Σάββατο, 23 Οκτωβρίου 2010

Alain Badiou-Για τον Gilles Deleuze

Alain Badiou, Μικρό φιλοσοφικό πάνθεον
Gilles Deleuze (1925-1995)
Μτφρ. Radical Desire

Πώς γίνεται να είναι ακόμα περισσότερο σύγχρονός μας από ό,τι ήταν δέκα χρόνια πριν; Και πώς γίνεται να είναι ακόμα παράκαιρος, τόσο παράκαιρος ώστε να αποτελεί αυτό το σπάνιο πράγμα, έναν μελλοντικό σύγχρονο; Σίγουρα δεν είναι “σύγχρονος” στα μάτια των ακαδημαϊκών που γράφουν τον ισολογισμό του 20ου αιώνα ωσάν το πνεύμα του να ζούσε πάντοτε στην συζήτηση, που πλέον θριαμβεύει στις τάξεις μας, ανάμεσα σε ευσεβείς φαινομενολόγους και δημοκρατικούς μελετητές της γραμματικής. Μιλώντας για φαινομενολογία, ο Eric Alliez έχει πολύ δίκαιο όταν λέει ότι το πιο συνεπές —και πιο δύσκολο— εγχείρημα του Deleuze αφορούσε το πώς θα δραπετεύσουμε από αυτή. Και αυτό έπρεπε να γίνει γιατί η φαινομενολογία είχε, όπως ο ίδιος το έθεσε, “ευλογήσει υπερβολικά πολλά πράγματα.” Όσο για την αναλυτική φιλοσοφία και την “γλωσσική στροφή”, τις μισούσε θανάσιμα, και είχε την άποψη ότι ένα είδους βιενέζου κομμάντο είχε, τουλάχιστον στα Τμήματα φιλοσοφίας των πανεπιστημίων, μετατρέψει την πλούσια αμερικανική σκέψη των Έμερσον, των Θορώ και των Τζέιμς σε έρημη χώρα. Όσο για τη δημοκρατία —δεν μπορούμε να το λέμε υπερβολικά συχνά δεδομένου του ότι παραμένει θαρραλέα και σωστή διακήρυξη— ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της φιλοσοφίας σύμφωνα με τον Deleuze ήταν ότι απεχθάνεται εμφατικά την ίδια την έννοια του “διαλόγου-αναμέτρηση” (debate).

Αλλά αυτό δε σημαίνει απαραίτητα ότι ο Deleuze συμπλήρωσε το χαϊντεγγεριανό πρόγραμμα της νεωτερικότητας —αυτό το δίχως τέλος “τέλος της μεταφυσικής” το οποίο ονομάζεται επίσης εργασία της αποδόμησης. Του άρεσε να λέει ότι δεν έχει πρόβλημα με τη μεταφυσική. Δεν είναι εύκολο να να τοποθετήσεις τον Deleuze στις συνηθισμένες γενεαλογίες. Φυσικά θεωρούσε ότι οι καιροί μας ξεκινούν με τον Nietzsche, όπως κάνουν και τόσοι άλλοι, και τον πίστωνε —αν και αυτή κατά τη γνώμη μου δεν είναι η πιο δυνατή του έμπνευση— με την εισαγωγή στην φιλοσοφία της έννοιας του νοήματος σε διαφοροποίηση με αυτό της αλήθειας, η οποία είχε δολοφονηθεί από τους κομφορμισμούς. Και όμως αυτός ο Nietzsche, που πρόγονός του είναι ένας Spinoza που βαφτίζεται “Χριστός της φιλοσοφίας” και του οποίου αδερφός είναι ένας Bergson, θα εξέπληττε πολλούς. Για να λέμε την αλήθεια, ο Deleuze κατασκεύασε μια πολύ ασυνήθιστη ιστορία “ενδαφέροντων” ιδεών (“ενδιαφέρον” ήταν μια λέξη που του άρεσε), μια ιστορία που είχε νόημα μόνο για τον ίδιο: Στωικοί και Λουκρήτιος, Duns Scotus, Spinoza και Leibniz, Nietzsche, Bergson, Whitehead…δεν είναι εύκολο να κάνεις γενικές παρατηρήσεις για αυτό το πανόραμα, ή να το καταστήσεις σημάδι μιας κοινής “νεωτερικότητας.”

Θα πούμε τότε ότι είναι, όπως τείνουν να τον βλέπουν οι υπερατλαντικές ταξινομήσεις, ένας από τους μεταμοντέρνους (ή μετα-μεταμοντέρνους;) εκπροσώπους της ευρωπαϊκής, και πιο συγκεκριμένα, της γαλλικής σκέψης του 1960; Αν το πράξουμε, ξεχνάμε ότι τον καιρό εκείνο, πήγαινε κόντρα στο ρεύμα. Μιλούσε με μεγάλη ευφράδεια για τον στρουκτουραλισμό, για το μη νόημα ως προϋπόθεση του νοήματος, και για την θεωρία του “κενού συνόλου.” Μοιραζόταν κάποιες από τις αναλύσεις του Blanchot για τον θάνατο και τη γραφή, και τις βελτίωσε επίσης. Αλλά δεν ανήκε σε εκείνη τη σχολή, και ανήκει σ’ αυτή ακόμα λιγότερο δέκα χρόνια αργότερα. Η πολεμική του ενάντια στον Lacan ήταν βίαια, και τον προκάλεσε — μάταια— με την σχιζοανάλυσή του. Ο “μαρξισμός” του, πλεγμένος αδερφικά μαζί με τον Guattari, ήταν το ακριβώς αντίθετο από αυτόν του Althusser. Το οποίο αφήνει, προφανώς, τη βαθιά φιλία που χαρακτηρίζει τις αφιερώσεις του στον Foucault. Αν και δεν έχω τον χρόνο να το αποδείξω εδώ, επιμένω ότι η δημιουργική τους φιλία δεν θα πρέπει να αποκρύψει το γεγονός ότι αλλάζει εντελώς καθώς αλλάζει η κεντρική τους ιδέα για το τι είναι μια απτή ενικότητα.

Λοιπόν, πώς μπορούμε να τον επικαλεστούμε για τον καιρό μας; Γιατί είναι τόσο προφανές ότι είναι με το μέρος μας, ακόμα και με την ειρωνική απόσταση της διαρκούς του υποχώρησης από το μέτωπο όπου μαχόμασταν ενάντια στην αντιδραστική ατιμία; Θα διασπείρω τις αποδείξεις μέσω πέντε μεγάλων μοτίφ, τα οποία συνδέονται όλα με την συνειδητοποίηση ότι κάτι έχει εξαντληθεί (άλλη μια λέξη που του άρεσε). Ήταν συχνά “εξαντλημένος”, και ένιωθε τέτοιες ώρες ότι ήταν αδερφός πολλών από τους ήρωές του, όπως του Melville και του Beckett.

1. Ο Deleuze αντιπαρέθετε κάθε σκέψη του “τέλους” (το τέλος της μεταφυσικής, το τέλος των ιδεολογιών, το τέλος των μεγάλων αφηγημάτων, το τέλος των επαναστάσεων…) με την πεποίθηση ότι τίποτε δεν ήταν “ενδιαφέρον” αν δεν ήταν καταφατικό. Η κριτική, οι ανημπόριες, τα τέλη, οι ταπεινοφροσύνες…τίποτε από αυτά δεν ήταν όσο πολύτιμο όσο μια και μοναδική αληθινή κατάφαση.

2. Τα μοτίφ της ενότητας, των συναγελασμών, της “συναίνεσης” και των κοινών αξιών δεν είναι τίποτε άλλο από την κουραστική στιγμή της εξάντλησης της σκέψης. Αυτό που έχει αξία είναι βέβαια συνθετικό, όπως είναι κάθε δημιουργικότητα, αλλά με την μορφή του χωρισμού, της διάζευξης. Διαζευκτική σύνθεση: αυτή είναι η πραγματική λειτουργία του καθένα που “εξαναγκάζεται” να σκεφτεί (γιατί δεν σκεφτόμαστε “ελεύθερα”, σκεφτόμαστε κάτω από πίεση, σκεφτόμαστε ως “πνευματικά αυτόματα”).

3. Πρέπει να σταματήσουμε να κάνουμε υποθέσεις για τον χρόνο, για τιν επισφάλειά του, και για την υποκειμενική του πανταχού παρουσία. Γιατί αυτό που έχει σημασία είναι η αιωνιότητα, ή, για να είμαστε πιο συγκεκριμένοι, η χρονική αχρονικότητα που έχει αποκτήσει το όνομα “συμβάν.” Το μεγάλο και μοναδικό “πέταγμα των ζαριών” πάνω στο οποίο η ζωή στοιχηματίζει τόσο το τυχαίο της συμβεβηκώς όσο και την αιώνια επιστροφή της.

4. Πρέπει να ξεφύγουμε από την εμμονή με τη γλώσσα. Η ομιλία είναι ζωτικής σημασίας, αλλά εγκλωβίζεται στον πολλαπλό συσχετισμό της με την ακεραιότητα της καταφατικής εμπειρίας, και δεν έχει συντακτική εξουσά. Το να συγχέεις τη φιλοσοφία με τη γραμματική ή με κάποιο ευρετήριο κανόνων είναι προβληματκό. Ας εγκαταλείψουμε, σαν αρχαίο πτώμα, την ιδέα ότι η φυσική μορφή της σκέψης είναι η κρίση. Και πάνω από όλα, μην κρίνεις: είναι ένα καλό αξίωμα για τη σκέψη. Αντικατέστησε την κρίση με την προσωπική εμπειρία, με το να “εντάσσεσαι σε ένα χώρο” (milieu).

5. Η διαλεκτική έχει εξαντληθεί. Πρέπει να ξεσηκωθούμε ενάντια στο αρνητικό. Σύμφωνα με τη μέθοδο της επιστροφής, αυτό μας επιστρέφει στο πρώτο σημείο: την εύρεση της ακέραιας κατάφασης του απίθανου, και της διενέργειάς της ασκητικά, το οποίο σημαίνει βέβαια χωρίς καμμία άρνηση κανενός είδους, με εμπιστοσύνη —αθέλητη— στο γίγνεσθαι.

Θα έλεγα με χαρά ότι αυτό που συνοψίζει όλα αυτά τα πολύτιμα μαθήματα —για τον ίδιο και για μένα, αν και δεν συμφωνώ ούτε με τις λεπτομέρειες ούτε με τα επιχειρήματα— μπορεί να συνοψιστεί με ένα αρνητικό πρόταγμα: πολέμησε ενάντια στο πνεύμα της περατότητας, πολέμησε κόντρα στην ψευδή αθωότητα, την ηθική της ήττας και της παραίτησης που εμπεριέχει η λέξη “περατότητα” και οι κουραστικές, “ταπεινόφρονες” διακηρύξεις για το περατό πεπρωμένο του ανθρώπινου όντος. Και με ένα καταφατικό πρόταγμα: Εμπιστεύσου μόνο το ατέρμονο. Για τον Deleuze, η έννοια είναι η τροχιά των πραγματικών της συστατικών σε “ατέρμονη ταχύτητα.” Και η σκέψη δεν είναι τίποτε άλλο από την ανάφλεξη προς μια χαωτική απεραντοσύνη, προς τον “Χάοσμο.” Ναι, αυτό είναι το μέτωπο για το οποίο μιλούσα και πριν, το μέτωπο όπου στέκεται δίπλα μας, αποδεικνύοντας ότι είναι ένας εξέχουσας σημασίας σύγχρονος: αφήστε τη σκέψη να είναι πιστή στο ατέρμονο απ’ το οποίο εξαρτάται. Μην την αφήνετε να εκχωρήσει τίποτε στο μισητό πνεύμα της περατότητας. Στη μια ζωή που μας δόθηκε, και δίχως να μας νοιάζουν τίποτε τα όρια που μας επιβάλλει ο κομφορμισμός, θα προσπαθήσουμε με κάθε κόστος να ζήσουμε ως “αθάνατοι”, όπως έλεγαν οι Αρχαίοι. Που σημαίνει: εκθέτοντας μέσα μας, όσο γίνεται περισσότερο, το ανθρώπινο ζώο σ’ αυτό που το υπερβαίνει.

9 σχόλια:

RDAntonis είπε...

Το κείμενο ανέβηκε στην μικρή ψηφιακή βιβλιοθήκη (σε pdf).

RDAntonis είπε...

Το "άκαιρος" διορθώθηκε σε "παράκαιρος." Ευχαριστώ τη Δεισδαιμόνα για τη μεταφραστική παρατήρηση. Στη βιβλιοθήκη ανέβηκε επίσης η μετάφραση του κειμένου μου περί αντιουτοπίας και δυστοπίας.

rdDcom είπε...

http://www.liberation.fr/monde/01012298055-wikileaks-publie-400-000-documents-secrets-sur-la-guerre-en-irak
«Les documents révèlent que le conflit a fait 109.032 morts en Irak, selon le communiqué, qui précise que plus de 60% sont des civils, soit 66.081 personnes.»
Wikileaks: τελικά οι δυνάμεις «απελευθέρωσης» κρατούσαν λογαριασμό για τους νεκρούς στο Ιράκ (παρά τις διαψεύσεις του Μπλέαρ): 109.032 νεκροί εκ των οποίων 60% άμαχοι (66.081, για 15000 εξ αυτών κανένα στοιχείο δεν είχε ποτέ δοθεί στη δημοσιότητα) [μέχρι το 2009]. 300 περιπτώσεις βασανισμών από δυνάμεις του «άξονα» είχαν αποσιωπηθεί (όπως και περιπτώσεις βιασμών & δολοφονιών από «φιλικές» μετα-απελευθερωτικές Ιρακινές δυνάμεις).

--------
Σχόλιο από Λιμπέ:
«Είχαμε καταλάβει ότι οι πεζοναύτες είναι οι σύγχρονοι Waffen SS».
Εισαγωγή της «δημοκρατίας» και μ* ---
--- Πολ-ποτ, κόκκινοι Χμερ, πείνα και πολιτιστική επανάσταση, κανένας, από τη «δημοκρατική»; Μελαγχολία και «mourning» για την «αποτυχία» των σοσιαλιστικών πειραμάτων; Τίποτε; Κυρία Σώτη; Οι μαύρες βίβλοι; Τα «εγκλήματα» των κομουνιστών στον εμφύλιο εις βάρος των δυνάμεων της «δημοκρατίας»;

rdDcom είπε...

Γαλλία:
http://www.boston.com/bigpicture/2010/10/france_on_strike.html
(τα σχόλια μόνο για American-bashers).

http://www.demotix.com/news/483941/extreme-right-mobilizing-against-rioters-lyon

celin είπε...

Επιχειρησα να διαβασω το "ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ;" του Ντελεζ.Το πηγα μεχρι τη μεση αλλα το αφησα,η αληθεια ειναι οτι δε καταλαβαινα κ πολλα πραγματα
(Αν γυρναγα το χρονο πισω,θα δηλωνα μονο σχολες φιλοσοφιας,για να εχω μια βαση.Οταν επιχειρεις να αναμετρηθεις με τη Φιλοσοφια διχως το αντιστοιχο υποβαθρο,διχως να σου εχει διδαξει καποιος ουτε τις βασικες εννοιες,ο αγωνας ειναι πολυ δυσκολος.Αλλα κ αυτοι οι Γαλλοι,οσο ενδιαφεροντες ειναι,ειναι κ αλλο τοσο δυσνοητοι,ματωνεις για να καταλαβεις 2 πραγματα!
Ενω οι Αγγλοαμερικανοι ειναι αλλιως κ ο τροπος γραφης τους δεν ειναι τοσο ακαδημαικος.πχ διαβαζω ενα βιβλιο του Γκιλεσπι,"Ο ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟ ΝΙΤΣΕ",το οποιο κ αυτο φιλοσοφικα ζητηματα διαπραγματευεται,αλλα καταλαβαινεις τι διαβαζεις.Ακομα κ για τον Λακαν,διαβαζεις ας πουμε τον Μπρους Φινκ,το "ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΑΚΑΝΙΚΗ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ",κ ολα ειναι -σχεδον-ξεκαθαρα.)

Απο Ντελεζ παντως εχω διαβασει-κ το συγκεκριμενο,καταφερα να το ολοκληρωσω-,τον ΑΝΤΙ-ΟΙΔΙΠΟΔΑ.Και θελω να παραθεσω ενα χωριο,που το βρηκα συγκλονιστικο,το εχω κ στη προμετωπιδα του μπλογκ
"Ποιος κλεβει?Οχι βεβαια ο
χρηματιστης κεφαλαιουχος ως εκπροσωπος
της μεγαλης στιγμιαιας δημιουργικης ροης,
που δεν ειναι καν κτηση κ δεν εχει
αγοραστικη δυναμη.Ποιον κλεβουν?Οχι
βεβαια τον εργατη,που ουτε καν τον
αγοραζουν,αφου η ανα-ροη η η κατανομη
των μισθων ειναι εκεινη που δημιουργει
την αγοραστικη δυναμη αντι να την προυποθετει.
Ποιος θα μπορουσε να κλεψει?Οχι βεβαια
ο βιομηχανος κεφαλαιουχος,ως εκπροσωπος
της συρροης κερδους,αφου "τα κερδη κυλανε
οχι μεσα στην ανα-ροη αλλα το ενα πλαι στο
αλλο κατα παρεκκλιση κ οχι κατα
επικυρωση της δημιουργικης ροης των
εισοδηματων".Ποση ευστροφια στην
αξιωματικη του καπιταλισμου,που ειναι
παντα ετοιμος να διευρυνει τα ιδια του
τα ορια για να προσθεσει ενα καινουριο
αξιωμα σε ενα συστημα που ειναι κιολας
κορεσμενο!"
Ντελεζ-Γκουαταρι.

RDAntonis είπε...

διαβαζω ενα βιβλιο του Γκιλεσπι,"Ο ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟ ΝΙΤΣΕ"

Sam Gillespie?

RDAntonis είπε...

Δεν είμαι φαν του Αντι-Οιδίποδα, όπως έχω πει. Θεωρώ τις συνεργασίες με τον Γκαταρί μάλλον αποτυχημένες σε φιλοσοφικό επίπεδο. Μου αρέσει το βιβλίο του Ντελέζ για τον Νίτσε όμως. Είναι πολύ καλό, και πολύ διαφορετικό από Αντι-Οιδίποδα, κλπ. Επίσης πολύ καλά τα βιβλία για το Σινεμά (Ι & ΙΙ), για τον Λάιμπνιτς και το Μπαρόκ, το Logic of Sense και το Διαφορά και επανάληψη. Αυτά θεωρώ το βασικό κόρπους του Ντελέζ.

celin είπε...

Ok,ευχαριστω,θα τα εχω υποψη!
ΜICHAEL ALLEN GILLESPIE λεγεται,κ ειναι καθηγητης πολιτικων επιστημων στις ΗΠΑ.Το πετυχα καπου σε καλη τιμη κ το αγορασα,δε ξερω αν μπορω εγω να κρινω την αξια του παντως ειναι παρα πολυ κατανοητο.Εχει μεσα Ντεκαρτ,Φιχτε,Ρωσους Μηδενιστες..εχει ενδιαφεροντα πραγματα!

RDAntonis είπε...

Και εγώ ευχαριστώ για την διευκρίνιση. Εγώ ξέρω τον Sam Gillespie, που αν δεν κάνω λάθος έχει πλέον πεθάνει, και ο οποίος έχει ένα πάρα πολύ καλό βιβλίο για τον Μπαντιού.