Κυριακή, 9 Ιανουαρίου 2011

Alain Badiou-Σεμινάριο της 10ης Απριλίου, 1978 (πρώτο μέρος)

“Με βιάση! Με βιάση! Ν’ ακουστεί ο λόγος του ζωντανού!”1

Ποιοτική λειτουργία του καθ’ υπόθεση ηλίθιου. — Η επάνοδος στη σκηνή της δύναμης. — Γειτνιάσεις και υποκειμενοποιητική αναστολή. — Τέσσερις έννοιες, δύο χρόνοι, δύο τροπικότητες.

1.

Γνωρίζουμε τώρα το εξής: είτε ο υποκειμενικός υπολογισμός θα ακολουθεί τον αλγεβρικό κανόνα από την αρχή ως το τέλος, στην οποία περίπτωση δεν θα υπάρχει ούτε προεικόνιση ούτε αναδρομικότητα, είτε θα υφίσταται τόσο μια βιαστική υποκειμενοποίηση όσο και μια υποκειμενική διαδικασία [procès subjectif] της βεβαιότητας· αλλά τότε θα πρέπει να τεθεί εξ αρχής ως υπόθεση το δεδομένο της μη ταυτότητας. Ποιο από τα δύο ισχύει;

Αν όταν ο άλλος αρχίζει να κινείται εγώ σταματήσω, με τη συναίσθηση ότι ίσως βιάστηκα, αυτό συμβαίνει επειδή υποθέτω ότι ενώ εγώ συλλογιζόμουν σύμφωνα με τον R3 ο άλλος ίσως να μην κατάφερε να ολοκληρώσει παρά μόνο τον R2, παρ’ όλο που ο R2 είναι τμήμα του R3.

Στο πεδίο της εμπειρίας περιλαμβάνεται συνεπώς το δεδομένο ότι κάθε υποκείμενο αναγνωρίζει το ενδεχόμενο της μη ταύτισής του με τον οποιοδήποτε άλλο — εν προκειμένω, το γεγονός της ύπαρξης διαφορετικών συλλογιστικών «ταχυτήτων».

Η συναίσθησή μου της βιασύνης προκύπτει εδώ από τη διαπίστωση ότι ο άλλος ενδέχεται να είναι ηλίθιος.

Βλέπετε ότι το ζητούμενο, παρά το ότι μπορεί να υπολογισθεί βάσει του αλγορίθμου (βάσει δηλ. της ταχύτητας εκτέλεσής του), δεν μπορεί τελικά να αναχθεί σ’ αυτόν.

Η αμφιταλάντευσή μου, και συνεπώς η όλη περιοδοποίηση της διαδικασίας, πηγάζουν από την συνοδεύουσα την πράξη αντίληψη ότι σε κάθε υποκειμενικό καθορισμό υπεισέρχεται πάντα ένα ποιοτικό στοιχείο.

Η βιασύνη μου, η αμφιταλάντευσή μου. Αν εξαλειφθεί το στοιχείο της αμφιβολίας σε ό,τι αφορά την διαφορική ετερογένεια του άλλου, θα είναι τότε αδιανόητη οποιαδήποτε βιασύνη.

Φυσικά, σ’ αυτό το σημείο παρουσιάζεται ένα επιπλέον στοιχείο που αν και αναπόσπαστο τμήμα τού αλγορίθμου υπακούει σε αρχές οι οποίες δεν εμπίπτουν στο ρυθμιστικό πεδίο τού τελευταίου: πρόκειται για το ζήτημα της εγγύτητάς μου στον άλλο, που εδώ αντιστοιχεί στην διαφορά R3-R2, όπου το ενδεχόμενο της νοητικής καθυστέρησης του συναδέλφου μου ως προς την συλλογιστική του ταχύτητα μού επισημαίνει την ανάγκη να τηρήσω στάση επιφύλαξης, εάν τυχόν αυτός αρχίσει πρώτος να βαδίζει.

Ενώ, βεβαίως, το εμπειρικό δεδομένο ότι αυτός αρχίζει να βαδίζει πρέπει να ιδωθεί μέσα από το πρίσμα της άλγεβρας, μέσω της οποίας συναρτάται προς την δική μου συλλογιστική πορεία, οφείλει ωστόσο να εξεταστεί και από την οπτική της τοπολογίας, η οποία, γύρω από το πεδίο εκδίπλωσης τού εν λόγω συλλογισμού, ορίζει ένα σύνολο υποκειμενικών γειτνιάσεων (ταχύτητας, βιασύνης, ηλιθιότητας…), μέσω των οποίων προχωρώ στην αξιολόγηση του άλλου.

Θα πρέπει επομένως να δούμε ότι, πέρα από τη δοκιμασία του αλγορίθμου, ο “συναγωνισμός”, στον οποίο αναφέρεται ο Λακάν, επιβάλλει στο υποκείμενο και την υποχρέωση μιας ποιοτικής προσοχής στο παίγνιο της διαφορικής δύναμης η οποία συρράπτεται στον συλλογισμό από τη στιγμή που εκείνο που διακυβεύεται είναι η ίδια η πράξη.

Για να το θέσω ακόμα καλύτερα, θα πρέπει να αντιλαμβάνομαι το υποκείμενο — πράγμα που άλλωστε είχα επισημάνει εξ αρχής— ως συνέπεια ενός εξαγνισμού2 της δύναμης στα πλαίσια τής εντατικής προσπάθειας επίλυσης του αλγορίθμου.

Η υποκειμενοποίηση λειτουργεί στα πλαίσια της δύναμης μέσω τής οποίας ο τόπος (δηλ. το συμπέρασμα που αντλώ από τον R3) μεταβάλλεται.

Το αφήγημα εκτυλίσσεται με τον τρόπο που υποδεικνύει ο Λακάν, μόνον εφόσον γίνει η παραδοχή ότι υφίσταται ένα πεδίο πιθανών γειτνιάσεων που μεταδίδοντας μια ποιοτική αβεβαιότητα σε όλα τα στάδια τού αλγορίθμου παράγει αναγκαστικά την περιοδοποίηση της υποκειμενικής διαδικασίας — τον μετέωρο χρόνο.

Από πού προκύπτει η εμμενής αυτής τοπολογία που έρχεται και διακόπτει έναν αλγόριθμο ο οποίος, χωρίς την παρεμβολή της, θα οδηγούσε απαρέγκλιτα στο αυτόματο και αληθές του συμπέρασμα;

Από το γεγονός ότι ο χώρος θέσης3 είναι πάντοτε ήδη ο χώρος του υποκειμενικού.

Κάνοντας την υπόθεση ότι η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άλλος ενδέχεται να παραπέμπει σε μια διαφορά δύναμης, υπάγω την εμπειρία μου στην έννοια ότι κάθε κατάληψη θέσης αποκαθιστά τον νόμο επί του έκτοπου [horlieu].

Η ένδειξη της ύπαρξης αυτής τής διαφοράς διανοητικής δύναμης θα ήταν η σωτηρία μου, εφόσον, βεβαίως, ο δεσμοφύλακας θα με απελευθέρωνε στο τέλος της νικηφόρου και έλλογης εξόδου μου. Αλλά η διαφορά αυτή θα πρέπει να δομεί εξ αρχής το σύνολο του πεδίου, ως απαραίτητη έννοια του υποκειμένου, ούτως ώστε να δύνανται τα βήματα των ανταγωνιστών μου να σημασιοδοτηθούν ως προειδοποιητική ένδειξη.

Στο πλαίσιο τής διαφορικότητας των δυνάμεων το υποκειμενικό προηγείται πάντοτε του εαυτού του.

Η προεικόνιση του υποκειμένου το οποίο τελικά θα με υποκαταστήσει στην κατάσταση βεβαιότητας είναι μόνο δυνατή μέσω τής αποτίμησης του άλλου και, πιο συγκεκριμένα, βάσει της παραδοχής ότι το εν λόγω υποκείμενο βρίσκεται ήδη εκεί, ενώ η αναδρομική του θεμελίωση είναι εφικτή μόνο στο μέτρο που αυτό, μέσω των συνεπειών τής βιασύνης, θα έχει αποκτήσει, εκ της θέσεώς του, τον έλεγχο τής αντίφασης των δυνάμεων.

--------

Ορολογικές σημειώσεις (Bruno Bosteels)-
[1] Φράση του Σεν-Ζον Περς [Saint-John Perse], από το ποίημα Vents [Άνεμοι], Flammarion, 1968, άσμα δεύτερο. Γαλλικό πρωτότυπο: “Se hâter! Se hâter! Parole de vivant!”
[2] Εξαγνισμός [γαλ. épuration, αγγ. purification, purging]: Όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την διαδικασία μέσω της οποίας η δύναμη —και γενικότερα, το υποκείμενο— επανεπεξεργάζεται το σύστημα τόπων που αλλιώς θα καθόριζει την ταυτότητά της ως αυτή ή την άλλη δύναμη: αυτό ή εκείνο το υποκείμενο. Ο όρος προφανώς θα μπορούσε να μεταφραστεί ως “εκκαθάριση”, αλλά οι σταλινικές αντηχήσεις του όρου, αν και δεν απουσιάζουν ποτέ εντελώς, δεν θα πρέπει να αφεθούν να κυριαρχήσουν στην ερμηνεία του όρου στη Θεωρία του υποκειμένου. Στον Αιώνα, ο Μπαντιού θα συζητήσει τον δρόμο της καταστροφής και του εξαγνισμού, περιλαμβανομένων των σταλινικών του ακροτήτων, σε αντίθεση με τον δρόμο της υφαίρεσης και της ελάχιστης διαφοράς. Ακόμα και εδώ, πάντως, επιμένει ότι ο εξαγνισμός και οι εκκαθαρίσεις, περιλαμβανομένης της αποκήρυξης των προδοτών και της σεχταριστικής άμυνας κόντρα σε παρεκκλίσεις και αιρέσεις κάθε είδους, είναι κοινές πρακτικές σε όλον τον εικοστό αιώνα σε πολλές ομάδες της πρωτοπορίας, από τον σουρεαλισμό υπό την ηγεσία του Αντρέ Μπρετόν στους σιτουασιονιστές υπό την ηγεσία του Γκυ Ντεμπόρ, καθώς και σε ψυχαναλυτικές ομάδες, από τον Φρόυντ στον Λακάν.
[3] Χώρος θέσης (γαλ. esplace, αγγ. splace): Πρόκειται για νεολογισμό ή σύνθετη λέξη που βασίζεται στην σύντμηση του espace de placement, του “χώρου της θέσης”. Μπορεί να εννοηθεί ως σχεδόν συνώνυμο της “δομής” ή ακόμα και της “συμβολικής τάξης”, αν και δεν υπάρχει αυστηρός παραλληλισμός ούτε με τον Αλτουσέρ ούτε με τον Λακάν. Αυτό το οποίο ο Μπαντιού καλεί “κατάσταση της περίστασης” [state of the situation] στο Το Είναι και το Συμβάν και “κόσμο” στο Λογικές των Κόσμων ανταποκρίνονται επίσης χονδρικά στον “χώρο θέσης” στη Θεωρία του υποκειμένου.

10 σχόλια:

rdDcom είπε...

Εντοπισμός --> χώρος-θέσης [έτσι το είχα μεταφράσει σε προηγούμενο-πρέπει να ακούγεται τόσο αδόκιμο όσο και στα γαλλικά] -εντοπισμός είναι localisation.

RDAntonis είπε...

Δεκτό, έγινε.

RDAntonis είπε...

"αλγεβρικό" ή "αλγεβραϊκό";

rdDcom είπε...

Το ετοιμάζω για google - σε λίγο θα στείλω την πρόσκληση -

rdDcom είπε...

αλγεβρικό -δως μου μια στιγμή, είμαι λίγο αυτιστικός, δεν μπορώ να κάνω τέσσερα πράγματα μαζί LOL

rdDcom είπε...

«Se hâter! Se hâter!» (όλως τυχαίως) πρέπει να μεταφραστεί: «Με βιά, με βιά [Με βιάση/Με σπουδή]! [να ηχήσει/ν'ακουστεί] ο λόγος του ζωντανού! Μπροστά, μπροστά [Εμπρός]! Ο λόγος του ζωντανού! Εμπρός, εμπρός, ο λόγος του ασώτου!»

Είναι «le vivant», όχι vivants στο πρωτότυπο.

Θα μου πάρει λίγο περισσότερο

rdDcom είπε...

«Ποιοτική λειτουργία του καθ’ υπόθεση ηλίθιου», ποιον μου θυμίζει, αχ ποιον μου θυμίζει; Μήπως τον λένε ζα(βο)λιόν, ή μήπως αποσυνθεσάκια;

rdDcom είπε...

Για τα Ιtalics από το το γαλλικό - υπάρχει μια έμφαση που είναι του Bosteels και δεν εμφανίζεται στο πρωτότυπο - επίσης ένα «halte» που ο Bosteels διαβάζει εκ παραδρομής ως «hâte» - αυτό κι αν δεν είναι παράπραξη.

rdDcom είπε...

αποκαθιστά τον νόμο στην βάση του έκτοπου --> αποκαθιστά τον νόμο επί του έκτοπου (αμφίσημο το γαλλικό, προτιμώ το δεύτερο, ο Bosteels έχει το πρώτο -το αλλάζω).

rdDcom είπε...

«Κάνοντας την υπόθεση ότι η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άλλος ενδέχεται να παραπέμπει σε μια διαφορά δύναμης, υπάγω την εμπειρία μου στην έννοια ότι κάθε κατάληψη θέσης αποκαθιστά τον νόμο επί του έκτοπου [horlieu]».

--> η συνειδητοποίηση της ταξικής «θέσης» ως απόρροιας του πρότερου δια της βίας επιμερισμού των ισχυρών/υποδεέστερων όρων.