Παρασκευή, 17 Δεκεμβρίου 2010

Alain Badiou-Η ζωή, οι αλήθειες, το καλό

Alain Badiou
Ηθική. Δοκίμιο για τη συνείδηση του κακού
Μτφρ. Βλάσης Σκολίδης-Κώστας Μπόμπας
Αθήνα, Scripta 1998

V. A. Η ζωή, οι αλήθειες, το καλό

Δεν θα κάνουμε εδώ καμία παραχώρηση στη γνώμη που διατείνεται πως υπάρχει ένα είδος "φυσικού δικαίου" που θεμελιώνεται, σε τελική ανάλυση, στον προφανή χαρακτήρα κάποιου στοιχείου βλαπτικού για τον άνθρωπο.

Αναγόμενο στην απλή φύση του, το ζώο άνθρωπος πρέπει να κατατάσσεται στην ίδια κατηγορία με τους βιολογικούς συντρόφους του. Αυτός ο συστηματικός σφαγιαστής επιδιώκει, μέσα στις γιγαντιαίες μυρμηγκοφωλιές που έχει κατασκευάσει, συμφέροντα επιβίωσης και ικανοποίησης ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο αξιόλογα από τα συμφέροντα του τυφλοπόντικα ή της πυγολαμπίδας. Αναδείχθηκε το πιο πανούργο από τα ζώα, το πιο υπομονετικό, το πιο επίμονα υποταγμένο στις αποτρόπαιες επιθυμίες της δικής του υπερίσχυσης. Πάνω απ' όλα, πέτυχε να θέσει στην υπηρεσία της θνητής ζωής του την ικανότητα που το χαρακτηρίζει, δηλαδή το ότι τοποθετεί τον εαυτό του στην τροχιά των αληθειών έτσι ώστε να του επιφέρει μερίδιο Αθανασίας. Αυτό ακριβώς διαισθάνθηκε και ο Πλάτωνας, όταν τόνιζε πως ο περιώνυμος φυλακισμένος του που δραπετεύει από το σπήλαιο και θαμπώνεται από τον ήλιο της Ιδέας όφειλε να επιστρέψει στο σκοτάδι και να μοιραστεί με τους υπόδουλους συντρόφους του αυτό που τον είχε συνεπάρει στο κατώφλι του σκοτεινού κόσμου. Σήμερα μόνο αντιλαμβανόμαστε πλήρως τι σημαίνει αυτή η επιστροφή: είναι η επιστροφή της φυσικής του Γαλιλαίου προς τις τεχνικές μηχανοκατασκευές, ή της ατομικής θεωρίας προς τα εκρηκτικά και τους πυρηνικούς αντιδραστήρες· η επιστροφή του ανιδιοτελούς-συμφέροντος προς το ωμό συμφέρον, η παραβίαση των γνώσεων από μερικές αλήθειες. Και στο τέλος, το ζώο άνθρωπος γίνεται ο απόλυτος αφέντης του βιοτόπου του, ο οποίος, βεβαίως, δεν είναι παρά ένας πλανήτης δεύτερης κατηγορίας.

Έτσι νοούμενο (σύμφωνα με ό,τι ξέρουμε γι' αυτό), είναι φανερό πως το ζώο άνθρωπος δεν εξαρτάται "καθ' εαυτόν" από καμία αξιολογική κρίση. Είναι αναμφίβολο ότι ο Νίτσε έχει δίκιο, από τη στιγμή που ορίζει την ανθρωπότητα με γνώμονα τη ζωτική της ισχύ, όταν δηλώνει πως είναι ουσιαστικά αθώα, αμέτοχη στο Καλό ή στο Κακό. Η χίμαιρά του συνίσταται στο ότι φαντάζεται μια υπερανθρωπότητα που να επανέρχεται στην αθωότητα, όταν βρεθεί απελευθερωμένη από την καταχθόνια επιχείρηση εξουθένωσης της ζωής που απεργάζεται η δυνατή μορφή του Ιερέα. Όχι, καμία ζωή, καμία φυσική δύναμη, δεν θα μπορούσε να είναι πέραν του Καλού και του Κακού. Εκείνο που πρέπει να πούμε είναι ότι κάθε ζωή, του ζώου άνθρωπος εξίσου, είναι εντεύθεν του Καλού και του Κακού.

Η ανάδυση του Καλού, και, ως απλής συνέπειας, του Κακού, συνδέεται αποκλειστικά με τη σπάνια ύπαρξη των διαδικασιών αλήθειας. Κεραυνοβολημένο από μια ενύπαρκτη ρήξη, το ζώο άνθρωπος βλέπει την αρχή επιβίωσής του --το συμφέρον του-- να αποδιοργανώνεται. Ας πούμε λοιπόν ότι το Καλό, εάν αυτό σημαίνει πως είναι δυνατόν να μπει κάποιος στη σύνθεση ενός υποκειμένου αλήθειας, είναι κυριολεκτικά ο εσωτερικός γνώμονας μιας παρατεταμένης αποδιοργάνωσης της ζωής.

Το ξέρουν, άλλωστε, οι πάντες: οι ρουτίνες της επιβίωσης αδιαφορούν για οτιδήποτε Καλό. Κάθε επιδίωξη συμφέροντος νομιμοποιείται από την επιτυχία της και μόνο. Αντιθέτως, με το που ερωτεύομαι ("πέφτω ερωτευμένος" στα γαλλικά, η λέξη "πέφτω" υποδηλώνει την αποδιοργάνωση της πορείας των πραγμάτων), ή με το που με συνεπαίρνει η άγρυπνη οιστρηλασία μιας σκέψης, ή με το που κάποια ριζοσπαστική πολιτική στράτευση αναδεικνύεται ασύμβατη με κάθε κριτήριο άμεσου συμφέροντος, αίφνης είμαι αναγκασμένος να αναμετρήσω τη ζωή μου, ως ζωή εκκοινωνισμένου ζώου, με κάτι διαφορετικό από αυτήν. Και ιδιαίτερα όταν, πέρα από τον εμφανώς ευτυχή ή ενθουσιώδη χαρακτήρα της συναρπαγής μου, το ζητούμενο είναι εάν, και πώς, θα συνεχίσω στο δρόμο της ζωτικής αποδιοργάνωσης, προικοδοτώντας έτσι το πρωτογενώς αποδιοργανωμένο με μια δευτερογενή παράδοξη οργάνωση, την οποία ακριβώς ονομάσαμε "ηθική συνέπεια."

Εάν υπάρχει Κακό, πρέπει να το σκεφτούμε με αφετηρία το Καλό. Χωρίς τη θεώρηση του Καλού, και άρα των αληθειών, δεν υπάρχει παρά η ωμή αθωότητα της ζωής, που είναι εντεύθεν του Καλού και του Κακού.

Συνεπώς, όσο παράξενη κι αν φαίνεται η πρόταση, πρέπει απαραιτήτως το Κακό να αποτελεί μια εφικτή διάσταση των αληθειών. Δεν θα επαναπαυθούμε, στο σημείο αυτό, στην πλατωνική λύση που παραείναι εύκολη: το Κακό ως απλή απουσία της αλήθειας, το Κακό ως άγνοια του Καλού. Διότι η ίδια η ιδέα της άγνοιας είναι δυσκολονόητη. Για ποιον είναι απούσα μια αλήθεια; Για το ζώο άνθρωπος καθαυτό, που κυνηγάει λυσσαλέα τα συμφέροντά του, δεν υπάρχει αλήθεια, μόνο γνώμες μέσω των οποίων εκκοινωνίζεται. Και όσο για το υποκείμενο --για τον Αθάνατο--, η αλήθεια δεν γίνεται να του λείπει, διότι αυτή και μόνο αυτή, προσφερόμενη σαν πιστή διαδρομή, το συγκροτεί.

Χρειάζεται λοιπόν, εφόσον παρ' όλα αυτά το Κακό ταυτοποιείται ως μια μορφή του πολλαπλού-είναι, να προκύπτει σαν (εφικτό) επιτέλεσμα του ίδιου του Καλού. Πράγμα που θα διατυπωθεί: υπάρχει το Κακό, επειδή υπάρχουν αλήθειες, και στον βαθμό που υπάρχουν υποκείμενα αυτών των αληθειών.

Ή ακόμη: το Κακό, εφόσον υπάρχει, είναι ένα απορρυθμισμένο επιτέλεσμα της δύναμης του αληθινού.

16 σχόλια:

stef είπε...

δεν έχω διαβάσει πιο ανήθικο κείμενο!

RDAntonis είπε...

Γράψε τώρα γιατί για τιμωρία.

rdDcom είπε...

LOL

stef είπε...

ok, έχει ακολουθήσει αυτό που λέει ο Αντόρνο ''να γράφεις έτσι ώστε το γραπτό σου να μην είναι διατρητό από πουθενά. Να είναι ένα κλειστό δυναμικό σύστημα. Είναι πραγματικά κείμενο με τέλεια συγκρότηση, δεν το διαπερνάει τίποτα από πουθενά. μηχανικό κείμενο, εργαλειακό. Εφ' όσων το κείμενο πραγματεύεται το κακό (δεν θεμελιώνεται καν στην παραδοχή πως το κακό υπάρχει, αφήνει στον αναγνώστη να αποφασίσει αν υπάρχει και τι μορφή έχει το κακό) χωρίς κακό να παραδέχεται πως υπάρχει, πρόκειται για ένα ανήθικο κείμενο εκτός ηθικής. tool. επίσης αυτός ο πολύ ιδιόμορφος κύριος που ρουφάει ανθρώπους προς το μέρος του και τους αντιπροσωπεύει μετά στην αρένα της ηθικής έτσι http://video.google.com/videoplay?docid=7936414602517427743#
προφανώς γράφει κείμενα για να τραφεί ο ίδιος με αυτά (και μετά να τα αφοδεύσει μέσα σε ένα απολύτως υπαρκτό και μη radical αποχετευτικό σύστημα.

Δεν μου αρέσει. καταλαβαίνω την εργαλειακή του χρησιμότητα (ως προς τί ακριβώς?) προς μια φιλοσοφική μασονία?
είναι άνθρωπος που δεν φέρει ιστορία (σε καταστάσεις που δεν κυλάει η ιστορία)
Το ότι μπορεί να είναι χρήσιμος λόγω αυτής της ιδιότητας, είναι μια άποψη (τρομερά αμφιλεγόμενη) Ίσως να με ενδιέφερε να παρακολουθήσω το Μπαντιού- Ζιζεκ αντί μπάλας που κάπως έτσι νομίζω λειτουργεί.

stef είπε...

στην αρένα των ηθών ήθελα να πω, και πολλά άλλα λάθη σύνταξης στο πιο πάνω. ίσως αυτό που γίνεται στο γήπεδο (Μπαντιού-Ζιζεκ) να είναι και ένα εργαστήριο ηθικής και να μπορεί να λειτουργεί και ως αντιπαράδειγμα.
προσωπικά, δεν μπορώ με τίποτα να παρακάμψω όσα σημάδια επάνω και γύρω τους παραπέμπουν στον πρώτο ψυχιατρικό άξονα (ή τον δηλώνουν). επικίνδυνο πράγμα. Δεν συσχετίζει το μίκρο με το μάκρο.

rdDcom είπε...

Στάσου μια στιγμή, εσύ δεν ήσουν που μας έστειλες λινκ με Gurdjeff? Τι άλλο, Castaneda?

stef είπε...

εγώ? ποιός είναι ο gurdjeff??

stef είπε...

όχι φίλε.. δε διαβάζω τόσο. μανία καταδίωξης έχεις?

rdDcom είπε...

Δεν θα με βγάλεις παλαβό τώρα, έστειλες αυτό σε άσχετη ανάρτηση, οπότε δεν το εμφάνισα
htt p://www.gurdjieff.org/daumal3....

stef είπε...

α ναι. το mount analogue, rene daumal... ούτε καν το έχω διαβάσει. μου το πρότειναν κι εμένα. ναι, συμβολικά το έβαλα σε μια ανάρτηση περι ουτοπίας? σχετικό δεν είναι?

rdDcom είπε...

Κατ' εμέ άσχετο - στην δική μου ανάρτηση, το αφαίρεσα ως άσχετο. Για τον σχολιασμό σου περί αποχετεύσεων, ας επιληφθεί ο Αντώνης. Εγώ δεν ασχολούμαι.

stef είπε...

ευχαριστώ, δεν θέλω να ασχοληθείς καθόλου για να με αποκρούσεις σε κάποιο επίπεδο στο θέμα Μπαντιού - Ζιζεκ. Πραγματικά έχω απλά και μόνο μία απλή άποψη για το θέμα και το θέαμα. Αισθητικά μου φαίνεται απάνθρωπο. Πολιτικά μου φαίνεται πως προσπερνάει μυστήρια τον Φουκώ.
Κατα τα άλλα εξετέλεσα την τιμωρία μου και τέλος.

RDAntonis είπε...

Λοιπόν, stef. Όπως καταλαβαίνεις χρησιμοποίησα τον όρο "τιμωρία" χιουμοριστικά και εν δυνάμει αποφορτιστικά. Όταν γράφουμε κάτι σφοδρό για κάτι, είναι στοιχειώδες να το εξηγούμαι. Έγραψες ότι είναι το πιο ανήθικο κείμενο που διάβασες ποτέ. Η ερώτηση είναι απλή: γιατί;

H απάντηση που συνάγω είναι επειδή είναι "μηχανικό" και "εργαλειακό" κείμενο. Αυτό φαίνεται μάλλον να αντιφάσκει με το γεγονός ότι κατά τα δικά σου πάλι λεχθέντα: "δεν θεμελιώνεται καν στην παραδοχή πως το κακό υπάρχει, αφήνει στον αναγνώστη να αποφασίσει αν υπάρχει και τι μορφή έχει το κακό". Τι διάβολο εργαλειακότητα έχει ένα κείμενο για το κακό που "αφήνει τον αναγνώστη να αποφασίσει;" Και πώς διάβολο είναι "κλειστό" και "αδιάτρητο" αν ταυτόχρονα κάνει κάτι τέτοιο;

Θα παρακάμψω και εγώ τα περί αφόδευσης και αποχετεύσεων και θα μείνουμε στην ουσία: πού ακριβώς έγκειται η εργαλειακότητα; Εργαλειακότητα ποιου πράγματος και για ποιο στόχο;

rdDcom είπε...

Τι να ασχοληθώ; Δεν σου άρεσε η συνέντευξη στο BBC, δικαίωμα σου, BBC είναι αυτό και ξέρουμε πώς λειτουργεί. --- Ίσως όμως δεν γνωρίζεις ότι το «επίδικο» της συνέντευξης ήταν η κατηγορία κατά Σαρκοζύ για πεταινισμό - και ίσως δεν γνωρίζεις ακόμα ότι ο χαρακτηρισμός ισχυρισμών με αυτό το περιεχόμενο ως δυσφήμηση αποτελούσε ένα από τα «εγκλήματα αλληλεγγύης» με τα οποία το καθεστώς Σαρκοζύ επιχείρησε να φιμώσει όσους υποστήριξαν τους λαθρομετανάστες και αντιτάχθηκαν στην ποινικοποίησή τους. Τώρα περί ανηθικότητας και πληγωμένων αισθημάτων ποσώς με ενδιαφέρουν.

stef είπε...

κι εγώ έγραψα ' δεν έχω διαβάσει πιο ανήθικο κείμενο' χιουμοριστικά προφανώς. είναι αυτό που είχε πει ο Τσόμσκυ για τον Φουκώ , 'δεν έχω γνωρίσει πιο ανήθικο άνθρωπο''. το χιούμορ έγκειται σε μια ιδιότητα που μπορεί να υπονοηθεί πως έχω εδω μέσα ως ο Ζιζεκ του RD (με τις εκλαμψάρες)

εργαλειακότητα ιδιότητα, ως προς το οτι μπορεί να χρησιμοποιηθεί, όπως το θέλεις. Να εφαρμοστεί στον μαρξισμό, σε μια μιντιοκριτική, στο ηθικό - θρησκευτικό κακό, σε όποιο context εξετάζεις γενικά... σαν την πολυσημία των στίχων αλλά στην αντιστοιχία σκέψη-πολιτική. Δεν είπα πως το χρησιμοποιείτε οι ίδιοι έτσι.

RDAntonis είπε...

Εντάξει, αν μιλάμε χιουμοριστικά καθαρά, κι εγώ θεωρώ τον Μπαντιού "ανήθικο" για τον τρόπο που έχει εκθέσει την "ηθική" τόσων και τόσων "ευαίσθητων" Ραβέντηδων που λέει και ο Δήμος.

Εργαλειακό δεν είναι το κείμενο, πάντως.