Σάββατο, 11 Δεκεμβρίου 2010

Αρνητική διαλεκτική


Αντιγράφω την καταληκτική παράγραφο του σημερινού άρθρου του Νίκου Ξυδάκη:
Αυτό που βλέπουμε στην ταραγμένη Ευρώπη σήμερα είναι πνευματική κόπωση, ανίκανες ηγεσίες, κοινωνική στασιμότητα, συρρίκνωση του δημόσιου χώρου, εξουθένωση του συλλογικού βίου, σχετικοποίηση των ηθικών αξιών, αποθέωση του ατομικιστή θηρευτή. Υπό μία έννοια, η ποικίλη Ευρώπη είναι σαν να βιώνει ένα μακρύ επώδυνο μεταίχμιο, σαν να μεταβαίνει από τα καταγωγικά πεδία της ελληνικής δημοκρατίας και της ρωμαιοχριστιανικής οικουμενικότητας προς μια δυσοίωνη μετανεωτερική ρευστότητα. Σαν να περιμένει την επέλαση των βαρβάρων. Αυτή η βοή των πλησιαζόντων ταράζει τους νέους της γηραιάς Αλβιόνος, της γηραιάς Ευρώπης.
Προφανής η διακειμενική οφειλή στον Καβάφη. Αντιγράφω λοιπόν τις δύο τελευταίες στροφές του πασίγνωστου καβαφικού ποιήματος:
Γιατί ενύχτωσε κ' οι βάρβαροι δεν ήλθαν.
Και μερικοί έφθασαν απ' τα σύνορα,
και είπανε πως βάρβαροι πια δεν υπάρχουν.

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους.
Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μιά κάποια λύσις.
("Περιμένοντας τους βαρβάρους")
Στο ποιητικό λεξικό του Καβάφη, "βάρβαροι" είναι αυτοί που αναμένονται αλλά δεν έρχονται. Ως οντότητες, καθορίζονται εξ ολοκλήρου από μια άκαρπη, απογοητευμένη αναμονή. Δεν γνωρίζουμε τίποτε για αυτούς, παρεκτός ότι συγκλητικοί και πραίτορες και αυτοκράτωρ τους περιμένουν. Οι δεύτεροι και όχι οι πρώτοι είναι άλλωστε το κέντρο του ποιήματος, αυτοί στους οποίους ενσκύπτει ο Καβάφης.

Είναι βέβαια μια νόμιμη ερώτηση απέναντι στο ποίημα το γιατί δεν έρχονται οι βάρβαροι. Η φήμη που αναφέρεται δίνει μια απάντηση: δεν υπάρχουν πια βάρβαροι. Αναμένονται όμως, παρ' όλα αυτά, με μια αδημονία που μοιάζει οπωσδήποτε με ελπίδα.

Αλλά αν δεν ξέρουμε τίποτε για τους βαρβάρους --τίποτε εκτός από το γεγονός ότι δεν έρχονται-- τι ξέρουμε για αυτούς που περιμένουνε βαρβάρους; 

Κοιτάζω σε μια φωτογραφία του Λονδίνου ένα δείγμα απ' τους βάρβαρους που έρχονται με την χαρακτηριστική των βαρβάρων κουκούλα. Ένας τους προτάσσει την Αρνητική διαλεκτική του Αντόρνο. Περίεργοι βάρβαροι. Βάρβαροι που μιλούν με βιβλία όταν ο αστικός πολιτισμός απαντά με γκλομπ. Βάρβαροι που διεκδικούν παιδεία όταν ο αστικός πολιτισμός βάζει προτεραιότητα τα πιο συμφέροντα (για τις τράπεζες) επιτόκια. Βάρβαροι με σαφώς πιο εκλεπτυσμένο μουσικό γούστο από αυτό της βασιλικής οικογένειας, συμβόλου μιας λούμπεν αριστοκρατίας της οποίας τα παλάτια είναι χτισμένα με ταμπλόιντ.

Τι είναι αυτό που λένε οι βάρβαροι; Αυτός ο βάρβαρος, για παράδειγμα, με την Αρνητική διαλεκτική ως τοτέμ ανά χείρας, τι λέει; Εγώ νομίζω πως λέει: χρειαζόμαστε μια αρνητική διαλεκτική, έναν καθρέφτη που να αντιστρέφει την αντιστροφή της πραγματικότητας που βιώνουμε ως "πραγματικότητα".

Πίσω στον Καβάφη, παρέα με τον βάρβαρο και το ανά χείρας τοτέμ μιας αρνητικής διαλεκτικής:

Τι κι αν οι βάρβαροι δεν έρχονται επειδή είναι ήδη εδώ; Επειδή οι βάρβαροι δεν είναι παρά αυτοί που περιμένουν τους βαρβάρους; Επειδή η διαλεκτική αλήθεια για αυτούς που περιμένουν κάποιον που δεν έρχεται είναι ότι είναι οι ίδιοι αυτό που περιμένουν; Τι κι αν αυτό που κομίζει το ποίημα είναι ότι αδιόρατα, σιγά-σιγά, μέρα με τη μέρα, οι εν αναμονή των βαρβάρων τελώντες εκβαρβαρίστηκαν; Εκβαρβαρίστηκαν πολυτελώς, εκλεπτυσμένα βέβαια. Δεν μοιάζουν για βάρβαροι. Φορούν, ας πούμε, χιτώνες ελληνικούς. Ή κουστούμια του Αρμάνι. Παπαγαλίζουν λόγια που ακούγονται πολιτισμένα -- πίνακες με αριθμούς, ας πούμε. Γεμάτος τέτοιους βαρβάρους και μόνον τέτοιους βαρβάρους --βαρβάρους που δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους ως τέτοιους, που ξοδεύουν τη ζωή τους ψάχνοντας τους βαρβάρους που θα τους καθορίσουν ως πολιτισμένους-- δεν είναι αλλωστε ο Καβάφης;

Μήτε βαθύς στες σκέψεις ήταν, μήτε τίποτε.
Ένας τυχαίος, αστείος άνθρωπος.
Πήρε όνομα ελληνικό, ντύθηκε σαν τους Έλληνας,
έμαθ' επάνω, κάτω σαν τους Έλληνας να φέρεται·
("Ηγεμών εκ δυτικής Λιβύης")

Έμεινε μαθητής του Αμμωνίου Σακκά δυο χρόνια·
αλλά βαρέθηκε και την φιλοσοφία και τον Σακκά.

Κατόπι μπήκε στα πολιτικά.
Μα τα παραίτησεν. Ήταν ο Έπαρχος μωρός·
κ' οι πέριξ του ξόανα επίσημα και σοβαροφανή·
τρισβάρβαρα τα ελληνικά των, οι άθλιοι.
("Από την σχολήν του περιωνύμου φιλοσόφου")

Και τώρα μη με αρχίζεις ευφυολογίες,
τα «Πού οι Έλληνες;» και «Πού τα Ελληνικά;
πίσω απ' τον Ζάγρο εδώ, από τα Φράατα πέρα».
Τόσοι και τόσοι βαρβαρότεροί μας άλλοι
αφού το γράφουν, θα το γράψουμε κ' εμείς.
Και τέλος μη ξεχνάς που ενίοτε
μας έρχοντ' από την Συρία σοφισταί,
και στιχοπλόκοι, κι άλλοι ματαιόσπουδοι.
Ώστε ανελλήνιστοι δεν είμεθα, θαρρώ.
("Φιλέλλην")

Το κατεξοχήν πρόβλημα με τους βαρβάρους στο ποιητικό σύμπαν του Καβάφη είναι ότι δεν ξέρουν ότι είναι βάρβαροι· ή μάλλον, ότι οι ζωές τους εξαντλούνται στην απώθηση της αυτογνωσίας τους, που ακριβώς επειδή δεν έρχεται ποτέ, τους αφήνει για πάντα βαρβάρους. Και αυτή νομίζω είναι η απάντηση στο ποιοι περιμένουν βαρβάρους στο ομώνυμο ποίημα. Όταν αυτοί που περιμένουν βαρβάρους λέγονται Κλεγκ, Μέρκελ, Σαρκοζί, Παπανδρέου, Τρισέ, Ρεν ή Πάγκαλος, πώς είναι δυνατόν να ρθουν ποτέ πράγματι, στ' αλήθεια οι βάρβαροι; Πώς είναι ποτέ δυνατό, με τέτοιους φρουρούς στο προπύργιο της Ευρώπης να φανούν στ' αλήθεια, και όχι ως φήμες και σκιές, βαρβαρικές ορδές στον ορίζοντα; Οι βάρβαροι είναι αναμφισβήτητα "μια κάποια λύσις". Αλλά για ποιους; Για τους βαρβάρους. Το είπα και πριν: η αρνητική διαλεκτική είναι ένας καθρέφτης, και αυτό που πάνω από όλα λείπει σ' αυτούς που περιμένουν μάταια τους βαρβάρους είναι τούτο. Ο καθρέφτης.

23 σχόλια:

Kostas Asvestas είπε...

Εξαιρετικό.

osr είπε...

Πάρα πολύ καλό άρθρο που αποτυπώνει μια αναμφισβήτητη πραγματικότητα.

Ακριβώς από την μια οι "βάρβαροι" με τις κουκούλες να απαντάνε με βιβλία και από την άλλη οι πολιτισμένοι χοντροπετσοι πάγκαλοι παπανδρέηδες να απαντάνε με ατάκες και γκλοπ

Εγώ όμως δεν θέλω να σταθώ στο κατά πόσο οι άθλιοι αυτοκράτορες πραίτορες τρισέδες πάγακλοι μέρκελ και λοιποί αιμοσταγείς βάρβαροι έχουν γνώση το ότι είναι βάρβαροι και στην όποια τραγικότητα λόγω αυτής τους της άγνοιας (που πολύ αμφιβάλω ότι) βιώνουν

Σε αυτό που θέλω να σταθώ και είναι αυτό που θεωρώ το σημαντικότερο όλων
η ταξική συνείδηση ή ακόμη καλύτερα η καθάρια συνειδητοποίηση της πραγματικότητας από τους ανθρώπους είναι που επιτρέπει αυτή την πραγματικότητα

όπως πολύ σωστά το έθεσε ο φίλος πιο πάνω η προπαγάνδα που αρχίζει από τα γενοφάσκια μας είναι συντριπτική είναι καταιγιστική και σχεδόν απόλυτη

οι άνθρωποι θέλουν πολλές φορές να έχουν την ψευδαίσθηση ότι οι βάρβαροι με τους ελληνικούς χιτώνες και τα κοστουμάκια αρμάνι είναι κατά βάθος καλοί στοργικοί έξυπνοι θέλουν το καλό μας και ότι είναι και καλύτεροι από μας

το τελευταίο νομίζω είναι που έχει περάσει στους ανθρώπους ως μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια

ότι αυτοί είναι καλύτεροι από τους "απλούς" ανθρώπους, ξέρουν καλύτερα, είναι πιο μορφωμένοι γνωρίζουον καλύτερα τα πράγματα

ενώ εγώ είμαι ένας απλός μεροκαματίάρης που δεν ξέρω τιποτα και δεν μπορώ να αποφασίστω εγώ για μένα

έστω και αν στην καθημερινή του ζωή κάνει συνεχώς τεράστιες επιλογές για τον ίδιο και την οικογένεια του και μπορεί να επιβιώνει σε αυτό το ζοφερό περιβάλλον που του έφτιαξαν αυτοί στους οποίους πιστεύει ότι είναι καλύτεροι του

αυτή είναι η σχιζοφρένια των ανθρώπων

η μη συνειδητοποιηση της αληθινής πραγματικότητας και όχι αυτής που του προσφέρεται στο πιάτο από την τιβι και της πραγματικότητας

αυτό ειναι το φρούριο που πρέπει να σπάσει ώστε οι άνθρωποι να πιστέψουν ότι δεν χρειάζονται να αποφασίζουν άλλοι αντί για αυτούς και ότι μόνο αυτοί μπορούν να αποφασίσουν για τον εαυτό τους αφού μόνο αυτοί άλλωστε γνωρίζουν τις δικές τους ανάγκες

το πιο δύσκολο πράγμα είναι να ξεμάθει κάποιος αυτά που έμαθε και του έμαθαν να πιστεύει ως δόγμα και απολύτη αλήθεια

η επανάσταση ξεκινά από το μυαλό

Left G700 είπε...

Κι εμείς αντιγράφουμε το πρώτο μισό από την τρίτη παράγραφο από το ίδιο άρθρο:

"Οι νέοι των αναταραχών είναι οι, κατά τεκμήριο, πιο μορφωμένοι και υποσχόμενοι, οι γόνοι των μεσοστρωμάτων που θα ανατροφοδοτούσαν την κυκλοφορία των ελίτ με νέα ζωτικότητα και νέες ευαισθησίες, που θα έδιναν νέο περιεχόμενο στις δημοκρατίες της ύστερης νεωτερικότητας".

Αμάν πια αυτή η "μεσαιοστρωματολατρεία" του Nikoxy! (Το έχουμε γράψει και στον ίδιο, δεν το λέμε με κακή διάθεση, απλώς λίγο πειρακτική...). Κι αυτό πια το "[...] που θα ανατροφοδοτούσαν την κυκλοφορία των ελίτ με νέα ζωτικότητα και νέες ευαισθησίες, [...]"!;

Εντάξει, "οι δομές δεν κατεβαίνουν στους δρόμους". Σε αποσύρουν όμως από αυτούς, όσο να πεις κύμινο!

Κατά τα άλλα, νομίζουμε ότι οι αναφορές στον Καβάφη, που κι εμείς τον αγαπάμε, σε οδήγησαν σε λάθος εστίαση. Ή μάλλον, σε δευτερεύουσα.


Τα λέμε

stef είπε...

δεν το λες ακριβώς αλλά αιωρείται γενικότερα μια υπόνοια του στυλ ''οι μεσοαστοί γόνοι που θα τροφοδοτούσαν την ελίτ με ζωτικότητα βγάζουν - συνεπεία της αδρανείας τους ή συνεπεία των συνεπειών της αδράνειάς τους - τον μικροαστό γόνο στο δρόμο, για άκαρπους - άδικους αγώνες.''

stef είπε...

η οποία υπόνοια δεν απέχει πολύ απ'την πραγματικότητα...

RDAntonis είπε...

Κατά τα άλλα, νομίζουμε ότι οι αναφορές στον Καβάφη, που κι εμείς τον αγαπάμε, σε οδήγησαν σε λάθος εστίαση. Ή μάλλον, σε δευτερεύουσα.

Το πιο πάνω κείμενο δεν είναι απάντηση ή κριτική στο κείμενο Ξυδάκη, οπότε δεν κατανοώ τι εννοείς "λάθος εστίαση". Το κείμενο Ξυδάκη ήταν απλώς αφορμή για μια σειρά δικών μου σκέψεων μάλλον άσχετων με οτιδήποτε άλλο από το απόσπασμα που απομόνωσα.

Left G700 είπε...

Φίλε (φίλη; σόρυ, δεν ξέρουμε) stef,


Δεν γνωρίζουμε αν αναφέρεσαι σ’ εμάς, όταν μιλάς για υπόνοια. Εμείς πάντως, δεν υπονοήσαμε τίποτε τέτοιο. Το μόνο που θέλαμε να σχολιάσουμε είναι τις αυταπάτες περί του νέου αίματος που, υποτίθεται, θα τροφοδοτήσει τις παλιές «κακές» ελίτ με «λογική και ευαισθησία».


Τα λέμε

Left G700 είπε...

Φίλε Αντώνη,


Είναι σαφές πως το ποστ δεν είναι κριτική ούτε απάντηση στο κείμενο του Nikoxy, δεν μας διέφυγε. Απλώς, το δικό μας σχόλιο έκανε μια μικρή …παράκαμψη.

Τώρα σε σχέση με τη δευτερεύουσα (κι όχι ‘λάθος’, το ανασκευάσαμε) εστίαση:

Εννοούσαμε το εξής: Από το 1917 μέχρι το 1991 είναι και επισήμως γνωστό τοις πάσι ποιοι ήσαν οι «βάρβαροι», οι οποίοι, προς το παρόν και όσοι απομείνανε, το ’χουνε ρίξει στις «ενδοφυλετικές» συγκρούσεις και σε διάφορα άλλα «ενδιαφέροντα». Μας είναι αδύνατο να θυμηθούμε το ποίημα αυτό και να μην πάει το μυαλό πρώτα σ’ αυτή την ανάγνωση. Γι’ αυτό μιλήσαμε για κύρια και δευτερεύουσα ανάγνωση. Φυσικά, αφ’ ης στιγμής το ποίημα έφυγε από το γραφειάκι της οδού Λέψιους, οι αναγνώσεις είναι απεριόριστες και ελεύθερες. Είναι αυτό που θα ’λεγε κανείς «περί αναγνώσεως ουδείς λόγος»! :-)


Τα λέμε

rdDcom είπε...

Για να μην ψάχνετε και ψάχνετε, σας δίνω ένα clue:

http://radicaldesire.blogspot.com/2010/07/blog-post.html

celin είπε...

Eκπληκτικο κειμενο,Αντωνη,απο τα καλυτερα που εχω διαβασει τους μηνες που περιδιαβαινω στη μπλογκοσφαιρα.Κριμα που δε μπαινουν εκατονταδες χιλιαδες/εκατομμυρια ανθρωποι εδω καθημερινα να διαβασουν τα ομορφα και σωστα πραγματα που γραφονται,στο rd και αλλου,
παρα καθονται κ διαβαζουν Κυριακατικες Εφημεριδες
(οπου και εκει μεν ανακαλυπτεις διαμαντακια,αλλα σου πετανε και τη καθεστωτικη προπαγανδα στα μουτρα σου ετσι ωστε η αναγνωση σου δεν εχει θετικο προσημο)

χαρη είπε...

"δεν υπάρχουν πια βάρβαροι" ή/και : οι βάρβαροι δεν είναι πάντα αυτοί που νομίζουμε -
θέλω να πω Αντώνη ότι και μού άρεσε η ανάλυσή σου, και θα'θελα να προσθέσω (επιβεβαιώνοντας το ότι θεωρώ την ανάλυσή σου έγκυρη, όχι μόνο από πολιτική αλλά και από αισθητική πλευρά) ότι αν λάβουμε υπόψη την πολυ καλή σχέση τού καβάφη με την ιστορία δεν πρέπει να αποκλείσουμε εκ μέρους του και την ειρωνεία αυτή ακριβώς στη χρήση τής λέξης "βάρβαροι" για τούς νεαρούς και ζωντανούς λαούς - καθόλου "βαρβαρότερους" δλδ των ρωμαίων - που θα δημιουργούσαν σε μερικές εκατοντάδες χρόνια τον "νέο και γενναίο κόσμο" της νεώτερης ("μεσαιωνικής") ευρώπης

είναι η ίδια λογική θέλω να πω μ' αυτήν που περιγράφεις - που ονομάζει βάρβαρους τα νεαρά παιδιά, πολλάκις κουκουλοφόρα, που κραδαίνουν σήμερα (και θα κραδαίνουν όλο και περισσότερο ξανά, στο μέλλον, το πιστεύω) τον αντόρνο ή τον μαρκούζε, χωρίς να'χει ιδέα (η λογική των πολιτισμένων συγκλητικών) για τον - γενναίο, σίγουρα, και καινούργιο, μάλλον - κόσμο που κουβαλάν ήδη στο κεφάλι τους και θα κουβαλήσουν κάποια στιγμή και μπροστά στα πόδια αυτών τών συγκλητικών τού παλιού και πρώτου κόσμου, αυτά τα παιδιά

έτσι μπορούμε και να πούμε ότι "η αρνητική διαλεκτική" εκτός από το να "είναι ένας καθρέφτης" μπορεί να γίνει και πυριτιδαποθήκη (όπως είπε κάποτε κι ένας ποιητής για την ακρόπολη)

RDAntonis είπε...

Κώστα, αν δεις το βίντεο που ανέβασε ο Δήμος απ' το University for Strategic Optimism θα δεις ότι αρκετές από τις πρακτικές των καταστασιακών εξακολουθούν να έχουν τακτική χρησιμότητα, και μάλιστα στα πλαίσια μιας μαζικής διαδήλωσης στην οποία προσθέτουν διαστάσεις χωρίς να της αφαιρούν την κεντρικότητα. Πολλοί είπαν ότι το μέτρο παρ' όλα αυτά πέρασε και ότι συνεπώς η διαδηλώσεις δεν πέτυχαν. Βρίσκω αυτή την κρίση αφελή στον βαθμό που προϋποθέτει ότι θα μπορούσαν να αλλάξουν προσυμφωνημένες κρατικές πολιτικές του τύπου που αναλύεται στο άρθρο granma με διαδηλώσεις ή και με φθορές δημόσιας περιουσίας. Είναι ξεκάθαρο ότι θα χρειαστεί κάτι πολύ περισσότερο από αυτό, αλλά τούτο δεν σημαίνει ότι πρέπει να απαξιώνουμε τις διαδηλώσεις ως ανεπαρκείς. Αντίθετα, πρέπει να εξαίρουμε κάθε προσπάθεια αντίστασης, να χαιρετίζουμε τον πολλαπλασιασμό τους, και να ελπίζουμε στο χρίσιμο μιας κριτικής μάζας εκεί που μετράει: στο δρόμο.

Η ιδιοτυπία της κατάστασης με τα κλεισίματα σχολών και την κατακόρυφη αύξηση διδάκτρων στην Αγγλία φέρνει τη φιλοσοφία ακριβώς εκεί: στο δρόμο. Εκεί που έχει να βρεθεί σε σημαντικό επίπεδο από το 1968.

RDAntonis είπε...

@osr: Βλέπε πιο πάνω απάντηση στον Κώστα. Στην Αγγλία, η εξέγερση --για να μην πούμε την σαφώς πιο βαρυσήμαντη λέξη "επανάσταση"-- άρχισε κυριολεκτικά απ' το μυαλό, από μια εκτεταμένη μερίδα νέων που συνειδητοποίησε ότι δεν θα έχει τα μέσα να μπει στην προνομιούχο πλευρά της κατανομής εργασίας, αυτή της διαχειριστικής, διοικητικής επαγγελματικής και διανοητικής ελίτ.

RDAntonis είπε...

Νομίζω ότι όλο και λιγότεροι άνθρωποι διαβάζουν εφημερίδες, και βέβαια όλο και λιγότεροι δημοσιογράφοι δουλεύουν σ' αυτές. Το μέσο είναι απ' τα πιο πληγέντα της κρίσης. Προσωπικά, περισσότερο θα με ενδιέφερε να παρακμάσουν τα φρι πρες, περισσότερη ζημιά νομίζω ότι κάνουν.

RDAntonis είπε...

Ναι, νομίζω ότι ο Καβάφης επικαιροποιείται με έναν τρόπο που μου τον καθιστά εμένα προσωπικά ενδιαφέροντα περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν. Η εικόνα της ελληνιστικής παρακμής, η πλευρά αυτή του έργου του, νομίζω ότι είναι μια πολύ καλή και γόνιμη αλληγορική ματιά στο παρόν, το οποίο στο κάτω-κάτω χαρακτηρίζεται τόσο από την αργή διάλυση μιας αυτοκρατορίας (ΗΠΑ), όσο και από την σφοδρή παρακμή των πολιστικών στάνταρ και του επιπέδου συζήτησης (και βέβαια και διαβίωσης) στις δυτικές χώρες.

Nikoxy είπε...

Αυτοδιευκρίνιση:
1.
"επέλαση των βαρβάρων":
Δεν παραπέμπω στον Καβάφη. Αρα ούτε και στην μη έλευση των βαρβάρων. Υπονοώ την πραγματική επέλαση των ουτως ειπείν βαρβάρων στη δυτική ρωμαϊκή αυτοκρατορία, το μακρύ μεταίχμιο από την αρχαιότητα ώς τον μεσαίωνα. Σε αυτό το μεταίχμιο αναπροσδιορίζεται και ο βάρβαρος και ο πολιτισμένος...
Δες σχετικά Peter Brown, Paul Veyne, Πολύμνια Αθανασιάδου.
Ας δούμε και την περίφημη ταινία "Επελαση των βαρβάρων" του Ντενί Αρκάν, για την αυγή του 21ου αιώνα. Την είχα κατά νου.

2.
"βοή πλησιαζόντων γεγονότων":
Εδώ είναι η καβαφική αντήχηση:
«Η μυστική βοή / τούς έρχεται των πλησιαζόντων γεγονότων. Και την προσέχουν ευλαβείς. Ενώ εις την οδόν / έξω, ουδέν ακούουν οι λαοί» («Σοφοί δε προσιόντων», 1915)
Η νεολαία των δρόμων είναι, ας πούμε, οι σοφοί...

RDAntonis είπε...

Νίκο, ευχαριστώ για τη διευκρίνηση. Είναι κατανοητό απ' τα συμφραζόμενα του κειμένου σου ότι μιλάς για τις τελευταίες μέρες της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, αλλά ο επικαθορισμός μιας φράσης όπως "να περιμένει την επέλαση των βαρβάρων" απ' το "Περιμένοντας τους βαρβάρους" είναι αναπόφευκτος. Την ταινία (L'invasion des barbares) την έχω υπόψη, όντως κατανοητό ότι είναι και αυτή ένα παρα-κείμενο.

Την αναφορά όμως στο "Σοφοί δε προσιόντων" την παραμέλησα, οφείλω να πω. Έπρεπε να το είχα πιάσει αυτό.

RDAntonis είπε...

Και μια απάντηση απ' το "μέτωπο" (Λονδίνο):

Δεν υπάρχει μέλλον
Εδώ είμαστε εξουθενωμένοι. Επικρατεί κατάθλιψη. Δεν υπάρχει μέλλον. Υπάρχει μια αντίσταση η οποία έχει αποδειχθεί ατελέσφορη. (Για τα συμπεράσματα του Ξυδάκη, διαφωνώ με ένα:) Δεν υπάρχει πλέον αποθέωση του ατομικιστή θηρευτή. Ούτε καν αυτό. Δεν υπάρχει τίποτε Αντώνη. Ούτε η αρνητική διαλεκτική του Αντόρνο υπάρχει. Ποιός θα την διδάξει και πότε; (Γαμώ το κέρατό μου δεν υπάρχει μέλλον για καμιά διαλεκτική πλέον).

Με ποιά λεφτά συνεχίζουμε; Φιλοσοφία= μιζέρια. Εκτός κι αν είσαι 45 χρονών και ήδη έχεις πανεπιστημιακή θέση.

Οι διδακτορικοί δεν έχουμε λεφτά. Δεν έχουμε εισόδημα και δεν έχουμε θέση στην κοινωνία που να μας συντηρεί. Δεν έχουμε θέση να συντηρήσουμε. Δεν την βρίσκουμε.

Μας ζητούν οι πολιτικοί: αποδείξετε πώς επηρεάζετε θετικά την κοινωνία με δείκτες και να σας δώσουμε λεφτά. ΜΑ: πώς μπορούμε να “αποδείξουμε” πώς η φιλοσοφία επηρεάζει θετικά την κοινωνία; Πώς μπορεί η αξία μιας υπερβατολογικής θεμελίωσης να προσμετρηθεί; Πώς μπορεί αυτό που είναι ήδη αφομοιωμένο σε κάθε λόγο και κάθε αξία να διαχωριστεί εμπειρικά και να προσδιοριστεί χρηματικά;

Αυτές είναι ωφελιμιστικές μαλακίες. Ο ωφελιμισμός που άρχει τες οικονομικές προσεγγίσεις, έχει την μαλακισμένη εμμονή της εμπειρικής μέτρησης. Πόσο εύκολα χάνουν την αλήθεια. Πόσο εύκολα καταπιέζουν.

Δεν υπάρχουν λεφτά, δεν υπάρχει τρόπος να κερδίσουμε λεφτά. Οι συνάδελφοί μου είναι σε απόγνωση. Τους τελευταίους μήνες έχω ξοδέψει δεκάδες ώρες διορθώνοντας και διδάσκοντας, για λίγα λεφτά. Με αυτά τα λεφτά δεν μπορώ να αυτοσυντηρηθώ. Όσο που φτάνουν για το ενοίκιο. Αν δουλέψω περισσότερο, δεν θα έχω καθόλου χρόνο για την έρευνα και δεν θα τελειώσω ποτέ τη διατριβή. Λύση: μετακόμιση σε πιο φτηνή χώρα, Γερμανία. Για πόσο; Τις οίδε. Αβεβαιότητα. Αμηχανία.

Η Μ., η τουρκάλα συναδέλφισσα το κάνει εξ αποστάσεως διότι δεν μπορεί να μένει εδώ. Είναι πανάκριβη η ζωή. Μένει με τους γονείς της.

Η Γ. η γερμανίδα συναδέλφισσα, δεν τα βγάζει πέρα. Η μάνα της της στέλνει κρυφά λεφτά. Δουλεύει ωρομίσθια σε μια εταιρεία μεταφράσεων. Άμα έχουν κείμενα της δίνουν. Δεν είναι αρκετά τα λεφτά. Σκέφτεται να μετακομίσει πίσω Γερμανία.

RDAntonis είπε...

Ο Α. ο ολλανδός συνάδελφός μου, έχει κάνει τα πάντα να προσληφθεί στο τμήμα να διδάξει. Μια θέση είχαν για το πρώτο τρίμηνο και την πήρα εγώ. Το επόμενο τρίμηνο έχει άλλη μία και έχει προετοιμαστεί και έχει περάσει από συνέντευξη (το ίδιο και η Γ.) για να την πάρει. Αναγκαστήκαμε να συναγωνιστούμε ο ένας τον άλλον για μια θέση, τρεις ώρες διδασκαλία την βδομάδα. Τελικά θα δώσουν από μια ώρα στην Γ., μια στον Α. και μια στον Γ., τον άλλο συνάδελφο/φίλο. Μια ώρα διδασκαλία την εβδομάδα: πολλά τα λεφτά: περίπου 150 λίρες το μήνα…

Ο Α. μόλις παντρέφτηκε και θέλει να κάνει οικογένεια. Ήδη είπε ότι σκέφτεται να μετακομίσει πίσω Ολλανδία και να αλλάξει πανεπιστήμιο, διότι δεν μπορεί να αυτοσυντηρηθεί εδώ.

Ο Γ., ο Καναδός συνάδελφος, ψάχνει υποτροφίες. Δεν βρίσκει. Ούτε δουλειά ακαδημαϊκή. Ήδη κάνει αιτήσεις για να πάει πίσω Καναδά, ή να πάει Αμερική. Προσέχει μωρά και βγάζει λίγα έξτρα λεφτά.

Ο Ρ. ο εγγλέζος πρώην συνάδελφος: παντρεμένος ήρθε Μπράιτον, Σάσσεξ, άρχισε διδακτορικό part-time ενώ δούλευε σε νοσοκομείο (ξεσκατίσματα κλπ). Στους έξι μήνες σταμάτησε το διδακτορικό. Δεν μπορεί να βγάζει το ψωμί και ταυτόχρονα έρευνα. Παρελθόν αυτός.

Η Ζ. έχει χρόνια που προσπαθεί να τελειώσει τη διατριβή της. Δουλεύει ταυτόχρονα. Δεν είναι και καλές οι προβλέψεις για την έρευνά της: πώς να τελειώσει με τόση δουλειά; Ήταν Μπράιτον αλλά αναγκάστηκε να μετακομίσει Λονδίνο για να συζήσει με το φίλο της. Δεν μπροούσε να πληρώνει άλλο το ενοίκιο εδώ.

Ιδού οι φαινομενολόγοι του Σάσσεξ! Μάλλον, καλύτερο το λατινικό: ECCE HOMINIS! Hominis λέει το λεξικό σημαίνει: “a man; a) human being, person; b) servant, slave; c) foot-soldiers”. Όλα τα σημαινόμενα.

Ξέρετε όμως πότε πραγματικά έφτασα στο σημείο να καταλάβω και να φωνάξω (ναι, να φωνάξω, στους συναδέλφους και στην σουπερβάιζορ μου, στο δείπνο) ότι “δεν υπάρχει μέλλον”; Όταν συναντήθηκα με τον Μ. και συμμερίστηκε τα δεδομένα του.

Ο Μ. έχει τελειώσει διατριβή στον Χάιντεγγερ και έχει ήδη εκδόσει δύο βιβλία καλά, και άλλες δημοσιεύσεις. Θεωρείται κατά γενική ομολογία ένας σημαντικός ανερχόμενος φιλόσοφος. Τον έφεραν από το Γουόρικ να αντικαταστήσει καθηγήτρια η οποία φεύγει ένα χρόνο με άδεια μητρότητας και sabbatical.

Ο Μ. δεν είχε λεφτά να πάρει το τρένο. Με το ποδήλατο, μες τες βροχές και το τσουχτερό κρύο.

Και τί έκανες Μ. τον τελευταίο χρόνο;

“Έψαχνα δουλειά. Δεν έχω καθόλου λεφτά”.

Άμα αυτός πεινά, δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να μην πεινά σε 5 χρόνια.

Δεν υπάρχει μέλλον.

Αν υπήρχε τουλάχιστον αθωότητα, ίσως να ήταν οκ. Μα δεν υπάρχει ούτε αθωότητα. There has been already too much blood.

Στο: http://hadjioannou.wordpress.com/2010/12/12/δεν-υπάρχει-μέλλον/

RDAntonis είπε...

Τι είναι αυτό που περιγράφεις φίλε Χρήστο;

Κοινωνιολογικά και ιστορικά, είναι η εικόνα των συνεπειών των τελευταίων σταδίων της αποσύνθεσης του κοινωνικού συμβολαίου της μεταπολεμικής περιόδου, όταν οι δυτικές κοινωνίες επένδυσαν στην ανθρωπιστική εκπαίδευση μιας γενιάς. Στις ΗΠΑ, χιλιάδες βετεράνοι πήγαν πανεπιστήμιο με κρατικά χρήματα. Στην Γερμανία, οι ανθρωπιστικές επιστήμες έγιναν η αιχμή της αντιφασιστικής επανεκπαίδευσης. Σε μεγάλο βαθμό, βέβαια, οι δυτικές επενδύσεις στις ανθρωπιστικές επιστήμες ήταν κομμάτια της αντίστασης στον κομμουνισμό, της ανάγκης των δυτικών κοινωνιών να στηρίξουν την εικόνα τους ως ανεκτικές, ανθρωπιστικά ευαίσθητες, ανοιχτές στην τέχνη και τη σκέψη.Από το 80 και μετά, προϊούσας της Αγγλίας, αυτό το κοινωνικό συμβόλαιο αποσυντίθεται. Η κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ έκανε εντελώς περιττή την χρήση των ανθρωπιστικών επιστημών ως αναχώματα ενάντια στον κομμουνιστικό "ολοκληρωτισμό."

Και τώρα οι άνθρωποι που περιγράφεις γλιστρούν προς το πρεκαριάτο, το προλεταριάτο για τον απλούστατο λόγο ότι "περισσεύουν."

Το ερώτημα δεν είναι τι συμβαίνει απλώς, αλλά τι σημαίνει αυτό που συμβαίνει, ή μάλλον τι μπορούμε να το κάνουμε να σημαίνει.

Ας πάρουμε τη φιλοσοφία. Η φιλοσοφία είναι στο δρόμο. Αυτή η φράση σημαίνει δύο διαφορετικά και αλληλοσυγκρουόμενα από την πολιτική σκοπιά πράγματα.

1) Η φιλοσοφία κατεβαίνει στον δρόμο, κατεβαίνει στην εμπλοκή με τις συγκρούσεις της πολιτικής ζωής, παρατάει τον άμβωνα σε μια προσπάθεια να παρέμβει σε ό,τι συμβαίνει στα ίδια τα σώματα αυτών που εκπαιδεύονται να φιλοσοφούν. Το ξέρεις καλύτερα από εμένα αυτό.
2) Η φιλοσοφία πετάγεται στο δρόμο, μένει άστεγη, χωρίς υπάρχοντα, χωρίς οικοσκευή. Η φιλοσοφία αποστερείται του οίκου της, αναγκάζεται να διαβιώσει με άλλες συνθήκες από αυτές στις οποίες είχε συνηθίσει ως "ακαδημαϊκή" φιλοσοφία.

Το ερώτημα που τίθεται για σένα και για τους ανθρώπους των οποίων τις ρημαγμένες, υπερκοπωμένες, απέλπιδες ζωές περιγράφεις είναι: θα περιοριστούμε στον θρήνο για το δεύτερο ή θα κάνουμε κάτι με το πρώτο; Διεκδικούμε επιστροφή της φιλοσοφίας εκεί που ήταν (στην ακαδημία) ή χρησιμοποιούμε τη φιλοσοφία ως όπλο διάρρηξης του πολιτικού χώρου έξω απ' την ίδια; Κοιτάμε τα όνειρά μας να καίγονται, ή τα παίρνουμε όπως είναι φλεγόμενα και καίμε τον κόσμο μ' αυτά; Γιατί η ιδέα είναι ότι η αστική τάξη πλέον ΤΡΩΕΙ ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ.

Και σε πιο προσωπικό επίπεδο: What would Heidegger say? Εννοώ, υπάρχει κάτι σε αυτό για το οποίο κοπιάζεις ως εργαζόμενος και ως φιλόσοφος το οποίο να σου δίνει απαντήσεις για το τι να κάνεις με αυτό στο οποίο ζεις;

C Hadjioannou είπε...

Το ότι η φιλοσοφία βγαίνει στον δρόμο είναι αληθές. Είναι πλέον αναπόφευκτο. Δυστυχώς έπρεπε να είχαμε βγει στο δρόμο πριν χρόνια, και όχι υπό συνθήκες κατάρρευσης και υπό τη δαμόκλειο σπάθη της διάσωσης του βίου, αλλά επειδή έπρεπε να ανταποκριθούμε σε ευρύτερες κοινωνικές ανάγκες: ο φιλόσοφος πρέπει να μιλά και στον απλό κόσμο, εξω-ακαδημαϊκά. Από την άλλη βέβαια, δεν μπορεί να μιλά μόνο εξω-ακαδημαϊκά. Αλλά για πολλά χρόνια -κατά τα φαινόμενα- είμασταν εγκλεισμένοι και εσωστρεφείς. Οι φιλόσοφοι μίλαγαν με φιλοσόφους, και δεν έβγαιναν να εξηγήσουν στον κόσμο τί διάολο κάνουμε. Εν κατακλείδι: ΔΕΝ έπρεπε ποτέ να λείπουμε από το δρόμο. Όμως λείπαμε. Και επειδή λείπαμε, τώρα μένουμε εκτεθειμένοι και ΜΟΝΟ στο δρόμο.

Πριν 3 μήνες, όταν βγήκε η έκθεση Browne, φώναζα και τους έλεγα στο τμήμα: πρέπει να βγούμε έξω να εξηγήσουμε τί κάνουμε. Η θέση μου ήταν ότι: φταίμε και εμείς διότι ήμασταν υπερβολικά εφησυχασμένοι, από μια περίεργη σιγουρία ότι "έχουμε δίκιο, άσχετα αν οι άλλοι δεν το καταλαβαίνουν". Και ότι "δεν πρόκειται ούτως ή άλλως να καταλάβουν". Μα αυτό ήταν λάθος. Δικό μας.

Διοργάνωσα debates διατμηματικά, με το τμήμα IDS που είναι γεμάτο οικονομολόγους. Οικονομικής φύσης θέματα, τα οποία πόρρω απέχουν από την ειδικότητά μου, αλλά πώς να το κάνουμε; Αναγκάστηκα να μιλήσω δημόσια για πράγματα που δεν είμαι ειδικός, και ΑΣ ΕΚΤΕΘΩ σιορ. Πάμε να συζητήσουμε λοιπόν, να ασκήσουμε κριτική στον καπιταλισμό, ο ένας μιλώντας για μαρξισμό, εγώ κάνοντας άμεση κριτική στον ωφελιμισμό, ζητώ την υποστήριξη από συναδέλφους, και πόσοι έρχονται; 50 φοιτητές οικονομικών και ΜΟΛΙΣ τρεις της φιλοσοφίας. Είμαστε αυτιστικοί προφανώς. Αυτά τα πράγματα πλέον θα αλλάξουν είτε το θέλουμε είτε όχι.

Σε ό,τι αφορά λοιπόν το ερώτημά σου, αν διεκδικούμε την επιστροφή της φιλοσοφίας στην ακαδημία ή την χρησιμοποιούμε ως όπλο διάρρηξης του πολιτικού βίου: Και τα δύο πιστεύω. Μου είναι αδύνατον να σκεφτώ τη φιλοσοφία να απουσιάζει είτε από τον δρόμο είτε από την ακαδημία. Στο βαθμό που τα δύο αυτά δεν είναι ένα, τότε η φιλοσοφία πρέπει να υπάρχει και στα δύο.

What would Heidegger say: Ο Χάιντεγγερ όταν κλήθηκε να απαντήσει σε παρόμοια ερωτήματα, τα έκανε σκατά και αγκάλιασε τον Χίτλερ. Το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού.

Ένας Αντόρνο βέβαια δεν θα πίστευε ούτε λεπτό ότι ένας Χάιντεγγερ θα είχε καλές διεξόδους. Ίσως όμως υπάρχουν.

Λόγω ψυχολογικής κούρασης, δεν θα επιχειρήσω να σκεφτώ ενδο-χαϊντεγγεριανά για το τι πρέπει να γίνει παρακάτω, με θετικό τρόπο. Σίγουρα όμως, αυτό ισχύει, και θα τελειώσω εδώ, ως υπόσχεση για κάτι άλλο, το οποίο δεν γνωρίζω ακόμα τι είναι: "The real "movement" of the sciences takes place in the revision of these basic concepts, a revision which is more or less radical and lucid with regard to itself. A science's level of development is determined by the extent to which it is capable of a crisis in its basic concepts".

Στο βαθμό που υπάρχουν δηλαδή basic concepts. Εν μέρει αυτό είναι ασύμβατο με την αρνητική διαλεκτική του Αντόρνο. Αλλά τουλάχιστον υπάρχει μια στιγμιαία συμφωνία, ως προς την διαπίστωση της κρίσης, και ας αρχίσουμε από εκεί...

RDAntonis είπε...

Χρήστο, σ΄ευχαριστώ για την ενδελεχή, ευθεία και τίμια απάντηση στα ερωτήματα που έθεσα. Είναι πολύτιμη η παρουσία σου στο μπλογκ και η συνεισφορά σου στην κουβέντα. Ελπίζω να γράψεις κάτι πάνω σε όλα αυτά-- θεωρώ ότι θα βοηθούσε πολλλά παιδιά σε Ελλάδα και Κύπρο που προβληματίζονται για το μέλλον τους στο πανεπιστήμιο. Καλή τύχη στην Γερμανία.

dreamless είπε...

http://www.bopsecrets.org/SI/debord.films/separation.htm