Τρίτη, 2 Νοεμβρίου 2010

Συντονισμός

Καθορίσαμε τη δραστηριότητα της φιλοσοφίας ως την συνολική επερώτηση που ανακύπτει από τη σύλληψη του εδώ-Είναι [Dasein] στην ουσία του. Αυτή η σύλληψη όμως είναι εφικτή μόνο από, και μέσα, σε έναν θεμελιώδη συντονισμό του εδώ-Είναι. Αυτός ο θεμελιώδης συντονισμός δεν μπορεί να είναι ο ίδιος αυθαίρετος, αλλά θα πρέπει να διαπερνά το εδώ-Είναι μας στη βάση της ουσίας του. Ένας τέτοιος θεμελιώδης συντονισμός δεν μπορεί να διακριβωθεί ως κάτι που βρίσκεται παρόν κοντά μας και στο οποίο μπορούμε να απευθυνθούμε, ή ως κάτι σταθερό στο οποίο επάνω στεκόμαστε, αλλά πρέπει να ξυπνήσει --να ξυπνήσει με την έννοια ότι πρέπει να τον αφήσουμε να αφυπνιστεί. Αυτός ο θεμελιώδης συντονισμός μας συντονίζει σωστά μόνο αν δεν του αντιστεκόμαστε, αλλά μάλλον του δίνουμε χώρο και ελευθερία. Του δίνουμε ελευθερία οποτεδήποτε τον περιμένουμε με την σωστή έννοια, αφήνοντας αυτόν τον συντονισμό να έλθει και να μάς πλησιάσει, τρόπον τινά, όπως και κάθε σωστή αναμονή, όπως σε μια ανθρώπινη σχέση ανάμεσα σε δύο άτομα, δεν είναι κάτι απόμακρο, αλλά μια πιθανότητα στην οποία μπορούμε να είμαστε κοντύτερα στον άλλο που μας περιμένει από ό,τι αν βρισκόταν άμεσα εγγύς μας. Ένας θεμελιώδης συντονισμός στο εδώ-Είναι πρέπει να μας προσεγγίσει με αυτό το είδος αναμονής. Για αυτό τον λόγο μπορούμε να συναντήσουμε έναν τέτοιο θεμελιώδη συντονισμό μόνο σε μια ερώτηση, σε μια ερωτηματική στάση.
Martin Heidegger, Οι βασικές έννοιες της μεταφυσικής. Κόσμος, περατότητα, μοναξιά.

5 σχόλια:

rdDcom είπε...

Θύμισέ μου τι μεταφράζει ο όρος «συντονισμός»; Tuning-in; Όπως στο ραδιόφωνο;

RDAntonis είπε...

attunement.

Chadjioannou είπε...

Αντώνη: η ταπεινή μου άποψη είναι ότι η μετάφραση των χαϊντεγγεριανών όρων από τα αγγλικά στα ελληνικά, χωρίς έλεγχο από τα γερμανικά, συσκοτίζει το χαϊντεγγεριανό νόημα. Το "attunement" έχει χρησιμοποιηθεί -δυστυχώς- από τους άγγλους/αμερικανούς σχολιαστές/μεταφραστές ασυνεπώς: είτε ως μετάφραση του Befindlichkleit είτε του Stimmung. Το πρώτο είναι η χαϊντεγγεριανή μετάφραση της αριστοτελικής "διάθεσης" ενώ το δεύτερο του "πάθους"!!!!! Επομένως: μάλλον πρέπει να γράφουμε, αναλόγως πλαισίου, είτε "διάθεσις" είτε "πάθος"- πάντως όχι "συντονισμός". (βέβαια υπάρχουν κι άλλα ερωτήματα, που ενδεχομένως να μας εξαναγκάζουν να το διπλοσκεφτούμε πριν επιστρέψουμε στες αριστοτελικές έννοιες, που ίσως πράγματι μας υποδεικνύουν τον "συντονισμό" ως καταλληλότερη λέξη: π.χ. η λέξη "συν-τονισμός" επιφέρει κάποιο συγκεκριμένο ερμηνευτικό κέρδος όταν πρόκειται για το Stimmung (όχι για το Befindlichkeit): το Stimmung έχει στα γερμανικά ετυμολογική σχέση, και επομένως άμεση νοηματική πρόσβαση/συσχέτιση, με την "φωνή"/Stimme, που υποβοηθά στην ανατροπή του "εικονικού" μοντέλου της αλήθειας, εισάγοντας ένα παθητικό νόημα που έχει ακουστικό χαρακτήρα (πράγμα που προσπάθησαν να κάνουν κι άλλοι της γερμανικής ερμηνευτικής σχολής πριν τον Χάιντεγγερ).

Εν πάση περιπτώσει, το Εδώ-είναι (εδώ-να-είναι και άλλα παρεμφερή) επίσης συσκοτίζει το χαϊντεγγεριανό νόημα. Διότι: Dasein στην καθομιλουμένη σημαίνει απλά "ύπαρξη", χωρίς καμιά φιλοσοφική τεχνικότητα, και χρησιμοποιείται (επί καιρώ Χάιντεγγερ τουλάχιστον) ευρέως. Πιστεύω ότι ο Χάιντεγγερ επίτηδες επιστρατεύει τον όρο Dasein, διότι είναι αφενός λέξη της (τότε) γερμανικής καθομιλουμένης, συντηρώντας την εποικοδομητική ασάφεια μεταξύ της φιλοσοφικής γλώσσας και της καθομιλουμένης. ή μάλλον: συντηρεί τη σχέση των δύο. Ο Χάιντεγγερ παραμένει πιστός στην ερμηνευτική [Hermeneutics] και φαινομενολογική αρχή που θέλει τον ερμηνευτή να αρχίζει από αυτά που κατανοούμε άμεσα και να προχωρούμε πιο βαθιά στα πιο δυσνόητα. (Παραπέμποντας, πάλι, στην Αριστοτελική μέθοδο: Το ον λέγεται πολλαχώς...κοκ).

Υστερογραφικά: ο Χάιντεγγερ λατρεύει τις ασάφειες. Πιστεύει ότι καμιά φορά η ύπαρξη της ίδιας της ασάφειας γεννά την φιλοσοφία!!! (Άμα θέλεις αναφορά να σου το βρω). Για πράδειγμα, ο Χάιντεγγερ πιστεύει ότι ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ότι ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί τη λέξη "φύσις" (μάλλον: το γεγονός ότι η ελληνική λέξη "φύσις" είχε μια ασάφεια, ήταν καθοριστικά ΓΟΝΙΜΟ για τη φιλοσοφική σκέψη. Η φύσις μπορεί να εννοεί είτε τα φυσικά όντα είτε την ουσία ενός φυσικού ή φτιαχτού πράγματος. Στα αγγλικά: regional ontology or general ontology).

Κατ'αναλογίαν: την ίδια ασάφεια προσπαθεί να κρατήσει και ο Χάιντεγγερ με το Dasein.

Christos Hadjioannou

Rakis είπε...

Απ'όσο θυμάμαι δεν υπάρχει ο όρος Befindlichkeit στο: Οι βασικές έννοιες της μεταφυσικής. Κόσμος, περατότητα, μοναξιά.

Έτσι, προτιμητέα μετάφραση για το stimmung είναι το "ενθυμία" και όχι συντονισμός , εννοώντας έναν τρόπο ανοικτότητας, μιας διάνοιξης της εγκοσμιότητας ως συνόλου.

Rakis

RDAntonis είπε...

Χρίστο, κατ' αρχάς συγνώμη για την καθυστέρηση στην απάντηση. Ήταν μια πολυ πιεστική εβδομάδα.

Κατά δεύτερο, έχεις φυσικά δίκαιο ότι η μετάφραση από δεύτερη γλώσσα είναι προβληματική. Αυτό ισχύει για κάθε κείμενο, πολλώ δε μάλλον για τα φιλοσοφικά, και ακόμα περισσότερο για αυτά του Χάιντεγκερ, όπου η γλώσσα έχει τόσο εξέχουσα σημασία. Αλλά βέβαια το απόσπασμα δεν αποτελεί απόπειρα επαγγελματικής μετάφρασης, αλλά απλό δείγμα από ένα εδάφιο που μου άρεσε.

Ευχαριστώ για τις αναλυτικότατες και στοιχειοθετημένες μεταφραστικές διορθώσεις. Για να είμαι όμως συνεπής προς την δική μου πρόσβαση μόνο στο αγγλικό κείμενο (δηλαδή την άγνοιά μου των γερμανικών), θα αφήσω το κείμενο όπως είναι και ελπίζω οι αναγνώστες να συμβουλευτούν τις άκρως σημαντικές και χρήσιμες παρατηρήσεις σου.

Υστερογραφικά: Συμφωνώ απόλυτα για το Dasein, μεταφραστικά όμως νομίζω ότι κάπως πρέπει να αποδοθεί η δυνητική πολυσημία του όρου, πολυσημία που ο ίδιος ο Χάιντεγκερ εκμεταλλεύεται ρητά σε διάφορα σημεία.