Κυριακή, 19 Σεπτεμβρίου 2010

Τιτίκα Δημητρούλια, Άδειες λέξεις: Το Newspeak

Συνέχεια στο θέμα του νέου ολοκληρωτισμού, του όλο και πιο ανεξέλεγκτου εκφυλισμού των λέξεων και εννοιών στο όνομα της εχέφρονος χρήσης τους, της σταδιακής μεταμόρφωσης των πολιτικών νοημάτων στο αντίθετό τους, της κανονικοποίησης της ερμηνευτικής διαστροφής ως νόρμας, και του συνεπαγόμενου, αδιόρατου, απενεχοποιημένου  εκφασισμού της σκέψης, με το κείμενο της Τιτίκας Δημητρούλια από το politicon.
RD  (Αντώνης)
---

Tis all in peeces, all cohaerence gone;
All just supply, and all Relation.
John Donne, An Anatomy of the World, The First Anniversary


Σημείο πρώτο. Πώς μπορεί κανείς να ονομάσει τη ναζιστική περίοδο χωρίς να κινητοποιήσει άμεσα αρνητικά αντανακλαστικά; «Περίοδο της ιστορίας ενός έθνους [ποιο είναι αυτό άραγε;] την οποία επέλεξε να εξαλείψει από τη μνήμη του». Αλλιώς; «Τραυματική και κρίσιμη γερμανική δεκαετία του 1930». Πώς μπορεί να δηλώσει την άνοδο του ναζισμού στην εξουσία με τον ίδιο τρόπο; «Όταν ο Χίτλερ ανήλθε στην εξουσία».

Τα παραδείγματα προέρχονται από το δοκίμιο της Σούζαν Σόνταγκ «Η γοητεία του φασισμού» το 1975 (μετ. Γερ. Λυκιαρδόπουλος, εκδ. Ύψιλον, 2010, σ.10 κ.ε), το οποίο αποδομεί την προσπάθεια αποκατάστασης της αγαπημένης κινηματογραφίστριας του Χίτλερ, της Λένι Ρίφενσταλ, ξεκινώντας από το επιμελημένο βιογραφικό σε ένα λεύκωμά της. Καταδεικνύουν ανάγλυφα τη δύναμη του λόγου, που δεν αποκαλύπτει μόνο αλλά εξίσου αποτελεσματικά αποκρύπτει, δείχνουν τη μετασχηματιστική δύναμη του λόγου πάνω στην ίδια την πραγματικότητα, από τα πρωτόγονα ξόρκια ως τη σύγχρονη προώθηση-επιβολή προϊόντων και ιδεών.

Σημείο δεύτερο. Πώς ο λόγος καθίσταται πιο πειστικός; Όταν είναι οργανωμένος σε μια αφήγηση, όταν διηγείται μια ιστορία – συχνά με πρωταγωνιστές ανθρώπους της διπλανής πόρτας, αλλά όχι αναγκαστικά. Το αντικείμενο της εξιστόρησης αυτής μπορεί να ποικίλλει: διαφήμιση ουίσκι, κινητής τηλεφωνίας, στήριξη πολιτικών μέτρων, με άμεση συναισθηματική εμπλοκή του ομιλούντος. Τζακ Ντάνιελς, Σίβας, η ιστορία της συλλογικής ενοχής του ελληνικού λαού ως προς την πτώχευση, συνακόλουθα προς την προηγούμενη ιστορία του δυναμισμού της ελληνικής οικονομίας με δανεικά.

Σήμερα, η Ελλάδα είναι και πάλι η ψωροκώσταινα, με τους συνταξιούχους και τους μισθωτούς να δίνουν τον οβολό τους για την πατρίδα: «Mε σταματούν στο δρόμο συνταξιούχοι, άνθρωποι του μόχθου…» και τα λοιπά. Χτες, ήταν μια ανερχόμενη οικονομική δύναμη, κυρίαρχη στα Βαλκάνια, και ο λαός της έπρεπε πάση θυσία να απολαύσει τις χαρές του εύκολου και άκοπου χρήματος, που εν μια νυχτί απέκτησε και υφή και τόκους. Ιστορίες ανθρώπων, ιστορίες επιτυχίας, ιστορίες καταστροφής. Σε κάθε περίπτωση, storytelling, επιστημονικά οργανωμένο και διατυπωμένο. Η σκοτεινή όψη του παραμυθιού, του θρύλου, του μύθου, που φωτίζουν και νοηματοδοτούν. Σκοτεινές ιστορίες κέρδους και μαζικής χειραγώγησης.

Σημείο τρίτο. Σταδιακό άδειασμα των λέξεων από το περιεχόμενό τους. Παραδοχή κοινή και αποσιωπημένη: όταν οι λέξεις χάνουν το νόημά τους, οι άνθρωποι χάνουν την ελευθερία τους. Αδυνατούν να ερμηνεύσουν τους εννοιακούς μετασχηματισμούς, κρατώντας στα χέρια τους πουκάμισα αδειανά, κελύφη κενά και αποχωρισμένα από τα πράγματα. Το περίφημο «εμείς» με το οποίο μας βομβαρδίζουν καθημερινά, της συλλογικής ενοχής και προσπάθειας, που μόνο φαρσική μπορεί να θεωρηθεί η συνάφειά του με το μακρυγιαννικό του ομόλογο της συλλογικότητας και της κοινότητας, οι απίστευτοι νοικοκυραίοι-ρυθμιστές μιας ζοφερής ευταξίας, ολόκληρο το λεξιλογικό πεδίο της εργασίας, που καταρρέει μαζί με την ίδια την αντίληψη περί εργασίας σήμερα.

Ακόμα πιο τρομακτικό: επανεμφάνιση μιας νέας εθνικοφροσύνης, με τη συστηματική αναφορά στο εθνικό, για τη συγκάλυψη συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών. Εθνικό η αποδοχή και συμπόρευση με τις επιλογές αυτές. Αντεθνικό, όποια άλλη στάση, κριτική, αντίδρασης, αντίστασης. Κρίση των λέξεων, των εννοιών, των πραγμάτων, της κοινωνίας. «Οι έννοιες, όπως και οι άνθρωποι, έχουν την ιστορία τους και δεν αντέχουν τη φθορά του χρόνου, όπως ακριβώς και οι άνθρωποι», έλεγε ο Σαίρεν Κίρκεργκωρ. Στην προκειμένη περίπτωση, η κατάρρευση είναι ταχύτατη και μαζί ανεπαίσθητη, φροντίζουν γι’ αυτό οι λέξεις και οι μικροαφηγήσεις του κάθε λογής μάρκετινγκ.

Στοιχείο τέταρτο. Η δυσπιστία προς τις λέξεις, το λόγο, ως αντίσταση στις έννοιες και στα πράγματα, ως πρώτο βήμα για μια ανανέωση του βλέμματος που θα οδηγήσει στις νέες περιγραφές του κόσμου. Σε όλα τα πεδία.

Το επείγον της παρέμβασης μιας διανόησης που πρώτη αυτή πρέπει να επανεξετάσει τα εννοιολογικά της εργαλεία, αλλά κυρίως να καθαρίσει τη ματιά της, να ακονίσει την ευαισθησία της στις νέες συνθήκες. Η αναγκαιότητα μιας τέχνης που θα αγκαλιάζει τον κόσμο χωρίς να αποποιείται την ιδιαιτερότητα της φύσης της και θα ξεκινά και πάλι από τα βασικά. Μια νέα αισθητική που θα ξαναπιάνει το κουβάρι από το πέρασμα στο μοντερνισμό στα μισά του προπροηγούμενου αιώνα. Το χρέος μιας κριτικής που έχει συμβάλει στην άμβλυνση των εννοιών και του γούστου με το «συγκλονιστικό», το «συναρπαστικό», το «δεξιοτεχνικό», το «λοξό», που όχι μόνο δεν αποτυπώνουν την ιδιοπροσωπία αλλά συχνά συγκαλύπτουν την έλλειψή της, σηματοδοτούν μια βαθύτερη απουσία νοήματος. Σαν το καναρίνι στο ανθρακωρυχείο, οι λέξεις που ηχούν κούφιες μας προειδοποιούν για τις κατεδαφιζόμενες και καταρρέουσες έννοιες ― το «συγκλονιστικό» δεν έχει νόημα γιατί έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρο την τελευταία εικοσιπενταετία, μια εικοσιπενταετία καθ’ όλα μαξιμαλιστική, αλλά και επειδή το μάτι αδυνατεί να εντοπίσει το πραγματικά συγκλονιστικό.

Η επανασημασιοδότηση των λέξεων ως αρχή για μια νέα συνοχή, μια νέα συνάφεια, μια νέα συνάντηση με τον άλλον και τον κόσμο.

48 σχόλια:

anarmodios είπε...

"αλλά και επειδή το μάτι αδυνατεί να εντοπίσει το πραγματικά συγκλονιστικό."

Σήμερα, το γνωσιακό σύστημα της συναίσθησης έχει καταντήσει ένα σύστημα αναισθητικής.
Αυτή την κρίση της γνωσιακής εμπειρίας την επέφερε η αποξένωση των αισθήσεων. Έτσι η ανθρωπότητα γίνεται ικανή να απολαμβάνει την καταστροφή της. (Ο Μπένγιαμιν για το έργο τέχνης, 1936).
Ακόμη και ένα σοκ, όπως το κάψιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου, συναντά ένα ναρκισσισμό που λειτουργεί αναισθητικά σε κάθε σοκαριστική εμπειρία, την ίδια στιγμή που κολακεύεται από τη φαντασμαγορία της μαζικής κουλτούρας. Από δω πολύ εύκολα ξεπηδά ο φασισμός:
"Κλείνοντας έξω την εμπειρία της αφιλόξενης, αιμάσσουσας εποχής της μεγάλης κλίμακας εκβιομηχάνισης, το μάτι προσλαμβάνει μια εμπειρία συμπληρωματικής φύσεως, στη μορφή του απόλυτου μετεικάσματος" (Μπένγιαμιν, Μποντλαίρ, σ.111)

Το μετείκασμα αυτό είναι ο φασισμός. Στον καθρέφτη του βλέπουμε τον εαυτό μας.

rdDcom είπε...

«Ακόμη και ένα σοκ, όπως το κάψιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου, συναντά ένα ναρκισσισμό που λειτουργεί αναισθητικά σε κάθε σοκαριστική εμπειρία, την ίδια στιγμή που κολακεύεται από τη φαντασμαγορία της μαζικής κουλτούρας. Από δω πολύ εύκολα ξεπηδά ο φασισμός»

Μη με ρωτήσεις να σου πω γιατί, διότι γράφω, αλλά έχεις αντιστρέψει τους όρους τής αιτιώδους σχέσης.

anarmodios είπε...

Ε τώρα χέσε μας.
Τι είμαι δηλ. συμμετέχων δεύτερης κατηγορίας;
Γράψε αιτιολογημένα όταν μπορείς.

rdDcom είπε...

«διότι γράφω»

Εννοώ πρέπει να ολοκληρώσω κάτι που γράφω εδὠ [που είμαι ως ον φυσικό]. Άλλωστε δεν θεωρώ πλήρως αιτιολογημένο το δικό σου σχόλιο. Από μια κριτική περί αποξένωσης και φετιχισμού της αγοράς, μεταβαίνουμε στο φασισμό της εξέγερσης. Οπότε επέτρεψε μου να έχω αμφιβολίες.

anarmodios είπε...

Μην κάνεις δυο πράγματα ταυτόχρονα. Εγώ τουλάχιστον δεν είπα κάτι τέτοιο.
Ξαναδιάβασέ το προσεχτικά αν σε ενδιαφέρει

RDAntonis είπε...

Αναρμόδιε, επειδή σε αντίθεση με τον Joyce και τον Zizek που βρίζουν μόνο δημόσια και ποτέ ιδιωτικά εγώ είμαι κλασικός αστός υποκριτικής και βρίζω μόνο ιδιωτικά και ποτέ δημόσια, διαγράφηκε η υβριστική σου φράση.

rdDcom είπε...

Όχι αλλά η «ανορθρογραφία»μου σε σόκαρε, εμπρός λοιπόν για ένα ναίω Δαικαίμβροι τοις ανωρθρωγραφοίας -

anarmodios είπε...

Ναι μωρέ τόλμα να γράψεις στο Πανεπιστήμιο έτσι.
Το σταματάω, παρόλο που ο Δήμος μου τη μπαίνει διαρκώς.

Σε αυτό που έγραψα τότε συμφωνείτε.

rdDcom είπε...

Δυστυχώς θεωρώ ότι σχόλια σου είναι κακόπιστα, ζητάς από εμάς να ανοίξουμε συζητήσεις σε θέματα λίγο πολύ άσχετα με τις αναρτήσεις, όταν απαντάμε (όπως συνέβη σε προηγούμενα σχόλια) έχεις την τάση να αλλάζεις θέμα ή να ζητάς συμβουλές τού τύπου «Στην οικοδομή όπου εργάζομαι δεν μπορώ να κάνω συγκέντρωση, έρχονται όλοι μεθυσμένοι. Τι πρέπει να κάνω;». Με έχεις παρεξηγήσει αν με θεωρείς Agony aunt για «εργασιακά» trolls.

Από εδώ και στο εξής δεν απαντώ στα σχόλια σου, και αν θεωρήσω ότι παρεκτρέπεσαι, θα σε αποκλείσω ως χρήστη.

Ευχαριστώ.

RDAntonis είπε...

Άκου κάτι αναρμόδιε. Ο Δήμος σου έγραψε κάποια πράγματα που σου έχω πει και εγώ. Δεν θα επανέλθω σ' αυτά. Θα πάμε σε κάποια πιο βασικά ζητήματα.

1. Οι συντάκτες αυτού του ιστολογίου εργάζονται εδώ (και το εννοώ: εργάζονται) δωρεάν. Δεν πληρώνονται από κανέναν, πόσο μάλλον από εσένα προσωπικά. Έσω στοιχειωδώς ευγενής. Είσαι φιλοξενούμενος σε χώρο εργασίας και όχι αγοραστής προϊόντος από σουπερμάρκετ.
2. Δεν επιθυμούν να κάνουν καριέρα ως τηλεπαρουσιαστές ή δημοσιογράφοι. Ούτε ως πολιτικοί. Ως εκ τούτου δεν ασχολούνται με το χτίσιμο "προφίλ" δημοσίων σχέσεων και δεν τους απασχολεί να κολακέψουν ή να κολακευτούν με κάθε κόστος.
3. Έχουν δουλειές με τις οποίες συντηρούνται και συντηρούν τις οικογένειές τους (αν έχουν, κάποιοι έχουν). Δεν καλούνται στις υπηρεσίες σου με το πάτημα ενός κουμπιού.
4. Δεν είναι υποχρεωμένοι από κάποιον νόμο να απαντούν σε οποιοδήποτε σχόλιο. Έχουν την καλή θέληση να συζητήσουν και αυτό είναι όλο. Κάποια σχόλια μπορούν να ξεχάσουν να τα απαντήσουν. Για κάποια μπορεί να μην έχουν κάτι σημαντικό/ενδιαφέρον/αξιόλογο να απαντήσουν. Κάποια μπορεί να μην τα καταλαβαίνουν καν. Και κάποια μπορεί να μην προλαβαίνουν να τα απαντήσουν.

Φέρσου λίγο πιο ώριμα, αν έχεις την καλοσύνη. Μπορούσες να είχες απαντήσει ένα απλό "Εξήγησέ μου το σχόλιό σου όταν έχεις τον χρόνο." Αντ' αυτού βρίζεις και ξοδεύεσαι σε άχρηστες ειρωνείες περί ορθογραφίας. Υπάρχει λόγος; Είσαι εδώ με την ελεύθερή σου βούληση, μπορείς να μην είσαι επίσης με την ελεύθερή σου βούληση. Δεν σου χρωστάμε κάτι, δεν μας χρωστάς κάτι.

MLOG είπε...

Συναφές: Απόσπασμα από τον Κόσμο του ΓΑΠ (Ν.Σεβαστάκης, http://www.epohi.gr/portal/politiki/7545-2010-08-29-16-01-23)
Ο πρωθυπουργός είναι η τέλεια ανθρωπολογική απεικόνιση μιας ορισμένης «ποπ ιδεολογίας» στην οποία μια ηδύτητα που ξεγελά μπορεί και πολιτεύεται με σκληρότητα, η έλλειψη ιδεών γίνεται brainstorming, οι γλυκανάλατες αρμονίες συγκυβερνούν με τον πιο ωμό πραγματισμό. Ο πελιδνός θετικισμός του πρώτου εκσυγχρονισμού (Σημίτης) ήταν αδύνατο να αγγίζει ένα τέτοιο επίπεδο τέλειας προσποίησης, αυτό τον βαθμό προσομοίωσης του σύγχρονου κενού: συνδεόταν ακόμα με την μυθολογία του ανεκπλήρωτου αστικού εκσυγχρονισμού/ εξευρωπαϊσμού, με τα μεγάλα έργα, με την ύλη. Στη τωρινή περίπτωση δεν ζητείται απλώς η ύλη των ανθρώπων αλλά και η ψυχή τους, δεν ζητείται η προσαρμογή αλλά η ηθική-θρησκευτική τους «μεταστροφή» (conversion) σε μια επιφοίτηση.
Αυτό το οποίο ζούμε τώρα και μάλλον περισσότερο τους μήνες που έρχονται είναι λοιπόν κάτι τελείως διαφορετικό. Ο Παπανδρέου και οι άνθρωποί του δεν είναι Ευρωπαίοι αλλά «πλανητικοί» και συγχρόνως υπερεπαρχιώτες. Με απίστευτη άνεση μπορεί να γίνουν Κινέζοι, Αμπου-νταμπιανοί, Ισραηλινοί και Λίβυοι συγχρόνως. Ειρηνιστές και συνάμα εμποράκοι στο όνομα της «κινητικότητας» του κενού. Μέσα στο ίδιο απόγευμα να είναι Κάπτεν-Γου, Νετανιάχου και Τζόζεφ Στίγκλιτζ ταυτόχρονα και εναλλάξ. Έχουν το ελεύθερο να μην έχουν προσδιορισμό, να αρπάζουν τη μια μάσκα μετά την άλλη υποστηρίζοντας με τον πιο αναιδή τρόπο ότι υπακούν σε μια ανώτερη, εθνικοπαγκόσμια αναγκαιότητα. Και με τον διάβολο θα συμμαχήσουν αρκεί να περάσει η σωτηριολογία τους. Αυτό εξηγεί ότι στο σύστημα σκέψης τους χωράνε τόσο τα φρουτάκια του τζόγου όσο και τα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης κτιρίων, τόσο η δικτυακή διαφάνεια όσο και η κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
Ο Σεβαστάκης σήμερα (http://enthemata.wordpress.com/2010/09/19/sevastakis-2/) βάλλει στην καρδιά του καθ'ημάς νεοφιλελεύθερου βερμπαλισμού. "....Όσο όμως προχωρούμε σε πιο σύνθετα αντικείμενα, σε τόπους πολιτικούς και θέματα σχετικά με τη διεύθυνση των συλλογικών υποθέσεων, τα αυτονόητα λιγοστεύουν. Οι ερμηνείες, οι ορισμοί, τα πορίσματα διαφέρουν όπως διαφέρουν τα συμφέροντα και οι αντιλήψεις για το δημόσιο αγαθό. Όπως, εν τέλει, διαφέρουν οι περιγραφές του κόσμου και οι επιθυμίες για τη φύση των αλλαγών που χρειάζονται. Και έτσι πρέπει να είναι: όποιος διεκδικεί αποκλειστικότητα στην κοινή λογική ολισθαίνει στην καθαρή ανοησία.
Το χειρότερο είναι όμως όταν μια τέτοια υπερφίαλη αξίωση επιδιώκει να εκβιάσει τους υπόλοιπους επισείοντας τετριμμένα διλήμματα: το πίσω και το εμπρός, τη συντήρηση και την πρόοδο, την ακινησία και την κίνηση, τα κεκτημένα και τα μη κεκτημένα. Πλασματικές «διαιρέσεις» που αναβιώνουν άλλη μια φορά την επικοινωνιακή πολιτική του νεοφιλελευθερισμού, αυτής ιδιαίτερα της μυρωδάτης ποικιλίας του που καλλιεργήθηκε στις δεξαμενές σκέψης του νέου Κέντρου και της μετα-παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας..."

anarmodios είπε...

Δεν είπα κάτι τέτοιο.
Είπα ότι ο ναρκισσισμός δε νιώθει σοκ γιατί λειτουργεί αναισθητικά. Πχ ποιος Έλληνας έχει σοκαριστεί από το κάψιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου;
Έτσι δεν είναι; Το θέμα είναι αν μπορούμε να τον αλλάξουμε αυτόν το ναρκισσισμό.

Η αλλαγή στη γλώσσα που προτείνει η Δημητρούλα με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο.
και θα γράψω αργότερα πώς, κατά τη γνώμη μου πάντα.

RDAntonis είπε...

Φίλε MLOG,

Χάρη σε φίλο που έγραψε πιο πριν, ανέβασα ήδη το τελευταίο κείμενο Σεβαστάκη.

Ελπίζω πλέον να είναι απολύτως ευκρινές, σε όλους όσους διαβάζουν RD, γιατί έκρινα ηθικά επιβεβλητέο να γράψω ό,τι έγραψα αυτό το τριήμερο. Νιώθω σαφώς ανακουφισμένος που ο Σεβαστάκης έγραψε αυτό το κείμενο ΤΩΡΑ.

MLOG είπε...

Ο Σεβαστάκης με συνέπεια συνεχίζει να ξηλώνει τη ρητορεία των ΓΑΠ/ΔΗΑΡΙ...

RDAntonis είπε...

OK, no prob.

anarmodios είπε...

Σε πιο προσωπικό επίπεδο: Μήπως έχεις ένα υπερβολικό άγχος να "νομιμοποιηθείς" θεωρητικά εδώ και αισθάνεσαι διαρκώς υπό πίεση να το πετύχεις; Δεν χρειάζεται να το έχεις. Μπορεί απλά να ασχολούμαστε με διαφορετικά πράγματα, να έχουμε διαφορετικές προτεραιότητες, παραστάσεις, διαβάσματα, τρόπους ανάγνωσης, κλπ. Δεν είναι ανάγκη να σε εντυπωσιάσουμε ή να μας εντυπωσιάσεις. Μπορείς να πάρεις ό,τι σου είναι χρήσιμο εδώ και να αφήσεις ό,τι δεν σου είναι χωρίς να έχεις το άγχος αποδοχής των δικών σου τρόπων σκέψης και ανάλυσης από εμάς ή των δικών μας από σένα.


ΠΑρκαλώ επείδη κι αυτό θεωρώ ότι με θίγει επιθυμώ να σβηστεί.
Για την ιστορία όχι, απλώς θεώρησα αφυψηλού το σχόλιο του Δήμου. Έκανα λάθος

ευχαριστώ
μετά θα σβήσω και αυτό

RDAntonis είπε...

Διέγραψα χυδαία έκφραση που χρησιμοποίησες και αναλαμβάνω την ευθύνη για αυτό. Από εκεί και πέρα, εγώ δεν κρίνω ότι οτιδήποτε έμεινε (δηλαδή όλα εκτός από την έκφραση) παραβιάζει κάποιον κανόνα, και ως εκ τούτου δεν πρόκειται να διαγράψω ούτε τα δικά σου σχόλια ούτε του Δήμου.

Ο Δήμος μπορεί να πράξει όπως νομίζει, αν έχει άλλη άποψη.

anarmodios είπε...

οκ. Ξέφυγα και γω.Και συγνώμη.
Παρακαλώ να σβηστούν τα σχόλιά μου εκτός από την 1η μου ανάρτηση. Αν κρίνετε σωστό σβήστε και τα δικά σας. Το τελευταίο σχόλιο του Δήμου θα ήθελα όμως να σβηστεί γιατί κρίνω πως θίγει την προσωπικότητά μου αδίκως.
Ευχαριστώ

rdDcom είπε...

ΟΚ no problem, διαγράφω το τελευταίο σχόλιο και όσα αντιστοιχούν σε αυτό, και ο Αντώνης κρίνει για τα υπόλοιπα.

anarmodios είπε...

"Η επανασημασιοδότηση των λέξεων ως αρχή για μια νέα συνοχή, μια νέα συνάφεια, μια νέα συνάντηση με τον άλλον και τον κόσμο."

Με αφορμή την τελευταία φράση του κειμένου θα αναπτύξω τι εννοώ όταν βλέπω τη γλώσσα ως ομοίωμα.
Το ομοίωμα είναι πέραν διακρίσεων τύπου αλήθειας-ψεύδους, προτύπου-αντιγράφου. Είναι ένα ολόγραμμα που είναι κενό αλλά και που είναι «ήδη εκεί» περιμένοντας να το ανακαλύψουμε. Δε δικαιολογεί καμία αυταπάτη, όμως περιμένει να δοκιμαστεί και να εκτιμηθεί για αυτό που δείχνει. Μέσα σε αυτό αποπραγμοποιείται κάθε δεδομένο. Τα νέα καθήκοντα που αναδεικνύει δεν είναι προαποφασισμένα ή προγραμματισμένα. Το εν λόγω μοντέλο δεν είναι ένα ταυτοφωνικό μοντέλο συναίνεσης, αλλά ένα πολυφωνικό. Πρόκειται για μία χορωδία πολλών φωνών. Είναι σαν ένα πικ-νικ όπου ενώνονται οι διαφορές. Ένα πετυχημένο πικ - νικ δεν είναι όταν όλοι φέρνουν ντομάτες. Ένα πετυχημένο πικ - νικ είναι εκείνο που έχει ντομάτες , κρέας, αυγά κτλ.

Το ομοίωμα είναι απροσδιόριστο, κενό και μπορεί να φέρει σε σύμπτωση την έλλειψη του Άλλου και του υποκειμένου με τη λακανική έννοια της εκ-σωτερικότητας.

anarmodios είπε...

Ποιος θα το ανακαλύψει; Ο δυνάμενος να σαγηνευτεί από αυτό.
Η απροσδιοριστία του γεννά μια λογική της σαγήνης που σαγηνεύει τους σαγηνευτές.


Η σαγήνη είναι για τον θεολόγο κακό αλλά και από την πλευρά του ορθολογισμού είναι η απόλυτη μορφή εξαπάτησης. Και οι δύο οπτικές το σαγηνεύειν το βλέπουν ως επιβολή με δόλο.

Αντίθετα στη σοφιστική ιδέα της σαγήνης απαλλάσσεται το θύμα από κάθε μομφή ή φταίξιμο. Ο Γοργίας θεωρεί τη σαγήνη είσοδο σε μια λογική που επιβάλλεται πρώτα από τον σαγηνευτή και διαλύει τη διάσταση της αποπλάνησης και του δόλου.

Στο Ελένης εγκώμιον ο Γοργίας απαλλάσσει το θύμα του Πάρη από την κακή φήμη και την αποδοκιμασία: Όποιος αφήνεται να τον σαγηνεύσει ο λόγος δεν είναι ένοχος, αντίθετα πιο σοφός, από κείνον που δεν αφήνεται να σαγηνευτεί.

Μόνο ο ευαίσθητος σαγηνεύεται από την ηδονή του λόγου. Άρα, το σαγηνεύεσθαι προϋποθέτει μιαν ιδιαίτερη σοφία.

Η λογική της σαγήνης έχει μια διάσταση ανεξάρτητη από τον σαγηνευτή και τον σαγηνευόμενο, συσχετίζεται με τον «καιρό», την ευκαιρία. Είναι αποτέλεσμα , μόνο στο βαθμό που υπακούει στην ευκαιρία. Ο καιρός δεν είναι κάτι καθολικό και απόλυτο αλλά είναι αυτό που είναι αρμόζον στη στιγμή. Η σαγήνη δεν είναι ικανοποίηση του εγώ μας, αλλά ζητά μιαν άσκηση που επιτρέπει τον καθένα να λέει και να σωπαίνει , να κάνει , να αφήνει κατά μέρος αυτό που πρέπει, την κατάλληλη στιγμή.

Η σαγήνη είναι ένας συνδυασμός γνώμης και ρώμης έτσι ώστε να λαμβάνονται αποφάσεις και να πετυχαίνεται ένα πρακτικό αποτέλεσμα.

anarmodios είπε...

Ο καιρός, η ευκαιρία είναι η σύμπτωση λόγου και πραγματικότητας.
Παρόμοια τα λόγια του Πυθαγόρα: Πρέπει να είναι κανείς υπεροπτικός με τους υπεροπτικούς, σεμνός με τους σεμνούς, τολμηρός με τους τολμηρούς, τρομερός σε τρομερές καταστάσεις.

Ο σαγηνευτής δεν είναι ένας νιτσεϊκός ή καντιανός πολεμιστής. Ο σαγηνευτής στερείται ταυτότητας. Εκκεντρώνεται ώστε οι όροι του παιχνιδιού να καθορίζονται από τον σαγηνευόμενο. Η αλήθεια των δεδομένων δεν καθίσταται διόλου καθαρή και ολοφάνερη από τα επιχειρήματα. Το κλειδί της πειθούς δεν εντοπίζεται σε αυτόν που μιλάει, αλλά σε αυτόν που ακούει.

Τα παραπάνω απορρίπτουν μανιχαϊστικές αντιθέσεις αλήθειας και απάτης, πραγματικότητας και φαινομενικότητας. Αυτές οι μεταφυσικές διακρίσεις δεν έχουν νόημα στην προοπτική που διανοίγεται από τον Γοργία.

Αντίθετα, η πολιτική ιδεολογία δε σαγηνεύει. Με τη φενάκη της, δεν μπορεί να συλλάβει τη συγκυρία, γιατί τη σφετερίζεται προκαταβολικά υπερκαλύπτοντάς την με σημασίες. Αγνοεί τις προϋποθέσεις της σαγήνης, δηλ. τη σιωπή και την αναμονή, την επιτυχία της που εξαρτάται από την υπακοή στα δεδομένα της ευκαιρίας και από τη διάλυση του προτύπου, και την έλευση του ομοιώματος.

anarmodios είπε...

Η γοητεία του σαγηνευτή έγκειται στην απροσδιοριστία του , στο ότι είναι κενός ανοιχτός, ελεύθερος , αφήνει περιθώριο στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ευκαιρίας, στους καθορισμούς του σαγηνευόμενου.

Ο σαγηνευτής ανοίγει ένα κενό πεδίο που καθένας μπορεί να το γεμίσει , ένα κενό πεδίο που προσμένει ένα περιεχόμενο από την ευκαιρία, και όμως δε συγχέεται με αυτήν, διότι η ευκαιρία καθαυτή μετράει λιγότερο από την ικανότητα κάποιου να την αρπάξει.

Η σαγήνη συνεπάγεται μιαν αυτοκατάργηση της ταυτότητας της εξουσίας και μια προσομοιωτική επανάληψη της ταυτότητας των σαγηνευομένων.

Έτσι, μία αισθητική με τα παραπάνω χαρακτηριστικά αντικαθιστά την ιδεολογική πολιτική, η λογική της ευκαιρίας προσκολλάται και εμπλουτίζει τη διαλεκτική, απορρίπτοντας τη διαλεκτική ορθοδοξία, η ορθολογικότητα αντικαθιστά τον ορθολογισμό και την εκλογίκευση.

anarmodios είπε...

Η επιτυχία του ομοιώματος να σαγηνεύσει έγκειται εν τέλει σε ένα despejo , δηλ. σε ένα «δεν ξέρω τι» που ενδυναμώνει τη αποτελμάτωση ενός αμυντικού-παρανοϊκού Εγώ. Το Εγώ καλείται να αφεθεί στα χαρακτηριστικά της ευκαιρίας και στους καθορισμούς του σαγηνευόμενου. Το ομοίωμα αναδείχνει έναν άλλον άνθρωπο. Αντί για τον Homo sapiens διαμορφώνεται ο Homo sapiens demens (άνθρωπος έμφρων έκφρων).

Η γλώσσα στο ομοίωμα παίρνει το πάνω χέρι από το αντικείμενο, η γλώσσα γίνεται υποκινητής αντικειμένων. Είναι η στιγμή όπου κοινοί τόποι ανοίγονται. Είναι η στιγμή της δημιουργίας και μάλιστα της δημιουργίας αξιών.

anarmodios είπε...

"Ο λόγος είναι ένας μεγάλος δυνάστης, που ενώ έχει το πιο μικρό και αφανές σώμα, επιτελεί τα έργα τα πιο θεϊκά. Γιατί μπορεί και το φόβο να σταματήσει και τη λύπη να αφανίσει και χαρά να προκαλέσει και τον οίκτο να αυξήσει" λέει ο Ισοκράτης στο εγκώμιο της Ελένης. Ο λόγος σαν επαναστάτης θεός μπορεί να αποδυναμώνει αξίες και να τις γκρεμίζει και να τις αναγεννά με διαφορετικό περιεχόμενο. Επιδίωξη αποτελεί μια αντισυναινετική συναίνεση όπου το αποκορύφωμά της "θα ήταν το αποκορύφωμα της ηδονής της ανάγνωσης για έναν μεταφυσικό. Και η μαγείρισσα με τον τρόπο της θα μπορούσε να τη βρει ευχάριστη. Ή να την καταλάβει" (Πονζ). Μεταφυσικός και μαγείρισσα. Να το βρει ευχάριστο ή να το καταλάβει. Ο Πλάτων δεν τόλμησε να βάλει τους σοφιστές να μιλούν με τόση ελευθεριότητα. Με τον Πονζ η ρητορική αντίληψη της συναίνεσης είναι εξίσου δραστική όσο και συναινετική: η συναίνεση είναι η τέχνη της ομωνυμίας.

anarmodios είπε...

Ο εγγυητής της αυτονομίας προσδιορίζεται όχι από την εγγύηση μιας υποκειμενικής βούλησης αλλά μιας ηρωικής αποδέσμευσης. Είναι ένας ασκητής εν δράσει. Είναι αδιάφορος και σε ετοιμότητα να επιλέξει. Με λακανικούς όρους, αποχωρίζεται από την επιθυμία του Άλλου και γίνεται εγγυητής νέων συμβολικών σημάνσεων. Παράλληλα, το ομοίωμα με μία λογική της σαγήνης είναι αυτό που θα αποτελματώσει το Εγώ και την επιβεβαίωση του εαυτού. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια προτείνω σαν κατακλείδα τα λόγια του Διονύσιου του Αλικαρνασσέα:

" Η τέχνη του πολιτικού λόγου είναι μια μουσική. Ξεχωρίζει από τη φωνητική ή την οργανική μουσική λόγω διαφοράς βαθμού, όχι φύσης"
Τέλος

anarmodios είπε...

Ο εγγυητής της αυτονομίας προσδιορίζεται όχι από την εγγύηση μιας υποκειμενικής βούλησης αλλά μιας ηρωικής αποδέσμευσης. Είναι ένας ασκητής εν δράσει. Είναι αδιάφορος και σε ετοιμότητα να επιλέξει. Με λακανικούς όρους, αποχωρίζεται από την επιθυμία του Άλλου και γίνεται εγγυητής νέων συμβολικών σημάνσεων. Παράλληλα, το ομοίωμα με μία λογική της σαγήνης είναι αυτό που θα αποτελματώσει το Εγώ και την επιβεβαίωση του εαυτού. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια προτείνω σαν κατακλείδα τα λόγια του Διονύσιου του Αλικαρνασσέα:

" Η τέχνη του πολιτικού λόγου είναι μια μουσική. Ξεχωρίζει από τη φωνητική ή την οργανική μουσική λόγω διαφοράς βαθμού, όχι φύσης"
τέλος

anarmodios είπε...

Ο εγγυητής της αυτονομίας προσδιορίζεται όχι από την εγγύηση μιας υποκειμενικής βούλησης αλλά μιας ηρωικής αποδέσμευσης. Είναι ένας ασκητής εν δράσει. Είναι αδιάφορος και σε ετοιμότητα να επιλέξει. Με λακανικούς όρους, αποχωρίζεται από την επιθυμία του Άλλου και γίνεται εγγυητής νέων συμβολικών σημάνσεων. Παράλληλα, το ομοίωμα με μία λογική της σαγήνης είναι αυτό που θα αποτελματώσει το Εγώ και την επιβεβαίωση του εαυτού. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια προτείνω σαν κατακλείδα τα λόγια του Διονύσιου του Αλικαρνασσέα:

" Η τέχνη του πολιτικού λόγου είναι μια μουσική. Ξεχωρίζει από τη φωνητική ή την οργανική μουσική λόγω διαφοράς βαθμού, όχι φύσης"

anarmodios είπε...

Ο εγγυητής της αυτονομίας προσδιορίζεται όχι από την εγγύηση μιας υποκειμενικής βούλησης αλλά μιας ηρωικής αποδέσμευσης. Είναι ένας ασκητής εν δράσει. Είναι αδιάφορος και σε ετοιμότητα να επιλέξει. Με λακανικούς όρους, αποχωρίζεται από την επιθυμία του Άλλου και γίνεται εγγυητής νέων συμβολικών σημάνσεων. Παράλληλα, το ομοίωμα με μία λογική της σαγήνης είναι αυτό που θα αποτελματώσει το Εγώ και την επιβεβαίωση του εαυτού. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια προτείνω σαν κατακλείδα τα λόγια του Διονύσιου του Αλικαρνασσέα:

" Η τέχνη του πολιτικού λόγου είναι μια μουσική. Ξεχωρίζει από τη φωνητική ή την οργανική μουσική λόγω διαφοράς βαθμού, όχι φύσης"
τέλος

anarmodios είπε...

κάθε κριτική ευπρόσδεκτη

RDAntonis είπε...

Για να κατανοήσω τη συνάφεια με το άρθρο, το ότι βλέπεις τη γλώσσα ως ομοίωμα, πέρα από δίπολα αλήθειας-ψεύδους, σημαίνει αναγκαστικά ότι δεν δέχεσαι ότι υπάρχει μεθοδολογική βάση στην οποία να κριθεί η διαφορά ψευδούς και αληθούς λόγου, σωστά;

Οπότε, μένοντας πάντοτε στα πολιτικά συμφραζόμενα της ανάρτησης και αυτής του Σεβαστάκη, η πρόταση "Ο ΓΑΠ είναι η φυσική συνέχεια του επαναστατικού σοσιαλισμού του Λένιν", π.χ, είναι αδύνατο να κριθεί ως αληθής ή ψευδής.

Κατανόησα σωστά;

anarmodios είπε...

Επίτρεψέ μου να πω πως δεν κατανόησες σωστά.
Παρακάτω, αναφέρω πως τέτοια συμφραζόμενα είναι φενακίστικα γιατί σφετερίζονται προκαταβολικά τη συγκυρία και την υπερκαλύπτουν προκαταβολικά με σημασίες.

RDAntonis είπε...

ΟΚ, οπότε δεν ασπάζεσαι τη θέση: "Το ομοίωμα είναι πέραν διακρίσεων τύπου αλήθειας-ψεύδους, προτύπου-αντιγράφου. Είναι ένα ολόγραμμα που είναι κενό αλλά και που είναι «ήδη εκεί» περιμένοντας να το ανακαλύψουμε. "

Δεν είναι δηλαδή αυτή δική σου θέση.

Τώρα κατάλαβα καλύτερα;

anarmodios είπε...

Δική μου θέση είναι. Δεν υπάρχει αλήθεια-πρότυπο, το κέντρο δεν είναι ένας ήλιος, αλλά ένα άκεντρο κενό όπως το αναπτύσσω στη συνέχεια

filtertips είπε...

αν είναι δικό σου, θερμά συγχαρητήρια. είναι καταπληκτικό.

Mans1- είπε...

Οχι κριτική αλλα μια ερωτηση...Ισως προβοκατορικη.

"Με αφορμή την τελευταία φράση του κειμένου θα αναπτύξω τι εννοώ όταν βλέπω τη γλώσσα ως ομοίωμα."

Ομοίωμα τίνος?

RDAntonis είπε...

Δυστυχώς, δεν μπορώ προσωπικά να κατανοήσω τι θέλεις να πεις στο κείμενο που διάβασα (το πρώτο δηλαδή κομμάτι). Περριτεύει συνεπώς να συνεχίσω να σε ταλαιπωρώ, γιατί εάν δεν καταλαβαίνω τι ακριβώς σημαίνει η πρώτη σου παραδοχή, δεν έχω ελπίδες να καταλάβω αυτές που χτίζονται πάνω σ' αυτή. Χαίρομαι που βρήκε ανταπόκριση σε άλλους αναγνώστες, και φαντάζομαι ότι θα έχεις την ευκαιρία να ακούσεις και άλλα σχόλια, πιο χρήσιμα για σένα.

Καλή συνέχεια.

anarmodios είπε...

Δεν είναι παρθενογένεση. Είναι βάσει βιβλιογραφίας. Να σαι καλά.
Το θέμα είναι η ευθύνη μας απέναντι στο ομοίωμα

anarmodios είπε...

Μα το ομοίωμα δεν έχει πρότυπο. Αυτό αναλύω. Αν το γέμιζα με σημασία και το υπερκάλυπτα συγκινησιακά θα το εξουσίαζα

Mans1- είπε...

"Για το οποιο δεν μπορουμε να μιλησουμε..." παρακαλω,στο παραπανω

Mans1- είπε...

Επέτρεψε μου να υποθέσω οτι στην βιβλιογραφία περιλαμβανεται ο υστερος Μποντριγιαρ...

Τι σημαίνει ομως Ομοίωμα δίχως Παράδειγμα.Σε τι ομοιάζει το ομοίωμα δλ.Η απλά ομοιάζει σε κατι το οποιο απλα δεν μπορουμε να μιλήσουμε?

Παρακαλω αν μπορεις απαντα στις συγκεκριμενες ερωτησης που τιθοντε και μην παραπεμπεις απλα στο"Παραπανω",το οποιο δν ενεχει τις απαντησεις.

anarmodios είπε...

"Επέτρεψε μου να υποθέσω οτι στην βιβλιογραφία περιλαμβανεται ο υστερος Μποντριγιαρ"

Ο Μπωντριγιάρ μιλάει για την σαγήνη των σημείων, για τα ατελείωτα παιχνίδια της γλώσσας που αναδεικνύουν την ρευστότητα της πραγματικότητας. Με την έννοια της σαγήνης αλλά και του ομοιώματος ο Μποντριγιάρ επιδιώκει να αμφισβητήσει την κυριαρχία της παραγωγής. Εγώ δε συμμερίζομαι αυτήν την άποψη. Η Κρίστεβα από την άλλη συνδέει την σαγήνη με το σημειωτικό, δηλαδή με λακανικούς όρους με ένα προσυμβολικό πραγματικό. Αυτό το προσυμβολικό πραγματικό χαρακτιρίζεται από την έμφαση στον ρυθμό, στη σαγήνη, τη μουσική έννοιες που σχετίζονται με την θηλυκότητα. Έτσι η Κρίστεβα χρησιμοποιεί την έννοια της σαγήνης για να θεμελιώσει ένα φεμινιστικό ή μεταφενιστικό πρόταγμα. Ο Ντερριντά από την άλλη περιγράφει τον σαγηνευτή ως έναν που ξεπηδά από το τίποτα και επιστρέφει σε αυτό κάποια στιγμή. Η στιγμή της ανάδυσης του σαγηνευτή δεν μπορεί να προσδιοριστεί ούτε προϋποθέτει κάτι. Ο σαγηνευτής δεν επιβάλλει απόψεις, δεν λειτουργεί ως αυθεντία αλλά ανοίγει νέα πεδία στους σαγηνευόμενους. Με την έννοια της σαγήνης ο Ντερριντά δίνει έμφαση στην συγκυρία και την ευκαιρία.

anarmodios είπε...

Θα προσπαθήσω να πω κάτι ως απάντηση αλλά όχι με πρόθεση να σου εξηγήσω κάτι, γιατί θεωρώ πως η εξήγηση είναι πονηρή και λειτουργεί με βάση την ανισότητα των πνευμάτων. Η εξήγηση δεν είναι απαραίτητη για τη θεραπεία της ανικανότητας για κατανόηση. Με την εξήγηση αμέσως ο κόσμος χωρίζεται σε έξυπνους και βλάκες σε μορφωμένους και αμόρφωτους σε ικανούς και ανίκανους.

anarmodios είπε...

Από τη μία ο διαφωτιστικός ανθρωπισμός και η βία που συμμερίζονται ότι κατέχουν μία πραγματικότητα, ότι ελέγχουν, επεμβαίνουν και κυριαρχούν στον κόσμο.
Από την άλλη ο κόσμος που αντιστέκεται, που αρνείται να συμμορφωθεί απέναντι σε κάθε ολοκληρωτική κυριαρχία. Το ομοίωμα στην αντίσταση αυτή είναι που λαμβάνει χώρα και αναδύεται μία κοινωνία του ομοιώματος όχι γιατί η κοινωνία αυτή είναι ασυνάρτητη αλλά γιατί ανοίγει το δρόμο για μια νέα ορθολογικότητα στη βάση της διαφωράς,γιατί το ομοίωμα υποδηλώνει τη φενάκη της αλήθειας-ευνουχισμού.

RDAntonis είπε...

Φίλε αναρμόδιε, απλά θα ήθελα να παρατηρήσω ότι ο Ντεριντά, από το 1991 περίπου και μετά, στράφηκε σταθερά προς τη θέση ότι η ηθική προϋποθέτει ότι υπάρχουν ΜΗ ΑΠΟΔΟΜΗΣΙΜΕΣ έννοιες στη γλώσσα (φιλοξενεία, συγχώρεση, δικαιοσύνη, κλπ). Η Κρίστεβα στράφηκε επίσης προς την ηθική. Το μοντέλο σύγκρουσης ανάμεσα στον "διαφωτιστικό ανθρωπισμό" που θεωρεί ότι ελέγχει την πραγματικότητα και την "εξεγερσιακή" αντι-διαφωτιστική κληρονομιά έχασε πάρα πολλή από την έντασή που είχε στα τέλη του 60 (δομισμός, αντι-ανθρωπισμός, κλπ) στην δεκαετία του 90.

Αξίζει νομίζω να σκεφτεί κανείς γιατί.

anarmodios είπε...

Ναι γνωρίζω, δε διαφωνώ και το συμμερίζομαι. Ίσως η δική σου παρατήρηση σε βοηθήσει να κατανοήσεις το πρώτο κομμάτι του κειμένου.

RDAntonis είπε...

Ακριβώς σε ό,τι αφορά την αξεπέραστη δυσκολία μου με το πρώτο κομμάτι αναφέρεται η πιο πάνω παρατήρηση.

Καληνυχτώ.

anarmodios είπε...

Αλλιώς το βλέπω. Το πρώτο κομμάτι έχει σχέση με τον "ύστερο" Ντερριντά στο ότι η αποδόμηση έρχεται/συμβαίνει, για πχ η Δικαιοσύνη που έρχεται,συμβαίνει στο Δίκαιο. Έτσι, βλέπω το επέκεινα αλήθειας-ψεύδους, πρωτοτύπου-αντιγράφου.
και γω βγαίνω