Τρίτη, 5 Οκτωβρίου 2010

Joy Division

Από την εποχή του νεαρού Μαρξ και του λιγότερο διάσημου γαμπρού του, η δυτική θεωρία της χειραφέτησης δεν κατάφερε να ξεκαθαρίσει την θέση της πάνω σε ένα αρκετά βασικό θέμα: Ευτυχία είναι το δικαίωμα στην εργασία ή αυτό στην τεμπελιά; Μετράει περισσότερο η πλήρης και απρόσκοπτη ανάπτυξη παρεμποδισμένων και κατατεμαχισμένων δυνατοτήτων ή η απελευθέρωση κάθε δυνατότητας από το ζυγό της ήδη αλλοτριωμένης έννοιας της παραγωγικότητας; Το λάβαρο της ουτοπίας θα είναι κεντημένο με χρυσά γράμματα, χωρίς αμφιβολία, αλλά τι πρέπει να γράφει τελικά; "Δουλειά για όλους"; Ή "λευτεριά απ' τον καταναγκασμό μιας ανεξάλειπτα αλλοτριωμένης εργασίας";

Στην πράξη, οι απαντήσεις σε τούτα τα δυσεπίλυτα ερωτήματα δεν δόθηκαν από την θεωρία της χειραφέτησης. Δόθηκαν, κάθε φορά εκ νέου, από τις συνθήκες που δημιούργησαν οι ανοδικές και καθοδικές φάσεις του καπιταλισμού. Σε περιόδους ευμάρειας, ο εξαναγκασμός στην εργασία μοιάζει περισσότερο ηθικά αυθαίρετος και υπαρξιακά έκνομος από ποτέ· είναι εποχές που έχουν χώρο για αναρχικές, "εντοπισμένες" αμφισβητήσεις των κρυφών πειθαρχικών μηχανισμών που υποστηρίζουν την παραγωγικότητα, εποχές μαρκουζικές, φουκωϊκές, μποντριγιαρικές, ντελεζιανές. Σε περιόδους κρίσης, ο εξαναγκασμός στην ανεργία γίνεται η κυρίαρχη μορφή κανονικοποιημένης βίας· είναι εποχές επιστροφής στα "μεγάλα" αφηγήματα για τάξεις και εκμετάλλευση, εποχές λενινιστικές, μαοϊκές, μαρξικές.

Αυτό που συμβαίνει σήμερα, ωστόσο, έχει ίσως μια αρκετά ιδιόρρυθμη μορφή, που θα μπορούσε δομικά να περιγραφεί ως συνέπεια του ταυτόχρονου της κρίσης δανεισμού, της ανεξέλεγκτης ως εκ τούτου εμφάνισης μιας χρονίζουσας παραγωγικής στασιμότητας και της κατάρρευσης, για λόγους τόσο πολιτικούς όσο και πληθυσμιακούς-βιολογικούς, του κράτους πρόνοιας. Παντού όπου κοιτάζεις, οι έχοντες εργασία συζητούν έντρομοι για το γεγονός ότι με τους σημερινούς ρυθμούς, δεν θα την ξεφορτωθούν ποτέ. Το όριο συνταξιοδότησης θα μετατοπίζεται, λένε μεταξύ τους, διαρκώς όλο και μακρύτερα, με στατιστικά όλο και πιθανότερο αποτέλεσμα να πεθάνεις πριν προλάβεις ποτέ να απολαύσεις τον αέρα της ελευθερίας από το μαγγανοπήγαδο της δουλειάς. Και βέβαια, αυτός ακριβώς, όλοι γνωρίζουν, είναι ο στόχος: η εξοικονόμηση στις συντάξεις σημαίνει τον σταδιακό εξαναγκασμό όλο και περισσοτέρων να αφήσουν την τελευταία τους πνοή στη δουλειά.

Οι μη έχοντες εργασία, από την άλλη, κουνούν τα κεφάλια για την αγνωμοσύνη που προδίδουν τα βάσανα των πρώτων: στην δική τους περίπτωση, ο εφιάλτης δεν λέγεται "εργασία χωρίς τέλος", αλλά "τέλος της εργασίας", κοινωνικός αποκλεισμός, και ένδεια. Δεν είναι ο θάνατος στη δουλειά αλλά ο θάνατος που επιφέρει η απουσία της. Οι προβληματισμοί όσων αισθάνονται ότι θα εργάζονται ισοβίως σε κάποιου είδους κάτεργο με επισφαλείς μηνιαίες απολαβές αρχίζουν να φαντάζουν σαν απαράδεκτες πολυτέλειες. Και η ίδια η συζήτηση για την εκλίπουσα υπόσχεση της "ποιότητας ζωής" αποκτά κάτι από την χυδαιότητα του να λες "παντεσπάνι" όταν λείπει το ψωμί.

Και έτσι συμβαίνει οι δύο δυστοπίες που κληροδότησε στην θεωρία της χειραφέτησης ο 19ος αιώνας να μην εναλάσσονται πλέον χρονικά (και σε συνάρτηση αφενός με εκρήξεις παραγωγικότητας --τα χρόνια των παιδιών στα εργοστάσια-- και αφετέρου παραγωγικής στασιμότητας --τα χρόνια του 30) αλλά να συμπίπτουν στο ίδιο χρονικό σημείο, ενώ αυτό που χωρίζεται στη μέση είναι τα "προνομιούχα" υποκείμενά τους. Θα έμπαινε κανείς στον πειρασμό να πει το κοινότυπο: η κόλαση του ενός είναι ο παράδεισος του άλλου. Αλλά επειδή οι "παράδεισοι" παρίστανται ταυτόχρονα, κανείς από τους δύο δεν αφήνει περιθώρια για εξιδανίκευση και νοσταλγία. Ο παράδεισος του έχοντος εργασία είναι ήδη έκπτωτος και απομυθοποιημένος στα μάτια του ανέργου, και δεν μπορεί να γίνει ούτε λόγος για το αντίστροφο. Δεν υπάρχει σήμερα άνεργος που δεν γνωρίζει ότι η εργασία είναι κόλαση που επιδεινώνεται διαρκώς (χειρότερα ωράρια, μικρότερες συντάξεις, χειρότερες συνθήκες, μικρότερος μισθός, μεγαλύτερη ανασφάλεια), ούτε εργοδοτούμενος που δεν συνειδητοποιεί ότι έξω από την κόλαση της εργασίας παραμονεύει η σκοτεινότερη φωτιά της κόλασης της ανεργίας (συρρίκνωση προοπτικών νέας εύρεσης εργασίας, λιγότερη προστασία από χειρότερη εκμετάλλευση με κάθε νέα εύρεση, λιγότερη κοινωνική πρόνοια για να απορροφήσει τους υλικούς και ψυχικούς κραδασμούς της διαδικασίας).

Έτσι το δίλημμα με τον κωδικό "Μαρξ ή Λαφάργκ;" επιλύθηκε πλέον για τους πολλούς στην πράξη και χωρίς την παραμικρή ανάγκη θεωρητικής διαμεσολάβησης: ούτε εργασία που πραγματώνει ούτε τεμπελιά που απελευθερώνει. Μόνο τα διαβολικά, διεστραμμένα κακέκτυπα της χωρίς τέλους ζωής στα σφαγεία της δουλειάς και του κοινωνικού θανάτου στο υπνοδωμάτιο του πατρικού εφεξής. Απαλλαγή από τα ζιζάνια της νοσταλγικής εξιδανίκευσης αυτού που δεν θυμόμαστε αρκετά καλά για να απεχθανόμαστε αρκετά: το γρασίδι είναι νεκρό εκεί που καθόμαστε, αλλά δεν είναι πλέον και πιο πράσινο πουθενά.

RD (Αντώνης)

21 σχόλια:

SK είπε...

πολύ καλό.
στην ουσία, μάλλον θα έπρεπε να στραφούμε στην οικονομική και ψυχική υποστήριξη του διαχρονικού - ατάλαντου πλην αυταρχικού νεοφιλελεύθερου δυνάστη καλλιτεχνοεπιχειρηματία, και στην κτηνιατρική. ...μου φαίνονταi σύγχρονες πραγματικά 'αριστερές' στάσεις . όχι. δεν θα παίξει και αυτό. Τον έχω πληρώσει όσο αρκετα χρειάζεται για να ξεπεράσει κανείς και την αηδία ενός ανάξιου πλούτου ΚΑΙ την ντροπή του στρατευμένου DIY. Να τα φάνε χωρίς τσιμουδιά στους γιατρούς και σε όποιο κρέας έχει μείνει στην κατάψυξη. Έχει πολύ λάδι συσσωρεύσει άλλωστε για να μην κουράζεται στο γύρισμα της ρόδας που ' ο δραστήριος ' πάντα ήθελε να έχει στα χεράκια του. Τώρα... πως αποφεύγει κανείς το dadaism και τα reversed plots? (αποφεύγοντας παράλληλα τα στερεότυπα, τα συνταγολόγια και τη ρετσινιά τους)


http://www.youtube.com/watch?v=Pk5QLNvMTmE&feature=related

RDAntonis είπε...

Να ανακοινώσω εδώ ότι έχω αρχίσει να στήνω ένα ιστολόγιο-αρχείο δικών μου κειμένων στο RD που ξεχώρισα ο ίδιος. Το στήνω επειδή το ίδιο το RD, εκτός από το ότι είναι συλλογικό ιστολόγιο πλέον, έχει επίσης γιγαντωθεί σε ό,τι αφορά όγκο αναρτήσεων σε βαθμό που να κάνει το αρχείο του ίσως λιγότερο προσβάσιμο με τον καιρό.

Το ιστολόγιο-αρχείο λέγεται Clamorous Being και διεύθυνση είναι: clamorous-being.blogspot.com.

RDAntonis είπε...

Επίσης, δεν θα υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού στο ιστολόγιο-αρχείο. Τυχόν σχόλια για τις αντίστοιχες αναρτήσεις μπορούν να γράφονται εδώ.

SK είπε...

το πορτοκάλι και το πορτοκαλί διακρίνονται μόνο από τον τόνο χρωματισμού :p

SK είπε...

το πορτοκάλι και το πορτοκαλί διακρίνονται μόνο από τον τόνο χρωματισμού :p

imwrong είπε...

Αντώνη, νομίζω ότι έχεις ένα λάθος στο συλλογισμό για την εναλλαγή των καταστάσεων εργασίας/ανεργίας, αν μιλάμε για βιομηχανικές κοινωνίες και καπιταλισμό, ανεξάρτητα από το αν βρισκόμαστε σε συνθήκες κρίσης ή όχι. Δεν έχω πολύ χρόνο να το αναλύσω τώρα, αλλά και ο ίδιος ο θείος Κάρολος μιλά για τους εφεδρικούς στρατούς εργασίας κλπ. και το ρόλο τους στην καταπίεση των εργαζομένων.

rdDcom είπε...

Μόλις πρόσεξα αυτό «εκλίπουσα υπόσχεση της "ποιότητας ζωής" », το οποίο αποτελεί πάγια «αιτιολογία» για τη μη παροχή τής αρμόζουσας ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης/φροντίδας στο ΗΒ. --- Η συζήτηση περί «ευθανασίας» (ανάμεσα στους «υπέρ» και μέλη των μεσαίων τάξεων που έχουν τα χρήματα για τελευταία ταξιδάκια στην Ελβετία--- Death in Lausanne) δεν καταλήγει πουθενά, γιατί είναι αδύνατον να παραδεχθούν managers και ιατροί ότι οι ισχύουσες πρακτικές υπολείπονται κατά πολύ οποιουδήποτε «ηθικού» μέτρου.

rdDcom είπε...

Νομίζω το βάρος δεν είναι στην «εφεδρικότητα» των ανέργων, αλλά στον υποβιβασμό των «δομικά» ανέργων, ανάπηρων, κ.λπ σε human waste.

TT είπε...

Αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά ότι θα δουλεύουμε μέχρι την όποια προχωρημένη ηλικία ορίσει ο νομοθέτης. Έτερον εκάτερον. Δηλαδή, putting two and two together (αύξηση ανεργίας ΚΑΙ αύξηση ηλικίας συνταξιοδότησης): ούτε δουλειά θα έχουμε, ούτε σύνταξη.
Όσο για την "ανεξάλειπτα αλλοτριωμένη εργασία", θα σας ξενερώσω με Alain de Botton: "The office lends us an identity: we only need to look at our business cards to confirm that we are (let's say) a marketing unit senior manager rather than a vaporous transient consciousness in an incidental universe. How satisfying it is to be held in check by the assumptions of colleagues, instead of being forced to contemplate, in the loneliness of 3am, all that one might have been and now never can be."

imwrong είπε...

Ιδεολογικά εννοείς; Γιατί κατά τ' άλλα μια χαρά παίζουν το ρόλο της εφεδρείας για τα αφεντικά κάθε βαθμίδας. Ακόμη κι αυτό, όμως, το φαινόμενο των αποβλήτων που λες δεν είναι καινούργιο. Υπάρχει από τον μεσαίωνα. Για δες πχ ιστορία νοσοκομείων κλπ (Φουκώ, Αριές...).

Βέβαια η θέση του Αντώνη θα είχε βάση κατά τη γνώμη μου αν βλέπαμε αυτό που περιγράφει σαν ένα πισωγύρισμα, σαν ο 20ος αιώνας να είχε αποτελέσει μια "πρόοδο" για τις κατώτερες τάξεις και τώρα επιστρέφουμε σε άλλους, λιγότερο ευνοϊκούς συσχετισμούς γι' αυτές. Για να 'μαι ειλικρινής, δυσκολεύομαι λίγο να δω τον 20ο αιώνα ως "πρόοδο της ανθρωπότητας". Διότι ένα τεράστιο κομμάτι της δεν έχει κάνει βήμα προς τη χειραφέτησή του, ενώ οι υποτίθεται χειραφετημένοι άνθρωποι του "ελεύθερου δυτικού κόσμου" σήμερα βλέπουν πόσο μακριά έχουν φτάσει.

Φυσικά κάθε τέτοιο θεωρητικό πρόβλημα θα λυνόταν αν αρνιόμασταν κάθε εξελικτισμό. Αλλά δεν νομίζω ότι έχω τα θεωρητικά εφόδια για να υποστηρίξω αυτή την άποψη εδώ και τώρα, οπότε απλά πετάω μια ιδέα και θα τα ξαναπούμε :)

rdDcom είπε...

Πράγματι ξενέρωσα, να σας πληροφορήσω ότι δεν αναγιγνώσκω εγχειρίδια αυτο-ικανοποίησης (self-help) από και για πολυεκατομμυριούχους. --- Όσο για το «αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά ότι θα δουλεύουμε μέχρι την όποια προχωρημένη ηλικία ορίσει ο νομοθέτης», συμφωνώ απόλυτα, είναι πολύ πιθανότερο ότι θα έχουμε ενδημήσει εις Κύριον πριν κατοχυρώσουμε συνταξιοδοτικά δικαιώματα.

RDAntonis είπε...

Εννοείται πως υπάρχει πάντα reserve army of labor, I am wrong. Αλλά η περιγραφή της συγκυρίας αφορά στη σύμπτωση όξυνσης του ποσοστού ανεργίας αφενός και δραστικής επιδείνωσης των συνθηκών εργασίας λόγω μιας σειράς παράλληλα διαφαινόμενων διαδικασιών αφετέρου. Και δεν γράφω για εναλλαγή καταστάσεων εργασίας/ανεργίας, γράφω για εναλλαγή θεωρητικών ενασχολήσεων (δηλ. υποκειμενικών κωδικοποιήσεων) με τα προβλήματα της πειθαρχίας/παραγωγικής κουλτούρας και με αυτά της ανεργίας, παρατηρώντας ότι η εναλλαγή αυτή συσχετίζεται με το αν η οκονομία βρίσκεται σε φάση επέκτασης ή ύφεσης.

RDAntonis είπε...

Ομολογώ πως ποτέ δεν κατάλαβα τη δημοφιλία του ντε Μποτόν, πάντως όντως χέστηκε στο χρήμα ο άνθρωπος. Είναι άδικος ο κόσμος: ο Καρλ Κράους παραμένει άγνωστος και εν πολλοίς αμετάφραστος στην Ελλάδα.

rdDcom είπε...

Samuel Smiles για τραπεζίτες και μάνατζερς με «πνευματική» κλίση στις «φιλοσοφικές» αναζητήσεις. --- Να δω τι άλλο θα διαβάσω στα σχόλια LOL.

TT είπε...

Τη δημοφιλία του γενικά ή στην Ελλάδα; Αν μπεις στον κόπο να κατανοήσεις το φαινόμενο κάνε μια προσπάθεια και για τον Γιάλομ που νομίζω ότι είναι εκτός συναγωνισμού στον τόπο μας.
Ήθελα κυρίως να σχολιάσω το "οι έχοντες εργασία συζητούν έντρομοι για το γεγονός ότι με τους σημερινούς ρυθμούς, δεν θα την ξεφορτωθούν ποτέ". Γιατί αυτοί οι "έντρομοι έχοντες εργασία" δεν συνειδητοποιούν ότι τους περιμένουν μικρές ή μεγάλες περίοδοι ανεργίας μέχρι να φτάσουν σε ηλικία συνταξιοδότησης και ότι βράζουν στο ίδιο καζάνι με τους μη έχοντες εργασία. Δηλαδή τα υποκείμενα των δύο δυστοπιών δεν αποτελούν δύο διακριτές ομάδες.

RDAntonis είπε...

Ναι, φυσικά, είναι καθαρά συγκυριακό το σε ποια πλευρά νεκρού γρασιδιού βρίσκεσαι. Αυτό είναι μέρος της συγκυρίας. Η διευκρίνηση, σε περίπτωση που αυτό δεν είναι σαφές στο πιο πάνω κείμενο, είναι σημαντική.

Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάτι ιδιαίτερα "ελληνικό" στα φαινόμενα Γιάλομ ή Μποτόν. Έχω την αίσθηση ότι ανακλούν παγκόσμιες τάσεις. Δεν ξέρω, βέβαια, μπορεί να κάνω λάθος.

imwrong είπε...

εναλλαγή θεωρητικών ενασχολήσεων, αυτό μάλιστα, είναι μια σοβαρή παρατήρηση. Νομίζω πως γενικότερα η "θεωρία" πάσχει από επικαιρισμό, αν υπάρχει τέτοια λέξη.

SK είπε...

είχα μαρκάρει στο clamorous being ένα κειμενο για την αισθητική αλλά έγινε τροποποίηση των αναρτήσεων και δεν υπάρχει πλέον. κλαπς..
με αφορμή το σοκ από τον τελευταίο δίσκο του Ekkehard Ehlers
http://en.wikipedia.org/wiki/Ekkehard_Ehlers
ψάχνω να ρίξω μια ματιά στο Aesthetic theory του Adorno.

''Ehlers became interested in aesthetic theory, particularly the work of Theodor Adorno, as a university student in Frankfurt. He began working with Sebastian Meissner as Autopoieses in the late 1990s. Autopoieses was in part about the recontextualization of samples.''

ο δίσκος (Α life without fear) είναι μοναδικός νομίζω στο είδος του.
τα περισσότερα του ehlers θα τα βρείτε εδώ

http://listen.grooveshark.com/#/search/songs/?query=Ekkehard%20Ehlers

αν δεν εμφανίζεται το link, go to first page and enter artist in search box

...delta blues (strict semiotics) recontextualised στο σύγχρονο ψηφιακό τυχαίο του max/msp, blues κιθαριστική εκφορά με Derek Bailey τεχνοτροπία, αισθητική θεωρία του Adorno και βιωματικότητα, τέχνη και τεχνολογία, δεν ξέρω ποια ανάγνωση προκαλεί περισσότερο κομμένη ανάσα ή για περισσότερο. Περισσότερο είναι λόγω των συστολών-διαστολών σε χρόνο, τόπο και ιστορία που συμβαίνουν ακούγοντάς το και το γεγονός πως άλλο όνομα αυτής της λειτουργίας είναι και το 'ανθρώπινη αναπνοή'

http://www.youtube.com/watch?v=It_eqZ5XLuc

RDAntonis είπε...

Δεν έχω σβήσει κάποια ανάρτηση από εκεί, σε ποια ανάρτηση αναφέρεσαι;

SK είπε...

ήταν σίγουρα στις 10 πρώτες αναρτήσεις πριν 4-5 μέρες όταν το site είχε άλλο layout , τώρα δεν το βρήκα. 'περι αισθητικής' orsth είχε σίγουρα τη λέξη στον τίτλο, σπασμένο σε παραγράφους με διαφορετικές απόψεις του ορισμού παραπομπή νομίζω σε μια φωτογραφία.. έριξα μια ματιά και το άφησα για άλλη στιγμή. εντάξει, no sweat

RDAntonis είπε...

Δεν μου θυμίζει κάτι αυτό, εκτός αν αναφέρεσαι στη σύντομη ανάλυση της φωτογραφίας Doisneau στο "Δια-στροφές": http://clamorous-being.blogspot.com/2010/10/1352008.html