Δευτέρα, 11 Οκτωβρίου 2010

Bertolt Brecht, Γράφοντας την αλήθεια V/Lars Von Trier, Τα πέντε εμπόδια

Μια άλλη ιδέα με την οποία μπορεί να αντιμετωπίσει κανείς τους νικητές είναι ότι στο κάθε τι και σε οποιαδήποτε κατάσταση, εμφανίζεται και αναπτύσσεται μια αντίφαση. Μια τέτοια άποψη (αυτή της διαλεκτικής, της ιδέας ότι όλα τα πράγματα ρέουν και αλλάζουν) μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε τομείς που για ένα διάστημα διαφεύγουν της προσοχής της εξουσίας. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην φυσική ή την χημεία, για παράδειγμα. Αλλά μπορεί επίσης να επισημανθεί μέσω της περιγραφής της μοίρας μιας οικογένειας, και εδώ επίσης δεν χρειάζεται να προσελκύσει υπερβολικά πολλή προσοχή. Η εξάρτηση του κάθε πράγματος από πολλούς παράγοντες οι οποίοι αλλάζουν διαρκώς είναι μια ιδέα που είναι επικίνδυνη για τους δικτάτορες, και η ιδέα αυτή μπορεί να εμφανιστεί σε διάφορες εκδοχές χωρίς να δώσει στην αστυνομία κάτι στο οποίο μπορεί να βάλει τα δάχτυλά της. Μια πλήρης περιγραφή όλων των διαδικασιών και συνθηκών που αντιμετωπίζει ένας άνθρωπος που ανοίγει ένα καπνοπωλείο μπορεί να καταφέρει χτύπημα κατά της δικτατορίας. Ο καθένας που το αναλογιστεί αυτό θα καταλάβει γρήγορα γιατί. Οι κυβερνήσεις που οδηγούν τις μάζες στη δυστυχία πρέπει να φυλάγονται από την σκέψη των μαζών για την κυβέρνηση κατά τη διάρκεια της δυστυχίας τους. Αυτές οι κυβερνήσεις μιλάνε πολύ για τη Μοίρα. Είναι η Μοίρα, και όχι οι ίδιες, που φταίνε για κάθε δυστυχία. Ο καθένας που διερευνά τα αίτια της δυστυχίας συλλαμβάνεται πριν φτάσει στο συμπέρασμα ότι ευθύνεται η κυβέρνηση. Αλλά είναι εφικτό να προσφέρει κανείς μια γενική αντίθεση προς όλες αυτές τις ανοησίες περί Μοίρας. Μπορεί να φανεί ότι η ανθρώπινη μοίρα φτιάχνεται απ’ τον άνθρωπο.

Αυτό είναι κάτι άλλο που μπορεί να επιτευχθεί με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να αφηγηθεί την ιστορία μιας αγροτικής φάρμας —μιας φάρμας στην Ισλανδία, ας πούμε. Όλο το χωριό συζητά για την κατάρα που αιωρείται πάνω από αυτή τη φάρμα. Μια αγρότισσα πήδηξε μέσα στο πηγάδι. Ο αγρότης και ιδιοκτήτης της φάρμας κρεμάστηκε. Μια μέρα παντρεύεται ο γιος του χωριάτη και ένα κορίτσι που έχει προίκα πολλά στρέμματα καλής γης. Η κατάρα φαίνεται να φεύγει από τη φάρμα. Το χωριό χωρίζεται σχετικά με την κρίση του για την αιτία αυτής της ευτυχούς κατάληξης των γεγονότων. Ορισμένοι τα αποδίδουν στην φωτεινή προδιάθεση του νεαρού γιου του χωριάτη, άλλοι στα καινούργια χωράφια που πρόσθεσε η νύφη στη φάρμα, και που την έκαναν αρκετά μεγάλη για να εξασφαλίζει το βιός του ζευγαριού.

Αλλά και σε ένα ποίημα που απλώς περιγράφει ένα τοπίο μπορεί να επιτευχθεί κάτι αν τα πράγματα που δημιουργούν οι άνθρωποι ενσωματωθούν στο τοπίο.

Η πανουργία είναι απαραίτητη για την εξάπλωση της αλήθειας.

Περίληψη
Η μεγάλη αλήθεια του καιρού μας είναι ότι η ήπειρός μας υποχωρεί μπροστά στη βαρβαρότητα επειδή η ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής συντηρείται με τη βία. Το να αναγνωρίσεις απλώς αυτή την αλήθεια δεν είναι επαρκές, αλλά αν δεν το αναγνωρίσεις, δεν μπορείς και να ανακαλύψεις καμμία άλλη αλήθεια που έχει σημασία. Τι εξυπηρετεί το να γράφεις κάτι θαρραλέο που δείχνει ότι η κατάσταση στην οποία περιερχόμαστε είναι βάρβαρη (κάτι που είναι αλήθεια) αν δεν είναι ξεκάθαρο το γιατί περιερχόμαστε σ’ αυτή την κατάσταση; Θα πρέπει να πούμε ότι χρησιμοποιούνται βασανιστήρια για να συντηρηθούν οι σχέσεις ιδιοκτησίας. Φυσικά, όταν το λέμε αυτό, χάνουμε πολλούς φίλους που είναι ενάντιοι στα βασανιστήρια μόνο και μόνο επειδή νομίζουν ότι οι σχέσεις ιδιοκτησίας μπορούν να επιβιώσουν χωρίς βασανιστήρια· κάτι που είναι αναληθές.

Θα πρέπει να λέμε την αλήθεια για τις βάρβαρες συνθήκες στη χώρα μας ώστε να γίνει αυτό που πρέπει για να βάλει ένα τέλος σε τέτοιες συνθήκες —αυτό, δηλαδή, που θα αλλάξει τις σχέσεις ιδιοκτησίας.

Επιπλέον, πρέπει να λέμε την αλήθεια σ’ αυτούς που υποφέρουν περισσότερο από τις υπάρχουσες σχέσεις ιδιοκτησίας και που έχουν το μεγαλύτερο συμφέρον στην αλλαγή τους —στους εργάτες και σε όσους μπορούμε να κάνουμε συμμάχους τους γιατί δεν έχουν στην πραγματικότητα έλεγχο στα μέσα παραγωγής αν και μοιράζονται τα κέρδη τους.

Και πρέπει να προχωρήσουμε με πανουργία.

Και οι πέντε δυσκολίες θα πρέπει να ξεπεραστούν την ίδια στιγμή, γιατί δεν μπορούμε να ανακαλύψουμε την αλήθεια για τις βάρβαρες συνθήκες χωρίς να σκεφτόμαστε αυτούς που υποφέρουν από αυτές. Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε χωρίς να αποτινάξουμε κάθε ίχνος δειλίας. Και όταν ψάχνουμε να διακρίνουμε την πραγματική κατάσταση των πραγμάτων σε ό,τι αφορά όσους είναι έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν την γνώση που τούς δίνουμε, θα πρέπει επίσης να αναλογιστούμε την αναγκαιότητα του να τούς προσφέρουμε την αλήθεια με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνει όπλο στα χέρια τους, και την ίδια στιγμή θα πρέπει να το κάνουμε με τέτοια πανουργία που ο εχθρός να μην ανακαλύψει και να μην παρεμποδίσει την προσφορά της αλήθειας.

Και αυτό είναι που απαιτείται από ένα συγγραφέα όταν του ζητάμε να γράψει την αλήθεια.


Lars Von Trier, Τα πέντε εμπόδια (2003). Εμπόδιο #2, Βομβάη, Ινδία:



20 σχόλια:

RDAntonis είπε...

Μια απόπειρα "διαλεκτικού μοντάζ" (Benjamin).

SK είπε...

μια σημειωτική αναγωγή.
Ο τύπος στο βίντεο θα μπορούσε να λέγεται και Αμερική. Ο μόνιμος μελλοντικός τόπος του κόσμου, η τύχη και η ελπίδα του, το μέρος που για να ανατραφεί συσπειρώνεται ο υπόλοιπος κόσμος και σε αντάλλαγμα παίρνει την πατρική χαρά του να βλέπει το παιδί του να μεγαλώνει και πρέπει να το στηρίζει πάντα ότι δρόμο κι αν αυτό παίρνει. μεγαλώνοντας, με την γονική συναίνεση όλων.
America eats it first, smokes it first, before the rest of us. Το έχει εσωτερικεύσει κι αυτή σαν τη μοίρα της. Το μόνιμο παιδί που αισθάνεται μια απίστευτη δύναμη και κληρονομιά, που δεν μπορεί να μοιραστεί (ενώ προσπαθεί μια ζωή για αυτό) τα ολόδικά του δώρα-παιχνίδια και που για τα όποια οικογενειακά προβλήματά στην 'κανονική- του λειτουργία αναγκάζει τους γονείς του σε ψυχοθεραπεία.

SK είπε...

...όχι στο ντιβάνι, στην ηλεκτρική καρέκλα

RDAntonis είπε...

Ο τύπος που τρώει μπροστά από τους Ινδούς είναι ο δανός σκηνοθέτης Γιούργκεν Λεθ, μέντορας του Φον Τρίερ. Και το παρα-κείμενο της ταινίας είναι η ταινία "Ο τέλειος άνθρωπος" του Λεθ. Νομίζω ότι το αναφερόμενο δεν είναι καθόλου η Αμερική αλλά η Ευρώπη. Ο Φον Τρίερ γύρισε ξεχωριστή αμερικανική τριλογία άλλωστε.

Από όσο ξέρω, αν και πολλοί έχουν μιλήσει για μπρεχτικό στοιχείο σε ταινίες του Von Trier όπως το Dogville, δεν έχει συζητηθεί η σχέση του "Πέντε εμπόδια" με τις "Πέντε δυσκολίες" του Μπρεχτ.

SK είπε...

σωστό κι αυτό, η πατρική Ευρώπη (του διαφωτισμού ή άλλο). Θα δω την ταινία το συντομότερο

rdDcom είπε...

Έχω πολλές αμφιβολίες για Trier, μάλλον θα είχες δει το ντοκιμαντέρ που μιλούσε για τον «κομουνισμό» των γονιών του --- Ίσως να την είδε «Μπρεχτ» της νεο-δεξιάς. Είχα βρει το Festen (Vinterberg) αισχρό.

RDAntonis είπε...

Αξίζει τον κόπο, νομίζω.

RDAntonis είπε...

Το κείμενο του Μπρεχτ ανέβηκε ολόκληρο σε μετάφραση στην μικρή ψηφιακή βιβλιοθήκη.

RDAntonis είπε...

Δεν έχω δει το Φέστεν, το οποίο βέβαια δεν είναι και δική του ταινία. Μου άρεσε προσωπικά πολύ το Idiotern, τα Πέντε εμπόδια, και το Dogville.

Την ίδια στιγμή, παραδέχομαι ότι η πολιτική του Τρίερ δεν είναι εύκολο να αποκωδικοποιηθεί. Αλλά "νεο-δεξιά" γιατί;

rdDcom είπε...

Κατ' αρχάς μια παρένθεση το Kingdom Hospital αντλεί εν μέρει από το Bathomet του Klossοwski. Συνιστώ και τα δύο.
---
Στα γρήγορα, και μάλλον ατεκμηρίωτα, το όραμά του μάλλον φαίνεται να προσεγγίζει κάποιας μορφής «στωϊκής» αποστασιοποίησης. Πολιτική άποψη δεν έχει, απλώς χρησιμοποιεί αισθητικό-φιλοσοφικά εργαλεία με σκοπό να τα παρουσιάσει/μετατρέψει σε εκθέματα.---Ιδιοφυής ψυχροπολεμικός αντικουμουνισμός. Προσωπική άποψη...

RDAntonis είπε...

Επίσης ανέβηκαν τα σεμινάρια Μπαντιού για τον Πλάτωνα 18/11/2009 και 27/1/2010.

RDAntonis είπε...

Δεδομένου του αρκετά ρητού αντιαμερικανισμού του Τρίερ, δυσκολεύομαι να δω το ψυχροπολεμικό στοιχείο. Το Idiotern αφορά την συντριβή της ουτοπίας και ως τέτοιο δεν το βλέπω ως έστω υπόρρητα αντικομμουνιστικό. Προσωπικά, θεωρώ την πολιτική του Τρίερ προβληματικότερη σε ό,τι αφορά την υποστασιοποίηση της στωϊκότητας σε ταινίες όπως το Dancer και το Breaking the waves, και σε ό,τι αφορά το πέρασμα από την μαζοχιστική στωϊκότητα στην αποκαλυπτική βία στο Dogville. Επίσης, είναι αναμφισβήτητο ότι ο Τρίερ έχει ego politics issues.

Παρ' όλα αυτά, η συγκεκριμένη σκηνή από το Πέντε εμπόδια είναι από τις αγαπημένες μου και πραγματικά πιστεύω ότι δουλεύει μπρεχτικά.

RDAntonis είπε...

Επίσης, ανέβηκαν τα "Ταυτότητα και συμβάν" του Φρανσουά Λαρουέλ σε μετάφραση Godel, και τα κείμενα του Godel ¨Κουαρτέτο: Σκέψη, Κόσμος, Πράξη, Ουτοπία" και "Το δαιμονιακό αντικείμενο της πολιτικής (Για τον Σενέκα")

rdDcom είπε...

Όταν γράφεις «ρητού αντιαμερικανισμού» δεν γνωρίζω σε τι ακριβώς αναφέρεσαι. Η δανέζικη κοινωνία (γενικότερα σκανδιναβικές κοινωνίες) είναι σήμερα πολύ συντηρητικές [σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη]. Η αντίδραση της νέας γενιάς εκφράστηκε με γελοιοποίηση των «κομουνιστικών» ιδεωδών των elders. Το γνωρίζω από πρώτο χέρι. Είχα φίλο Σουηδό, οι γονείς του -- δάσκαλοι -- ήταν εξαίρετοι & πολύ μορφωμένοι άνθρωποι, με τον τύπο δεν τα πήγαμε καλά (και όχι μόνο στα πολιτικά).

RDAntonis είπε...

Αναφέρομαι στην επίθεση κατά της αμερικανικής υποκρισίας και αδικίας στην αμερικανική τριλογία. Η σεκάνς στο τέλος του Dogville είναι ενδεικτική (επισυνάπτω). Ο ίδιος βέβαια λέει ότι δεν ήταν αντι-αμερικανικές οι ταινίες και δηλώνει εξίσου αντι-δανός.

Δεν έχω ψευδαισθήσεις για τον προοδευτισμό των σκανδιναβικών κοινωνιών. Οι προοδευτικές κοινωνίες δεν βγάζουν μπλακ μέταλ συγκροτήματα και νεοφασίστες.

http://www.youtube.com/watch?v=_KzkZjtVVO8

rdDcom είπε...

ΟΚ - have to give it more thought.
-----------
Σκέψη τής ημέρας (προς σωφρονισμό των δυνάμεων τής «ριζοσπαστικής δημοκρατίας»): ο στίβος τού ταξικού «αγώνα» ταυτίζεται με τον τόπο έλευσης τής επανάστασης. Προ τού επαναστατικού συμβάντος ο «ανταγωνισμός» δηλώνει το ανέφικτο τής σχέσης των τάξεων (δείτε Μπαντιού, Θεωρία Υποκειμένου, σελ.128).--- Αποχωρώ & καληνύχτα :-)

RDAntonis είπε...

Αγγλική έκδοση; Θέλω να το τσεκάρω αυτό.

rdDcom είπε...

Ναι -

real name είπε...

συγγνώμη για την παρεμβολή ,και πάνω σε αυτό : ".το πέρασμα από την μαζοχιστική στωϊκότητα στην αποκαλυπτική βία στο Dogville"

αλλά κάπου είχα διαβάσει ότι στο dogville ενα κύριο θέμα του Τρίερ είναι η αποκήρυξη του πατέρα γκανγκστερ και των απάνθρωπων πρακτικών του από την Grace (kidman) στην αρχή , - η στάση της παραλληλίζει αυτής της γενιάς του Μάη του 68 και έχει και φεμινιστικές συνηχήσεις . Στη συνέχεια και υπό το βάρος των περιστάσεων και ίσως των αυταπατών της, η πρωταγωνίστρια αλλάζει ριζοσπαστικά τη θέση της και ουσιαστικά ζητάει σαν κακομαθημένη από τον πατέρα γκανγκστερ -που ως τότε περιφρονούσε -να καθαρίσει γι'αυτήν. αν έφαγε κι αυτή μερικούς, δεν έχει σημασία , τη δουλεια την έκανε ο Πατέρας. έτσι ίσως μπορούμε να πούμε ότι όλη η ταινία ουσιαστικα είναι το χαρούμενο παραμύθι της τελικής και πλήρους επανανσύνδεσης πατέρα και κόρης . εγώ πάντως το θεωρώ από τα πιο γνήσια feel-good χάπι εντ που έχω δεί. ενα σχόλιο του τριερ για την κακομαθημένη γενιά του, και πόσο μάλλον την σημερινή.μεγάλος διαλεκτικός ο τύπος

rdDcom είπε...

http://washington.blogs.liberation.fr/great_america/2010/10/r%C3%A9publicain-multimillionnaire-et-homophobe.html

Tea parties και ομοφοβία (κάντε google translate)

----------------------------
Δείτε σχόλιο tvxs 414532 και πέστε μου αν σας θυμίζει κάτι η «επιχειρηματολογία» (ο κύριος μιλάει και για την «παιδική αρρώστια» του κομουνισμού! Δίνουν μαθήματα Μαρξισμού-Λενινισμού στην Αλεξάνδρας these days?)
http://bit.ly/9wHcq1