Σάββατο, 2 Οκτωβρίου 2010

Bertolt Brecht, Γράφοντας την αλήθεια Ι (ή μ' όποιον δάσκαλο καθίσεις, τέτοια γράμματα θα μάθεις)

Bertolt Brecht
Γράφοντας την αλήθεια (1935)
Μτφρ.: Radical Desire

Σήμερα, όποιος θέλει να καταπολεμήσει το ψέμμα και την άγνοια και να γράψει την αλήθεια πρέπει να ξεπεράσει τουλάχιστο πέντε δυσκολίες. Πρέπει να έχει το θάρρος να γράψει την αλήθεια όταν η αλήθεια παρεμποδίζεται από παντού· την οξύνοια να την αναγνωρίσει, αν και παντού κρύβεται· την ικανότητα να την χειραγωγήσει ως όπλο· την κρίση ώστε να επιλέξει αυτούς στα χέρια των οποίων η αλήθεια θα είναι αποτελεσματική· και την πονηριά που χρειάζεται για να εξαπλώσει την αλήθεια ανάμεσα σε τέτοια άτομα. Αυτά είναι εκφοβιστικά προβλήματα για συγγραφείς που ζουν υπό καθεστώς φασισμού, αλλά υφίστανται επίσης για αυτούς που έφυγαν ή εκδιώχθηκαν· υφίστανται επίσης για συγγραφείς που εργάζονται σε χώρες όπου κυριαρχεί η πολιτική ελευθερία.

1. Το θάρρος να γράψεις την αλήθεια
Φαίνεται αυτονόητο ότι όποιος γράφει πρέπει να γράφει την αλήθεια με την έννοια ότι δεν πρέπει να καταστέλλει ή να αποκρύπτει την αλήθεια ή να γράφει κάτι ενσυνείδητα ψευδές. Δεν θα πρέπει να τρέμει μπροστά στους ισχυρούς ούτε να προδίδει τους αδύναμους. Βέβαια είναι πολύ δύσκολο να μην τρέμεις μπροστά στους ισχυρούς και είναι αποδοτικό να προδίδεις τους αδύναμους. Το να δυσαρεστείς τους έχοντες σημαίνει να γίνεσαι μη έχων. Το να αποκηρύττεις την πληρωμή για την εργασία μπορεί να είναι το ίδιο πράγμα με το να εγκαταλείπεις την εργασία, και το να απορρίπτεις τη φήμη όταν σου προσφέρεται από τους ισχυρούς μπορεί να σημαίνει να την απορρίπτεις δια παντός. Αυτό θέλει θάρρος.

Οι καιροί ακραίας καταστολής είναι συνήθως καιροί που γίνεται πολύ συζήτηση για υψηλά και υψιπετή θέματα. Σε τέτοιους καιρούς θέλει θάρρος για να γράψεις για χαμηλά και αγενή θέματα όπως το φαγητό και η στέγη για τους εργάτες. Όταν κάθε είδους τιμής ραίνεται πάνω στους χωρικούς θέλει θάρρος να γράψεις για τις μηχανές και τον καλό σπόρο που θα ελάφραιναν την κατά τα άλλα "τιμημένη" τους εργασία. Όταν κάθε ραδιοσταθμός τσιρίζει ότι ένας άνθρωπος χωρίς γνώση και παιδεία είναι καλύτερος από έναν άνθρωπο που μελέτησε, θέλει θάρρος για να ρωτήσεις: καλύτερος για ποιον; Όταν μιλάνε για τέλειες και ατελείς φυλές, θέλει θάρρος για να ρωτήσεις αν δεν είναι η πείνα και η άγνοια και ο πόλεμος που παράγουν δυσμορφίες.

Και χρειάζεται επίσης θάρρος για να πεις την αλήθεια για τον εαυτό σου, για τη δική σου ήττα. Πολλοί από τους κυνηγημένους χάνουν την ικανότητά τους να δουν τα λάθη τους. Τους φαίνεται ότι η καταδίωξη η ίδια είναι η μεγαλύτερη αδικία. Οι διώκτες είναι κακοί απλώς επειδή διώκουν· οι διωκόμενοι υποφέρουν εξαιτίας της καλοσύνης τους. Αλλά η καλοσύνη αυτή έχει χτυπηθεί, νικηθεί, κατασταλεί· ήταν λοιπόν αδύναμη καλοσύνη, κακή, μη υπερασπίσιμη, αναξιόπιστη καλοσύνη. Γιατί δεν αρκεί να δεχθείς ότι η καλοσύνη πρέπει να είναι αδύναμη όπως είναι η βροχή υγρή. Χρειάζεται θάρρος για να πεις ότι οι καλοί ηττήθηκαν όχι γιατί ήταν καλοί αλλά γιατί ήταν αδύναμοι.

Φυσικά, στη μάχη με το ψεύδος πρέπει να γράφουμε την αλήθεια, και η αλήθεια αυτή δεν πρέπει να είναι μια υψιπετής και αμφιλεγόμενη γενικότητα. Όταν λέγεται για κάποιον "είπε την αλήθεια", αυτό υπονοεί ότι κάποιοι ή πολλοί ή τουλάχιστον ένας είπε κάτι που δεν ήταν αλήθεια --ένα ψέμμα ή μια γενικότητα-- αλλά αυτός είπε την αλήθεια, είπε κάτι πρακτικό, πραγματικό, αναμφισβήτητο, και άμεσα σχετικό με το θέμα.

Χρειάζεται λίγο θάρρος για να μουρμουρίζεις ένα γενικό παράπονο, σε ένα μέρος του κόσμου όπου επιτρέπεται να παραπονιέσαι, για την κακία του κόσμου και τον θρίαμβο της βαρβαρότητας, ή για να φωνάξεις με έμφαση ότι ο θρίαμβος του ανθρώπινου πνεύματος είναι εγγυημένος. Υπάρχουν πολλοί που υποκρίνονται ότι τους στοχεύουν τα κανόνια όταν στην πραγματικότητα τους στοχεύουν μόνο τα κυάλια φίλων της όπερας. Κραυγάζουν τις γενικές τους απαιτήσεις σε ένα κόσμο φίλων και άκακων ατόμων. Επιμένουν για μια γενικευμένη δικαιοσύνη για την οποία δεν έκαναν τίποτε ποτέ. Ζητούν μια γενική ελευθερία και απαιτούν ένα μερίδιο της λείας που εδώ και καιρό απολαμβάνουν. Νομίζουν ότι η αλήθεια είναι απλώς αυτό που ακούγεται ωραία. Αν η αλήθεια αποδειχθεί ότι είναι κάτι στατιστικό, ξερό ή βασισμένο σε πρακτικά δεδομένα, κάτι δύσκολο να το βρεις, κάτι που απαιτεί μελέτη, δεν την αναγνωρίζουν ως αλήθεια. Δεν τους μεθά. Αυτό που έχουν είναι μόνο η επιφανειακή συμπεριφορά των αληθολόγων. Το πρόβλημα μ' αυτούς είναι: δεν ξέρουν την αλήθεια.

Δεν υπάρχουν σχόλια: