Κυριακή, 2 Ιανουαρίου 2011

Ο γιγαντισμός του νάνου


Αυτός που στέκεται ξέχωρα αναλαμβάνει το ρίσκο να πιστεύει ότι είναι καλύτερος απ' τους άλλους και να χρησιμοποιεί την κοινωνική του κριτική ως ιδεολογία του ατομικού του συμφέροντος. Καθώς διαμορφώνει ψηλαφιστά τη δική του ζωή στη βάση της εύθραυστης εικόνας μιας πραγματικής ύπαρξης, δεν θα πρεπε ποτέ να ξεχνά τούτο το εύθραυστο, ούτε το πόσο λίγο η εικόνα είναι υποκατάστατο της πραγματικής ζωής. Η ορμή όμως του αστού μέσα του τον σπρώχνει μακριά από μια τέτοια συνειδητοποίηση. Ο αποκομμένος παρατηρητής εμπλέκεται με τα πράγματα το ίδιο όσο και ο ενεργός συμμέτοχος [...] η απόστασή του από τις μπίζνες ως τέτοιες είναι μια πολυτέλεια που μόνο αυτές οι μπίζνες του προσφέρουν. Για αυτό η ίδια η κίνηση της απόσυρσης κουβαλά τα χαρακτηριστικά αυτού που αρνείται [...] η αντικειμενική ενότητα μιας εποχής εξαλείφει κάθε διάκριση που συνιστά την ευτυχία, και ακόμα και το ηθικό βάρος, της ατομικής ύπαρξης [...] Τρέμουμε με τον εκβαρβαρισμό της ζωής, αλλά μη έχοντας καμμία αντικειμενικά δεσμευτική ηθική αναγκαζόμαστε στο κάθε μας βήμα σε λόγια και έργα, σε υπολογισμούς, που με ανθρωπιστικά στάνταρ είναι βάρβαρα, και που ακόμα και κρινόμενα με βάση της αμφίβολες αξίες της καλής κοινωνίας, στερούνται τακτ. Με την αποσύνθεση του φιλελευθερισμού, η πραγματική αστική αρχή, αυτή του ανταγωνισμού, όχι απλώς δεν υπερκεράζεται αλλά περνά από την αντικειμενικότητα τής κοινωνικής διαδικασίας στην σύνθεση των συγκρουόμενων και διαγκωνιζόμενων ατόμων της, και από εκεί, τρόπον τινά, στην ανθρωπολογία. Η υποταγή της ζωής στην διαδικασία παραγωγής επιβάλλει ως εξευτελισμό στον καθένα κάτι από την απομόνωση και τη μοναξιά τις οποίες μπαίνουμε στον πειρασμό να δούμε ως αποτέλεσμα της δικής μας, ανώτερης επιλογής. Είναι παλιό συστατικό της αστικής ιδεολογίας ότι κάθε άτομο, σε ό,τι αφορά το δικό του συμφέρον, θεωρεί τον εαυτό του καλύτερο από όλους τους άλλους, όσο και ότι αξιολογεί τους άλλους, ως κοινότητα πελατών, υψηλότερα από ότι τον εαυτό του. Μετά την παρακμή της παλιάς αστικής τάξης, και οι δύο αυτές ιδέες έχουν επιβιώσει στα μυαλά των διανοουμένων, που είναι ταυτόχρονα οι τελευταίοι εχθροί των αστών και οι τελευταίοι αστοί. Επιτρέποντας στον εαυτό τους να συνεχίσει να σκέφτεται καν μπροστά στην γυμνή αναπαραγωγή της ύπαρξης, ενεργούν ως ομάδα προνομιούχων. Αρκούμενοι στο να αφήσουν τα πράγματα στο σημείο αυτό, δηλώνουν την ασημαντότητα του προνομίου τους. Η ιδιωτική ύπαρξη, προσπαθώντας να μοιάσει αντάξια του ανθρώπου, τον προδίδει [...] Δεν υπάρχει διέξοδος από αυτή την εμπλοκή. Ο μόνος υπεύθυνος δρόμος είναι το αρνηθείς στον εαυτό σου την ιδεολογική κατάχρηση της ύπαρξής σου, και για τα υπόλοιπα να συμπεριφέρεσαι κατ' ιδίαν όσο ταπεινά, διακριτικά και ειλικρινά γίνεται, όχι πλέον λόγω καλής ανατροφής, αλλά εξαιτίας της ντροπής για το γεγονός ότι εξακολουθείς να έχεις αέρα για να ανασαίνεις στην κόλαση.
Theodor W. Adorno, Minima Moralia

Δεν υπάρχουν σχόλια: