Σάββατο, 8 Ιανουαρίου 2011

Alain Badiou-Σεμινάριο της 3ης Απριλίου, 1978: Εισαγωγικό σημείωμα

"Που με βια μετράει...": Συντελεσμένοι μέλλοντες, ή μια εισαγωγή

Η πρώτη δημοσίευση του ιστολογίου Radical Desire (μετά την σύντομη ιδρυτική διακήρυξη της 4ης Μάη) είχε τίτλο "Ανατρεπτικός Σολωμός" και έγινε  στις 11 Μάη 2008. Σ' αυτήν, καταπιανόμουν ερμηνευτικά με τις δύο πρώτες στροφές του "Ύμνου εις την ελευθερίαν" (1823) του Διονύσιου Σολωμού που, όπως είναι γνωστό σε όλους, αποτελούν τους στίχους του ελληνικού εθνικού ύμνου. Στο κείμενο αυτό επιχειρηματολογούσα για την ερμηνευτική δυσκολία που παρουσιάζουν οι στίχοι του Σολωμού, προσπαθώντας να θέσω σε συζήτηση μια σειρά ερμηνευτικών αινιγμάτων, ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγεται και το ακριβές νόημα της φράσης "που με βια μετράει τη γη" (η αμφισημία που προκύπτει από την απουσία τόνου στη λέξη "βια" είναι ενσυνείδητη).

Αυτές οι πρώτες σκέψεις ενέγραψαν, ωσάν στο ίδιο το dna του ιστολογίου, ένα μέλλον που ακόμα δεν είχε συμβεί, ένα μέλλον η έλευση του οποίου θα επιβεβαίωνε αναδρομικά την λογική της μετέπειτα πορείας του: Κάτι λιγότερο από ένα χρόνο αργότερα, στις 9 Απρίλη του 2009, τα ΜΜΕ κατέγραψαν μια συζήτηση στην ελληνική βουλή για τον εθνικό ύμνο και, ειδικότερα, για το νόημα αυτής ακριβώς της φράσης. Η συζήτηση αφορούσε όχι τόσο τον Σολωμό όσο το αναδρομικό φως που έριχναν πάνω στο αίνιγμα των στίχων του τα όσα διαδραματίστηκαν στην Αθήνα και σε πολλές άλλες πόλεις της Ελλάδας για ένα διάστημα που υπερέβη χρονικά τον Δεκέμβρη του 2008 αλλά έμεινε γνωστό με το όνομα αυτού του μήνα.

Αντιγράφω από τον Αθήνα 9.84:
Στη Βουλή ο Εθνικός Ύμνος
Μία αναφορά του Αλ. Αλαβάνου στον Εθνικό μας ύμνο κατά την προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση για τη δημόσια ασφάλεια, την Τετάρτη στη Βουλή, πυροδότησε την έντονη αντίδραση του Γ. Καρατζαφέρη.
Παίρνοντας το λόγο στη Βουλή ο Αλέκος Αλαβάνος, έκανε αναφορά στους στίχους του Διονυσίου Σολωμού «σε γνωρίζω από την κόψη του σπαθιού την τρομερή, σε γνωρίζω από την όψη που με βια μετράει τη γη», λέγοντας χαρακτηριστικά «υποθέτω ότι ο κ. πρωθυπουργός ξέρει τον Εθνικό Ύμνο, ή τουλάχιστον την πρώτη στροφή» και πρόσθεσε «δεν είναι τόσο απλό να κάνουμε καλλιστεία εδώ καταγγελίας της βίας. Να μην σκεφτούμε σε κάθε συνθήκη, σε κάθε χρόνο, την άλλη διάσταση που μπορεί να έχει, την διαφορετική διάσταση. Και φυσικά -για να μην υπάρξουν παρερμηνείες για μας- σε πεδίο κοινοβουλευτικής δημοκρατίας δεν έχει θέση η χρήση βίας για την προώθηση των πολιτικών αιτημάτων».
Άμεση ήταν η αντίδραση του κ. Καρατζαφέρη ο οποίος από το βήμα έσπευσε να διευκρινίσει ότι «Όταν λέει «που με βια μετράει τη γη», δεν εννοεί τη βία, αλλά τη βιασύνη» για να προσθέσει δεικτικά «ίσως του ξέφυγε, επειδή τώρα με την άρση των τόνων από τα γραπτά, δεν καταλαβαίνει κανείς το βία από το βια»
«Είναι, λοιπόν, «με τη βιασύνη που μετρά τη γη», δεν είναι «με τη βία», υποστήριξε ο κ. Καρατζαφέρης τονίζοντας χαρακτηριστικά «Δεν είναι ακραίος ο Σολωμός».
Ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ μάλιστα μίλησε και για παρεξήγηση που μπορεί καμιά φορά να δημιουργήσει και κακά μαθήματα για τους μαθητές.
Όπως είπε «ακούν οι μαθητές έναν πολιτικό αρχηγό να ερμηνεύει το Σολωμό ότι εννοεί «με τη βία», ότι την εκθειάζει. Όχι, δεν είναι η βία. Είναι η βια, η βιασύνη. Καταλαβαίνω ότι συγχωρείται από την έλλειψη των τόνων, γι' αυτό ίσως πρέπει να επανέλθουν οι τόνοι, για να μην μπερδεύουμε τα πράγματα».
Η συζήτηση ωστόσο δεν έληξε εκεί και λίγο αργότερα παίρνοντας και πάλι το λόγο ο κ. Αλαβάνος, πήγε το θέμα ένα βήμα παραπέρα, καταθέτοντας στα Πρακτικά της Βουλής το «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» του Διονυσίου Σολωμού.
«Είναι ο Εθνικός Ύμνος για όλους τους Έλληνες, συμπεριλαμβανομένου και του Προέδρου του ΛΑ.Ο.Σ.» δήλωσε και πρόσθεσε ότι προέβη στη συγκεκριμένη κίνηση για να διαβάσουν ο πρόεδρος και οι βουλευτές του ΛΑ.Ο.Σ και να μάθουν τον Εθνικό μας Ύμνο.
«Να πω με την ευκαιρία ότι καλό είναι να μην καπηλευόμαστε τον πολιτισμό μας, να μαθαίνουμε λίγα πράγματα. Να πω για το συγκεκριμένο θέμα ότι και η βιασύνη, η «βιά» που λέτε -που δεν λέει έτσι ο Σολωμός, όπως έκανε την παρατήρηση- είναι μια μορφή βίας. Προέρχεται από το ρήμα «βιάζομαι»» πρόσθεσε και υπέδειξε στο ΛΑ.Ο.Σ. να κάνει «κάποια μαθήματα».
Πρόσφατα, και επ' αφορμή της δημοσίευσης του κειμένου του Bruno Bosteels, "Ο Μπαντιού χωρίς τον Ζίζεκ", είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε για το πρόβλημα της ελάχιστης διαφοράς, και του ρόλου της στη σχέση υφαίρεσης και καταστροφής όπως αυτή αρθρώνεται στο έργο του Αλαίν Μπαντιού. Αναδρομικά, θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει ότι η διαφωνία Αλαβάνου-Καρατζαφέρη για το νόημα της φράσης του Σολωμού αναδεικνύει ένα ιδιαίτερα διαφωτιστικό παράδειγμα των πολιτικών επαγωγών του "παιγνίου της ελάχιστης διαφοράς": η συζήτηση περιστρέφεται, με φορμαλιστική επιμονή, στο αν αλλάζουν ή όχι οι συνεπαγωγές της φράσης με την μετακύλιση ενός τόνου. Για τον αρχηγό του ΛΑ.Ο.Σ, η φράση του Σολωμού δεν παρουσιάζει κανένα ερμηνευτικό πρόβλημα, μιας και ο σωστός τονισμός της λέξης είναι "βιά", δηλαδή βιασύνη, και άρα η φράση μιλά απλώς για το μέτρημα της γης με βιασύνη (αλλά τι ακριβώς σημαίνει αυτό;). Για τον εκπρόσωπο του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ, η μετακύλιση του τόνου δεν διαφοροποιεί το νόημα αντιπαραθετικά, μιας και η βιασύνη είναι ήδη μια μορφή βίας (και πάλι όμως, τι ακριβώς σημαίνει αυτό, και πώς επηρεάζει τον τρόπο που διαβάζουμε τη φράση του Σολωμού;) 

Και για τους δύο, η εκ νέου ανάγνωση της φράσης έχει παιδαγωγικό και παιδευτικό χαρακτήρα: Για τον πρώτο, είναι μια ευκαιρία υπενθύμισης της ανάγκης πειθαρχικής αστυνόμευσης του ίδιου του τονικού συστήματος, προς αποφυγήν ερμηνευτικών παρεξηγήσεων που απειλούν να αλλάξουν στρατόπεδο στον "εθνικό ποιητή" (και στον ίδιο των εθνικό ύμνο!). Για τον δεύτερο, είναι μια ευκαιρία υπενθύμισης της ανάγκης ερμηνευτικής επαναπυροδότησης ενός αφοπλισμένου και ξεδοντιασμένου παρελθόντος, καθώς και "επανεκπαίδευσης" της ακροδεξιάς δια της υπενθύμισης της άγνοιάς της για αυτό ακριβώς που καπηλεύεται: την εθνική πολιτισμική κληρονομιά.

Το όνομα Αλαίν Μπαντιού δεν αναφέρθηκε στο ρεπορτάζ από τη συζήτηση στην Βουλή. Όμως η διάλεξη της 3 Απρίλη του 1978 και αυτή που ακολουθεί μια βδομάδα αργότερα, στις 10 Απρίλη, αφορά το ίδιο καίρια τη συζήτηση, το νόημα της φράσης του Σολωμού, το νόημα του Δεκέμβρη, και την παράξενη διαλεκτική προεικόνισης και αναδρομής που χαράχτηκε πάνω σε ένα ιστολόγιο που ξεκίνησε αναρωτώμενο για τον εθνικό ύμνο, πέρασε στην μετάφραση και τον σχολιασμό του έργου του Αλαίν Μπαντιού, και γνώρισε ευρύτερη αναγνωσιμότητα για πρώτη φορά με τα κείμενά του πάνω στον Δεκέμβρη του 2008. Ο τίτλος του πρώτου από τα δύο σεμινάρια είναι, μάλλον εύγλωττα δεδομένων των περιστάσεων τις οποίες αφηγήθηκα, "Υποκειμενοποιητική προεικόνιση, αναδρομικότητα της υποκειμενικής διαδικασίας" και το θέμα του είναι η μελέτη της εκδίπλωσης της διαλεκτικής βίας και βιασύνης στα πλαίσια ενός υποκειμενικού υπολογισμού που πηγάζει από την επιθυμία για ελευθερία.
RD (Αντώνης)

12 σχόλια:

rdDcom είπε...

Το λινκ στο «Ο σχόλιο και 0 αντίδραση» είναι σπασμένο· Πρέπει να διορθωθεί σε
http://radicaldesire.blogspot.com/2010/12/bruno-bosteels_30.html#disqus_thread (θα το διόρθωνα, αλλά δεν ξέρω αν θες να εμφανίζεται το «10 σχόλια, 1 αντίδραση» ή απλώς μια παραπομπή.

Left G700 είπε...

Φίλε Αντώνη,


Γράφεις κάπου:

«Αναδρομικά, θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει ότι η διαφωνία Αλαβάνου-Καρατζαφέρη για το νόημα της φράσης του Σολωμού αναδεικνύει ένα ιδιαίτερα διαφωτιστικό παράδειγμα των πολιτικών επαγωγών του ‘‘παιγνίου της ελάχιστης διαφοράς’’: η συζήτηση περιστρέφεται, με φορμαλιστική επιμονή, στο αν αλλάζουν ή όχι οι συνεπαγωγές της φράσης με την μετακύλιση ενός τόνου».

Μήπως κάτι δεν έχει διατυπωθεί με ακρίβεια εδώ, εκ παραδρομής;

Η ελάχιστη διαφοροποίηση είναι άλλο από την ελάχιστη διαφορά. Και βεβαίως η μετακύλιση ενός τόνου αλλάζει όχι μόνο τις συνεπαγωγές αλλά και την ίδια την «πρώτη» ερμηνεία. Πολλές φορές, δεν χρειάζεται καν η μετακύλιση ενός τόνου, αλλά η παρουσία/απουσία ενός κόματος (το πασίγνωστο: Ήξεις, αφήξεις ουκ, εν πολέμω θνήξεις/ Ήξεις αφήξεις, ουκ εν πολέμω θνήξεις).


Τα λέμε

RDAntonis είπε...

Δεν ξέρω γιατί το κάνει αυτό. Βάζω απλώς λινκ στο discussion thread και ενώ στο html και το preview φαίνονται όλα νορμάλ, μετά βγαίνει αυτό. Μπορείς να το διορθώσεις;

RDAntonis είπε...

Η ελάχιστη διαφοροποίηση είναι άλλο από την ελάχιστη διαφορά. Και βεβαίως η μετακύλιση ενός τόνου αλλάζει όχι μόνο τις συνεπαγωγές αλλά και την ίδια την «πρώτη» ερμηνεία.

Δεν είμαι σίγουρος ότι καταλαβαίνω ακριβώς τι θέλεις να πεις σε αυτές τις δύο προτάσεις. Μπορείς να το εξηγήσεις αναλυτικότερα;

stef είπε...

Βλέπω κι εγώ κάτι περίεργες συμπτώσεις, το σεμινάριο του Badiou δόθηκε 10 μέρες μετά τη γέννησή μου, ο συντελεσμένος μέλλοντας είναι το όνομα ενός μικρού στούντιο που έχω και ένα τρομερό κομμάτι των autolux http://www.youtube.com/watch?v=l1N4AF9JJBA

και έχω κι εγώ μια περίεργη, δική μου θεώρηση για τα γεγονότα του Δεκέμβρη στην Αθήνα - και τις αφορμές τους - τις οποίες θα μου ήταν μάλλον δύσκολο να εξηγήσω, δεν έχει να κάνει με μεταφυσική τόσο, ίσως περισσότερο με την υποσυνείδητη αντίδραση στην αυθαιρεσία και τον φασισμό της μεταφοράς του μεταφυσικού στο πραγματικό για μια μεγάλη και ζωτικής σημασίας περίοδο συνδιασμένο με τα (αόρατα επιστημολογικά) τραύματα της παγκοσμιοποίησης. Είμαι επίσης πεπεισμένος πως το γενικευμένο χάλι, η στροφή στην ποπ σαπουνόφουσκα και το new age μεταφυσικό εκπίπτουν από την παραδοσιακή αριστερά, τις αδυναμίες της να ξεπεράσει το ξύλινο, το παρωχυμένο και τα προσωπικά της συμπλέγματά.

αυτό το σάιτ επίσης έχω την αίσθηση πως βρήκε ανταπόκριση λογικά κατά την περίοδο των διαδηλώσεων με τους νεκρούς της marfin, την άνοιξη του 2009. Αυτή η περίοδος ήταν η μεταφορά του Δεκέμβρη του '08 στα πηγμένα εργαζόμενα στρώματα, ένα ξέρασμα της αλλοπρόσαλα televised εξεγερσιακής αισθητικής του Δεκέμβρη με σημειολογικές μεταφορές στο πραγματικό πολιτικό θέατρο, μια απόπειρα ενσωμάτωσης της αλλοπροσαλοσύνης του Δεκέμβρη επίσης, ένας χωρός του Ζαλόγγου σαν σημειολογική επίδειξη μητρικής ανοχής (που δεν γνωρίζει αν έχει άλλη ανοχή ή μητρική στοργή πλέον, δεν γνωρίει πως να την εκδηλώσει, μια post-Φίνος post-φούντας δραματική ταινία). Για αυτό το λόγο πιστεύω οτι έχουμε περάσει σε μιά περίοδο που φαίνονται κραυγαλέα οι ελλείψεις των κοινωνικών επιστημών να μεταφράσουν το οτιδήποτε με δημιουργικό ή διορθωτικό τρόπο.

ένα άρθρο του Σταφυλάκη για τον Δεκέμβρη που είχατε αναδημοσιεύσει κι εδώ, το είχε βρεί πολύ εύστοχο στις θεωρήσεις του ως προς τα Δεκεμβριανά και όσα άλλα συμβαίνουν περιοδικά και κατά καιρούς.

stef είπε...

ΜΗΝ το αναρτήσετε καλύτερα το προηγούμενο, please...

παρατηρητης είπε...

Η ελάχιστη διαφοροποίηση επιτυγχάνεται με δράση του υποκειμένου. Αντίθετα η διαφορά εντοπίζεται. Ως εκ τούτου η μετακύλιση του τόνου διαφοροποιεί το σημαινόμενο κατά βούληση του υποκειμένου-εκφωνούντος το τμήμα του λόγου. Η διαφορά υφίσταται όταν δύο πραγματικότητες ταυτίζονται στα περισσότερα σημεία και διαφοροποιούνται σε κάποια.
Στην περίπτωση του Σολωμού πρέπει να δεχτούμε διαφοροποίηση και μετάλλαξη μέσω αυτής του σημαινομένου σύμφωνα με τις επιταγές της εθνικοχριστιανικής μας παιδείας: το «βία» γίνεται «βιά» χωρίς να προκαλέσει μετρική ανωμαλία και αποποιούμεθα τη «βία» που προοιωνίζει «η τρομερή (προκαλεί τρόμο) κόψη του σπαθιού» και διαχωρίζουμε τη θέση μας από τους «κακούς» που χρησιμοποιούν τη βία.
Η «μετακύληση του τόνου» πρέπει να εκληφθεί ως διαφοροποίηση από τη γραφή του Σολωμού, από τη στιγμή που ο Λίνος Πολίτης, εκδότης των χειρογράφων του Σολωμού και μελετητής του έργου του εθνικού μας ποιητή -και ως εκ τούτου η πλέον έγκριτη πηγή μας- δημοσιεύει τον επίμαχο στίχο με τον τόνο στην παραλήγουσα της λέξης: «που με βία μετράει τη γη» (Διονυσίου Σολωμού Άπαντα, τομ.Α , σελ. 71, Εκδ. ΙΚΑΡΟΣ, Αθήνα 1948).

Παρατηρητής

Left G700 είπε...

Βεβαίως, ευχαρίστως.

Για το πρώτο (Η ελάχιστη διαφοροποίηση είναι άλλο από την ελάχιστη διαφορά):

Εννοούμε ότι η μικρή διαφοροποίηση, ακόμα και η ελάχιστη, μπορεί να επιφέρει τεράστια διαφορά —επομένως να συνυπάρχει με αυτήν. Π.χ.: Ένας εργάτης με κόκκινη σημαία που περιμένει το λεωφορείο, ας πούμε, ή περπατάει στο δρόμο, μπορεί να έχει μεγάλη διαφορά από έναν άλλο εργάτη με την ίδια κόκκινη σημαία και το ίδιο σουλούπι, ηλικία και ρούχα, αλλά την ελάχιστη διαφοροποίηση να έχει το σηματάκι του Ολυμπιακού στο πέτο του.

Για το δεύτερο (Και βεβαίως η μετακύλιση ενός τόνου αλλάζει όχι μόνο τις συνεπαγωγές αλλά και την ίδια την «πρώτη» ερμηνεία):

Ο διάλογος Αλαβάνου –Καρατζαφέρη δεν ήταν περί όνου σκιάς. Η μετακύλιση του τόνου μπορεί να ήταν μια ελάχιστη διαφοροποίηση, αλλά επέφερε μια μεγάλη διαφορά. Όσο αφορά στο ‘πρώτη ερμηνεία’, εννοούμε την «βασική» ερμηνεία (σε περιπτώσεις πολυσήμαντων συμβόλων) ή την ερμηνεία που καταλαβαίνουμε κάπως «αυτόματα» (πριν την ανάλυση των συμφραζομένων δηλαδή).

Ελπίζουμε να είναι πιο καθαρό τώρα το τι θέλαμε να πούμε. Αν όχι, είμαστε στη διάθεσή σου.


Τα λέμε

RDAntonis είπε...

Ο διάλογος Αλαβάνου –Καρατζαφέρη δεν ήταν περί όνου σκιάς. Η μετακύλιση του τόνου μπορεί να ήταν μια ελάχιστη διαφοροποίηση, αλλά επέφερε μια μεγάλη διαφορά.

Μα, ακριβώς αυτό προσπαθώ να πω αναφερόμενος στο θέμα: να υπογραμμίσω την σημασία του παιγνίου της ελάχιστης διαφοράς από πολιτική άποψη. Όμως ο Αλαβάνος είναι πολύ πιο κοντά στην αλήθεια: η διαφορά μεταξύ των δύο εκδοχών τονισμού δεν είναι καθόλου η διαφορά μεταξύ μιας "ουδέτερης" και μιας "επικίνδυνης" ανάγνωσης της φράσης. Κι ο Αλαβάνος όμως, από την άλλη, δεν εξηγεί επαρκώς την άρθρωση της σχέσης υπολογισμού, βιασύνης και βίας που εγώ θεωρώ ότι διατυπώνει με απόλυτη ακρίβεια ο Σολωμός. Ελπίζω η ανάγνωση του σεμιναρίου Μπαντιού να διαλευκάνει το θέμα (βλ. μετάβαση από τη βιασύνη των υπολογισμών του φυλακισμένου στην αποτίμηση της Κομμούνας απ΄τον Μαρξ στο πρώτο μέρος πιο πάνω).

Εργάτης και σημαία: θυμίζω την περίφημη σκηνή με τον Τσάπλιν αν ηγείται κατά λάθος κομμουνιστικής διαδήλωσης στο "Μοντέρνοι Καιροί".

Left G700 είπε...

Αντώνη καλημέρα.


Μα ακριβώς επειδή αυτό που λες ότι ήθελες να πεις καταλάβαμε κι εμείς ότι ήθελες να πεις, γι’ αυτό και αναρωτηθήκαμε χθες μήπως κάτι δεν πήγαινε καλά στη διατύπωση. Βλέποντας και ξαναβλέποντας, νομίζουμε ότι αυτό που μας μπέρδεψε είναι το εξής σημείο:

«η συζήτηση περιστρέφεται, με φορμαλιστική επιμονή, στο αν αλλάζουν ή όχι οι συνεπαγωγές της φράσης με την μετακύλιση ενός τόνου».

Δεν εστιάστηκε εκεί η συζήτηση όμως. Και κανένας δεν θα μπορούσε να παρατηρήσει ότι αυτό ήταν το πάπλωμα για το οποίο έγινε ο καβγάς. Ο καβγάς, είναι ολοφάνερο, έγινε για τη μετακύλιση. Για τον απλούστατο λόγο ότι κ α ι τα δυο μέρη δεν αναρωτιόντουσαν αν αλλάζουν οι συνεπαγωγές ανάλογα με το πού θα "κάτσει" η "μπίλια", αλλά ήξεραν πολύ καλά ότι αλλάζουν θεμελιωδώς. Γι' α υ τ ό έγινε ο καβγάς.


Τα λέμε

RDAntonis είπε...

"Περιστρέφεται" δεν σημαίνει "εστιάζεται." Στην πραγματικότητα,είναι σχεδόν ανάστροφη η σχέση των δύο: ο εστιασμός αφορά επικέντρωση σε σημείο, η περιστροφή αφορά κίνηση γύρω από σημείο.

Η χρήση της φράσης "φορμαλιστική επιμονή" στοχεύει στο να αναδειχθεί η σημασία του γεγονότος ότι έγινε συζήτηση στη Βουλή για την ελάχιστη διαφορά αυτή καθαυτή. Θα επαναλάβω ότι το κείμενο Μπαντιού ρίχνει άπλετο φως στην ακριβή μορφή της σχέσης μεταξύ "βιάς" και "βίας" όταν παρατηρεί, για παράδειγμα: "μια λαϊκή εξέγερση, ακόμα και μία [εξέγερση] που αποδεικνύεται τελικά νικηφόρα, είναι πάντοτε πρόωρη σε σχέση με την πολιτική διαδικασία που την προετοιμάζει." Η άποψή μου είναι ότι ο "καβγάς" εγείρει, αλλά αποτυγχάνει να αρθρώσει, ακόμα και από την πλευρά Αλαβάνου, τη διαλεκτική βιασύνης και βίας (ο Αλαβάνος αφαιρεί την διαλεκτική ένταση ανάμεσα στους δύο όρους, ο Καρατζαφέρης, όπως είναι φυσικό, αρνείται εντελώς τον ένα από τους δύο και ευνουχίζει θεωρητικά τον δεύτερο).

Φυσικά και δεν αναρωτιόντουσαν (αν και θα έπρεπε, ιδίως ο πονηρός μπούφος της ακροδεξιάς). Η διατύπωση "περιστρέφεται...στον αν αλλάζουν..." δεν σημαίνει ότι αναρωτιόντουσαν τα μέρη της συζήτησης, αλλά ότι τα παράγωγα της συζήτησης αφορούσαν δύο δυνητικές κατευθύνσεις.

Left G700 είπε...

Αντώνη, δεν έχει νόημα για μας να αναλύσουμε παραπέρα εννοιολογικά τη διατύπωση, μια και, επί της ουσίας, συμφωνούμε. Όμως, θα εξακολουθήσουμε να παραμένουμε, σωστά ή λανθασμένα, στην πρώτη εντύπωση: Η διατύπωση (στο σημείο που μπερδευτήκαμε) ήταν λάθος.


Τα λέμε