Κυριακή, 23 Ιανουαρίου 2011

Ο αφορισμός της ημέρας

Στο όλο και πιο ανιαρό επιχείρημα περί ελιτισμού της θεωρητικής σκέψης, ιδιαίτερα όταν αυτό παρουσιάζεται ως απορρέον από μια "φιλολαϊκή" και "αριστερή" οπτική, θα έπρεπε να επαρκεί να τρίψει κανείς στη μούρη του όποιου αιτιάζοντος το Κεφάλαιο του Μαρξ: το magnum opus του πατέρα του κομμουνισμού απαρτίζεται από αρκετές εκατοντάδες σελίδες μαθηματικών εξισώσεων, φιλοσοφικών αφαιρέσεων και εξαιρετικά δυσνόητων, πολλές φορές, διατυπώσεων που όχι μόνο δεν αποτελούν εύπεπτη γνώση αλλά συνεχίζουν να πονοκεφαλιάζουν κάθε λογής ειδικούς. 

Παρά την πάροδο τόσων ετών, δεν μοιάζει να έχει γίνει κατανοητό για ποιο λόγο αυτό το βιβλίο δεν μοιάζει με κανένα άλλο: σηματοδοτεί τη στιγμή που ένας ανυποχώρητα και ασυμβίβαστα θεωρητικός λόγος θεμελιώνει την δυνατότητα της μαζικής πρακτικής χωρίς εκ των προτέρων εκχωρήσεις στην μαζική κατανοησιμότητα. Πολλές χιλιάδες σελίδες έχουν γραφτεί και μπορούν να γραφτούν ακόμα για τα κενά ή τις αδυναμίες του πρώτου και τις στρεβλώσεις της δεύτερης. Αυτό που δεν μπορεί να αλλάξει είναι το ανεπίστρεπτο του φερέλπιδος σκανδάλου που ακούει στο όνομα Μαρξ. Μετά το Κεφάλαιο, δεν θα είναι ποτέ πια εφικτό να διακηρύσσεις καλή τη πίστη ότι κάτι είναι "απλώς θεωρία", ούτε βέβαια να θεωρείς την πρακτική απλή εφαρμογή ιδεών. Το ότι κανείς μετά τον Μαρξ δεν ξαναφτάνει στο δικό του επίπεδο πολυπράγμονος αυθεντίας και αδήριτα πρακτικού προσανατολισμού δεν αλλάζει το παραμικρό: ό,τι έγινε εφικτό μία φορά στο παρελθόν θα στοιχειώνει για πάντα τον ορίζοντα του εφικτού στο παρόν και το μέλλον. 

Η ίδια η μορφή του έργου του Μαρξ εκφέρει στον κόσμο και την ιστορία μια υπόσχεση, η οποία καθιστά περιττή την προσφυγή στα παλιά μέσα αναπαράστασης μιας μελλοντικής ουτοπίας. Τι επιτελεί (και όχι απλώς λέει) αυτή η υπόσχεση; Πως είναι εφικτό για τη σκέψη να οδηγήσει στον υλικό μετασχηματισμό του κόσμου εφόσον είναι επίσης εφικτό για κάθε άνθρωπο να συστρατευτεί με ό,τι τον εξυψώνει, και εξυψώνοντάς τον, τον υπερβαίνει.

Δεν υπάρχουν σχόλια: