Δευτέρα, 25 Οκτωβρίου 2010

Περί διαλόγου V (Το τραύμα του πραγματικού)


Ας αρχίσουμε με την αινιγματική αφιέρωση του Zizek στον Badiou. H αφιέρωση αυτή παίρνει τη μορφή ενός κραυγαλέου, κωμικού παράδοξου, μιας σκηνής που μοιάζει να προέρχεται από κάποια χαμένη κωμωδία των αδελφών Μαρξ (αγαπημένο σημείο αναφοράς του Zizek). Ο Zizek περιγράφει μια συμπεριφορά που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί από τον καθένα ως άκρως αγενής, επιδεικτικά αδιάφορη τόσο για τον διάλογο με τον άλλο όσο και για τον άλλο ως πρόσωπο: καθώς ο ίδιος ο Zizek δίνει την ομιλία του, ο Badiou όχι μόνο δεν απενεργοποιεί το κινητό που ο ίδιος ο Zizek του είχε παραχωρήσει (ως χειρονομία μιας φιλίας στην οποία αντιτείνεται η αχαριστία, φαντάζεται κανείς), όχι μόνο απαντά στην κλήση που δέχεται αντί να απενεργοποιήσει το κινητό έστω εκ των υστέρων, όχι μόνο, συνεπώς, δεν ακούει τον Zizek αλλά τον άγνωστο συνομιλητή του, αλλά ζητά με απαράμιλλο θράσος από τον ίδιο τον Zizek να μιλά πιο χαμηλόφωνα για να μπορεί να ακούει καλύτερα. Με άλλα λόγια, αντί να αντιμετωπίσει την κλήση του κινητού ως “θόρυβο”, “παράσιτο” που τον παρεμποδίζει από τον διάλογο με τις ιδέες του Zizek, αντιμετωπίζει την ομιλία του Zizek ως θόρυβο που τον παρεμποδίζει από τον διάλογο με τον άγνωστο συνομιλητή του στο τηλέφωνο. Η κατακλείδα, ως εκ τούτου, ακούγεται εντελώς ανάρμοστη σε σχέση με τις περιστάσεις που μόλις περιγράφηκαν, ωσάν να πρόκειται για κομμάτι κάποιου άλλου κειμένου που κατά λάθος επικολλήθηκε εδώ: “Αν αυτό δεν ήταν πράξη αληθινής φιλίας, τότε δεν ξέρω τι είναι η φιλία.” Το ίδιο ισχύει για την πρακτική συνεπαγωγή αυτού του εντελώς ακατανόητου συμπεράσματος: “Οπότε το βιβλίο αυτό αφιερώνεται στον Αλαίν Μπαντιού.”

Τι ακριβώς συμβαίνει εδώ; Και πρώτα από όλα τι σημαίνει αυτή η σύντομη φράση: “αν αυτό δεν ήταν πράξη αληθινής φιλίας, τότε δεν ξέρω τι είναι η φιλία”; Οι δυνητικές ερμηνείες είναι περισσότερες από μία:

α) “αυτό” στο οποίο αναφέρεται ο Zizek ως πράξη αληθινής φιλίας, δεν είναι οι πράξεις του Badiou απέναντι στον ίδιο τον Zizek αλλά η πράξη του απέναντι στον άγνωστο συνομιλητή, για τον οποίο ο Badiou έχει, συνάγεται, τόσο υπερβολική και απροϋπόθετη αγάπη που χωρίς δεύτερη σκέψη ρισκάρει να εκτεθεί ανεπανόρθωτα στον ίδιο τον Zizek και σε όλους αυτούς που παρακολουθούν την διάλεξη ως αξιοκατάκριτος και ανάγωγος. Το βιβλίο αφιερώνεται στον Badiou γιατί η πράξη του αποδεικνύει τον πραγματικό χαρακτήρα του απροϋπόθετου της φιλίας ως τέτοιας, την πραγματική διάθεση του φίλου να ρισκάρει τα πάντα για χάρη της φιλίας.

β) “αυτό” στο οποίο αναφέρεται ο Zizek ως πράξη αληθινής φιλίας είναι οι πράξεις του Badiou απέναντι στον ίδιο τον Zizek. Είναι πράξεις αληθινής φιλίας στον βαθμό που προδίδουν τέτοια εμπιστοσύνη απέναντι στον άλλο, τέτοια βεβαιότητα για το ακλόνητο της φιλίας μεταξύ τους, ώστε να μην έχει την παραμικρή σημασία πλέον για τον ένα να αποδείξει την φιλία του στον άλλο με τρόπους τυπικούς και κοινωνικά διαδεδομένους. Κάθε συμβατική μορφή ευγένειας καταργείται ως απλώς επιφανειακή χωρίς να υπάρχει η παραμικρή αγωνία για την παρεξήγηση προθέσεων από τον άλλο, γιατί αναγνωρίζεται από τον καθένα η απόλυτη ενικότητα της φιλίας, η αδιαφορία της για τις συμβάσεις και τις προσδοκίες της ευρύτερης κοινωνίας.

γ) “αυτό” στο οποίο αναφέρεται ο Zizek παραμένουν οι πράξεις του Badiou, αυτή τη φορά όμως ως ένα είδος έμμεσου και μιμητικού φόρου τιμής στο ίδιο το αναρχικό και συχνά αυτοσαρκαστικό χιούμορ του Zizek. Κάνοντας όσα κάνει, ο μεγαλύτερος σε ηλικία και φιλοσοφικά πιο εδραιωμένος Badiou αφήνεται να “γίνει περισσότερο Zizek απ’ τον Zizek”, υιοθετεί επιτελεστικά την παραδοξολογική στάση του Σλοβένου, μετατρέπει την ομιλία σε σκηνή από την Σούπα από πάπια ή την Μια νύχτα στην όπερα των αδελφών Μαρξ (το όνομα ως επιστροφή του ονόματος· πρώτα ως τραγωδία, έπειτα ως φάρσα), και έτσι επιτρέπει στον Zizek να πάρει τον εαυτό του και αυτό που κάνει λιγότερο από σοβαρά, να απαλλαγεί από το άγχος μιας περσόνα που ο ίδιος ο Zizek επιθυμεί να υποσκάψει και να δυναμιτίσει. Η αφιέρωση του βιβλίου παρατείνει ένα είδος inside joke, ένα αστείο προορισμένο μόνο για δύο, μια συνομωτική και σκανδαλιάρικη επικοινωνία που έχει νόημα μόνο για τον συγκεκριμένο συγγραφέα και τον συγκεκριμένο αναγνώστη, και που επισφραγίζει, και πάλι, την αμυντικογενώς απροσπέλαστη σε τρίτους ενικότητα της σχέσης τους.

Όσο για το επιτελεστικό επίπεδο της αφιέρωσης, εδώ έχουμε να κάνουμε με μια διαφορετικού είδους πολυσημία· στην ερώτηση: τι στόχο έχει μια τέτοια αφιέρωση; οι δυνητικές απαντήσεις είναι οι εξής (και θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι όχι μόνο δεν αναιρούν η μία την άλλη αλλά ουσιαστικά συνυπάρχουν ως ορίζοντες ερμηνείας):

α) Η αφιέρωση εκθέτει δημόσια τον Badiou ως ανάγωγο και αχάριστο προς τους φίλους του.
β) Η αφιέρωση επαινεί τον Badiou ως μοναδικά ευαίσθητο στην ενικότητα και το απροϋπόθετο της φιλίας.
γ) Η αφιέρωση αποτελεί ένα είδος δημόσια διατυπωμένου αινίγματος για το αδιάφανο και απροσπέλαστο της σχέσης μεταξύ δύο, κομμάτι ενός τεθλασμένου προσωπικού διαλόγου που παρακάμπτει πλήρως τις νόρμες επικοινωνιακής διαφάνειας που κάποιος όπως ο Habermas θα έβαζε στο κέντρο κάθε ορθά διενεργημένου διαλόγου.

Περνάμε τώρα στο κείμενο του Badiou, που είναι θαμμένο σε μια υποσημείωση του Λογικές των κόσμων, και του οποίου η στάση δεν θα μπορούσε να περιγραφεί ούτε ως λιγότερο αινιγματική από αυτή της αφιέρωσης του Zizek ούτε ως ασύνδετη με αρκετές από τις παραμέτρους της.

Ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό του κειμένου του Badiou για τον Zizek; Τίποτε άλλο από μια σειρά παραδοξολογικών αντιφάσεων ανάμεσα σε προτάσεις και ανάμεσα σε προθέσεις.

Πρώτο επίπεδο αντιφάσεων: ο έπαινος του φαινομενικά αξιοκατάκριτου (δηλαδή η αναπαραγωγή αυτού ακριβώς που υιοθετεί ως στάση η αφιέρωση του Zizek στον Badiou): Ο Zizek είναι αποσυνδεδεμένος από οποιαδήποτε ψυχαναλυτική σχολή (φαινομενικά κακό), αλλά αυτό του δίνει ελευθερία (φαινομενικά καλό), την οποία βέβαια καταχράται (φαινομενικά κακό). Αλλιώς: τα κείμενά του χαρακτηρίζονται από επαναληπτικότητα (θεμελιώδες αμάρτημα για ακαδημαϊκό), αγαπά τις χειρότερες ταινίες (αλλά με μεταδοτικό πάθος), είναι πορνογράφος (αλλά ευφυώς), ο λόγος του φλερτάρει μ’ αυτόν της δημοσιογραφίας (αλλά εννοιακά), παραδίδεται στις υστερίες (αλλά όχι χωρίς υπολογιστικό αυτοέλεγχο), είναι κακόγουστος (αλλά ενσυνείδητα).

Δεύτερο επίπεδο αντιφάσεων: η εχθρική αδερφοσύνη όπως αυτή ξεδιπλώνεται επιτελεστικά στη σύγκρουση μεταξύ μορφής και περιεχομένου. Εδώ, ο συνδετικός κρίκος μεταξύ δύο, η βάση του κρυφού διαλόγου τους, γίνεται ο κοινός συντονισμός όχι με τον σταλινισμό αυτόν καθαυτόν αλλά με το μαύρο χιούμορ που αναπτύχθηκε εν τω μέσω του, ένα μαύρο χιούμορ του οποίου ο Σλοβένος και όχι ο Γάλλος θεωρείται ο επιφανής φορέας και εκπρόσωπος: “Υπάρχουν επίσης μέσα του πολύτιμα απομεινάρια σταλινικής κουλτούρας. Και εγώ είμαι εξοικειωμένος με αυτό το μήκος κύματος, οπότε πρόθυμα αρθρώνουμε τη σχέση μας σ' αυτό το πλαίσιο. Μαζί, φτιάχνουμε ένα πολιτμπιρό από δύο, το οποίο αποφασίζει ποιος από τους δύο θα πυροβολήσει τον άλλο πρώτος, αφού πρώτα του έχει βασανιστικά αποσπάσει μια εκ βαθέων αυτοκριτική.” 

α) Σε ό, τι αφορά λοιπόν το περιεχόμενο, έχουμε: ένα πολιτμπιρό από δύο, μια συνομωτική σύμπραξη βασισμένη σε μια κοινή κατανόηση της σταλινικής (αντι)κουλτούρας που φτάνει τόσο βαθιά ώστε να συνδέει τα μέλη της στην βάση της χιουμοριστικής αποδοχής της προοπτικής της αμοιβαίας τους καχυποψίας και της αμοιβαίας τους εξόντωσης, όπως γινόταν μεταξύ πρώην συντρόφων τις παλιές, καλές (;!) ημέρες της σταλινικής τρομοκρατίας. Συνομωτική εμπιστοσύνη, συνομωτική καχυποψία· αδερφότητα, έχθρα· αμοιβαία στήριξη, αμοιβαία υπόσκαψη· γέλιο, τρόμος: τα ζεύγη αυτά αντιθέτων παραμένουν αξεδιάλυτα στο επίπεδο του περιεχομένου του φόρου τιμής του Badiou προς τον Zizek.

β) Σε ό,τι αφορά την μορφή: ποιος αναγνώστης του Zizek δεν θα αναγνώριζε στη φράση που παρέθεσα (“μαζί, φτιάχνουμε ένα πολιτμπιρό από δύο, το οποίο αποφασίζει ποιος από τους δύο θα πυροβολήσει τον άλλο πρώτος, αφού πρώτα του έχει βασανιστικά αποσπάσει μια εκ βαθέων αυτοκριτική”) το χαρακτηριστικό μαύρο ανατολικοευρωπαϊκό χιούμορ του Σλοβένου; Τι κάνει ο Badiou στο επίπεδο της μορφής, του ύφους του λόγου αυτής της εκρηκτικά αντιφατικής πρότασης, παρά να καταθέτει επιτελεστικά φόρο τιμής στον τρόπο γραφής ενός φίλου, παρά να αφήνεται, σε μια υποσημείωση για τον Zizek, να γίνει ο ίδιος Zizek, να αντιπαραθέσει στο “μιλάω για τον άλλο” (η συμβατική μορφή της κριτικής αναφοράς σε ακαδημαϊκά κείμενα) ένα “γίνομαι ο άλλος”; 

Και ποια φιλία θα μπορούσε να είναι βαθύτερη από μια φιλία που εκδηλώνεται ως μίμηση του ακόλουθου (disciple) από τον δάσκαλο (master), από μια φιλία που αν μιλά για τον εαυτό της ως συνομωτική σύμπραξη συντροφικότητας μεταξύ δυνητικών αδελφοκτόνων το κάνει ωστόσο με μια δεύτερου (υφολογικού) επιπέδου συνομωτική σύμπραξη; Θα έγραφε ποτέ ο ηλικιωμένος και ασκητικά αυστηρός Badiou μια φράση τόσο ξεκάθαρα αταίριαστη για το ύφος του όπως το ξεκαρδιστικά ματαιόδοξο “το μέλλον βρίσκεται στα χέρια μας” (στα χέρια, δεν ξέρω αν είναι ανάγκη να το υπενθυμίσω, ενός πολιτμπιρό από δύο που ασχολείται με το ποιο από τα δύο και μοναδικά του μέλη θα εκτελέσει ή θα βασανίσει το άλλο!!!) εάν δεν έγραφε, ήδη, ως “lord of misrule”, καρναβαλικό πνεύμα, αυθέντης του παράδοξου, αινιγματικός ανατολικοευρωπαίος, αυτοσαρκαστικός βαλκάνιος, Σλαβόϊ Ζίζεκ;

Τυπικά, όλη αυτή η διαδικασία, το γράψιμο μιας υποσημείωσης και μίας αφιέρωσης χωρίς ρητή απεύθυνση στον άλλο, χωρίς ρητή αναγνώριση του γεγονότος ότι ο άλλος είναι ήδη το προνομιούχο ακροατήριο μιας λέξης που γράφεται μοναχικά αλλά συνάμα συνομωτικά και συντροφικά, μιας χειρονομίας φιλίας που ξεδιπλώνει συνάμα όλο το φάσμα εντάσεων και υπεκφυγών που στοιχειώνει τη φιλοσοφική σχέση, δεν αποτελεί κάτι που αναγνωρίζουμε ως διάλογο. Όχι με την συμβασιακή, φορμαλιστική έννοια που έχει αποκτήσει η λέξη στην αστική κοινωνία. Δυστυχώς, βέβαια, για την ίδια την αστική κοινωνία. Γιατί η τελευταία δεν έχει καν τα μέσα να αναγνωρίσει αυτού του είδους διαλόγων ως τέτοιους, πόσο μάλλον να κατανοήσει τι διαμείβεται σ’ αυτούς. Και έτσι οι απόγονοι του Σωκράτη εξακολουθούν να μιλούν μεταξύ τους με τον πλάγιο και ελλειπτικό τρόπο που τους ταιριάζει, έξω από φόρα και συμπόσια, χωρίς καν να ακούγονται οι συνομιλίες τους, χωρίς καν να γίνεται αντιληπτή η πρόκληση του πώς αντιλαμβάνονται οι ίδιοι τον διάλογο σε μια κοινωνία όπου “διάλογος” σημαίνει: παραθυράκια στην τηλεόραση, “debates”, επιστολές στον συντάκτη της εφημερίδας, γραφειοκρατική διαχείριση συνδικαλιστικών αιτημάτων, σχόλια σε ιστολόγια.

Στο επόμενο και τελευταίο τμήμα, θα μιλήσουμε για το δεύτερο κατεσταλμένο της αστικής κατασκευής του διαλόγου, δηλαδή την πολιτική.

8 σχόλια:

RDAntonis είπε...

Ο προσεκτικός αναγνώστης θα διακρίνει εδώ το υπόρρητο μετα-επίπεδο ενός φόρου τιμής μαθητή προς προσωπικά άγνωστους αλλά σημαντικούς για τον ίδιο δασκάλους, ανάμεσα σε άλλα.

rdDcom είπε...

«Έχουμε λοιπόν πολλές όψεις του ίδιου ονόματος. Έχουμε ένα όνομα που μπορεί στην ορολογία του Badiou να χαρακτηρισθεί generic. . Δηλαδή το μνημόνιο έχει γενικές ιδιότητες αδιαφοροποίητες , καθώς ανήκει σε ένα ευρύτερο σύνολο ,αλλά εμείς το αναλύουμε μόνο σε σχέση με τις γενικές αδιαφοροποίητες ιδιότητες.»

Τάδε έφη ο braindamaged αριστεροφιλελεύθερος... Αγύρτες...
Για αντισυνταγματικότητα, μούγκα...

«Πρόκειται για γιγαντιαία σύλληψη του ΓΑΠ, που φαίνεται να πάσχει από προετοιμασία και κοινωνική στήριξη.»
Αφιερωμένο:

it's hard to take courage
in a world full of people
you can lose sight of it all
and the darkness inside you
can make you feel so small

But I see your true colors
shining through
I see your true colors
that's why I hate you
so don't be afraid to let them show
your true colors

rdDcom είπε...

Και μουσικό πολιτμπιρό χιούμορ:
Drop dead-
You stinking little creep
Drop dead-
With your emotions so cheap
Your poisoned mind-
It's disgusting everyone
We don't care if you vanish in thin air!
Drop dead-
It's a dead drop
You're a dead loss
Drop dead

You should be pushed down-
Down into the ground amongst the worms-
And other spineless things
Don't you see you're embarrassing to me
I can't stand that phony way you banter!
Drop dead-
It's a dead drop
You're a dead loss
Drop dead

You're so pathetic-
An insipid, dried up slug
Keep your mouth shut you impotent little slut
I'm so ashamed to be connected with your name
You're so lame-
I wish you'd never been to blame
Drop dead-
It's a dead drop
You're a dead loss
Drop dead

Those words-
Tight-lipped and mealy-mouthed
It wasn't hard to realise that they were lies
Judging from the flies you've attracted from the skies
So just get lost-
fuck Off!
And disappear into the compost!
Drop dead-
Stinking little creep drop dead!
Drop dead!!

Celebration...
http://www.youtube.com/watch?v=Rnx26jPMTr0&feature=related

rdDcom είπε...

Are you still dying darling?
Are you still in pain?
Are you still crying
Despite the morphine in your veins?

A fluorescent haze hangs and for a second makes you
Invisible but you try in vain to reach out through
The life-support machine and all the multicoloured
Tubes that pump and drain

Are you still dying darling?
Are you still dying darling?

All this wasting away
All this prolonged misery and
All this stripping away of dignity is
Killing me
That expression on your face
Pleading through your agony

Are you still dying darling?
Are you still sighing
Shall I end it for you?

You'll see
I'll make it easy for you
Just one blink and I'll help you to break through
Where Never Never Land beckons to you
You can dance with Peter Pan
Make rings around the moon

Are you still dying darling?
Are you still dying darling?

No more injections
No more medications
No more complications for you
I'll lessen the load for you
No more no more no more
No more are you still dying darling?
Are you still dying darling?
Are you still dying darling?
Are you still dying darling?
Are you still dying darling?

http://www.lyricsmode.com/lyrics/s/siouxsie_and_the_banshees/#share


http://www.youtube.com/watch?v=miIdaXeDksE

RDAntonis είπε...

Πάω να πιω λίγο καφέ να συνέλθω γιατί μου ρθε βαρύ.

RDAntonis είπε...

Είδα λίγο συνολικότερα την κατάσταση με την ιντερνετικώς εκπεφρασμένη φιλελεύθερη αριστερά. Είναι πολύ κρίμα αυτό που συνέβει σε κάποιους ανθρώπους. Δεν πιστεύω ότι έχουν καταλάβει τι τούς συνέβει.Όχι όλοι πάντως. Ίσως προσπαθήσω να γράψω κάτι για αυτό, για το πώς έφτασαν στο τερατώδες σχήμα Μπαντιού-Μανδραβέλης και πίσω για να μπορέσουν να διαχειριστούν μια πραγματικότητα που εκθέτει όλα όσα πίστεψαν. Αυτά είναι θλιβερά πράγματα, δεν είναι για να θυμώνεις. Εγώ πάντως δεν μπορώ να θυμώσω πλέον μ' αυτό.

Waste είπε...

lol lol lol
http://www.counterpunch.com/zizek10152010.html

PS ενώ πάντα συμπαθούσα τη γραφή του ζίζεκ, με βάζει συχνά σε μια αρνητική θέση, να διερωτώμαι πάντα εάν προσπαθεί να μου τη φέρει. Το παραπάνω σχήμα που δημοσίευσε είναι αρκετά στέρεο, αλλά απαιτεί απελπισμένους. κι η ευρώπη ακόμα δεν έχει πολλούς τέτοιους.

rdDcom είπε...

Rule of thumb: από Wendy Brown, ο φιλελευθερισμός (στις διάφορες αποχρώσεις του) αντιστοιχεί στην έννοια του [μπαντιουικού] κονστρουκτιβισμού (και της βιοπολιτικής στο Φουκό-έναυσμα για τη θεωρία του περί βιοπολιτικής ήταν μάλιστα οι μελέτες του στη σχολή του Σικάγο και στο Γαλλο-γερμανικό ορντοφιλελευθερισμό). Αν δεν γίνει αυτή η βασική παραδοχή, είναι πολύ εύκολα να τα κάνεις σαλάτα.