περισσότερο έναν ορισμό της πράξης με όρους καθαρά φορμαλιστικούς, ως αταλάντευτη προσκόλληση σε αρχές κόντρα σε κάθε συγκυρία. Η πεισματική άρνηση του Πάπα να υποχωρήσει στο ζήτημα της έκτρωσης, για παράδειγμα, μπορεί να λειτουργήσει συνεπώς ως παράδειγμα αυθεντικής ηθικής πράξης, κόντρα στην πραγματιστική προσαρμοστικότητα και τον αυτάρεσκο [feel-good] πνευματισμό του Δαλάι Λάμα: “Ο Πάπας, αντίθετα, μας θυμίζει ότι υπάρχει τίμημα που πρέπει να πληρωθεί για να έχουμε μια ηθική στάση με την ορθή έννοια—είναι η ίδια του η πεισματική προσκόλληση στις ‘παλιές αξίες’, το ότι αγνοεί τις ‘ρεαλιστικές’ συμπεριφορές του καιρού μας ακόμα και όταν τα επιχειρήματα μοιάζουν ‘προφανή’ (όπως στην περίπτωση της καλόγριας που πέφτει θύμα βιασμού), που τον καθιστά αυθεντικά ηθική μορφή.”[40]

Αν με την επεξεργασία του των διαφορετικών εννοιών της πράξης ο Ζίζεκ ήθελε απλώς να σημειώσει ότι ο Λακάν έχει περισσότερα να προσφέρει σ’ αυτόν τον τομέα από ότι θέλει να παραδεχθεί ο Μπαντιού, τότε θα μπορούσαμε να σταματήσουμε εδώ τη συζήτηση και να σφίξουμε τα χέρια μπροστά από άλλη μία ευτυχή σύμπτωση. Αλλά υπάρχει και συνέχεια. Στην πραγματικότητα, η ζιζεκική κατανόηση της λακανικής πράξης ως πραγματικού δεν αναπαριστά απλώς τον εαυτό της ως πιο ριζοσπαστική από το συμβάν στον Μπαντιού, αλλά έρχεται κάποια στιγμή όπου ο σεβασμός προς την πράξη ως καθαρή χειρονομία αυτο-συσχετιζόμενης αρνητικότητας [self-relating negativity] ή/και πεισματικής προσκόλλησης σε αρχές αχρηστεύει εκ των προτέρων κάθε στρατευμένη πιστότητα σε κάποιο αγώνα του είδους για το οποίο ο Μπαντιού θεωρεί ότι είναι υποχρεωμένος να ορκιστεί πιστότητα, ακολουθώντας το παράδειγμα ενός από τους άλλους του μέντορες, εκτός του Λακάν και του Αλτουσέρ, δηλαδή του Σαρτρ.

Ο Μπαντιού συνόψισε κάποτε τις δύο εναλλακτικές στην τελευταία πραγματικά συναρπαστική πολεμική στην γαλλική πολιτικο-φιλοσοφική σκέψη ως εξής: “Σαρτρ εναντίον Αλτουσέρ: αυτό σήμαινε, στην ουσία, ο Αγώνας [the Cause] ενάντια στην αιτία [the cause]”. Με αυτό το λογοπαίγνιο, βέβαια, ο Μπαντιού δεν αναφέρεται απλώς σε κάθε πολιτικό Αγώνα, αλλά επίσης, πιο συγκεκριμένα στο μαοϊκό Ο λαϊκός αγώνας [La Cause du Peuple], το οποίο θα μπορούσε παντα να μετρήσει υπέρ του Σαρτρ, ενώ οι αναλύσεις του Αλτουσέρ για την ανακάλυψη απ’ τον Μαρξ μιας δομικής ή απούσας αιτίας δεν έμοιαζαν να επιτρέπουν κάποια παρόμοια αφοσίωση: “Το έβλεπε κανείς καλά στις επιλογές και στην αίσθηση κατεπείγοντος: Ο Αλτουσέρ με τον Waldeck Rochet [ΓΓ του ΚΚΓ], όταν σκούρυναν τα πράγματα. Και ο Σαρτρ με τους ‘Μάο’, κόντρα σε όλα” [41]. Σε ποιο σημείο αυτής της σύγκρουσης λοιπόν θα έπρεπε να τοποθετήσουμε τον Λακάν; Στο κάτω-κάτω, δεν διέλυσε απότομα, στο τέλος της ζωής του, την École freudienne de Paris μόνο και μόνο για να δημιουργήσει την École de la Cause freudienne, η οποία συχνά αναφερόταν απλώς ως École de la Cause [Σχολή του Αγώνα]; Ίσως αυτό να μας δίνει κάποιους ανεκδοτολογικούς λόγους να τοποθετήσουμε τον Λακάν στο ίδιο στρατόπεδο με τον Σαρτρ και τον Μπαντιού.

Από την άλλη, ο Ζίζεκ καταλήγει τους στοχασμούς του στο Ου γαρ οίδασι τι ποιούσι, πάνω στο θέμα της κατάστασης στην πρώην ΕΣΣΔ, με μια έκκληση για ένα αριστερό λακανικό πολιτικό εγχείρημα το οποίο θα κρατούσε τουλάχιστον ζωντανή τη μνήμη περασμένων αγώνων, ακόμα και αν έχουν παραγκωνιστεί από τη στροφή στον δυτικό καπιταλισμό και τον νεορατσισμό: “Σήμερα περισσότερο από ποτέ, εν τω μέσω των ποταπών καιρών όπου ζούμε, το καθήκον της Αριστεράς είναι να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη όλων των χαμένων αγώνων, όλων των συντετριμμένων και διαστρεβλωμένων ονείρων και ελπίδων που προσκολλήθηκαν στα αριστερά εγχειρήματα.” [42] Παρ’ όλα αυτά, το απώτερο παράδοξο αυτού του ελπιδοφόρου εγχειρήματος μπορεί κάλλιστα να είναι η εγγενής του ασυμβατότητα με κάποιες από τις ίδιες διδαχές της λακανικής σχολής που εμπνέουν τόσο βαθιά τον Ζίζεκ. Όπως γράφει στο Ευερέθιστο υποκείμενο, σε άλλη μια καλή σύνοψη της όλης του πολεμικής απάντησης στον Μπαντιού:  “Για τον Λακάν, η αρνητικότητα, η αρνητική χειρονομία της απόσυρσης, προηγείται κάθε θετικής χειρονομίας ενθουσιώδους ταύτισης με έναν Αγώνα: η αρνητικότητα λειτουργεί ως η προϋπόθεση της (α)δυνατότητας [the condition of (im)possibility] της ενθουσιώδους ταύτισης—δηλαδή, την θεμελιώνει, της ανοίγει χώρο, αλλά ταυτόχρονα συσκοτίζεται από αυτή και την υπονομεύει.”[43] Θα φαινόταν λοιπόν πως κάθε βάσει αρχής αναγνώριση του πραγματικού της απόλαυσης και της ενόρμησης ως απούσας αιτίας ή απόντος κέντρου της πολιτικής οντολογίας υπονομεύει, με την αυστηρή έννοια, την δυνατότητα ταύτισης με ένα αριστερό Αγώνα εκ των προτέρων — εκτός κι αν αυτός είναι ήδη χαμένος! Για να το θέσουμε ακόμα πιο ωμά:  ποιοι αγώνες απομένουν να κρατηθούν ζωντανοί από ψυχαναλυτική άποψη αν για αυτή την άποψη η πιο ριζοσπαστική πράξη συνίσταται στην καθοριστική χειρονομία καθαρής αρνητικότητας του υποκειμένου, χειρονομία που προηγείται κάθε εφικτού υποψηφίου και τον υποσκάπτει; [44]

30 σχόλια:

rdDcom είπε...

“Ο Πάπας, αντίθετα, μας θυμίζει ότι υπάρχει τίμημα που πρέπει να πληρωθεί για να έχουμε μια ηθική στάση με την ορθή έννοια—είναι η ίδια του η πεισματική προσκόλληση στις ‘παλιές αξίες’, το ότι αγνοεί τις ‘ρεαλιστικές’ συμπεριφορές του καιρού μας ακόμα και όταν τα επιχειρήματα μοιάζουν ‘προφανή’ (όπως στην περίτπωση της καλόγριας που βιάζεται), που τον καθιστά αυθεντικά ηθική μορφή.”[40]

Στείλτου την διεύθυνση του Άνθιμου για φιλικό τετ-α-τετ.

rdDcom είπε...

«η αρνητικότητα λειτουργεί ως η προϋπόθεση της (α)δυνατότητας [the condition of (im)possibility] της ενθουσιώδους ταύτισης—δηλαδή, την θεμελιώνει, της ανοίγει χώρο, αλλά ταυτόχρονα συσκοτίζεται από αυτή και την υπονομεύει»

Αυτό είναι η αριστοτελική στέρηση (μάλλον μεταδόθηκε στον Ζίζεκ μέσω Ντεριντά + Ντελέζ): κάθε πραγμο-/υλοποίηση είναι υποδεέστερη των συνθηκών της (α)δυνατότητας. Το έχουμε ξανασυζητήσει αυτό σε σχέση με Ζίζεκ, αλλά δεν θυμάμαι πού.

---
Θα στείλω τα ορθογραφικά σε λίγο.

rdDcom είπε...

«δηλαδή, την θεμελιώνει, της ανοίγει χώρο, αλλά ταυτόχρονα συσκοτίζεται από αυτή και την υπονομεύει.»

Τα υποκείμενα εδώ αλλάζουν - νομίζω ότι ο Ζίζεκ μεταφράζει από Γαλλικά εδώ - και ο editor δεν το είδε.

RDAntonis είπε...

Τρώει κατ' εξακολούθηση τα μούτρα με τα της θρησκείας ο Ζίζεκ. Έχουμε ξαναπεί εδώ για τα όρια της συνηγορίας του διαβόλου ή της πρόκλησης για χάρη της πρόκλησης.

RDAntonis είπε...

Αυτό είναι η αριστοτελική στέρηση (μάλλον μεταδόθηκε στον Ζίζεκ μέσω Ντεριντά + Ντελέζ): κάθε πραγμο-/υλοποίηση είναι υποδεέστερη των συνθηκών της (α)δυνατότητας. Το έχουμε ξανασυζητήσει αυτό σε σχέση με Ζίζεκ, αλλά δεν θυμάμαι πού.

Ναι, ακριβώς. Το ντεριντιανό α/δύνατο, η συζήτηση για την δύναμη στον Αριστοτέλη. Βλ. σχετικά και Agamben, Potentialities.

RDAntonis είπε...

Πρωτότυπο: "that is to say, it lays the ground, opens up space for it, but is simultaneously obfuscated by it and undermines it" (παράθεμα από Zizek, Ticklish Subject, 154).

RDAntonis είπε...

Τώρα συνειδητοποίησα ότι έχασα το λογοπαίγνιο στη φράση του Μπαντιού για Αλτουσέρ-Σαρτρ. Το δεύτερο "cause" είναι η "αιτία" --absent cause-- και όχι ο αγώνας όπως λάθος μετέφρασα. Διορθώνω.

rdDcom είπε...

(Αν δεν τα έχεις ήδη διορθώσει)

μεταλασσόμενων ορισμών --> μεταλλασσόμενων ορισμών
διαδικασίας σμβολοποίησης --> διαδικασίας συμβολοποίησης
συνίσταται όχι απλώς στην ερημεία του ή της επιθυμίας του μέσω της ενσωμάτωσής της στο υπάρχον συμβολικό δίκτυο ---> μάλλον «ερμηνεία», αλλά υπάρχει πρόβλημα με σύνταξη.
σε ό,τι αορά αυτούς--> σε ό,τι αφορά αυτούς
κάθε στρατυεμένη πιστότητα-->κάθε στρατευμένη πιστότητα
Αλτουσέρ για την ανακάλυχη--->Αλτουσέρ για την ανακάλυψη
Écle freudienne de Paris--->École freudienne de Paris
πολιτικόε γχείρημα το--->πολιτικό εγχείρημα το
Πάπα να υποχωρήσεη--->Πάπα να υποχωρήσει
όπως στην περίτπωση της καλόγριας που βιάζεται--->όπως στην περίπτωση της καλόγριας που βιάζεται


===============

“Η πράξη της Αντιγόνης την τοποθετεί, τρόπον τινά, στο ex nihilo των μεσοδιαστημάτων της πραγματικότητας, αίροντας στιγμιαία τους ίδιους τους κανόνες που ορίζουν τι μετρά ως (κοινωνική) πραγματικότητα”.---> Αυτό ήταν η ειρωνική αποστασιοποίηση. [Λακάν δεν είναι το παράθεμα;]

οποίας μεταμορφώνεται δραστικά η ίδια η ταυτότητα του δράστη.---> εδώ διαφορά με Μπαντιού, από τελευταίο σεμινάριο - κατ' αρχάς δεν μεταμορφώνεται η «ταυτότητα», το μηδέν ή το γενολογικό δεν έχει «ταυτότητα».

δηλαδή του μόνο πράγματος που θα άξιζε να αποκαλείται συμβάν.---> το συμβάν δεν κάνει μόνο του τίποτε, μπορεί να χαθεί χωρίς ίχνος.

μπορούμε να περιμένουμε να πάμε ποτέ στην πράξη ως αλλαγή αν ξεκινήσουμε από την πράξη ως πραγματικό ή από την πράξη ως αντιμετώπιση της υπό αίρεση αιτίας [vanishing cause] του πραγματικού, αφού διατρέξουμε την θεμελιώδη φαντασίωση;---> Δεν καταλαβαίνω το ερώτημα, το δίνεις στα αγγλικά;

====

rdDcom είπε...

ο Αγώνας [the Cause] ενάντια στην αιτία [the cause].
====
Μηλιέ, πού είσαι;

rdDcom είπε...

για την καλόγρια, καλύτερα ---> που πέφτει θύμα βιασμού από

Το άλλο μου ακούγεται κάπως περίεργο - βιάζεται να πάει στον εσπερινό, κ.λπ.

rdDcom είπε...

Και χρόνια πολλά.

RDAntonis είπε...

Έγιναν οι διορθώσεις, merci.

Το παράθεμα περί Αντιγόνης είναι από Ζίζεκ, Μίλησε κανείς για ολοκληρωτισμό;

Περί εξαφάνισης του συμβάντος χωρίς ίχνος: Ναι, για αυτό το λόγο πέφτει άλλωστε το βάρος στην μετασυμβαντική πιστότητα. Ας πάρουμε ένα ακραίο παράδειγμα: Άγιος Παύλος. Αυτό καθαυτό το περιστατικό στη Δαμασκό δεν είναι καν παραδεκτό από τον Μπαντιού. Ανήκει στη σφαίρα της θρησκευτικής μυθοπλασίας. Του δίνεται ελάχιστη σημασία. Όλο το βάρος πέφτει στην ανάπτυξη της μετασυμβαντικής πιστότητας μέσα από την ιεραποστολική πρακτική και τη θεωρία της στις επιστολές.

Πρωτότυπο για τελευταία φράση: "can we ever expect to get to the act as radical change by starting from the act as real, or from the act as confrontation with the vanishing cause of the real, after traversing the fundamental fantasy?"

RDAntonis είπε...

LOL, σωστά, διορθώθηκε.

Καλή χρονιά.

rdDcom είπε...

«πράξη ως ριζοσπαστική αλλαγή αν ξεκινήσουμε από την πράξη ως πραγματικό ή από την πράξη ως αντιμετώπιση της υπό εξάλειψη αιτίας [vanishing cause] του πραγματικού, αφού διατρέξουμε την θεμελιώδη φαντασίωση;»

Σε απλά ελληνικά, αν καταλαβαίνω καλά, το δεύτερο σκέλος αναφέρεται στην πρώτη έννοια της ζιζεκικής πράξης (Αντιγόνη) [1], ενώ το πρώτο στην πράξη ως θαύμα [2]. Η εκδοχή [1] δεν αλλάζει τίποτε από πλευράς κράτους/συμβολικής τάξης, η εκδοχή [2] προεξοφλεί ότι το «θαύμα» από μόνο του αρκεί.

RDAntonis είπε...

Επαναδιατύπωσα ως εξής: "μπορούμε να περιμένουμε να πάμε ποτέ στην πράξη ως ριζοσπαστική αλλαγή αν ξεκινήσουμε από την πράξη ως πραγματικό ή από την πράξη ως αντιμετώπιση της υπό εξάλειψη αιτίας [vanishing cause] του πραγματικού, μετά τη διάσχιση της θεμελιακής φαντασίωσης;"

Δημιουργεί αχρείαστη σύγχυση η χρήση μου του πρώτου πληθυντικού στην δεύτερη περίπτωση ("αφού διατρέξουμε"), μιας και μοιάζει να αναφέρεται στην ίδια διαδικαστική ενότητα με το "αν ξεκινήσουμε". Το "αν ξεκινήσουμε" όμως αναφέρεται σε μια θεωρητική υπόθεση που περιλαμβάνει την διάσχιση της φαντασίωσης· δεν είναι μέρος μιας διαδικαστικής αλυσίδας στην οποία έπεται το traversal of fantasy.

Τώρα, για να είμαστε δίκαιοι, την κριτική που κάνει εδώ ο Bosteels την έχει κάνει και ο Σταυρακάκης στο Λακανική αριστερά: δηλαδή ότι ο Ζίζεκ υποστασιοποιεί την πράξη ως θαύμα ενώ ταυτόχρονα φετιχοποιεί μια πράξη η οποία αφορά αποκλειστικά τον δράστη και όχι την αλλαγή στην συμβολική τάξη της πόλης. Και θα είχε ενδιαφέρον να δούμε αν και πώς ο Bosteels διαφοροποιείται από την κατεύθυνση στην οποία παίρνει ο Σταυρακάκης αυτή την κριτική, δηλαδή στην κατεύθυνση της επικύρωσης της ανάγκης ανανέωσης ή αναζωογόνησης των δημόσιων θεσμών μέσω της ευρείας λαϊκής συμμετοχής στη δημοκρατική διαδικασία.

rdDcom είπε...

Οκ, για το πρώτο, αυτό κατάλαβα και εγώ.

«δηλαδή ότι ο Ζίζεκ υποστασιοποιεί την πράξη ως θαύμα ενώ ταυτόχρονα φετιχοποιεί μια πράξη η οποία αφορά αποκλειστικά τον δράστη και όχι την αλλαγή στην συμβολική τάξη της πόλης»

Για Σταβρ - σιγά μην του δώσω εύσημα - αν θυμάμαι καλά η κριτική του κόλλαγε στον Μπαντιού κι όχι στον Ζίζεκ [κοινώς ο δεύτερος έκανε κακές παρέες, έπρεπε να συμμορφωθεί με τις κατευθύνσεις της σχολής, κ.λπ]. Πολύ όμορφο οι δύο τους να επιτίθενται σε αχυράνθρωπο τον ρόλο του οποίου αναλαμβάνει να παίξει ο Ζίζεκ.

RDAntonis είπε...

Όχι, η κριτική Σταυρακάκη είναι ξεκάθαρα στον Ζίζεκ, εξού άλλωστε και η εκτεταμένη και μάλλον οργισμένη απάντηση του δεύτερου στο In defense of lost causes. Δεν έχω μεταφράσει τα ανάλογα εδάφια από το Λακανική αριστερά, αλλά υπάρχει εκεί αναλυτική κριτική της αντίληψης της πράξης στον Ζίζεκ, και πάλι επ' αφορμή της Αντιγόνης.

Το ζήτημα στον Σταυρακάκη είναι καθαρά το πού πάει με αυτό και όχι αν το αντιλαμβάνεται ή όχι. Και εκεί που πάει είναι ο Λακλάου και όχι ο Μπαντιού.

RDAntonis είπε...

Από την άλλη πλευρά, αναρωτιέμαι τι θα σκεφτόταν κάποιος για το γεγονός ότι η συζήτηση για το πολιτικό ξοδεύει τόση ενέργεια για τη συζήτηση των διακυβευμάτων μιας αρχαίας τραγωδίας. Δεν υπάρχει ένας κάποιος φορμαλισμός, μια αποφυγή λήψης θέσης για το παρόν σε όλη αυτή την ατέρμονη συζήτηση περί Αντιγόνης; Τι θα έλεγε η Αντιγόνη για τον θάνατο του Αιγύπτιου εργάτη ας πούμε; Τι έχει να μας πει για τη ΔΗΜΑΡ; Για τα επιχιερήματα παραμονής στην ευρωζώνη; Νομίζω ότι υφίσταται κάτι παραπάνω από ένδειξη ανυπομονησίας και ασέβειας στη φιλοσοφία στο να θέτεις τέτοιου είδους ερωτήματα σε μια συζήτηση περί πράξης που αναλώνεται στην ανάλυση μιας αρχαίας μυθοπλασίας.

rdDcom είπε...

«Δεν υπάρχει ένας κάποιος φορμαλισμός, μια αποφυγή λήψης θέσης για το παρόν σε όλη αυτή την ατέρμονη συζήτηση περί Αντιγόνης; Τι θα έλεγε η Αντιγόνη για τον θάνατο του Αιγύπτιου εργάτη ας πούμε;»

Το σεμινάριο για Αισχύλο-Σοφοκλή είναι 20 περίπου σελίδες αν δεν κάνω λάθος - από τα τέλη του 70. - Για τους θανάτους, υπάρχει της Πανόπουλος «οι μισθοί θανάτου», το τελευταίο σεμινάριο Μπαντιού για τον μετανάστη από Μάλι που σκότωσαν με τέιζερ, υπάρχει μεγάλη βιβλιογραφία για τους αντιτρομοκρατικούς νόμους και καταστολή --- αλλά ένας άνθρωπος είμαι, τι να πρωτομεταφράσω.

RDAntonis είπε...

Το έχω υπόψη για το κείμενο Μπαντιού, το είχες αναφέρει. Απλά καλό είναι να υπογραμμίζουμε τον επίμονο φορμαλισμού της "θεωρίας του πολιτικού" στην οποία άλλωστε ο Μπαντιού εναντιώνεται ρητά.

Κάτι άσχετο: Πώς ακριβώς βάζουμε μαθηματικά σύμβολα σε ανάρτηση; Θέλω να ξέρω για το μέλλον.

rdDcom είπε...

Για μαθηματικά, μπορείς να μου στείλεις το doc με την φόρμουλα ή να μου δώσεις τη σελίδα από το πρωτότυπο αν έχω το βιβλίο.

Βασικά, πρέπει να γράψεις latex - δεν είναι δύσκολο θα σου δείξω τα fundamentals, και μετά μπορείς να χρησιμοποιείς ένα κατάλογο με όλα τα σύμβολα

Eναλλακτικά, κάποιες εκδόσεις τού mathedit του word έχουν latex export, [υπάρχουν και άλλα προγράμματα με κλικ στο σύμβολο από κατάλογο, και αυτόματη «μετάφραση» σε latex], οπότε μετά το export κάνεις paste στο κείμενο.

Πες μου όταν χρειαστείς να γράψεις φόρμουλες.

Left G700 είπε...

Φίλοι (κατ' αλφαβητική σειρά) Αντωνη, Godel και RDdemos,


Σας ευχόμαστε Καλή Χρονιά με Υγεία, Χαρά και Δημιουργικές Αναζητήσεις!


Τα λέμε

RDAntonis είπε...

Καλή χρονιά, καλή δύναμη.

omadeon είπε...

Συμφωνώ Αντώνη με αυτή την κριτική σας στο Ζίζεκ. Πράγματι, τεντώνει τα όρια της διαλεκτικής σε τέτοιο βαθμό που... κινδυνεύει να σπάσει, ώρες-ώρες, πρακτικά τείνοντας προς συνηγορίες διαβόλου ή πρόκληση για χάρη της πρόκλησης.

Θα προσθέσω όμως και κάτι... που μου δίδαξε η... πικρή πείρα των... δικών μου (ιδίως παλαιότερων) ελαττωμάτων. Η "συνηγορία διαβόλου" και η πρόκληση για χάρη της πρόκλησης είναι και παρενέργειες μιας προσπάθειας να καταπολεμηθούν κριτικά οι προ-κατασκευασμένες ιδέες του αναγνώστη (ή πιο γενικά του Αλλου).

Εχω μια διαίσθηση ότι ο Ζίζεκ ξέρει πάρα πολύ καλά, αν και δεν το λέει, τα όρια του Λόγου, όπως και της λογικής. Προσπαθεί να πλησιάσει το Πραγματικό τόσο πολύ κοντά ώστε... όπως ένα διαστημόπλοιο κοντά στον Ηλιο, κινδυνεύει να καεί. Συνήθως βέβαια... ρίχνει στη φωτιά του ήλιου τα... άλλα διαστημόπλοια (ο Ζίζεκ) κι επιστρέφει στη βάση του με ελαφρά πηδηματάκια.
Ο σωστός τρόπος ανάγνωσης του Ζίζεκ που ανακάλυψα από πείρα είναι ποτέ, μα ποτέ, να μην εκλαμβάνει κανείς όσα λέει σαν απόλυτα αληθή ή κυριολεκτικά. Η ερώτηση "το εννοεί σοβαρά, ή κοροϊδεύει" ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ καν να τεθεί, ακόμη λιγότερο να απαντηθεί. Για να ωφεληθεί κανείς πρέπει να δεχτεί ότι η ερώτηση αυτή είναι "μη-αποφάνσιμη" (undecidable). Το λέω κι αυτό από πείρα, διότι θεωρώ πως πράγματι ωφελήθηκα από αναγνώσεις του Ζίζεκ, αλλά... στις περισσότερες ωφελήθηκα πιο πολύ από (αυτο-)κριτική επανεξέταση των δικών μου ιδεών ή προκαταλήψεων.

RDAntonis είπε...

Ο θαυμασμός Ζίζεκ για την Ραντ εντάσσεται στα ίδια πλαίσια που εντάσσεται ο θαυμασμός του για τον Πάπα: α) λογική του enfant terrible που βάζει το shock value πάνω από την πολιτική συνέπεια β) φετιχοποίηση της πράξης, της "ανάληψης ευθύνης για ότι δεν είναι εύπεπτο ή αποδεκτό", που, όπως δείχνει και ο Bosteels, οδηγεί σε παραδοξολογικές πολιτικές επιλογές.

Το τελευταίο πράγμα που θαυμάζει ο Ζίζεκ στην Ραντ είναι ο φιλελευθερισμός της. Για τον Ζίζεκ, η Ραντ είναι ένας Λένιν της δεξιάς, κάποια με πραγματική πίστη στις ιδέες της (η Ραντ ήταν κάθε άλλο παρά "ανεκτική" σε ότι δεν συμφωνούσε μαζί της, είναι διαβόητη για τον φανατισμό της). Το πρόβλημα έγκειται στην έλλειψη διαφοροποίησης ανάμεσα σε δεξιά και αριστερά στην οποία εκθέτει τον Ζίζεκ η φετιχοποίηση της "ευθύνης για την πράξη", όχι στον δήθεν θαυμασμό του για τον φιλελευθερισμό.

rdDcom είπε...

Ο όρος «μη-αποφάνσιμο» --- πέρα από το ότι προϋποθέτει στην αρχιτεκτονική του συστήματος του Μπαντιού τις έννοιες του συμβάντος & του γενολογικού [σόρυ αλλά είναι γελοίο να συζητάμε το αν ο Ζίζεκ είναι ή όχι τσαρλατάνος μπορεί να χαρακτηριστεί ως «συμβάν»] --- αποτελεί «προστάδιο» της απόφασης [έτσι, πχ., με την άνω «επιφύλαξη», εγώ έχω προ πολλού αποφασίσει ότι ο Ζ. [και ο οπαδίσκος του] είναι μεγάλοι μαλάκες, και έχω συνάγει τις σχετικές συνέπειες.]

RDAntonis είπε...

Προσωπικά, θεωρώ την ευρύτερη στάση του hit-and-miss. Κάποιες φορές πετυχαίνει σημαντικές ανατροπές, κάποιες εκτίθεται. Το πρόβλημα είναι ότι δεν μοιάζει να τον νοιάζει αν το αποτέλεσμα είναι το ένα ή το άλλο. Έχει έναν ιδιότυπο ναρκισσισμό ο οποίος δεν προβληματίζεται ιδιαίτερα από το embarassment, ίσα-ίσα μοιάζει να το επιδιώκει ενεργά. Σίγουρα, μπορώ να δω τη λογική στην τοποθέτησή σου: ιδωμένο με τη δέουσα ειρωνική αποστασιοποίηση, το έργο του έχει σημαντική παιδευτική σημασία. Μαθαίνεις από αυτόν, και όχι μόνο στο επίπεδο περιεχομένου αλλά και στο καθαρά επιτελεστικό επίπεδο. Έχει μια μοναδικότητα αυτό που κάνει. Αλλά το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις μαζί του είναι να τον πάρεις ως ερμηνευτική ή θεωρητική αυθεντία.

Αν μπορούσα να συνοψίσω με δυο λόγια την προσωπική μου στάση απέναντι στον Σλαβόι, θα έλεγα το εξής: Τον συμπαθώ πάρα πολύ, αλλά δεν τον εμπιστεύομαι.

omadeon είπε...

Αντώνη συμφωνώ απόλυτα. Το είπες ΑΚΟΜΗ καλύτερα, γνωρίζοντας τον Ζίζεκ κ.α. πολύ περισσότερο καλά.

Εκεί που ο Ζίζεκ χάνει είναι κυρίως σε όσα... ΔΕΝ ΞΕΡΕΙ. Δεν είναι οικονομολόγος, δεν εξετάζει την "ευθύνη για την πράξη" σε συνάρτηση με οικονομικά θέματα. Ακόμη και "ολίγος Μαρξ" θα ήταν χρήσιμος εδώ, αλλά ο Ζίζεκ δεν το επιχείρησε καν (από ό,τι ξέρω). Μάλλον θεωρεί ορισμένες αρχές -παραδόξως- αυτονόητες. π.χ. ότι η συλλογική ευθύνη για τις πράξεις είναι ο κομμουνισμός, σαν... υπερσύνολο των προσωπικών / ατομικών ελευθεριών και ευθυνών.

RDAntonis είπε...

Αξίζει να διαβάσεις όσα γράφει ο Μπαντιού για τον φιλόσοφο και τον σοφιστή, στο Μανιφέστο για τη Φιλοσοφία, π.χ, καθώς και στις διαλέξεις για τον Πλάτωνα που μετέφρασε ο Δήμος. Η αντίληψή μου είναι ότι αυτή τη θέση, τη θέση του σοφιστή, αποδίδει ο Μπαντιού στον Ζίζεκ.

omadeon είπε...

thanks Αντώνη, το θέμα αυτό ΗΔΗ είναι στη λίστα με τις προσεχείς αναγνώσεις μου, θα το κάνω και επείγον τώρα.

Πάντως... κι εγώ συμπαθώ τον Ζιζεκ, αλλά... αντί να" μην τον εμπιστεύομαι", τον θεωρώ ΧΡΗΣΙΜΟ _σαν_ σοφιστή. Οι σοφιστές άλλωστε ήταν και παρεξηγημένοι, όπως εξήγησε κι ο Robert Pirsig στο "Ζεν και η τέχνη επιδιόρθωσης μοτοσυκλέτας" (που διάβασα πολλές φορές πριν πολλά χρόνια και το είχα κάνει Ευαγγέλιό μου -τότε).
Οπωσδήποτε είναι πολύ παραπάνω από απλός σοφιστής ο Ζίζεκ, αλλιώς δεν θα υπήρχε π.χ. και το "International Journal of Zizek Studies" και πολλά άλλα.

Νομίζω όμως ότι ο Ζίζεκ απέτυχε πλήρως να ξεπεράσει το μεγάλο δάσκαλο Badiou, κι εκεί έδειξε τις αδυναμίες του. Με κοστούμι καρναβαλιού δεν πάει κανείς σε πόλεμο. Χωρίς τον Μπαντιού, ο Ζίζεκ θα φαινόταν ρηξικέλευθος φιλόσοφος. Μαζί με τον Μπαντιού, ωχριά σαν σοφιστής κατώτερός του.